Ölçme, değerlendirme ve ölçüt: sayıdan karara
Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Ölçme ile değerlendirme arasındaki fark nedir? Mutlak, bağıl ve gelişimsel ölçüt ne demektir?
Kısa cevap: Ölçme, bir niteliğin gözlenip sonucunun sayı ya da sembollerle ifade edilmesidir; değerlendirme ise ölçme sonucunu bir ölçütle karşılaştırıp karar vermektir. Ölçüt üç türlüdür: mutlak ölçüt önceden belirlenmiş sabit bir sınırdır, bağıl ölçüt grubun başarısına göre belirlenir, gelişimsel ölçüt öğrencinin kendi önceki performansıdır.Sınav kâğıtlarını okuyan öğretmen önce her kâğıda bir puan yazar: 72, 45, 90. Sonra karne için karar verir: 72 alan öğrenci “iyi” mi, “orta” mı? Bu karar için puan tek başına yetmez; bir ölçüt gerekir.
Ölçme, bir niteliği (boy, başarı, tutum) gözleyip gözlem sonucunu sayı ya da sembolle ifade etmektir; betimler, yargıda bulunmaz. Boy gibi nitelikler doğrudan ölçülür; başarı, zekâ, tutum gibi nitelikler ise ancak dolaylı olarak, öğrencinin sorulara verdiği cevaplardan çıkarılarak ölçülür. Eğitimdeki ölçmelerin çoğu dolaylıdır ve bu yüzden hataya daha açıktır.
Değerlendirme, ölçme sonucunu bir ölçütle karşılaştırarak karar vermektir. Formülü üç öğelidir: ölçme sonucu + ölçüt + karar. “Ayşe 72 aldı” ölçmedir; “Ayşe 72 aldığı için geçti” değerlendirmedir. Değerlendirme ölçmeye dayanır; ölçme yapılmadan sağlıklı değerlendirme yapılamaz.
| Ölçüt | Neye göre? | Örnek |
|---|---|---|
| Mutlak | Önceden belirlenmiş, gruptan bağımsız sabit bir sınır; öğrencinin hedefe ulaşıp ulaşmadığı | Sürücü sınavında 70 puan geçme sınırı; “50 ve üstü geçer” |
| Bağıl | Grubun başarısı; öğrencinin gruptaki yeri | Sınıfın en yüksek %10'una 5 vermek; sıralamaya göre yerleştirme |
| Gelişimsel (bireysel) | Öğrencinin kendi önceki performansı | Okuma hızını eylülde ve haziranda karşılaştırmak |
Mutlak ölçütte bütün sınıf geçebilir ya da bütün sınıf kalabilir; bağıl ölçütte ise birileri mutlaka üstte, birileri altta kalır, çünkü karar grubun içindeki konuma göre verilir. Merkezî sınavlarda adayların birbiriyle karşılaştırılıp sıralanması bağıl değerlendirmeye örnektir.
Nasıl sorulurBir not verme ya da geçme kararı anlatılır, hangi ölçütün kullanıldığı sorulur.
TuzakSabit bir puan sınırını bağıl sanmaktır: sınır önceden ve gruptan bağımsız konduysa mutlaktır. İkinci tuzak, ölçme ile değerlendirmeyi karıştırmaktır: “75 puan aldı” ölçme, “75 aldığı için başarılı” değerlendirmedir. Öğrenciyi yalnız kendi eski hâliyle karşılaştıran öğretmen gelişimsel ölçüt kullanır.
✎Boşluk doldurma temel kavramlar
Bir niteliğin gözlenip sonucunun sayı ya da sembolle ifade edilmesine denir. Ölçme sonucunu bir ölçütle karşılaştırıp karar vermeye denir. Sürücü sınavında 70 puanın geçme sınırı olarak önceden belirlenmesi ölçüt kullanmaktır.
?Soru çöz
Bir öğretmen dönem sonunda sınıftaki öğrencileri puanlarına göre sıralamış; en yüksek puanlı %10'a 5, sonraki %20'ye 4, ortadaki %40'a 3 notunu vermiş, kalanları da aynı yolla 2 ve 1 notlarına ayırmıştır. Öğretmen not verirken hangi ölçütü kullanmıştır?