Eğitim nedir? Kasıtlı kültürlenme ve istendik davranış değişikliği
Eğitim Bilimleri · Eğitimin temelleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Eğitim nedir? Eğitimin tanımındaki “kasıtlı” ve “istendik davranış değişikliği” ne anlama gelir?
Kısa cevap: Eğitim, bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla, kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. Tanımın beş öğesi vardır: süreç olması, davranışı hedeflemesi, yaşantıya dayanması, kasıtlı (planlı) olması ve istendik yönde değişim amaçlaması. Bu yüzden eğitim, toplumun kültürünü bilinçli olarak aktardığı “kasıtlı kültürlenme”dir.Bir çocuk sokakta arkadaşlarından küfretmeyi de, öğretmeninden kesirli sayıları da öğrenir; ama yalnız ikincisine “eğitim” deriz.
Eğitim bilimlerinde en çok kullanılan tanım Selahattin Ertürk'ündür: eğitim, bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir. Bu tanım kısa ama her sözcüğü bir ölçüttür. Bir öğrenmenin eğitim sayılıp sayılmayacağını bu ölçütlerle denetleriz.
| Öğe | Anlamı | Örnekte nasıl görünür? |
|---|---|---|
| Süreç | Bir anda olmaz, zamana yayılır; başı, ortası, sonu vardır | Okuma yazma bir dönem boyunca kazanılır |
| Davranış | Gözlenebilen (konuşma, yazma) ve gözlenemeyen (düşünme, tutum) her tepki | Çevreye duyarlı olmak da bir davranıştır |
| Kendi yaşantısı | Değişim bireyin bizzat etkileşime girmesiyle olur; başkası onun yerine öğrenemez | Deneyi izlemek değil, yapmak |
| Kasıtlı | Önceden düşünülmüş, amacı belli, planlı | Öğretmenin ders planı |
| İstendik | Toplumun ve bireyin olumlu bulduğu yönde | Kurallara uymak, problemi çözmek |
Kültürlenme ve eğitim
İnsan doğduğu toplumun dilini, değerlerini ve alışkanlıklarını yaşayarak edinir. Bu sürece kültürlenme denir. Kültürlenmenin bir kısmı kasıtsızdır: çocuk anne babasının konuşma biçimini, sofradaki görgüyü kimse ona “ders” vermeden alır. Kasıtsız kültürlenmede istenmedik davranışlar da (kaba söz, önyargı) kazanılabilir. Toplum kültürünü şansa bırakmamak için ona bir plan koyar; işte eğitim, kasıtlı kültürlenmedir. Bu yüzden her eğitim bir kültürlenmedir ama her kültürlenme eğitim değildir.
İstendik / istenmedik, kasıtlı / kasıtsız
İki ölçüt birbirinden bağımsızdır. Bir davranış kasıtlı olarak kazandırıldığı hâlde istenmedik olabilir: bir çete gencine bilerek hırsızlık öğretiyorsa süreç kasıtlıdır ama toplum açısından istenmediktir, eğitim sayılmaz. Tersine, çocuk televizyondaki bir programdan kendiliğinden doğru beslenmeyi öğrenebilir: bu istendiktir ama kasıtsızdır. Eğitim için iki ölçüt birlikte gerekir: hem kasıtlı hem istendik.
Nasıl sorulurBir durum anlatılır; bunun eğitim mi, kasıtsız kültürlenme mi, istenmedik bir öğrenme mi olduğu ya da tanımın hangi öğesinin eksik olduğu sorulur.
Tuzak“bir şey öğrenildiyse eğitimdir” diye düşünmektir: arkadaşından kopya çekmeyi öğrenen öğrenci öğrenmiştir ama bu eğitim değildir, çünkü değişim istendik değildir. İkinci tuzak, kasıtlı olan her şeyi eğitim saymaktır.
⇄Bilgi eşleştirme eğitim mi, değil mi?
?Soru çöz
Eğitimin “bireyin davranışında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme süreci” biçimindeki tanımına göre aşağıdakilerden hangisi eğitim sayılmaz?