Ölçme araçları: test türleri, tamamlayıcı araçlar ve temel istatistik

Hangi ölçme aracının neyi iyi ölçtüğünü, dereceli puanlama anahtarlarını, bir sınav sonucunu yorumlamak için gereken temel istatistiği ve madde analizini çözümlü örneklerle öğren.

7 durakAGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ÖLÇME · ARAÇLAR

Açık uçlu, kısa cevaplı ve doğru-yanlış sorular

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Açık uçlu (yazılı), kısa cevaplı ve doğru-yanlış soruların üstün ve sınırlı yanları nelerdir?

Kısa cevap: Açık uçlu (yazılı) sorular üst düzey düşünmeyi ve ifade becerisini ölçer, şans başarısı yoktur; ama az soru sorulduğu için kapsamı dar, puanlaması öznel ve zaman alıcıdır. Kısa cevaplı sorular hatırlamayı geniş kapsamla ölçer. Doğru-yanlış sorular çok sayıda bilgiyi hızla yoklar, puanlaması kolaydır; ama şans başarısı %50'dir.

Tarih öğretmeni aynı ünite için üç sınav taslağı hazırlar: birinde iki uzun soru, birinde yirmi boşluklu cümle, ötekinde kırk “doğru mu, yanlış mı?” ifadesi. Hangisini seçeceği, neyi ölçmek istediğine bağlıdır.

Açık uçlu (yazılı, kompozisyon tipi) sorular öğrencinin cevabı kendi cümleleriyle kurmasını ister. İki biçimi vardır: sınırlı cevaplı (“Üç nedenini kısaca yazınız.”) ve uzun cevaplı (“Tartışınız, gerekçelendiriniz.”). Çözümleme, değerlendirme ve yaratma gibi üst düzey becerileri, düşünceyi örgütleme ve yazılı anlatımı ölçmeye en uygun araçtır; hazırlaması kolaydır, şans başarısı yoktur. Sınırlılıkları: bir sınavda az soru sorulabildiği için konular dengeli temsil edilemez (kapsam geçerliği düşer), puanlama öznel ve uzundur (puanlayıcı güvenirliği düşer), yazı güzelliği ve dil becerisi puana karışabilir.

Puanlama hatalarını azaltmak için: önceden cevap anahtarı ya da dereceli puanlama anahtarı hazırlamak, kâğıtları isimsiz okumak, bir soruyu bütün kâğıtlarda bitirip sonra öteki soruya geçmek, mümkünse ikinci bir puanlayıcıya okutmak.

Kısa cevaplı sorular bir sözcük, sayı ya da kısa ifadeyle cevaplanır; boşluk doldurma da bu türdendir. Çok soru sorulabildiği için kapsamı geniştir, şans başarısı düşüktür; ama çoğunlukla hatırlama basamağını ölçer ve birden çok kabul edilebilir cevap çıkabilir.

Doğru-yanlış soruları kısa sürede çok sayıda olguyu yoklar, puanlaması nesnel ve hızlıdır. En büyük sınırlılığı %50 şans başarısıdır; ayrıca çoğunlukla alt basamakları ölçer. Yazarken ifade kesin olarak doğru ya da yanlış olmalı, tek bir düşünce içermeli; “her zaman, hiçbir zaman” gibi cevabı ele veren sözcüklerden ve çift olumsuzdan kaçınılmalıdır.

Akılda kalsın: Açık uçlu: derin ama dar (üst düzey düşünme ↑, kapsam ve puanlayıcı güvenirliği ↓). Doğru-yanlış: geniş ama sığ (kapsam ↑, şans %50). Kısa cevaplı: hatırlama, şans az.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sınav anlatılır, hangi sınırlılığın ortaya çıktığı ya da bir hedef için hangi aracın uygun olduğu sorulur.

TuzakAçık uçlu sorunun güvenirlik sorununu “şans başarısına” bağlamaktır; açık uçlu soruda şans yoktur, sorun öznel puanlamadır. İkinci tuzak, açık uçlu sınavın kapsamının geniş olduğunu sanmaktır; az soruyla geniş bir üniteyi temsil etmek zordur.

✎Boşluk doldurma araçların güçlü ve zayıf yanı

Şans başarısının en yüksek olduğu soru türünün adı . Çözümleme ve değerlendirme gibi üst düzey becerileri ölçmeye en uygun olanlar sorulardır. Bu soruların puanlaması öznel olduğu için düşüktür.

doğru-yanlış · açık uçlu · puanlayıcı güvenirliği · kısa cevaplı · şans başarısı

?Soru çöz

Bir öğretmen altı konudan oluşan bir ünitenin sonunda yalnız üç uzun cevaplı soru sormuş; soruların üçü de ünitenin ilk iki konusundan gelmiştir. Bu sınavda en çok hangi sorun ortaya çıkar?

✓ A. Altı konunun yalnız ikisi temsil edildiği için sınav üniteyi dengeli yansıtmaz; bu kapsam geçerliği sorunudur. B açık uçlu sorularda öğrenci cevabı kendisi yazdığından şans başarısı yoktur; C uzun cevaplı sorular genellikle üst basamakları ölçer; D açık uçlu soruların puanlaması uzun sürer.
ÖLÇME · ARAÇLAR

Çoktan seçmeli, eşleştirme ve sözlü sınav

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Çoktan seçmeli, eşleştirme ve sözlü sınavların özellikleri nelerdir? Çoktan seçmeli madde nasıl yazılır?

Kısa cevap: Çoktan seçmeli testler geniş kapsamı nesnel, hızlı ve güvenilir biçimde ölçer, iyi yazılırsa üst basamakları da yoklar; ama hazırlaması zordur ve şans başarısı vardır. Eşleştirme aynı türden öğeler arasındaki ilişkileri hızla ölçer. Sözlü sınav konuşma ve ifade becerisini ölçer, anında dönüt verir; ama zaman alır, puanlaması özneldir.

AGS'deki her soru bir kök ve beş seçenekten oluşur; doğru cevabın yanındaki dört seçenek, konuyu bilmeyen adayı ikna edecek biçimde yazılır.

Çoktan seçmeli bir madde kök ve seçeneklerden (bir doğru cevap ve çeldiriciler) oluşur. Çok madde sorulabildiği için kapsam geniştir; puanlama nesnel ve hızlıdır, bu yüzden güvenirlik yüksektir; madde analizi yapılabilir. İyi yazılmış maddeler uygulama ve çözümleme düzeyini de ölçebilir. Sınırlılıkları: iyi çeldirici yazmak zordur, şans başarısı vardır (dört seçenekte %25), yaratma ve yazılı ifade ölçülemez.

Çoktan seçmeli madde yazım ilkeleri

  • Kök tek başına anlamlı olmalı, soruyu açıkça sormalı.
  • Olumsuz kök (“değildir”, “yanlıştır”) gerekiyorsa koyu ya da altı çizili vurgulanmalı.
  • Çeldiriciler inandırıcı olmalı; öğrencilerin sık yaptığı yanlışlardan oluşturulmalı.
  • Seçenekler uzunluk ve biçim bakımından benzer olmalı; doğru cevap uzunluğuyla ya da kökle dil bilgisi uyumuyla kendini ele vermemeli.
  • “Hepsi” ve “hiçbiri” seçeneklerinden kaçınılmalı; doğru cevabın yeri seçeneklere dengeli dağıtılmalı.
  • Bir maddenin cevabı başka bir maddenin içinde ipucu olarak verilmemeli.

Eşleştirme iki listeden oluşur: öncüller ve cevaplar. Öğeler aynı türden (homojen) olmalıdır: yalnız kuramcılar ve kavramlar, yalnız ülkeler ve başkentler. Cevap listesi öncüllerden uzun tutulursa ya da bir cevabın birden çok kez kullanılabileceği söylenirse son eşleşmeleri eleme yoluyla bulma şansı azalır. Daha çok ilişkileri tanıma düzeyini ölçer.

Sözlü sınav konuşma, sunum, okuma ve yabancı dilde iletişim gibi becerileri ölçmede vazgeçilmezdir; öğrenciye anında dönüt verilir. Ama her öğrenci için ayrı zaman ister, her öğrenciye farklı soru düşer, kaygı performansı etkiler ve puanlama özneldir; bu yüzden güvenirliği düşüktür.

Altı araç: güçlü ve zayıf yanlar
AraçGüçlü yanıZayıf yanı
Açık uçluÜst düzey düşünme, ifade; şans yokDar kapsam, öznel puanlama
Kısa cevaplıGeniş kapsam, şans azÇoğunlukla hatırlama
Doğru-yanlışÇok olgu, hızlı puanlama%50 şans, alt basamak
Çoktan seçmeliGeniş kapsam, nesnel puanlama, yüksek güvenirlikHazırlaması zor, şans, ifade ölçülmez
Eşleştirmeİlişkileri hızla yoklar, hazırlaması kolayDar, homojen içerik; eleme ile tahmin
SözlüKonuşma ve ifade, anında dönütZaman, kaygı, öznel puanlama
Akılda kalsın: Kapsam ve güvenirlik istiyorsan çoktan seçmeli; ilişki istiyorsan eşleştirme; konuşma istiyorsan sözlü; özgün düşünce ve ifade istiyorsan açık uçlu.
Sınavda

Nasıl sorulurBir maddenin yazımı verilir, hangi ilkeye aykırı olduğu sorulur; ya da bir hedef için uygun araç.

TuzakÇoktan seçmeli maddelerin yalnız hatırlamayı ölçtüğünü sanmaktır; iyi yazılırsa uygulama ve çözümlemeyi de ölçer. İkinci tuzak, en uzun ya da en ayrıntılı seçeneği doğru cevap yapmaktır; bu, bilmeyen öğrenciye ipucu verir.

⇄Bilgi eşleştirme amaç ve araç

?Soru çöz

Aşağıdaki çoktan seçmeli madde yazım uygulamalarından hangisi doğrudur?

✓ C. Öğrencilerin sık yaptığı yanlışlardan oluşturulan çeldiriciler inandırıcı olur ve bilenle bilmeyeni ayırır. A uzun ve ayrıntılı doğru seçenek ipucu verir; B olumsuz kök vurgulanmazsa öğrenci gözden kaçırır, madde bilgiyi değil dikkati ölçer; D doğru cevabın yeri seçeneklere dengeli dağıtılmalıdır.
ÖLÇME · SÜREÇ DEĞERLENDİRME

Tamamlayıcı araçlar: süreci ve ürünü görmek

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrenme kanıtları nedir? Öğrenme-öğretme yaşantılarında temel kabuller, ön değerlendirme ve köprü kurma ne anlama gelir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TYMM'de ölçme ve değerlendirme “öğrenme kanıtları” adını alır; yalnız sonuca değil sürece odaklanan, sürekli ve geliştirici (biçimlendirici) bir anlayış benimsenir. Kanıtlar ürün dosyası, performans görevi, kontrol listesi, öz ve akran değerlendirme, gözlem formu gibi çeşitlidir. Öğrenme-öğretme yaşantıları beş bileşenden oluşur: temel kabuller, ön değerlendirme süreci, köprü kurma, öğrenme-öğretme uygulamaları ve farklılaştırma.

Öğrenme kanıtları ve öğrenme yaşantıları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Performans görevi, proje, ürün dosyası, kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, öz ve akran değerlendirme nedir?

Kısa cevap: Performans görevi, bilgi ve becerinin gerçek yaşama yakın bir görevde gösterilmesidir; ürün dosyası (portfolyo) öğrencinin zaman içindeki çalışmalarını ve gelişimini toplar. Kontrol listesi bir davranışın var olup olmadığını, derecelendirme ölçeği ne düzeyde olduğunu gösterir. Öz değerlendirmede öğrenci kendini, akran değerlendirmede arkadaşını ölçütlere göre değerlendirir.

Fen öğretmeni dönem notunu yalnız yazılılardan vermez: deney sırasında bir gözlem formu doldurur, öğrencilerin hazırladığı poster sunumlarını puanlar, her öğrencinin deney raporlarını bir dosyada biriktirir.

Kâğıt-kalem testleri öğrencinin ne bildiğini iyi gösterir; ama bir deneyi nasıl yaptığını, bir sunumu nasıl hazırladığını, zaman içinde nasıl geliştiğini göstermez. Bu boşluğu tamamlayıcı (süreç odaklı) araçlar doldurur. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sayfasında gördüğümüz öğrenme kanıtları da bu araçların çoğunu içerir.

Tamamlayıcı araçlar
AraçNe yapar?Ayırt edici ipucu
Performans göreviÖğrenci bilgi ve becerisini gerçek yaşama yakın bir görevde ortaya koyar; süreç ve ürün değerlendirilirGörece kısa süre (bir ders, birkaç gün); yap ve göster
ProjeAraştırma, planlama ve ürün içeren uzun süreli çalışmaHaftalar; araştırma süreci
Ürün dosyası (portfolyo)Öğrencinin belirli bir dönemdeki çalışmalarının amaçlı olarak toplanması; öğrenci seçer, yansıtma yazarZaman içindeki gelişim
Kontrol listesiBir davranışın ya da ürün özelliğinin var olup olmadığını işaretlerEvet / hayır
Derecelendirme ölçeğiBir davranışın ne düzeyde ya da ne sıklıkla gözlendiğini işaretlerHer zaman, bazen, hiç; 1–5
Öz değerlendirmeÖğrenci kendi çalışmasını ölçütlere göre değerlendirirKendine bakış; üst biliş
Akran değerlendirmeÖğrenci arkadaşının çalışmasını ölçütlere göre değerlendirirArkadaşa bakış

Ürün dosyası, Ölçme ve değerlendirme sayfasında gördüğümüz gelişimsel ölçütün en açık uygulamasıdır: öğrencinin eylüldeki ilk yazısı ile mayıstaki yazısı yan yana konur. Öz değerlendirme ise Bilişsel ve sosyal öğrenme sayfasında gördüğümüz üst biliş ve öz düzenleme becerilerini geliştirir. Bu araçların hepsinin puanlamasında dereceli puanlama anahtarı kullanılır.

Akılda kalsın: Kontrol listesi “var mı?”, derecelendirme ölçeği “ne kadar?”, ürün dosyası “nasıl gelişti?”, performans görevi “yapabiliyor mu?” sorusunu sorar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin kullandığı form ya da dosya anlatılır, aracın adı sorulur.

TuzakKontrol listesi ile derecelendirme ölçeğini karıştırmaktır: yalnız evet-hayır işaretleniyorsa kontrol listesi, düzey ya da sıklık işaretleniyorsa derecelendirme ölçeğidir. İkinci tuzak, ürün dosyasını öğrencinin en iyi çalışmalarının vitrini sanmaktır; asıl amacı gelişimi göstermektir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama ve araç

?Soru çöz

Kontrol listesi ile derecelendirme ölçeği arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Kontrol listesinde yalnız “var-yok” ya da “evet-hayır” işaretlenir; derecelendirme ölçeği davranışın düzeyini ya da sıklığını gösterir. A iki araç da hem süreçte hem üründe kullanılabilir; C derecelendirme ölçeğini öğretmen de akran da kullanabilir; D öğrenciler de kontrol listesiyle kendilerini ya da arkadaşlarını değerlendirebilir.
ÖLÇME · RUBRİK

Dereceli puanlama anahtarı: bütüncül ve analitik

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Dereceli puanlama anahtarı (rubrik) nedir? Bütüncül ve analitik rubrik arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Dereceli puanlama anahtarı (rubrik), bir performansın ölçütlerini ve her ölçütte hangi düzeyin neye karşılık geldiğini betimleyen puanlama aracıdır. Bütüncül rubrik ürünü bir bütün olarak tek puanla değerlendirir; hızlıdır ama ayrıntılı dönüt vermez. Analitik rubrik her ölçütü ayrı puanlar; zaman alır ama güçlü ve zayıf yönleri gösterir.

İki öğretmen aynı kompozisyonu okuyup biri 85, öteki 60 verir. Önlerine “İçerik, düzen, dil” başlıklı, her düzeyi tek tek tarif eden bir tablo konunca puanları birbirine yaklaşır.

Rubrik üç parçadan oluşur: ölçütler (neye bakılacak?), performans düzeyleri (4: çok iyi, 3: iyi … gibi) ve her düzeyin betimlemesi (o düzeydeki bir ürün nasıl görünür?). Puanlamayı nesnelleştirdiği için puanlayıcı güvenirliğini artırır; öğrenciye beklentiyi önceden gösterir; öz ve akran değerlendirmede ortak dil sağlar. Açık uçlu sorular, performans görevleri, projeler ve ürün dosyaları rubrikle puanlanır.

Örnek analitik rubrik: kompozisyon
Ölçüt3 – Yeterli2 – Gelişmekte1 – Başlangıç
İçerikAna fikir açık, en az iki örnekle desteklenmişAna fikir var, destek zayıfAna fikir belirsiz
DüzenGiriş, gelişme, sonuç bağlantılıBölümler var, geçişler kopukBölümler ayırt edilemiyor
DilYazım hatası yok denecek kadar azAnlamı bozmayan birkaç hataHatalar anlamı bozuyor
Bütüncül ve analitik rubrik
Bütüncül (holistik)Analitik
Nasıl puanlar?Ürünü bir bütün olarak tek bir düzeye yerleştirirHer ölçütü ayrı puanlar, puanlar toplanır
HızHızlıZaman alır
DönütGenel; neyin eksik olduğunu göstermezAyrıntılı; güçlü ve zayıf yönleri gösterir
Ne zaman?Genel düzey belirlenecekse, çok sayıda ürün varsaBiçimlendirme amaçlı, öğrenciye ayrıntılı dönüt verilecekse
Akılda kalsın: Bütüncül = tek bakış, tek puan; analitik = ölçüt ölçüt, ayrıntılı dönüt. Rubrik = ölçüt + düzey + betimleme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin puanlama biçimi anlatılır, rubriğin türü sorulur; ya da rubriğin hangi özelliği artırdığı.

TuzakÖlçütleri olan her aracı analitik rubrik saymaktır: ölçütler ayrı ayrı puanlanmıyor, ürün tek bir düzeye yerleştiriliyorsa bütüncüldür. İkinci tuzak, rubriğin geçerliği değil yalnız güvenirliği artırdığını sanmaktır; ölçütler hedefle uyumluysa ölçülen şeyi de netleştirir.

↕Sıralama rubrik hazırlama

  1. Her düzeyde bir ürünün nasıl görüneceğini gözlenebilir cümlelerle yazmak
  2. Görevin amacına göre değerlendirilecek ölçütleri belirlemek
  3. Rubriği birkaç örnek ürün üzerinde deneyip belirsiz betimlemeleri düzeltmek
  4. Her ölçüt için performans düzeylerinin sayısını ve adlarını belirlemek

?Soru çöz

Bir öğretmen öğrencilerin afişlerini “içerik”, “görsel düzen” ve “yazım” ölçütlerinin her birine ayrı puan verip puanları toplayarak değerlendirmiş, her öğrenciye hangi ölçütte gelişmeye ihtiyacı olduğunu yazmıştır. Öğretmenin kullandığı araç hangisidir?

✓ D. Ölçütlerin ayrı ayrı puanlanıp toplanması ve ölçüt bazında dönüt verilmesi analitik rubriğin özelliğidir. A bütüncül rubrikte ürün bir bütün olarak tek puan alır; B kontrol listesinde yalnız var-yok işaretlenir, düzey yoktur; C ürün dosyası çalışmaların zaman içinde toplandığı bir araçtır, puanlama biçimi değildir.
ÖLÇME · İSTATİSTİK

Merkezî eğilim, yayılım ve çarpıklık: puanları okumak

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programı nasıl okunur? Bir ünitede hangi bölümler bulunur?Önceki sayfadan (Program okuryazarlığı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TYMM öğretim programlarında her ünite, tema ya da öğrenme alanı aynı bölümlerle yazılır: açıklama ve ders saati, alan ve kavramsal beceriler, eğilimler, programlar arası bileşenler, disiplinler ve beceriler arası ilişkiler, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri, içerik çerçevesi, öğrenme kanıtları, öğrenme-öğretme yaşantıları, farklılaştırma ve öğretmen yansıtmaları. Bu bölümler klasik dört öğeye karşılık gelir.

TYMM öğretim programını okumak

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer, ranj ve standart sapma nedir? Sağa ve sola çarpık dağılım ne anlama gelir?

Kısa cevap: Aritmetik ortalama puanların toplamının kişi sayısına bölümüdür; ortanca sıralı dizinin ortasındaki değer, tepe değer en çok tekrarlanan puandır. Ranj en büyük ile en küçük puan farkıdır; standart sapma puanların ortalama çevresindeki yayılmasıdır. Sağa çarpık dağılımda puanlar düşükte yığılır (test zor), sola çarpıkta yüksekte yığılır (test kolay).

Beş kişilik bir grubun puanları: 30, 50, 50, 70, 100. Öğretmen “ortalamamız 60” der; ama grubun üç öğrencisi 60'ın altındadır. Tek bir sayı, grubu anlatmaya yetmez.

Merkezî eğilim ölçüleri

  • Aritmetik ortalama: Puanların toplamı bölü kişi sayısı. Örnekte 300 ÷ 5 = 60. Bütün puanları hesaba katar; bu yüzden uç değerlerden (100 gibi) etkilenir.
  • Ortanca (medyan): Puanlar sıralandığında tam ortadaki değer. Örnekte 50. Uç değerlerden etkilenmez.
  • Tepe değer (mod): En çok tekrar eden puan. Örnekte 50.

Yayılım ölçüleri

Ranj (açıklık), en büyük ve en küçük puan arasındaki farktır: 100 − 30 = 70. Hesaplaması kolaydır ama yalnız iki uç puana bakar. Standart sapma ise puanların ortalamadan ortalama ne kadar uzaklaştığını gösterir. Standart sapma büyükse grup heterojen (başarı düzeyleri birbirinden farklı), küçükse homojendir. Aynı ortalamaya sahip iki sınıftan standart sapması küçük olanda öğrenciler birbirine daha yakın düzeydedir.

Dağılımın biçimi

Ortalama her zaman kuyruğun uzandığı tarafa çekilir.Görsel: Sınav Defteri

Normal (simetrik) dağılımda üç ölçü aynı noktadadır. Test zor olursa puanlar düşük uçta yığılır, birkaç yüksek puan kuyruğu sağa uzatır: sağa (pozitif) çarpık, sıra tepe değer < ortanca < ortalama. Test kolay olursa puanlar yüksek uçta yığılır: sola (negatif) çarpık, sıra ortalama < ortanca < tepe değer. Yukarıdaki beş puan da ortalama 60, ortanca 50 olduğu için sağa çarpıktır.

Akılda kalsın: Kuyruk nereye, çarpıklık oraya; ortalama da oraya. Zor test → puanlar solda yığılır, kuyruk sağda → sağa çarpık. Standart sapma büyük → heterojen, küçük → homojen.
Sınavda

Nasıl sorulurOrtalama, ortanca ve tepe değer verilir; dağılımın biçimi ve testin güçlüğü sorulur. Ya da iki sınıfın standart sapması verilip hangisinin daha homojen olduğu.

Tuzak“sağa çarpık”ı puanların sağda (yüksekte) toplandığı sanmaktır; çarpıklığın adı kuyruğun yönünden gelir, sağa çarpıkta puanlar düşüktedir.

✎Boşluk doldurma hesapla

Puanları 30, 50, 50, 70 ve 100 olan bir grupta aritmetik ortalama , ortanca , ranj ise olur.

60 · 50 · 70 · 100 · 55

?Soru çöz

Bir sınavın puan dağılımında aritmetik ortalama 42, ortanca 38, tepe değer 33 bulunmuştur. Bu dağılımla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ C. Tepe değer < ortanca < ortalama sırası sağa (pozitif) çarpık dağılımı gösterir; puanlar düşük uçta yığılmıştır, yani test zor olmuştur. A sola çarpıkta sıra tersine döner, ortalama en küçüktür; B normal dağılımda üç ölçü eşit olurdu; D puanlar farklı olduğu için standart sapma sıfır olamaz.
ÖLÇME · STANDART PUAN

Standart puanlar: z, T ve yüzdelik

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

z puanı ve T puanı nasıl hesaplanır? Yüzdelik sıra ne demektir?

Kısa cevap: Standart puanlar, ham puanı grubun ortalamasına ve standart sapmasına göre ifade eder; böylece farklı testlerdeki başarılar karşılaştırılabilir. z puanı (puan − ortalama) ÷ standart sapmadır; ortalaması 0, standart sapması 1'dir. T puanı 50 + 10z'dir. Yüzdelik sıra, bir puanın altında kalanların yüzdesidir.

Deniz matematikten 70, Türkçeden 66 alır ve “Matematiğim daha iyi.” der. Öğretmen sınıf ortalamalarını ve sapmaları açınca tablo tersine döner.

Ham puan tek başına bir anlam taşımaz: 70, ortalaması 90 olan bir sınavda düşük, ortalaması 40 olan bir sınavda çok yüksektir. Standart puan, öğrencinin grubun ortalamasından kaç standart sapma uzakta olduğunu gösterir.

  • z puanı = (ham puan − ortalama) ÷ standart sapma. Ortalamadaki öğrencinin z puanı 0'dır; ortalamanın üstü artı, altı eksidir.
  • T puanı = 50 + 10 × z. Eksi değerlerden kurtulmak için kullanılır; ortalaması 50, standart sapması 10'dur.
  • Yüzdelik sıra: bir puanın altında kalan kişilerin yüzdesi. 80. yüzdelikteki öğrenci grubun %80'inden yüksek puan almıştır; bu “soruların %80'ini bildi” demek değildir.
Deniz'in puanları
DersHam puanSınıf ortalamasıStandart sapmazT
Matematik706010(70 − 60) ÷ 10 = 160
Türkçe66604(66 − 60) ÷ 4 = 1,565
Fen75805(75 − 80) ÷ 5 = −140

Deniz'in ham puanı en yüksek fen dersindedir, ama grubuna göre en zayıf olduğu ders de fendir (ortalamanın bir standart sapma altı). Grubuna göre en başarılı olduğu ders, z puanı en büyük olan Türkçedir. Normal dağılımda z = 0 kabaca 50. yüzdeliğe, z = +1 yaklaşık 84. yüzdeliğe karşılık gelir.

Akılda kalsın: z = (X − ort) ÷ ss; T = 50 + 10z. z: ortalama 0, ss 1; T: ortalama 50, ss 10. Karşılaştırmada ham puana değil, z'ye bak.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin birkaç dersteki puanı, ortalama ve standart sapmalarla verilir; hangi derste daha başarılı olduğu ya da T puanı sorulur.

TuzakHam puanı en yüksek dersi en başarılı ders sanmaktır. İkinci tuzak, yüzdelik sırayı doğru cevap yüzdesi sanmaktır. Hesap basittir; işlem sırasına dikkat: önce farkı al, sonra standart sapmaya böl.

✎Boşluk doldurma hesapla

Ortalaması 60, standart sapması 8 olan bir sınavda 72 alan öğrencinin z puanı , T puanı olur. Aynı sınavda tam ortalama kadar puan alan öğrencinin T puanı ise olur.

1,5 · 65 · 50 · 12 · 60

?Soru çöz

Bir öğrencinin üç dersteki puanları ile sınıfın ortalama ve standart sapmaları şöyledir: Tarih 70 (ortalama 60, ss 10); Coğrafya 75 (ortalama 80, ss 5); Edebiyat 66 (ortalama 60, ss 4). Öğrencinin sınıfına göre en başarılı olduğu ders hangisidir?

✓ A. z puanları: tarih (70 − 60) ÷ 10 = 1; coğrafya (75 − 80) ÷ 5 = −1; edebiyat (66 − 60) ÷ 4 = 1,5. En büyük z edebiyattadır. B tarihte z = 1, edebiyattan düşüktür; C coğrafyada ham puan en yüksektir ama ortalamanın altındadır; D iki dersin z puanı farklıdır.
ÖLÇME · MADDE ANALİZİ

Madde analizi: güçlük ve ayırt edicilik

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Madde güçlük indeksi ve madde ayırt edicilik indeksi nasıl hesaplanır ve yorumlanır?

Kısa cevap: Madde güçlük indeksi (p), maddeyi doğru cevaplayanların oranıdır; 0 ile 1 arasındadır ve büyüdükçe madde kolaylaşır. Ayırt edicilik indeksi (r), üst gruptaki doğru oranından alt gruptakinin çıkarılmasıyla bulunur. Ebel'e göre 0,40 ve üstü çok iyi, 0,30–0,39 iyi, 0,20–0,29 düzeltilmeli, 0,20'nin altı atılmalıdır.

Sınavdan sonra öğretmen bir maddeyi en başarılı öğrencilerin çoğunun yanlış, en düşüklerin çoğunun doğru cevapladığını fark eder. Önce cevap anahtarına bakar: anahtar yanlış girilmiştir.

Madde analizinde öğrenciler toplam puana göre sıralanır; en yüksek puanlı yaklaşık %27'lik dilim üst grup, en düşük %27'lik dilim alt grup olarak alınır. Gruplardaki kişi sayısı n ise:

  • Güçlük indeksi p = (üst gruptaki doğru + alt gruptaki doğru) ÷ (iki gruptaki toplam kişi). p büyüdükçe madde kolaydır; 0,50 civarı orta güçlüktedir.
  • Ayırt edicilik indeksi r = (üst gruptaki doğru − alt gruptaki doğru) ÷ n. −1 ile +1 arasındadır; bilen ile bilmeyeni ne kadar ayırdığını gösterir.

Örnek: üst gruptaki 20 öğrenciden 16'sı, alt gruptaki 20 öğrenciden 6'sı doğru cevaplamış olsun. p = (16 + 6) ÷ 40 = 0,55 (orta güçlük); r = (16 − 6) ÷ 20 = 0,50 (çok iyi).

Ayırt edicilik indeksinin yorumu (Ebel)
rYorumKarar
0,40 ve üstüÇok iyiOlduğu gibi kullanılır
0,30 – 0,39İyiKüçük düzeltmeyle kullanılabilir
0,20 – 0,29SınırdaDüzeltilmelidir
0,20'nin altıZayıfAtılmalı ya da baştan yazılmalıdır

Ayırt edicilik eksi çıkarsa alt grup maddeyi üst gruptan daha çok doğru cevaplamıştır; cevap anahtarı, kök ya da çeldiriciler hatalıdır ve madde atılır. Çok kolay (p 1'e yakın) ya da çok zor (p 0'a yakın) maddelerin ayırt ediciliği düşük kalır; en yüksek ayırt edicilik orta güçlükteki maddelerde mümkündür. Çeldirici analizinde hiç seçilmeyen çeldirici işlevsizdir; iyi bir çeldiriciyi alt grup üst gruptan daha çok seçer.

Akılda kalsın: p “kaç kişi bildi?” (büyük = kolay); r “bilenle bilmeyeni ayırdı mı?” Eşikler: 40 – 30 – 20: üstü çok iyi, arası iyi, sonra düzelt, altı at.
Sınavda

Nasıl sorulurÜst ve alt gruptaki doğru sayıları verilir, p ve r hesaplatılır; ya da r değerine göre maddeye ne yapılacağı sorulur.

TuzakP büyüdükçe maddenin zorlaştığını sanmaktır; p doğru cevaplayanların oranıdır, büyükse madde kolaydır. İkinci tuzak, r'yi hesaplarken iki grubun toplamına bölmektir; ayırt edicilikte payda tek grubun kişi sayısıdır.

⇄Bilgi eşleştirme ayırt edicilik ve karar

?Soru çöz

Bir madde için üst gruptaki 25 öğrenciden 20'si, alt gruptaki 25 öğrenciden 10'u doğru cevap vermiştir. Bu maddenin güçlük (p) ve ayırt edicilik (r) indeksleri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. p = (20 + 10) ÷ 50 = 0,60; r = (20 − 10) ÷ 25 = 0,40. A r'yi iki grubun toplamına (50) bölmenin sonucudur; C p yerine yanlış cevaplayanların oranını (20 ÷ 50) hesaplar; D iki formülü yer değiştirir. Madde orta güçlükte ve çok iyi ayırt edicidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir öğretmen dönem sonunda sınıftaki öğrencileri puanlarına göre sıralamış; en yüksek puanlı %10'a 5, sonraki %20'ye 4, ortadaki %40'a 3 notunu vermiş, kalanları da aynı yolla 2 ve 1 notlarına ayırmıştır. Öğretmen not verirken hangi ölçütü kullanmıştır?

✓ D. Notlar öğrencinin gruptaki yerine, yani sınıfın başarı dağılımına göre verilmiştir; bu bağıl ölçüttür. A mutlak ölçütte önceden belirlenmiş sabit puan sınırları kullanılırdı; B gelişimsel ölçütte öğrenci kendi önceki performansıyla karşılaştırılırdı; C kapsam bir ölçüt türü değil, geçerlik türüdür.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Ölçme, değerlendirme, ölçüt

?Soru 2

Bir öğrenci öğretmenin her yönergesine sınıfın önünde “Yapmayacağım, bana karışamazsınız.” diye karşı çıkmaktadır. Öğretmen her seferinde öfkelendiğini ve kendisine meydan okunduğunu hissetmektedir. Dreikurs'a göre bu öğrencinin davranışının ardındaki yanlış amaç hangisidir?

✓ B. Öğrenci otoriteye açıkça meydan okuyor, öğretmen de öfke ve yenilgi duygusu yaşıyor; Dreikurs'a göre bu güç gösterme amacının işaretidir. A ilgi çekmede öğretmen daha çok rahatsızlık duyar; C intikamda öğrenci incitmeye çalışır, öğretmen incinmiş hisseder; D yetersizlik gösteren öğrenci geri çekilir, öğretmen çaresizlik duyar.Kaynak: Sınıf yönetimi · Kounin, Canter, Glasser, Ginott, Dreikurs

?Soru 3

Aşağıdaki sınıf kurallarından hangisi kural belirleme ilkelerine en uygundur?

✓ D. Kural kısa, olumlu ifade edilmiş ve beklenen davranışı gözlenebilir biçimde tanımlıyor. A üç yasağı olumsuz cümlelerle sıralıyor, beklenen davranışı söylemiyor; B “iyi öğrenci” belirsizdir, gözlenemez; C gerekçesiz ve itaate dayalıdır, öğrenci katılımına yer bırakmaz.Kaynak: Sınıf yönetimi · Kurallar ve rutinler

?Soru 4

Aşağıdaki hedef ifadelerinden hangisi hedef yazma ilkelerine en uygun olanıdır?

✓ A. Öğrencinin yapacağı, gözlenebilir tek bir eylemi (örnek vererek açıklama) anlatır. B “kavrar” gözlenemez, ölçülemez; C öğretmenin eylemidir, öğrenciye görelik ilkesine aykırıdır; D birden çok davranışı tek hedefte toplar, “sever” de gözlenemez.Kaynak: Program okuryazarlığı · Hedefler: kaynaklar, süzgeçler, temeller

?Soru 5

Bir değerlendirme uzmanı yeni bir okuma programını incelerken programın hedeflerini bilerek öğrenmemiş; programın öğrenciler üzerindeki beklenen ve beklenmeyen bütün etkilerini gözlem ve görüşmelerle belirlemeye çalışmıştır. Uzmanın yaklaşımı aşağıdakilerden hangisine uygundur?

✓ D. Hedefleri bilmeden, beklenmeyenler dahil gerçek etkilere bakmak Scriven'ın hedeften bağımsız değerlendirmesidir. A Tyler tam tersine hedeflere ulaşılma derecesini ölçer; B Provus önceden konmuş standartlarla performansı karşılaştırır; C CIPP bağlam-girdi-süreç-ürün verisiyle yöneticiye karar desteği sağlar.Kaynak: Program okuryazarlığı · Program geliştirme ve değerlendirme modelleri

?Soru 6

Biçimlendirme (izleme) değerlendirmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Biçimlendirme değerlendirmesinin amacı not vermek değil, öğrenme eksiklerini bulup düzeltmektir; karne notuna esas olan değerlendirme düzey belirlemedir. A, C ve D biçimlendirmenin doğru özellikleridir: süreç içinde yapılır, eksikleri belirler, hem öğrenciye hem öğretmene dönüt verir.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Değerlendirme türleri

?Soru 7

Bir öğretmen, ders sırasında arkadaşıyla fısıldaşan bir öğrenciyi fark eder etmez dersi durdurmuş, öğrenciyi tahtaya kaldırıp sınıfın önünde uzun süre azarlamıştır. Bu öğretmen aşağıdaki ilkelerden hangisini en çok göz ardı etmiştir?

✓ B. Fısıldaşma küçük bir davranıştır; göz teması ya da yakınlaşma gibi hafif adımlar yerine dersi durdurup öğrenciyi sınıf önünde küçük düşürmek, kademeli ve en az müdahale ilkesine aykırıdır. A kural yazımıyla ilgilidir; C fiziksel düzenle ilgilidir; D zaman planlamasıyla ilgilidir, vakadaki sorun müdahalenin biçimidir.Kaynak: Sınıf yönetimi · İstenmeyen davranışa kademeli müdahale

?Soru 8

Bir okulda törenlerde sunuculuk görevi her yıl yalnız sınav notu yüksek öğrencilere verilmektedir. Öğrenciler zamanla okulda “değerli olanın yalnız not” olduğunu düşünmeye başlamıştır. Öğrencilerin bu öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Hiçbir belgede yazmayan bu fikir, okulun uygulamalarından planlanmadan öğrenilmiştir; bu örtük programdır. A ihmal edilen program öğretilmeyeni anlatır, burada ise bir şey öğrenilmiştir; C ders programı bir dersin yazılı planıdır; D resmî program onaylı yazılı belgedir ve böyle bir hedef içermez.Kaynak: Program okuryazarlığı · Eğitim, öğretim, ders programı; örtük program

?Soru 9

Bir öğretmen, hazırladığı sınavın güvenirliğini artırmak istemektedir. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu amaca en uygundur?

✓ B. Dereceli puanlama anahtarı puanlamayı nesnelleştirir, puanlayıcıdan kaynaklanan tesadüfi hatayı azaltır ve güvenirliği artırır. A madde sayısı azalınca güvenirlik düşer; C birbirine benzeyen grupta puanlar yayılmadığı için katsayı düşer; D çok kolay maddeler puanları sıkıştırıp güvenirliği düşürür, orta güçlük tercih edilir.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Güvenirlik

?Soru 10

Bir öğretmen “Ali sınavdan 80, Ayşe 40 aldığına göre Ali, Ayşe'nin iki katı bilgilidir.” yorumunu yapmıştır. Bu yorumun hatalı olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Sınav puanında sıfır, bilginin hiç olmadığını göstermez; eşit aralık ölçeğinde fark anlamlıdır ama “iki katı” gibi oran yorumu yapılamaz. B sınav puanlarının aralıkları eşit kabul edilir, fark yorumlanabilir; C puanlar sıra ve büyüklük bilgisi taşır, yalnız etiket değildir; D oranlı ölçekte mutlak sıfır gerekir, sınav puanında yoktur.Kaynak: Ölçme ve değerlendirme · Ölçek türleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →