Program okuryazarlığı: program öğeleri, tasarım yaklaşımları ve değerlendirme

Bir öğretim programını okuyup çözümleyebilmek için program türlerini, programın dört öğesini, içeriğin nasıl düzenlendiğini ve programların nasıl değerlendirildiğini öğren.

7 durakAGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · PROGRAM

Eğitim, öğretim ve ders programı: resmî, örtük ve ihmal edilen program

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaToplumsallaşma (sosyalleşme) nedir? Okulun açık ve örtük işlevleri nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin toplumsal temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Toplumsallaşma (sosyalleşme), bireyin toplumun değerlerini, normlarını ve rollerini öğrenerek onun bir üyesi hâline gelmesidir. Aile birincil, okul, akran grubu ve medya ikincil toplumsallaşmanın başlıca etkenleridir. Okulun açık işlevleri amaçlanan ve bilinen işlevlerdir (bilgi ve beceri kazandırma, meslek); örtük işlevleri ise amaçlanmadan ortaya çıkan sonuçlardır (çocuklara gün içi bakım, arkadaşlık ve evlilik çevresi, gençleri bir süre iş piyasası dışında tutma).

Toplumsallaşma, açık ve örtük işlev

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eğitim programı, öğretim programı ve ders programı arasındaki fark nedir? Örtük program ve ihmal edilen program ne demektir?

Kısa cevap: Eğitim programı, okulun öğrenciye okul içinde ve dışında planlı etkinliklerle sağladığı öğrenme yaşantılarının bütünüdür. Öğretim programı bunun içinde bir alanın ya da dersin öğretimini planlar; ders programı bir dersin, çoğunlukla bir sınıf düzeyindeki ayrıntılı planıdır. Örtük program planlanmadan öğrenilenleri, ihmal edilen program okulun öğretmeyi seçmediklerini anlatır.

Velilere dağıtılan haftalık çizelgenin başında “ders programı” yazar; program geliştirme uzmanı aynı sözcüğü duyunca bambaşka bir şey düşünür.

Günlük dilde program bir saat çizelgesidir. Eğitim bilimlerinde ise neyin, niçin, nasıl öğretileceğini ve öğrenilenin nasıl değerlendirileceğini gösteren planlı bir düzenektir. Program okuryazarlığı, öğretmenin bu düzeneği okuyup yorumlayabilmesi, öğeleri arasındaki ilişkiyi görebilmesi, programı kendi sınıfına uyarlayabilmesi ve uygulamayı değerlendirebilmesidir. İşe kavramların iç içe geçtiği yerden başlayalım.

İç içe üç program
KavramKapsamıÖrnek
Eğitim programıOkulun öğrenciye okul içinde ve dışında planlı etkinliklerle kazandırmayı amaçladığı bütün öğrenme yaşantılarıBir ortaokulun bütün dersleri, kulüpleri, gezileri ve rehberlik çalışmaları
Öğretim programıEğitim programı içinde bir alanın ya da dersin öğretimine yönelik planlı etkinlikler; çoğu zaman birden çok sınıf düzeyini kapsarOrtaokul Matematik Dersi Öğretim Programı (5–8. sınıflar)
Ders programıÖğretim programı içinde bir dersin, çoğunlukla bir sınıf düzeyindeki hedef, içerik, süreç ve değerlendirmesini ayrıntılı gösteren plan6. sınıf matematik dersinin programı

Haftalık ders çizelgesi (hangi gün, hangi saatte hangi ders) bu anlamda bir “ders programı” değil, bir zaman planıdır. Eğitim programı en geniş halkadır; okulun planlayıp yürüttüğü her şey onun içindedir.

Yazılı program, uygulanan program, örtük program

Bir program kâğıt üzerinde başka, sınıfta başka görünebilir. Bu yüzden program türleri, öğrenmenin planlanıp planlanmadığına ve nerede gerçekleştiğine göre de ayrılır:

  • Resmî (yazılı) program: Bakanlıkça onaylanmış, yazılı belge hâlindeki program; öğretmenin uymakla yükümlü olduğu çerçeve.
  • Uygulanan program: Sınıfta gerçekte işlenen program. Süre, araç-gereç ve öğretmenin yorumu yüzünden resmî programla her zaman örtüşmez.
  • Örtük (gizli) program: Planlanmadan; okulun kuralları, kültürü, öğretmenin tutumu ve okulun işleyişi yoluyla öğrenilenler. Her derse dakikasında giren öğretmenden dakikliği öğrenmek de, söz hakkının hep aynı öğrencilere verildiği bir sınıfta “bazılarımız daha önemlidir” fikrini öğrenmek de örtük programdır. Kavram, Philip Jackson'ın sınıf yaşamı üzerine çalışmasıyla yaygınlaşmıştır.
  • İhmal edilen (sıfır) program: Okulun öğretmeyi tercih etmediği, programa almadığı bilgi, beceri ve değerler. Eisner'e göre okulun öğretmedikleri de bir şey öğretir: hiç tartışma yapılmayan bir okul, farklı görüşleri dinlemenin önemsiz olduğu mesajını verir.
  • Ek (ders dışı) program: Kulüpler, sportif ve sanatsal etkinlikler, toplum hizmeti gibi resmî derslerin dışında planlanan etkinlikler.

Eğitimin temel kavramları sayfasında teneffüste ya da öğretmeni izleyerek kendiliğinden gerçekleşen öğrenmelere değinmiştik; işte bunlar örtük programın alanıdır. Eğitimin toplumsal temelleri sayfasında gördüğümüz örtük işlevle karıştırma: örtük işlev okulun toplum için doğurduğu amaçlanmamış sonuçtur (ör. evlilik çevresi oluşturması), örtük program ise öğrencinin okulda planlanmadan öğrendikleridir.

Akılda kalsın: Üç halka: eğitim programı (okulun her şeyi) ⊃ öğretim programı (bir alan ya da ders) ⊃ ders programı (bir dersin bir sınıfı). Planlı ve yazılı → resmî; planlanmadan öğrenilen → örtük; programın dışında bırakılan → ihmal edilen.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okul durumu verilir (öğretmenin tutumundan öğrencilerin bir şey öğrenmesi, bir konunun programa hiç alınmaması) ve hangi program türüne örnek olduğu sorulur.

TuzakÖrtük programı yalnız olumsuz öğrenme sanmaktır; dakiklik ya da yardımlaşma gibi olumlu öğrenmeler de örtüktür. İkinci tuzak, ders programını haftalık ders çizelgesi sanmaktır. Soru programın öğrettiğini değil öğretmediğini anlatıyorsa cevap ihmal edilen programdır.

⇄Bilgi eşleştirme durum → program türü

?Soru çöz

Bir okulda törenlerde sunuculuk görevi her yıl yalnız sınav notu yüksek öğrencilere verilmektedir. Öğrenciler zamanla okulda “değerli olanın yalnız not” olduğunu düşünmeye başlamıştır. Öğrencilerin bu öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Hiçbir belgede yazmayan bu fikir, okulun uygulamalarından planlanmadan öğrenilmiştir; bu örtük programdır. A ihmal edilen program öğretilmeyeni anlatır, burada ise bir şey öğrenilmiştir; C ders programı bir dersin yazılı planıdır; D resmî program onaylı yazılı belgedir ve böyle bir hedef içermez.
MODEL · PROGRAMIN ÖĞELERİ

Programın dört öğesi: hedef, içerik, eğitim durumları, sınama durumları

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖğretim stratejisi, yöntemi, tekniği ve taktiği arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Öğretim ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öğretim stratejisi, hedefe ulaşmak için benimsenen genel yaklaşımdır (sunuş, buluş, araştırma-inceleme). Yöntem, stratejiyi uygulamak için izlenen yoldur (anlatım, tartışma, gösterip yaptırma). Teknik, yöntemi sınıfta uygulama biçimidir (beyin fırtınası, rol oynama). Taktik ise öğretmenin kişisel üslubu, anlık ve özgün dokunuşudur. Sıra genelden özele: strateji > yöntem > teknik > taktik.

Strateji, yöntem, teknik, taktik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eğitim programının dört öğesi nelerdir? Tyler'ın program geliştirmede sorduğu dört soru nedir?

Kısa cevap: Bir programın dört öğesi vardır: hedef (niçin öğretiyoruz?), içerik (ne öğretiyoruz?), eğitim durumları ya da öğrenme-öğretme süreci (nasıl öğretiyoruz?) ve sınama durumları ya da değerlendirme (ne kadar öğrenildi?). Bu yapı Ralph Tyler'ın dört sorusuna dayanır. Öğeler birbirine bağlıdır: biri değişince öbürleri de yeniden düzenlenir.

Bir öğretmen ünite planını hazırlarken farkında olmadan dört soruyu art arda yanıtlar: niçin, ne, nasıl ve ne kadar?

Program geliştirme alanının en etkili metinlerinden biri Ralph Tyler'ın 1949'da yayımlanan kitabıdır. Tyler'a göre program geliştiren herkes dört soruya cevap vermek zorundadır:

  • Okul hangi eğitim amaçlarına ulaşmaya çalışmalıdır? → hedef
  • Bu amaçlara ulaşmak için hangi öğrenme yaşantıları seçilmelidir? → içerik
  • Bu yaşantılar etkili bir öğretim için nasıl düzenlenmelidir? → eğitim durumları
  • Amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığı nasıl belirlenir? → sınama durumları
Klasik adlar büyük harfle, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ndeki karşılıkları altında.Görsel: Sınav Defteri

Öğeler neden bir döngüdür?

Dört öğe bir sıra değil, birbirini besleyen bir sistemdir. Hedef öbür üçüne yön verir: içerik hedefe ulaştıracak konulardan seçilir, yöntem ve teknikler hedefe göre belirlenir, ölçme araçları hedefin gerçekleşip gerçekleşmediğini yoklar. Değerlendirme öğrencilerin hedefe ulaşamadığını gösterirse sorun geriye doğru aranır: hedef öğrenci düzeyine uygun muydu, içerik doğru seçildi mi, süreç etkili miydi? Yöntem, teknik, araç-gereç ve sınıf etkinlikleri “eğitim durumları” öğesindedir; Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz strateji-yöntem-teknik ayrımı bu öğenin içini doldurur.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sayfasında gördüğümüz gibi yeni programlar bu öğelere kendi adlarını verir: hedef “öğrenme çıktısı”, içerik “içerik çerçevesi”, eğitim durumları “öğrenme-öğretme yaşantıları”, sınama durumları “öğrenme kanıtları” olur. Eski programlardaki “kazanım” da hedefin o dönemdeki adıydı.

Akılda kalsın: Niçin – Ne – Nasıl – Ne kadar? = Hedef – İçerik – Eğitim durumları – Sınama durumları. TYMM adlarıyla: öğrenme çıktısı – içerik çerçevesi – öğrenme-öğretme yaşantıları – öğrenme kanıtları.
Sınavda

Nasıl sorulurBir program kararı verilir ve hangi öğeyle ilgili olduğu sorulur; ya da Tyler'ın sorularından birinin hangi öğeye karşılık geldiği.

TuzakYöntem, teknik ya da materyal seçimini içerik sanmaktır: nasıl öğretileceği eğitim durumlarıdır. İkinci tuzak, öğeleri tek yönlü bir sıra sanmaktır; değerlendirmeden gelen dönüt bütün öğeleri yeniden düzenletir.

✎Boşluk doldurma soru → öğe

Programın dört öğesinden “Ne öğretelim?” sorusunu , “Nasıl öğretelim?” sorusunu , “Ne kadar öğrenildi?” sorusunu öğesi yanıtlar.

içerik · eğitim durumları · sınama durumları · hedef · öğrenme stilleri

?Soru çöz

Bir öğretmen, “Bu ünitede öğrencilerin kroki üzerinde yön bulabilmesi gerekiyor. Bunun için öğrencileri gruplara ayırıp okul bahçesinin krokisini çizdireceğim.” diye plan yapmıştır. Öğretmenin “gruplarla kroki çizdirme” kararı programın hangi öğesiyle ilgilidir?

✓ D. Gruplarla kroki çizdirmek “nasıl öğreteceğim?” sorusunun cevabıdır; bu eğitim durumlarıdır. A hedef “yön bulabilme” cümlesidir, karar ona hizmet eder; B içerik krokinin ve yönlerin kendisidir, etkinliğin biçimi değil; C sınama durumları öğrenmenin nasıl yoklanacağıdır, burada henüz ölçme yok.
İLKE · HEDEF

Hedefler: üç kaynak, iki süzgeç ve programın temelleri

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEğitimin temelleri nelerdir? Eğitimin felsefi, sosyolojik, psikolojik, ekonomik ve tarihî temelleri neyi açıklar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eğitim bilimleri, eğitimi farklı bilimlerin gözüyle inceleyen alanların bütünüdür: eğitim felsefesi, sosyolojisi, psikolojisi, ekonomisi, tarihi, program geliştirme, ölçme-değerlendirme, rehberlik, yönetim ve teknoloji. Eğitimin ve programın temelleri bu bilimlerden gelir: felsefi temel “ne ve niçin”, psikolojik temel “nasıl öğrenir”, sosyal-kültürel temel “toplum ne bekler”, ekonomik temel “insan gücü ve maliyet”, tarihî temel “nereden geldik” sorusunu cevaplar.

Eğitim bilimleri ve eğitimin temelleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eğitim programında hedefler nereden belirlenir? Hedeflerin kaynakları ve süzgeçleri nelerdir, program geliştirmenin temelleri nelerdir?

Kısa cevap: Tyler'a göre hedeflerin üç kaynağı vardır: birey (öğrencinin ilgi ve ihtiyaçları), toplum (toplumun beklenti ve sorunları) ve konu alanı (alan uzmanlarının görüşü). Bu kaynaklardan çıkan aday hedefler iki süzgeçten geçer: eğitim felsefesi (istenir mi?) ve öğrenme psikolojisi (öğrenilebilir mi?). Program geliştirmenin temelleri ise felsefi, psikolojik, sosyal-kültürel, ekonomik ve tarihîdir.

Programa giren her hedefin arkasında üç ayrı ses vardır: öğrencinin, toplumun ve alan uzmanının.

Hedef, eğitim yoluyla öğrenciye kazandırılması için seçilmiş istendik özelliktir. Hedefin gerçekleştiğini gösteren gözlenebilir eyleme davranış denir: “canlıları sınıflandırabilme” bir hedefse, öğrencinin verilen canlıları ortak özelliklerine göre gruplaması onun davranışıdır. Hedefler genelden özele üç düzeyde düşünülür: uzak hedefler (Türk millî eğitim sistemi sayfasında gördüğümüz, 1739'daki genel amaçlar gibi ülke çapında amaçlar), genel hedefler (bir okul ya da kademenin amaçları) ve özel hedefler (bir dersin ya da ünitenin hedefleri).

Kaynaklar ve süzgeçler

Hedeflerin kaynakları ve süzgeçleri (Tyler)
Ne sorar?Örnek gerekçe
Kaynak: bireyÖğrencinin ilgi, ihtiyaç ve gelişim özellikleri neler?Ankette öğrencilerin kodlamaya ilgi göstermesi
Kaynak: toplumToplum neyi bekliyor, hangi sorunları var?Bölgedeki su kıtlığı yüzünden su tasarrufu hedefinin eklenmesi
Kaynak: konu alanıAlan uzmanlarına göre bu disiplinin temeli nedir?Matematikçilerin oran-orantıyı cebirin ön koşulu saymaları
Süzgeç: felsefeBu hedef toplumun ve eğitimin değerleriyle uyumlu mu?Yarışı ve ayrıştırmayı öne çıkaran bir hedefin elenmesi
Süzgeç: psikolojiBu hedef bu yaştaki öğrenciler için öğrenilebilir mi, sırası doğru mu?7 yaş için fazla soyut bir hedefin çıkarılması

Süzgeçler hedef üretmez, kaynaklardan gelen çok sayıdaki aday hedefi eler. Elenmeden kalanlar, öğrenci düzeyine uygun ve öğrenilebilir biçimde yazılır.

Program geliştirmenin temelleri

Eğitimin temel kavramları sayfasında gördüğümüz temeller programın da temelleridir. Bir açıklamanın hangi temele dayandığını, cevap verdiği sorudan anlarız: değer ve ideal insan felsefi, gelişim ve öğrenme psikolojik, toplumun değişen beklentisi sosyal-kültürel, insan gücü, meslek ve iş bulma ekonomik, geçmiş uygulamaların dersleri tarihî temeldir. 2025-AGS'de “her alanda istenen sayıda ve nitelikte insan gücü” vurgusu yapan bir açıklama verilip temeli sorulmuştu; cevap ekonomik temeldi.

Hedef nasıl yazılır?

İyi bir hedef öğrenciye görelidir (öğretmenin değil öğrencinin yapacağını söyler), gözlenebilir ve ölçülebilir bir eylem içerir, tek bir davranışı anlatır, açık ve ulaşılabilirdir. “Kavrar, anlar, bilir” gözlenemez; yerine “açıklar, örnek verir, karşılaştırır” yazılır. Bilişsel düzeyi Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz Bloom basamaklarına göre seçilir.

Akılda kalsın: Kaynak üç: birey – toplum – konu alanı. Süzgeç iki: felsefe (istenir mi?) – psikoloji (öğrenilebilir mi?). İyi hedef: öğrencinin, gözlenebilir, tek davranışlı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir hedefin hangi kaynaktan geldiği ya da hangi süzgeçte elendiği sorulur; 2025-AGS'de ise bir açıklamanın program geliştirmenin hangi temeline dayandığı soruldu.

TuzakKaynak ile süzgeci karıştırmaktır: felsefe ve psikoloji hedef üretmez, eler. İkinci tuzak, “bu yaştaki öğrenciler için fazla soyut” gerekçesiyle elenen hedefi felsefi süzgece bağlamaktır; bu psikolojik süzgeçtir. Açıklamada “birey” geçse bile vurgu meslek ve iş bulmaysa temel ekonomiktir.

⇄Bilgi eşleştirme gerekçe → kaynak / süzgeç

?Soru çöz

Aşağıdaki hedef ifadelerinden hangisi hedef yazma ilkelerine en uygun olanıdır?

✓ A. Öğrencinin yapacağı, gözlenebilir tek bir eylemi (örnek vererek açıklama) anlatır. B “kavrar” gözlenemez, ölçülemez; C öğretmenin eylemidir, öğrenciye görelik ilkesine aykırıdır; D birden çok davranışı tek hedefte toplar, “sever” de gözlenemez.
MODEL · İÇERİK

İçerik düzenleme: doğrusal, sarmal, modüler, piramit ve konu ağı

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBruner'in bilişsel gelişim kuramında eylemsel, imgesel ve sembolik temsil nedir? Sarmal program ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bruner'e göre insan bilgiyi üç biçimde temsil eder: eylemsel temsilde yaparak ve hareketle, imgesel temsilde zihinsel resim ve görsellerle, sembolik temsilde dil, sayı ve sembollerle. Bu biçimler bu sırayla ortaya çıkar ama yaşam boyu birlikte kullanılır. Bruner, her konunun uygun biçimde her yaşta öğretilebileceğini savunup sarmal programı önermiştir.

Bruner: temsil biçimleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Programda içerik nasıl düzenlenir? Doğrusal, sarmal, modüler, piramit ve konu ağı yaklaşımları nedir?

Kısa cevap: İçerik, hedeflere ulaştıracak konuların seçilip sıralanmasıdır. Doğrusal düzenlemede konular ön koşul sırasıyla bir kez işlenir; sarmalda aynı konu sınıf düzeyleri boyunca genişleyip derinleşerek yeniden ele alınır; modülerde içerik kendi içinde bütün, bağımsız birimlere bölünür; piramitte geniş bir temelden uzmanlaşmaya gidilir; konu ağında farklı dersler bir tema çevresinde birleşir.

Kesirler 3. sınıfta pasta dilimleriyle, 6. sınıfta işlemlerle, lisede cebirsel ifadelerle yeniden karşımıza çıkar; bu bir unutkanlık değil, bir tasarım kararıdır.

İçerik öğesi iki kararı kapsar: neyin seçileceği ve nasıl sıralanacağı. Seçimde içeriğin hedeflere uygunluğuna, bilimsel doğruluğuna ve güncelliğine, öğrenci düzeyine uygunluğuna ve günlük yaşamda işe yararlığına bakılır. Sıralama için ise birkaç düzenleme yaklaşımı vardır:

Beş düzenleme yaklaşımı; sınavda çoğunlukla bir program betimlenip hangisi olduğu sorulur.Görsel: Sınav Defteri
İçerik düzenleme yaklaşımları
YaklaşımNasıl işler?Nerede uygun?
DoğrusalKonular birbirinin ön koşulu olacak biçimde sıralanır, her biri bir kez işlenir; bir konu bitmeden ötekine geçilmezÖn koşul ilişkisi güçlü, kısa süreli konular
SarmalAynı konu farklı sınıf düzeylerinde genişletilip derinleştirilerek yeniden ele alınırTemel kavramların yıllar içinde olgunlaşması gereken dersler
Modülerİçerik kendi içinde bütün, bağımsız birimlere (modüllere) ayrılır; öğrenci farklı sırayla, kendi hızında ilerleyebilirMesleki ve teknik eğitim, hizmet içi eğitim
PiramitÖnce geniş bir ortak temel verilir, sonra giderek daralan uzmanlık konularına geçilirGenel eğitimden alan eğitimine geçilen kademeler
Konu ağı (tematik)Ortadaki bir tema çevresinde farklı derslerin konuları birbirine bağlanırOkul öncesi ve ilkokul, disiplinler arası çalışmalar

Sarmal düzenleme Bruner'den gelir; Bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz “her konu uygun biçimde her yaşta öğretilebilir” görüşünün programdaki karşılığıdır. Sıralamada Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz ilkeler de kullanılır: bilinenden bilinmeyene, somuttan soyuta, basitten karmaşığa, yakından uzağa ve tarih gibi derslerde kronolojik sıra. TYMM Ortak Metni de içeriği yatay (alanlar arası ilişki) ve dikey (sınıf düzeyleri boyunca derinleşme) boyutta ele alır; doğrusal bir yoldan öte, alt konuları birbirinin ön koşulu olacak biçimde kurgular.

Akılda kalsın: Doğrusal = merdiven (bir kez, sırayla). Sarmal = yay (aynı konuya her dönüşte daha derin). Modüler = yapboz parçaları. Piramit = genişten dara. Konu ağı = tema merkezde.
Sınavda

Nasıl sorulurBir programın içerik düzenlemesi betimlenir ve hangi yaklaşım olduğu sorulur; ya da bir öğretmenin konu sıralamasındaki ilke.

TuzakSarmalı düz tekrar sanmaktır: konu her dönüşte genişler ve derinleşir. İkinci tuzak, doğrusal ile sarmalı “sıra var mı?” diye ayırmaya çalışmaktır; ikisinde de sıra vardır, fark aynı konuya yeniden dönülüp dönülmemesidir. Kendi hızında, istediği sırayla tamamlanan bağımsız birimler modülerdir.

↕Sıralama yakından uzağa

  1. Ülkemiz ve komşularımız
  2. Okulum ve mahallem
  3. Dünya ve kıtalar
  4. Ailem ve evim
  5. Yaşadığım il

?Soru çöz

Bir matematik programında “örüntüler” konusu 1. sınıfta somut nesnelerle, 4. sınıfta sayı örüntüleriyle, 7. sınıfta cebirsel ifadelerle yeniden ele alınmaktadır. Bu programda içerik hangi yaklaşımla düzenlenmiştir?

✓ C. Aynı konuya farklı sınıf düzeylerinde, her seferinde daha soyut ve derin biçimde dönülmesi sarmal düzenlemedir. A doğrusalda konu bir kez işlenir, yeniden dönülmez; B modüler bağımsız birimlere bölmedir; D piramit genel temelden uzmanlaşmaya daralmayı anlatır, aynı konuya dönmeyi değil.
MODEL · PROGRAM TASARIMI

Program tasarımı: konu, öğrenen ve sorun merkezli yaklaşımlar

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİlerlemecilik ve yeniden kurmacılık nedir? Bu eğitim akımlarında öğretmen ve öğrencinin rolü nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin felsefi temelleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlerlemecilik (Dewey) pragmatizme dayanır: eğitim çocuğun ilgi ve ihtiyaçlarından başlar, yaparak yaşayarak, problem çözerek ve işbirliğiyle öğrenilir; okul demokratik bir yaşam alanıdır, öğretmen rehberdir. Yeniden kurmacılık (Counts, Brameld) da pragmatizme dayanır ama bir adım öteye gider: okul toplumsal sorunları (eşitsizlik, savaş, çevre) ele alarak toplumu yeniden yapılandırmanın aracı olmalıdır. Biri bireye ve şimdiye, öteki topluma ve geleceğe bakar.

İlerlemecilik ve yeniden kurmacılık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Program tasarım yaklaşımları nelerdir? Konu merkezli, öğrenen merkezli ve sorun merkezli tasarımlar arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Program tasarımı, öğelerin hangi odak çevresinde düzenleneceğine ilişkin karardır. Konu merkezli tasarımlar (konu, disiplin, geniş alanlar, süreç) bilgiyi ve dersleri; öğrenen merkezli tasarımlar (çocuk merkezli, yaşantı, radikal-romantik, hümanist) öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarını; sorun merkezli tasarımlar (yaşam durumları, çekirdek, yeniden yapılanmacı) bireysel ve toplumsal sorunları merkeze alır.

Aynı “su” konusu bir okulda fizik dersinin bir ünitesi, ikinci okulda çocukların sorularından doğan bir proje, üçüncüsünde köydeki kuraklığa çözüm arayan bir çalışma olabilir.

Dört öğe her programda vardır; programları birbirinden ayıran, bu öğelerin neyin çevresinde örüldüğüdür. Bu karara program tasarımı denir ve üç büyük aile hâlinde incelenir.

Üç tasarım ailesi
AileMerkezde ne var?TasarımlarBeslendiği akım
Konu merkezliBilgi, dersler, disiplinlerin yapısıKonu, disiplin, geniş alanlar, süreçDaimicilik, esasicilik
Öğrenen merkezliÖğrencinin ilgi, ihtiyaç ve yaşantılarıÇocuk merkezli, yaşantı merkezli, radikal (romantik), hümanistİlerlemecilik, varoluşçuluk
Sorun merkezliBireyin ve toplumun yaşam sorunlarıYaşam durumları, çekirdek (öz), toplumsal sorunlar ve yeniden yapılanmacıYeniden kurmacılık

Tasarımları bir cümleyle tanımak

  • Konu tasarımı: En eski ve en yaygın tasarım; içerik ayrı derslere bölünür, ders kitabı ve anlatım merkezdedir.
  • Disiplin tasarımı: Disiplinin yapısını ve yöntemini öğretir; öğrenci tarihçi gibi kaynak inceler, bilim insanı gibi deney tasarlar.
  • Geniş alanlar tasarımı: Birbirine yakın dersleri tek derste birleştirir: Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler, Fen Bilimleri.
  • Süreç tasarımı: Bilgiden çok öğrenme ve düşünme süreçlerini (problem çözme, eleştirel düşünme) öğretmeyi hedefler.
  • Çocuk merkezli tasarım: Öğrencinin ilgi ve ihtiyaçlarına göre önceden planlanır; öğrenci etkindir, yaparak öğrenir.
  • Yaşantı merkezli tasarım: İlgiler önceden kestirilemeyeceği için program önceden yazılmaz; süreç içinde öğrenciyle birlikte oluşur.
  • Radikal (romantik) tasarım: Öğrencinin özgürlüğünü en üste koyar, okulun ve öğretmenin yönlendirmesini en aza indirir.
  • Hümanist tasarım: Kendini gerçekleştirmeyi, olumlu benlik kavramını ve duyuşsal gelişimi merkeze alır.
  • Yaşam durumları tasarımı: Sağlığı korumak, aile yaşamı, vatandaşlık gibi temel yaşam etkinlikleri çevresinde düzenlenir.
  • Çekirdek (öz) tasarım: Bütün öğrencilerin alması gereken ortak bir çekirdek; geniş zaman bloklarında, farklı derslerin bilgisiyle sorun çözme; öğretmen ve öğrenciler birlikte planlar.
  • Toplumsal sorunlar ve yeniden yapılanmacı tasarım: Programı toplumu dönüştürmenin aracı görür; öğrenciler toplumsal sorunları inceleyip çözüm için eyleme geçer.

Eğitimin felsefi temelleri sayfasında gördüğümüz akımlar burada tasarıma dönüşür: kalıcı bilgiyi ve temel dersleri savunan daimicilik ile esasicilik konu merkezli, yaşantıyı ve bireyi öne çıkaran ilerlemecilik ile varoluşçuluk öğrenen merkezli, okulu toplumu değiştirmenin aracı gören yeniden kurmacılık sorun merkezli tasarımları besler.

Akılda kalsın: Programın sorusu “ne öğretilmeli?” ise konu, “kim öğreniyor?” ise öğrenen, “hangi sorun çözülmeli?” ise sorun merkezli. Geniş alanlar = dersleri birleştir. Yaşantı = program önceden yok. Çekirdek = herkese ortak blok + sorun.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okulun programı betimlenir ve hangi tasarım olduğu sorulur.

TuzakGeniş alanlar tasarımını öğrenen merkezli sanmaktır; dersleri birleştirse de odak yine konudur. İkinci tuzak, çocuk merkezli ile yaşantı merkezliyi karıştırmaktır: çocuk merkezlide program öğrencinin ilgilerine göre önceden planlanır, yaşantı merkezlide süreçte öğrenciyle birlikte oluşur. Ortak blok ve birlikte planlanan sorun çalışması çekirdek tasarımdır.

⇄Bilgi eşleştirme program → tasarım

?Soru çöz

Bir okulda haftalık ders saatlerinin bir bölümü, bütün öğrencilerin ortak olarak katıldığı uzun zaman bloklarına ayrılmıştır. Bu bloklarda öğretmen ve öğrenciler birlikte seçtikleri kişisel ve toplumsal sorunları farklı derslerin bilgisinden yararlanarak çözmeye çalışır. Bu okulda uygulanan program tasarımı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Herkese ortak blok, öğretmen-öğrenci ortak planlaması ve dersler arası sorun çözme çekirdek tasarımın üç işaretidir. B disiplin tasarımı tek bir disiplinin yapısını öğretir; C radikal tasarımda ortak zorunlu blok olmaz, öğrenci tam özgürdür; D konu tasarımı ayrı derslere ve anlatıma dayanır, sorun merkezli değildir.
MODEL · PROGRAM DEĞERLENDİRME

Program geliştirme süreci ve program değerlendirme modelleri

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMillî Eğitim Bakanlığı nasıl örgütlenmiştir? Talim ve Terbiye Kurulu ile Millî Eğitim Şûrası'nın görevi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türk millî eğitim sistemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eğitim ve öğretim hizmetinin devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden Millî Eğitim Bakanlığı sorumludur (1739 m.56). Bakanlık merkez, taşra (il ve ilçe millî eğitim müdürlükleri) ve yurt dışı teşkilatından oluşur. Talim ve Terbiye Kurulu, öğretim programlarını ve ders kitaplarını inceleyip karara bağlayan bilimsel danışma ve karar organıdır. Millî Eğitim Şûrası Bakanlığın en yüksek danışma kuruludur; kararları tavsiye niteliğindedir. Yükseköğretimi ise Yükseköğretim Kurulu (YÖK) düzenler.

MEB teşkilatı, Talim ve Terbiye Kurulu, Şûra

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Program geliştirme süreci hangi aşamalardan oluşur? Tyler, Stake, CIPP, Provus, Scriven ve Eisner program değerlendirme modelleri nedir?

Kısa cevap: Program geliştirme ihtiyaç belirlemeyle başlayan, tasarım, deneme, uygulama ve değerlendirmeyle sürekli yenilenen döngüsel bir süreçtir. Değerlendirme modelleri neye baktıklarıyla ayrılır: Tyler hedeflere ulaşılma derecesine, Stake planlanan ile gözlenenin uygunluğuna, Stufflebeam'in CIPP modeli bağlam-girdi-süreç-ürüne, Provus standart ile performans farkına, Scriven hedeflerden bağımsız gerçek etkilere, Eisner uzman eleştirisine bakar.

Yeni bir program bütün okullara gönderilmeden önce birkaç pilot okulda denenir; bir yıl sonra masaya gelen rapor programın kaderini belirler.

Program geliştirme, programın planlanması, denenmesi, uygulanması ve değerlendirilerek sürekli iyileştirilmesidir; bir kez yapılıp biten değil, döngüsel bir süreçtir. İlk adım ihtiyaç belirlemedir: olan durum ile olması gereken durum arasındaki fark ortaya konur. Ardından hedefler yazılır, içerik ile öğrenme-öğretme süreci tasarlanır, ölçme planı hazırlanır. Taslak pilot okullarda denenir, değerlendirme sonuçlarına göre düzeltilir, sonra yaygınlaştırılır ve izlenir. Sürece alan uzmanları, öğretmenler, program geliştirme ve ölçme uzmanları, psikolog ve sosyologlar katılır. Türk millî eğitim sistemi sayfasında gördüğümüz Talim ve Terbiye Kurulu, öğretim programlarının incelenip karara bağlandığı yerdir.

Program değerlendirme ve modeller

Program değerlendirme, programın etkililiği hakkında karar vermek için veri toplamaktır. Scriven'ın ayrımıyla değerlendirme ya program geliştirilirken onu iyileştirmek için yapılır (biçimlendirici) ya da uygulama sonunda programın sürdürülüp sürdürülmeyeceğine karar vermek için yapılır (düzey belirleyici). Modellerin her biri başka bir soruyu öne çıkarır:

Program değerlendirme modelleri
ModelKim?Neye bakar?
Hedefe dayalıTylerHedeflere ne ölçüde ulaşıldığına; çoğu zaman ön test-son test karşılaştırmasıyla
Uygunluk-olasılıkStakeÖncüller (başlangıç koşulları), işlemler (süreç) ve çıktılarda planlanan ile gözlenen arasındaki uygunluğa ve bu üçü arasındaki mantıksal bağa; betimleme ve yargı birlikte
CIPPStufflebeamBağlam (ihtiyaç), Girdi (kaynak ve plan), Süreç (uygulama), Ürün (sonuç); amaç karar vericilere bilgi sağlamaktır
Farklar (açıklık)ProvusÖnceden belirlenmiş standartlar ile programın gerçek performansı arasındaki farka; tanımlama, kurulum, süreç ve ürün aşamalarında
Hedeften bağımsızScrivenDeğerlendirici hedefleri bilmeden programın beklenen ve beklenmeyen bütün gerçek etkilerine
Uzmanlık-eleştiriEisnerBir sanat eleştirmeni gibi uzman gözüyle nitel betimleme, yorum ve yargıya
Akılda kalsın: Tyler → hedef; Stake → planlanan mı gözlenen mi?; CIPP → karar için dört harf (bağlam, girdi, süreç, ürün); Provus → fark (standart − performans); Scriven → hedefi bilme, etkiye bak; Eisner → sanat eleştirmeni.
Sınavda

Nasıl sorulurBir değerlendirme çalışması betimlenir ve hangi modele uyduğu sorulur.

TuzakProvus ile Stake'i karıştırmaktır: Provus önceden konmuş standartla performans arasındaki farka, Stake ise öncül-işlem-çıktıda planlananla gözlenenin uygunluğuna bakar. İkinci tuzak, Scriven'ı hedefe dayalı sanmaktır; değerlendirici hedefleri bilerek öğrenmez, beklenmeyen etkileri de arar. Amaç yöneticilere karar desteği ve dört aşama sayılıyorsa CIPP'tir.

↕Sıralama program geliştirme

  1. İçeriğin ve öğrenme-öğretme sürecinin tasarlanması
  2. Düzeltilen programın bütün okullarda uygulanması
  3. İhtiyaç belirleme
  4. Pilot okullarda deneme ve değerlendirme
  5. Hedeflerin yazılması

?Soru çöz

Bir değerlendirme uzmanı yeni bir okuma programını incelerken programın hedeflerini bilerek öğrenmemiş; programın öğrenciler üzerindeki beklenen ve beklenmeyen bütün etkilerini gözlem ve görüşmelerle belirlemeye çalışmıştır. Uzmanın yaklaşımı aşağıdakilerden hangisine uygundur?

✓ D. Hedefleri bilmeden, beklenmeyenler dahil gerçek etkilere bakmak Scriven'ın hedeften bağımsız değerlendirmesidir. A Tyler tam tersine hedeflere ulaşılma derecesini ölçer; B Provus önceden konmuş standartlarla performansı karşılaştırır; C CIPP bağlam-girdi-süreç-ürün verisiyle yöneticiye karar desteği sağlar.
UYGULAMA · TYMM PROGRAMI

Bir TYMM öğretim programını okumak: dört öğe yeni adlarıyla

Eğitim Bilimleri · Program geliştirme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrenme çıktısı nedir, nasıl oluşturulur? Süreç bileşeni ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TYMM programlarında dersin hedefleri “öğrenme çıktısı” olarak yazılır. Öğrenme çıktısı, ünite ya da temanın bilgi kümesi (içerik çerçevesi) ile bir alan becerisinin ya da kavramsal becerinin birleştirilmesiyle oluşur; gözlenebilir ve ölçülebilir eylem olarak ifade edilir. Altındaki süreç bileşenleri, o becerinin adımlarıdır. Öğrenme çıktıları hem öğrenme-öğretme sürecini hem ölçme-değerlendirmeyi yönlendirir.

Öğrenme çıktıları ve program tasarımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı nasıl okunur? Bir ünitede hangi bölümler bulunur?

Kısa cevap: TYMM öğretim programlarında her ünite, tema ya da öğrenme alanı aynı bölümlerle yazılır: açıklama ve ders saati, alan ve kavramsal beceriler, eğilimler, programlar arası bileşenler, disiplinler ve beceriler arası ilişkiler, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, içerik çerçevesi, öğrenme kanıtları, öğrenme-öğretme yaşantıları, farklılaştırma ve öğretmen yansıtmaları. Bu bölümler klasik dört öğeye karşılık gelir.

Yeni atanan bir öğretmen programın bir ünite sayfasını açtığında karşısında ondan fazla başlık görür; bunları dört öğeye bağlayabilen öğretmen programı okumuş olur.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sayfasında öğrenme çıktısını, öğrenme kanıtlarını ve yaşantıları tek tek gördük. Program okuryazarlığı bunları bir arada okuyabilmektir. Ortak Metin iki program yapısı tanımlar:

  • Süreç detaylı öğretim programı: Öğrenme çıktılarından ölçme ve değerlendirmeye kadar bütün süreci ayrıntılı yazar; tutarlılığın ve uygulama birliğinin kritik olduğu derslerde kullanılır.
  • Esnek tasarıma dayalı öğretim programı: Öğrenme çıktılarını, içerik çerçevesini ve her çıktıyla ilişkilendirilecek programlar arası bileşenleri belirler; öğrenme yaşantılarını ve ölçme-değerlendirmeyi öğretmen kurgular. Bu kurguda eğilimleri ve programlar arası bileşenleri dikkate almak zorunludur.
Dört öğe TYMM ünite bölümlerinde
Klasik öğeTYMM bölümüİçinde ne var?
HedefÖğrenme çıktıları ve süreç bileşenleriBilgi kümesi + beceri; becerinin adımları. Yanında alan ve kavramsal beceriler, eğilimler, programlar arası bileşenler
İçerikİçerik çerçevesiGenellemeler ve ilkeler, anahtar kavramlar ve semboller; “öğrenci ne bilmeli?” sorusunun cevabı
Eğitim durumlarıÖğrenme-öğretme yaşantıları; farklılaştırmaTemel kabuller, ön değerlendirme, köprü kurma, uygulamalar; zenginleştirme ve destekleme
Sınama durumlarıÖğrenme kanıtlarıÇıktıların değerlendirilmesine uygun ölçme ve değerlendirme araçları
(Programın kendi değerlendirmesi)Öğretmen yansıtmalarıÖğretmenin kendi uygulamasının ve programın güçlü, geliştirilmesi gereken yönleri

İçerik çerçevesi ve iki ilişki bölümü

İçerik çerçevesi bir bilgi kataloğu değil; disiplinin sağlam ve dayanıklı bilgisini, yani genellemelerini, ilkelerini, anahtar kavramlarını ve sembollerini gösterir. Ortak Metin bilgi kümelerini dörde ayırır: disipline özgü, disiplinler arası, epistemik (alan uzmanlarının nasıl düşündüğü) ve işlemsel (bir işin yapılış adımları). Disiplinler arası ilişkiler başka derslerin bilgi ve becerileriyle kurulan bağları, beceriler arası ilişkiler ise çıktıda yazılmayan ama uygulamada odaktaki beceriye eşlik eden becerileri gösterir.

Esneklik programın içinde kalır: Eğitim mevzuatı sayfasında gördüğümüz gibi 7528 sayılı Kanun'un 24. maddesi, Bakanlıkça onaylanan öğretim programının amaç ve hedeflerine aykırı uygulama yapan öğretmene aylıktan kesme öngörür. Öğrenme kanıtlarında kullanılan araçları Ölçme araçları sayfasında ayrıntılı göreceğiz.

Akılda kalsın: Niçin → öğrenme çıktısı; Ne → içerik çerçevesi; Nasıl → öğrenme-öğretme yaşantıları; Ne kadar → öğrenme kanıtları. Süreç detaylı = yaşantılar yazılı; esnek tasarım = yaşantıları öğretmen kurar, çıktılar sabit.
Sınavda

Nasıl sorulurProgramdan bir bölüm tanımı verilir (“öğrencinin üniteye başlarken sahip olduğu kabul edilen bilgiler”) ve adı ya da hangi öğeye karşılık geldiği sorulur.

Tuzakİçerik çerçevesini bir konu listesi sanmaktır; genellemeler, ilkeler, anahtar kavramlar ve sembollerden oluşur. İkinci tuzak, esnek tasarımda öğretmenin öğrenme çıktılarını da değiştirebildiğini düşünmektir; esneklik yaşantı ve ölçme kurgusundadır, çıktılar programda belirlidir.

✎Boşluk doldurma TYMM bölümleri

TYMM programlarında klasik hedef öğesinin karşılığı , sınama durumlarının karşılığı bölümüdür. Öğrencinin üniteye başlarken sahip olduğu varsayılan bilgi ve beceriler bölümünde yazılır.

öğrenme çıktısı · öğrenme kanıtları · temel kabuller · içerik çerçevesi · köprü kurma

?Soru çöz

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'ndeki esnek tasarıma dayalı öğretim programı yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Esnek tasarım temel unsurları belirler, yaşantıları ve ölçmeyi öğretmene bırakır. A öğrenme çıktıları programda belirlidir, okul değiştirmez; C tersine, bu yapıda eğilimleri ve programlar arası bileşenleri dikkate almak zorunludur; D süreç detaylı program yapısını anlatır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir öğretmen, sınıf panosunu düzenli tutan öğrencisini sınıfın önünde takdir etmiş; sonraki günlerde başka öğrencilerin de panoya özen gösterdiği görülmüştür. Öğrencilerin davranışındaki bu değişim aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ A. Öğrenciler ödülü kendileri almadan, arkadaşlarının takdir edildiğini görerek davranışa yönelmiştir; bu dolaylı pekiştirmedir. B olumsuz pekiştirmede kişinin kendisinden hoşa gitmeyen bir durum kalkar; C gizil öğrenme ödül olmadan öğrenilip ödül gelince sergilenen davranıştır, burada model var; D üst düzey koşullanma iki uyarıcının eşleşmesiyle istemsiz tepki doğurur.Kaynak: Bilişsel ve sosyal öğrenme · Bandura: gözlem yoluyla öğrenme

?Soru 2

Yapılandırmacı yaklaşımı benimseyen bir öğretmenin aşağıdaki davranışlarından hangisi bu yaklaşımla bağdaşmaz?

✓ C. Ön bilgi ve kavram yanılgıları dikkate alınmadan hazır bilginin aktarılıp ezberletilmesi geleneksel yaklaşımdır, yapılandırmacılıkla bağdaşmaz. A ön bilgiyi yoklamak yapılandırmacılığın başlangıç adımıdır; B deneyerek keşfetmek bilginin etkin kurulmasını sağlar; D akranlarla tartışma sosyal yapılandırmacılığa uygundur.Kaynak: Bilişsel ve sosyal öğrenme · Yapılandırmacılık

?Soru 3

Bir öğretmen, ödül ya da not vermeden öğrencilerine okul bahçesindeki ağaçları tanıtan bir gezi yapmıştır. Aylar sonra biyoloji projesinde yaprak örneği toplamaları gerekince öğrenciler hangi ağacın nerede olduğunu hemen bulmuştur. Bu durum en iyi hangi kavramla açıklanır?

✓ B. Öğrenciler pekiştireç almadan öğrenmiş, bilgi ancak ihtiyaç doğunca performansa dönüşmüştür; bu gizil öğrenmedir. A kavrayışta çözüm problem anında ilişkiyi birden görerek bulunur; C dolaylı pekiştirmede başkasının ödüllendirildiği gözlenir; D deneme-yanılmada çözüm rastgele denemelerle kademeli bulunurdu, burada öğrenciler hemen buldu.Kaynak: Bilişsel ve sosyal öğrenme · Gestalt ve Tolman

?Soru 4

“Okulda cep telefonu kullanımı yasaklanmalı mı?” konusu altı şapka tekniğiyle tartışılırken öğretmen bir öğrenciden yalnızca yasağın doğurabileceği sorunları, riskleri ve zayıf yönleri dile getirmesini istemiştir. Bu öğrenciye hangi şapka verilmiştir?

✓ D. Riskleri, olumsuz yönleri ve zayıflıkları görmek siyah şapkanın temkinli, eleştirel bakışıdır. A beyaz şapka yorum katmadan veri ve bilgi sunar; B kırmızı şapka duygu ve sezgileri gerekçesiz dile getirir; C sarı şapka siyahın tersidir, olumlu yönleri ve yararları arar.Kaynak: Öğretim stratejileri · Öğretim teknikleri

?Soru 5

Tam öğrenme modelini uygulayan bir öğretmen, her öğrenme biriminin sonunda kısa bir test yapmakta, testte eksiği görülen öğrencilere bu eksiklere yönelik farklı etkinliklerle yeniden öğretim yapmakta, birimi tamamlayanlara ise zenginleştirme etkinlikleri vermektedir. Öğretmenin uyguladığı bu süreç, öğretim hizmetinin niteliğinin hangi öğesiyle en çok ilgilidir?

✓ C. Birim sonu testiyle eksiklerin belirlenmesi (dönüt) ve ek öğretimle giderilmesi (düzeltme), dönüt-düzeltme öğesidir. A ipucu neyin, nasıl öğrenileceğinin açıklanmasıdır; B katılım öğrencinin sürece etkin katılmasıdır; D duyuşsal giriş özellikleri öğretim hizmetinin değil, öğrencinin ilgi ve tutumudur.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Tam öğrenme ve Carroll

?Soru 6

“Öğrenci, sınıfta tartışılan iki enerji politikasını maliyet, çevreye etki ve sürdürülebilirlik ölçütlerine göre karşılaştırıp hangisinin daha uygun olduğuna gerekçeli karar verir.” Bu hedef yenilenmiş Bloom taksonomisinin hangi basamağındadır?

✓ D. Öğrenci belirli ölçütlere dayanarak bir yargıya, gerekçeli bir karara varıyor; bu değerlendirmedir. A anlama bilgiyi kendi sözleriyle açıklamaktır, yargı içermez; B uygulama bir kural ya da yöntemi yeni durumda kullanmaktır; C yaratmada özgün bir ürün ya da plan ortaya konurdu, burada var olan iki seçenek arasında karar veriliyor.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Bloom: bilişsel alan

?Soru 7

Sempozyum tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Konuşmacılar konunun farklı yönlerini önceden hazırlanmış konuşmalarla sunar.
II. Konuşmacılar birbirlerinin görüşlerini sohbet havasında karşılıklı tartışır.
III. Sunumlardan sonra dinleyicilerin soru sorması mümkündür.

✓ B. Sempozyumda uzmanlar konunun farklı yönlerini hazırlıklı konuşmalarla sunar (I) ve sonunda dinleyiciler soru sorabilir (III). A III'ü dışarıda bırakır; C ve D II'yi içerir, oysa konuşmacıların sohbet havasında birbirini tartışması panelin özelliğidir.Kaynak: Öğretim stratejileri · Tartışma türleri

?Soru 8

Kolb'a göre somut yaşantı ve aktif yaşantıyı tercih eden, yaparak ve risk alarak öğrenen, sezgilerine güvenen bir öğrencinin öğrenme stili aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Somut yaşantı ve aktif yaşantının birleşimi, yaparak ve sezgiyle öğrenen yerleştiren stildir. A değiştiren somut yaşantıyı yansıtıcı gözlemle birleştirir, izleyerek öğrenir; B özümseyen soyut kavramsallaştırma ve gözlemle kuram kurar; C ayrıştıran yaparak öğrenir ama kuramdan, soyut kavramsallaştırmadan yola çıkar.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Öğrenme stilleri

?Soru 9

Ausubel'in sunuş yoluyla öğretim yaklaşımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Kuralın örneklerden öğrenci tarafından bulunması tümevarıma dayanan buluş yoluyla öğretimin (Bruner) özelliğidir; sunuşta bilgi öğrenciye düzenlenmiş olarak verilir. A anlamlı alımlamanın özüdür; C genelden özele ilerleyişi anlatır; D ön örgütleyicinin tanımıdır.Kaynak: Öğretim stratejileri · Sunuş yoluyla öğretim

?Soru 10

Bir fen öğretmeni “Okul bahçesindeki bazı bitkiler neden ötekilerden daha hızlı büyüyor?” sorusunu sınıfa yöneltmiştir. Öğrenciler olası nedenleri tahmin etmiş, bu tahminleri sınamak için iki hafta boyunca ölçüm yapmış, verileri tabloya döküp bir sonuca ulaşmıştır. Bu derste kullanılan öğretim stratejisi hangisidir?

✓ D. Problemi fark etme, tahmin (hipotez) kurma, veri toplama ve sınayıp sonuca varma bilimsel yöntemin basamaklarıdır; bu araştırma-inceleme stratejisidir. A sunuşta bilgi öğretmence hazır verilir; B buluşta öğrenci örneklerden bir kavram ya da kurala ulaşır, hipotez ve veri toplama yoktur; C gösterip yaptırma beceri öğretimine yönelik bir yöntemdir, strateji değildir.Kaynak: Öğretim stratejileri · Buluş ve araştırma-inceleme
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →