Ölçme ve değerlendirme: ölçek türleri, hata, güvenirlik ve geçerlik

Bir ölçmenin ne kadar doğru ve tutarlı olduğunu anlamak için ölçek türlerini, ölçme hatalarını, güvenirlik ve geçerlik türlerini ve değerlendirmenin işlevlerini öğren.

6 durakAGS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ÖLÇME

Ölçme, değerlendirme ve ölçüt: sayıdan karara

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ölçme ile değerlendirme arasındaki fark nedir? Mutlak, bağıl ve gelişimsel ölçüt ne demektir?

Kısa cevap: Ölçme, bir niteliğin gözlenip sonucunun sayı ya da sembollerle ifade edilmesidir; değerlendirme ise ölçme sonucunu bir ölçütle karşılaştırıp karar vermektir. Ölçüt üç türlüdür: mutlak ölçüt önceden belirlenmiş sabit bir sınırdır, bağıl ölçüt grubun başarısına göre belirlenir, gelişimsel ölçüt öğrencinin kendi önceki performansıdır.

Sınav kâğıtlarını okuyan öğretmen önce her kâğıda bir puan yazar: 72, 45, 90. Sonra karne için karar verir: 72 alan öğrenci “iyi” mi, “orta” mı? Bu karar için puan tek başına yetmez; bir ölçüt gerekir.

Ölçme, bir niteliği (boy, başarı, tutum) gözleyip gözlem sonucunu sayı ya da sembolle ifade etmektir; betimler, yargıda bulunmaz. Boy gibi nitelikler doğrudan ölçülür; başarı, zekâ, tutum gibi nitelikler ise ancak dolaylı olarak, öğrencinin sorulara verdiği cevaplardan çıkarılarak ölçülür. Eğitimdeki ölçmelerin çoğu dolaylıdır ve bu yüzden hataya daha açıktır.

Değerlendirme, ölçme sonucunu bir ölçütle karşılaştırarak karar vermektir. Formülü üç öğelidir: ölçme sonucu + ölçüt + karar. “Ayşe 72 aldı” ölçmedir; “Ayşe 72 aldığı için geçti” değerlendirmedir. Değerlendirme ölçmeye dayanır; ölçme yapılmadan sağlıklı değerlendirme yapılamaz.

Üç ölçüt türü
ÖlçütNeye göre?Örnek
MutlakÖnceden belirlenmiş, gruptan bağımsız sabit bir sınır; öğrencinin hedefe ulaşıp ulaşmadığıSürücü sınavında 70 puan geçme sınırı; “50 ve üstü geçer”
BağılGrubun başarısı; öğrencinin gruptaki yeriSınıfın en yüksek %10'una 5 vermek; sıralamaya göre yerleştirme
Gelişimsel (bireysel)Öğrencinin kendi önceki performansıOkuma hızını eylülde ve haziranda karşılaştırmak

Mutlak ölçütte bütün sınıf geçebilir ya da bütün sınıf kalabilir; bağıl ölçütte ise birileri mutlaka üstte, birileri altta kalır, çünkü karar grubun içindeki konuma göre verilir. Merkezî sınavlarda adayların birbiriyle karşılaştırılıp sıralanması bağıl değerlendirmeye örnektir.

Akılda kalsın: Ölçme sayı verir, değerlendirme karar verir. Ölçüt: mutlak = sabit çizgi, bağıl = sınıf arkadaşların, gelişimsel = dünkü sen.
Sınavda

Nasıl sorulurBir not verme ya da geçme kararı anlatılır, hangi ölçütün kullanıldığı sorulur.

TuzakSabit bir puan sınırını bağıl sanmaktır: sınır önceden ve gruptan bağımsız konduysa mutlaktır. İkinci tuzak, ölçme ile değerlendirmeyi karıştırmaktır: “75 puan aldı” ölçme, “75 aldığı için başarılı” değerlendirmedir. Öğrenciyi yalnız kendi eski hâliyle karşılaştıran öğretmen gelişimsel ölçüt kullanır.

✎Boşluk doldurma temel kavramlar

Bir niteliğin gözlenip sonucunun sayı ya da sembolle ifade edilmesine denir. Ölçme sonucunu bir ölçütle karşılaştırıp karar vermeye denir. Sürücü sınavında 70 puanın geçme sınırı olarak önceden belirlenmesi ölçüt kullanmaktır.

ölçme · değerlendirme · mutlak · bağıl · gelişimsel

?Soru çöz

Bir öğretmen dönem sonunda sınıftaki öğrencileri puanlarına göre sıralamış; en yüksek puanlı %10'a 5, sonraki %20'ye 4, ortadaki %40'a 3 notunu vermiş, kalanları da aynı yolla 2 ve 1 notlarına ayırmıştır. Öğretmen not verirken hangi ölçütü kullanmıştır?

✓ D. Notlar öğrencinin gruptaki yerine, yani sınıfın başarı dağılımına göre verilmiştir; bu bağıl ölçüttür. A mutlak ölçütte önceden belirlenmiş sabit puan sınırları kullanılırdı; B gelişimsel ölçütte öğrenci kendi önceki performansıyla karşılaştırılırdı; C kapsam bir ölçüt türü değil, geçerlik türüdür.
ÖLÇME · DEĞERLENDİRME TÜRLERİ

Değerlendirme türleri: öğretimden önce, sırasında, sonunda

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde öğrenme kanıtları nedir? Öğrenme-öğretme yaşantılarında temel kabuller, ön değerlendirme ve köprü kurma ne anlama gelir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli). Önce kendin cevapla, sonra aç.

TYMM'de ölçme ve değerlendirme “öğrenme kanıtları” adını alır; yalnız sonuca değil sürece odaklanan, sürekli ve geliştirici (biçimlendirici) bir anlayış benimsenir. Kanıtlar ürün dosyası, performans görevi, kontrol listesi, öz ve akran değerlendirme, gözlem formu gibi çeşitlidir. Öğrenme-öğretme yaşantıları beş bileşenden oluşur: temel kabuller, ön değerlendirme süreci, köprü kurma, öğrenme-öğretme uygulamaları ve farklılaştırma.

Öğrenme kanıtları ve öğrenme yaşantıları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tanıma-yerleştirme, biçimlendirme, tanılama ve düzey belirleme değerlendirmeleri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Tanıma-yerleştirme değerlendirmesi öğretimden önce hazırbulunuşluğu belirler; biçimlendirme (izleme) değerlendirmesi öğretim sırasında öğrenme eksiklerini bulup düzeltmeye yarar ve not amacı taşımaz; tanılama, giderilemeyen öğrenme güçlüklerinin nedenini arar; düzey belirleme (ürün) değerlendirmesi ise öğretimin sonunda not, sınıf geçme ve belge kararı verir.

Aynı ünite için bir öğretmen dört ayrı sınav yapar: ilk gün kısa bir ön test, her konunun sonunda notsuz küçük testler, bir öğrenci için birebir inceleme ve ünite sonunda karneye yansıyan sınav.

Dört değerlendirme türü
TürNe zaman?AmaçÖrnek
Tanıma-yerleştirme (ön değerlendirme)Öğretimden önceÖn öğrenmeleri, hazırbulunuşluğu, ilgiyi belirlemek; öğrenciyi uygun düzeye ya da gruba yerleştirmekÜnite başında ön koşul bilgileri yoklayan test
Biçimlendirme (izleme)Öğretim sürecindeÖğrenme eksiklerini bulmak, dönüt ve düzeltme sağlamak; not vermek değilHer konunun sonunda notsuz kısa test
TanılamaSüreçte, gerektiğindeDüzeltmeye rağmen süren öğrenme güçlüklerinin nedenlerini ayrıntılı incelemekAynı hatayı yapan öğrenciyle birebir çalışma, hata çözümlemesi
Düzey belirleme (ürün, sonuç)Öğretimin sonundaHedeflere ne ölçüde ulaşıldığına karar vermek; not, geçme, belgeDönem sonu sınavı, karne notu

Öğretim ilkeleri sayfasında gördüğümüz tam öğrenme modelindeki ünite sonu izleme testleri biçimlendirme değerlendirmesinin en tipik örneğidir: eksik bulunur, ek öğretimle giderilir. Biçimlendirmede belirlenen bir eksik ek öğretime rağmen sürüyorsa tanılamaya geçilir; tanılama “neyi bilmiyor?” sorusundan çok “neden öğrenemiyor?” sorusunu sorar.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli sayfasında gördüğümüz öğrenme kanıtları anlayışı da yalnız sonuca odaklanan değerlendirme yerine öğrencinin süreç içindeki gelişimini izleyen sürekli, geliştirici (biçimlendirici) ölçme ve değerlendirmeyi esas alır; öz ve akran değerlendirmeyi, yargılayıcı olmayan geri bildirimi öne çıkarır.

Akılda kalsın: Önce → tanıma-yerleştirme; sırasında → biçimlendirme; sorun sürerse → tanılama; sonunda → düzey belirleme. Biçimlendirme “not” değil “dönüt” verir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin değerlendirme uygulaması verilir, türü ya da amacı sorulur.

TuzakBiçimlendirme ile tanılamayı karıştırmaktır: biçimlendirme bütün sınıfın eksiklerini süreç içinde bulur; tanılama, düzeltmeye rağmen süren güçlüğün nedenini bireysel olarak araştırır. İkinci tuzak, biçimlendirme sonuçlarının nota katıldığını sanmaktır; amacı not vermek değil, öğrenmeyi düzeltmektir.

⇄Bilgi eşleştirme uygulama ve tür

?Soru çöz

Biçimlendirme (izleme) değerlendirmesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Biçimlendirme değerlendirmesinin amacı not vermek değil, öğrenme eksiklerini bulup düzeltmektir; karne notuna esas olan değerlendirme düzey belirlemedir. A, C ve D biçimlendirmenin doğru özellikleridir: süreç içinde yapılır, eksikleri belirler, hem öğrenciye hem öğretmene dönüt verir.
ÖLÇME · ÖLÇEKLER

Ölçek türleri: sınıflamadan oranlı ölçeğe

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaProgramda içerik nasıl düzenlenir? Doğrusal, sarmal, modüler, piramit ve konu ağı yaklaşımları nedir?Önceki sayfadan (Program okuryazarlığı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İçerik, hedeflere ulaştıracak konuların seçilip sıralanmasıdır. Doğrusal düzenlemede konular ön koşul sırasıyla bir kez işlenir; sarmalda aynı konu sınıf düzeyleri boyunca genişleyip derinleşerek yeniden ele alınır; modülerde içerik kendi içinde bütün, bağımsız birimlere bölünür; piramitte geniş bir temelden uzmanlaşmaya gidilir; konu ağında farklı dersler bir tema çevresinde birleşir.

İçerik düzenleme yaklaşımları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sınıflama, sıralama, eşit aralık ve oranlı ölçek arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Sınıflama ölçeği yalnız eşitlik ve farklılığı gösterir (forma numarası); sıralama ölçeği büyüklük sırasını verir ama aralıkları eşit değildir (yarış derecesi); eşit aralık ölçeğinde birimler eşittir ama mutlak sıfır yoktur (santigrat sıcaklık, sınav puanı); oranlı ölçekte mutlak sıfır vardır ve oran kurulabilir (boy, kütle). Her ölçek öncekinin özelliklerini taşır.

Beden eğitimi öğretmeninin defterinde dört sütun vardır: öğrencinin forma numarası, koşudaki derecesi, sınav puanı ve boyu. Dördü de sayıdır, ama dördüyle de aynı işlemler yapılamaz.

Ölçek düzeyi yükseldikçe yapılabilecek matematiksel işlemler artar.Görsel: Sınav Defteri
  • Sınıflama (adlandırma): Sayılar yalnız etiket görevi görür; aynı ya da farklı kategoride olmayı gösterir. Forma numarası 10 olan oyuncu 5 numaradan “daha çok” bir şey değildir. Cinsiyet, il plaka kodu, okul türü.
  • Sıralama: Büyüklük sırası vardır ama aralıklar eşit değildir. Birinci ile ikinci arasındaki fark, ikinci ile üçüncü arasındakiyle aynı olmayabilir. Yarış derecesi, başarı sırası, “az-orta-çok” dereceleri.
  • Eşit aralık: Birimler eşittir, toplama ve çıkarma anlamlıdır; ama sıfır keyfîdir, niteliğin yokluğunu göstermez. 0 °C “sıcaklık yok” demek değildir; bu yüzden 20 °C, 10 °C'nin iki katı sıcak değildir. Sınav puanları da bu ölçekte kabul edilir: sıfır alan öğrencinin hiç bilgisi yok demek değildir.
  • Oranlı: Mutlak (gerçek) sıfır vardır, niteliğin yokluğunu gösterir; oran kurulabilir. 80 kg, 40 kg'ın iki katıdır. Boy, kütle, süre, uzaklık.

Ölçek düzeyi, hangi istatistiğin kullanılabileceğini de belirler: sınıflamada en çok tekrar eden değer (tepe değer), sıralamada ortanca, eşit aralık ve oranlı ölçekte aritmetik ortalama ve standart sapma anlamlıdır. Bu istatistikleri Ölçme araçları sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Basamaklar: Ad → Sıra → Eşit birim → Gerçek sıfır. “İki katı” denebiliyorsa oranlı; “fark” anlamlı ama “kat” anlamsızsa eşit aralık; yalnız “önde-arkada” varsa sıralama; yalnız “aynı-farklı” varsa sınıflama.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ölçüm örneği verilir, hangi ölçekte olduğu ya da yapılan yorumun neden yanlış olduğu sorulur.

TuzakSınav puanlarını oranlı sanıp “iki katı başarılı” demektir; sınav puanında mutlak sıfır yoktur. İkinci tuzak, sayıyla yazılan her veriyi en az eşit aralık sanmaktır; forma numarası ve plaka kodu sayı olsa da sınıflamadır.

↕Sıralama en az bilgiden en çok bilgiye

  1. Sınıfın sıcaklığını santigrat dereceyle ölçmek
  2. Öğrencileri doğdukları ile göre gruplamak
  3. Öğrencilerin boyunu santimetreyle ölçmek
  4. Koşudaki dereceleri birinci, ikinci, üçüncü diye yazmak

?Soru çöz

Bir öğretmen “Ali sınavdan 80, Ayşe 40 aldığına göre Ali, Ayşe'nin iki katı bilgilidir.” yorumunu yapmıştır. Bu yorumun hatalı olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Sınav puanında sıfır, bilginin hiç olmadığını göstermez; eşit aralık ölçeğinde fark anlamlıdır ama “iki katı” gibi oran yorumu yapılamaz. B sınav puanlarının aralıkları eşit kabul edilir, fark yorumlanabilir; C puanlar sıra ve büyüklük bilgisi taşır, yalnız etiket değildir; D oranlı ölçekte mutlak sıfır gerekir, sınav puanında yoktur.
ÖLÇME · HATA

Ölçme hataları: sabit, sistematik, tesadüfi

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ölçme hataları nelerdir? Sabit, sistematik ve tesadüfi hata arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Gözlenen puan, gerçek puan ile hatanın toplamıdır. Sabit hata her ölçmede herkese aynı miktarda ve yönde karışır; sistematik hata belirli kişi ya da gruplara belirli bir yönde karışır; tesadüfi hatanın kaynağı, yönü ve miktarı belirsizdir, ölçmeden ölçmeye değişir. Tesadüfi hata güvenirliği, sabit ve sistematik hata geçerliği düşürür.

Okul revirindeki tartı herkesi bir kilo fazla gösterir; bir öğretmen yazısı güzel olan kâğıtlara farkında olmadan birkaç puan fazla verir; sınav günü koridordaki matkap sesi yalnız kapıya yakın oturanları rahatsız eder.

Hiçbir ölçme kusursuz değildir. Klasik test kuramına göre gözlenen puan = gerçek puan + hata. Gerçek puan, ölçme hatasız yapılabilseydi elde edilecek puandır; doğrudan bilinemez. Ölçmenin amacı hatayı en aza indirmektir.

Üç hata türü
HataNasıl karışır?ÖrnekEn çok neyi bozar?
SabitHer ölçmede, herkese aynı miktarda ve aynı yöndeHerkesi 1 kg fazla gösteren tartı; cevap anahtarındaki bir hatanın herkese aynı puanı kaybettirmesiGeçerlik (sıralama bozulmaz)
SistematikBelirli kişilere ya da koşullara, belirli bir yöndeGüzel yazıya ya da sevilen öğrenciye fazla puan; hep sert ya da hep cömert puanlamaGeçerlik
Tesadüfi (rastgele)Kaynağı, yönü ve miktarı belirsiz; ölçmeden ölçmeye değişirYorgunluk, gürültü, şansla doğru cevap, dikkat dağınıklığı, kopyaGüvenirlik (dolayısıyla geçerlik)

Sabit hata herkese aynı miktarda eklendiği için öğrencilerin sırası değişmez; ama ölçülen değerler gerçek değerden uzaklaşır. Sistematik hata bazı öğrencileri kayırıp bazılarını cezalandırdığı için ölçülen şeyin içine başka bir özellik (yazı güzelliği, öğretmenin sevgisi) karışır; bu yüzden geçerliği düşürür. Tesadüfi hata ise aynı öğrenci aynı testi yeniden alsa farklı puan almasına yol açar; ölçmenin tutarlılığını, yani güvenirliğini bozar.

Ek bilgi: puanlayıcı kaynaklı sistematik hatalar

Açık uçlu soruları puanlarken sık görülen eğilimler: hale etkisi (öğrencinin genel izleniminin ya da önceki başarısının puanı etkilemesi), cömertlik ve katılık (herkese hep yüksek ya da hep düşük puan), merkeze yığma (uç puanlardan kaçınıp herkese orta puan vermek), sıra etkisi (çok iyi bir kâğıttan sonra gelen ortalama kâğıdı düşük puanlamak). Dereceli puanlama anahtarı kullanmak ve kâğıtları isimsiz okumak bu hataları azaltır.

Akılda kalsın: Sabit = herkese aynı kilo; sistematik = hep aynı tarafa kayan terazi; tesadüfi = her tartışta oynayan ibre. Tesadüfi → güvenirlik; sabit ve sistematik → geçerlik.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ölçme durumu anlatılır, hangi hata türüne örnek olduğu ya da neyi etkilediği sorulur.

TuzakSabit hatanın sıralamayı bozduğunu sanmaktır; herkese aynı miktarda eklendiği için bozmaz. İkinci tuzak, puanlayıcının belirli öğrencilere hep fazla puan vermesini tesadüfi saymaktır; yönü belli olduğu için sistematiktir. Şans başarısı ve yorgunluk tesadüfidir.

✎Boşluk doldurma hata türleri

Bütün öğrencilerin ağırlığını 1 kg fazla gösteren tartının hatası hatadır. Yazısı güzel olan öğrencilere hep birkaç puan fazla veren öğretmenin hatası hatadır. Sınav sırasında koridordaki gürültünün bazı öğrencileri etkilemesi hataya örnektir; bu hata türü en çok ölçmenin düşürür.

sabit · sistematik · tesadüfi · güvenirliğini · geçerliğini · gerçek

?Soru çöz

Ölçme hatalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Tesadüfi hataların yönü ve miktarı ölçmeden ölçmeye değişir.
II. Sabit hata, öğrencilerin başarı sıralamasını bozar.
III. Gözlenen puan, gerçek puan ile hatanın toplamıdır.

✓ C. I tesadüfi hatanın tanımıdır; III klasik test kuramının temel eşitliğidir. II yanlıştır: sabit hata herkese aynı miktarda eklendiği için öğrencilerin sırası değişmez. A ve B doğru ifadelerden birini eksik bırakır; D yanlış olan II'yi içerir.
ÖLÇME · GÜVENİRLİK

Güvenirlik: aynı ölçme, aynı sonuç

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Güvenirlik nedir? Test-tekrar test, eşdeğer formlar, iki yarıya bölme, KR-20 ve Cronbach alfa ne zaman kullanılır?

Kısa cevap: Güvenirlik, ölçme sonuçlarının tesadüfi hatalardan arınık olma, yani tutarlı olma derecesidir; katsayısı 0 ile 1 arasındadır. Test-tekrar test (kararlılık) ve eşdeğer formlar (eşdeğerlik) iki uygulama ister; iki yarıya bölme (Spearman-Brown), KR-20, KR-21 ve Cronbach alfa tek uygulamayla iç tutarlılığı ölçer. Açık uçlu sorularda puanlayıcı güvenirliği önemlidir.

Aynı terazide üç kez tartılan bir paket 2,1, 2,9 ve 1,6 kilo gelirse teraziye güvenmeyiz; aynı öğrenci aynı testi bir hafta arayla alıp 85 ve 50 alıyorsa teste de güvenemeyiz.

Güvenirlik, ölçme sonuçlarının tutarlılığıdır: aynı nitelik aynı araçla yeniden ölçüldüğünde benzer sonuçların elde edilmesi. Tesadüfi hata azaldıkça güvenirlik artar. Güvenirlik katsayısı 0 ile 1 arasındadır; 1'e yaklaştıkça güvenirlik yükselir. Sınıf içi testler için genellikle 0,70 ve üstü yeterli kabul edilir.

Güvenirlik belirleme yolları
YolNasıl uygulanır?Hesap ve katsayının adı
Test-tekrar testAynı test aynı gruba belirli bir süre arayla iki kez uygulanırİki puan dizisi arasında Pearson korelasyonu; kararlılık (değişmezlik) katsayısı
Eşdeğer (paralel) formlarAynı özelliği ölçen iki eşdeğer form aynı gruba uygulanırPearson korelasyonu; eşdeğerlik katsayısı
İki yarıya bölmeTest bir kez uygulanır, tek ve çift numaralı maddeler gibi iki yarıya ayrılırİki yarı arasındaki korelasyon Spearman-Brown formülüyle bütün teste düzeltilir
İç tutarlılıkTest bir kez uygulanır, maddelerin birbiriyle tutarlılığına bakılırKR-20 (1-0 puanlanan maddeler), KR-21 (1-0 puanlanan, madde güçlükleri eşit varsayılır), Cronbach alfa (dereceli ya da Likert tipi puanlanan maddeler)
Puanlayıcı güvenirliğiAynı kâğıtlar iki puanlayıcıca ya da aynı puanlayıcıca farklı zamanlarda puanlanırPuanlayıcılar arası ve puanlayıcı içi tutarlılık

Güvenirliği etkileyenler

  • Madde sayısı: Test uzadıkça (nitelikli maddeyle) güvenirlik artar.
  • Grubun farklılığı: Puanların yayıldığı, başarı düzeyleri farklı gruplarda katsayı yüksek; birbirine çok benzeyen gruplarda düşük çıkar.
  • Madde güçlüğü: Orta güçlükteki maddeler; çok kolay ya da çok zor maddeler puanları sıkıştırıp güvenirliği düşürür.
  • Puanlamanın nesnelliği: Dereceli puanlama anahtarı, cevap anahtarı, açık yönerge güvenirliği artırır.
  • Uygulama koşulları: Yetersiz süre, gürültü, kopya ve şans başarısı güvenirliği düşürür.
Akılda kalsın: İki uygulama: test-tekrar test (zaman → kararlılık), eşdeğer formlar (form → eşdeğerlik). Tek uygulama: iki yarı (Spearman-Brown), KR-20/21 (1-0), alfa (dereceli). “Alfa = Likert.”
Sınavda

Nasıl sorulurBir güvenirlik çalışması anlatılır, kullanılan yöntemi ya da katsayıyı bulman istenir; ya da güvenirliği artıran bir uygulama sorulur.

TuzakKR-20 ile Cronbach alfayı karıştırmaktır: doğru-yanlış (1-0) puanlanan testte KR-20, Likert ya da dereceli puanlanan araçta alfa. İkinci tuzak, iki yarıya bölmeyi iki uygulama sanmaktır; test bir kez uygulanır.

⇄Bilgi eşleştirme çalışma ve yöntem

?Soru çöz

Bir öğretmen, hazırladığı sınavın güvenirliğini artırmak istemektedir. Aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu amaca en uygundur?

✓ B. Dereceli puanlama anahtarı puanlamayı nesnelleştirir, puanlayıcıdan kaynaklanan tesadüfi hatayı azaltır ve güvenirliği artırır. A madde sayısı azalınca güvenirlik düşer; C birbirine benzeyen grupta puanlar yayılmadığı için katsayı düşer; D çok kolay maddeler puanları sıkıştırıp güvenirliği düşürür, orta güçlük tercih edilir.
ÖLÇME · GEÇERLİK

Geçerlik ve kullanışlılık: doğru şeyi mi ölçüyoruz?

Eğitim Bilimleri · Ölçme ve değerlendirme · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Geçerlik nedir? Kapsam, yapı, yordama ve uygunluk geçerliği nedir? Güvenirlik ile geçerlik arasındaki ilişki nedir?

Kısa cevap: Geçerlik, bir aracın ölçmek istediği özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ölçme derecesidir. Kapsam geçerliği belirtke tablosuyla, yapı geçerliği kuramsal yapıyla, ölçüt-bağıntılı geçerlik bir dış ölçütle (yordama: gelecekteki, uygunluk: eş zamanlı) incelenir. Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur: geçerli test güvenilirdir, güvenilir test geçerli olmayabilir.

Matematik sınavındaki problemler o kadar uzun ve ağır cümlelerle yazılmıştır ki okuma güçlüğü çeken öğrenciler, matematiği bilseler de soruları anlamadıkları için düşük puan alır. Sınav matematikle birlikte okuma becerisini de ölçmüştür.

Geçerlik, ölçmenin amacına hizmet etme, yani ölçülmek istenen özelliği ölçmesi ve yalnız onu ölçmesidir. Geçerlik bir “var-yok” özelliği değil, derecedir ve belirli bir amaç için geçerlidir: iyi bir matematik testi, fen başarısı için geçerli değildir.

Geçerlik türleri
TürNe sorar?Nasıl incelenir?
Kapsam (içerik)Test, ölçülecek konuları ve hedefleri dengeli temsil ediyor mu?Belirtke tablosu (konular × hedef basamakları, her hücreye düşen madde sayısı), uzman görüşü
YapıTest, zekâ, kaygı, yaratıcılık gibi kuramsal bir yapıyı ölçüyor mu?Kurama göre beklenen ilişkilerin ve grup farklarının gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılır
Ölçüt-bağıntılı: uygunlukTest puanları, aynı zamanda elde edilen bir dış ölçütle uyumlu mu?Yeni kısa testle kabul görmüş testin aynı dönemdeki puanları ilişkilendirilir
Ölçüt-bağıntılı: yordamaTest puanları gelecekteki bir başarıyı kestirebiliyor mu?Giriş sınavı puanı ile sonraki yılların not ortalaması ilişkilendirilir
GörünüşTest dışarıdan bakınca ölçmesi gerekeni ölçüyor gibi görünüyor mu?Öğrenci ve öğretmen izlenimi; tek başına bilimsel kanıt sayılmaz

Güvenirlik ve geçerlik ilişkisi

Merkez ölçülmek istenen özellik, noktalar tekrarlanan ölçmelerdir.Görsel: Sınav Defteri

Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur, ama yeterli değildir. Tutarsız bir ölçme hiçbir şeyi doğru ölçemez; bu yüzden geçerli bir test mutlaka güvenilirdir. Tersi doğru değildir: bir test tutarlı sonuçlar verip yine de yanlış şeyi ölçebilir (her seferinde okuma becerisini ölçen matematik testi gibi).

Kullanışlılık, aracın uygulamadaki pratikliğidir: hazırlama, uygulama, puanlama ve yorumlama kolaylığı ile zaman, emek ve maliyet bakımından ekonomiklik. Kullanışlılık geçerlik ve güvenirlikten sonra gelir; çok kullanışlı ama geçersiz bir test işe yaramaz.

Akılda kalsın: Güvenirlik “hep aynı mı?”, geçerlik “doğru şey mi?” Geçerli → güvenilir; güvenilir ↛ geçerli. Kapsam = belirtke tablosu; yordama = gelecek; uygunluk = şimdi.
Sınavda

Nasıl sorulurÖlçülmek istenen dışında bir özelliğin puana karıştığı bir sınav anlatılır, hangi özelliğin düştüğü sorulur; ya da belirtke tablosu hazırlayan öğretmenin hangi geçerliği sağladığı.

TuzakYordama ile uygunluğu karıştırmaktır: ölçüt gelecekteyse yordama, aynı zamandaysa uygunluk. İkinci tuzak, “güvenilir test geçerlidir” önermesini doğru saymaktır.

⇄Bilgi eşleştirme çalışma ve geçerlik türü

?Soru çöz

Bir matematik öğretmeni sınav problemlerini çok uzun ve karmaşık cümlelerle yazmıştır. Okuma güçlüğü çeken öğrenciler matematik bilgileri yeterli olduğu hâlde soruları anlayamadıkları için düşük puan almıştır. Bu durum sınavın en çok hangi niteliğini düşürmüştür?

✓ D. Sınav matematik başarısıyla birlikte okuma becerisini de ölçmüş, puana ölçülmek istenmeyen bir özellik karışmıştır; bu geçerliği düşürür. A ve C sınavın hazırlanma ve uygulanma pratikliğiyle ilgilidir; B farklı puanlayıcıların tutarlılığıdır, vakada puanlama sorunu yoktur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Öğretmen öğrencilerinden ışığın bitki büyümesine etkisini incelemelerini istemiştir. Öğrenciler aynı boydaki fasulye fidelerini aynı miktarda suyla sulamış, bir grubu aydınlıkta, ötekini karanlıkta tutarak iki hafta boyunca boylarını ölçmüştür. Bu çalışmada kullanılan yöntemi ötekilerden en iyi ayıran özellik hangisidir?

✓ C. Işık değiştirilmiş, su miktarı ve fide boyu sabit tutulmuştur; değişken kontrolü deney yönteminin ayırt edici özelliğidir. A ürün ve uzun süre projenin özelliğidir; B gezi-gözlemde olaya müdahale edilmez, burada ışık bilerek değiştirilmiştir; D gerçek bir olayın çözümlenmesi örnek olaydır.Kaynak: Öğretim stratejileri · Problem çözme, proje, gezi-gözlem, deney

?Soru 2

Aşağıdaki hedef ifadelerinden hangisi hedef yazma ilkelerine en uygun olanıdır?

✓ A. Öğrencinin yapacağı, gözlenebilir tek bir eylemi (örnek vererek açıklama) anlatır. B “kavrar” gözlenemez, ölçülemez; C öğretmenin eylemidir, öğrenciye görelik ilkesine aykırıdır; D birden çok davranışı tek hedefte toplar, “sever” de gözlenemez.Kaynak: Program okuryazarlığı · Hedefler: kaynaklar, süzgeçler, temeller

?Soru 3

Sempozyum tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Konuşmacılar konunun farklı yönlerini önceden hazırlanmış konuşmalarla sunar.
II. Konuşmacılar birbirlerinin görüşlerini sohbet havasında karşılıklı tartışır.
III. Sunumlardan sonra dinleyicilerin soru sorması mümkündür.

✓ B. Sempozyumda uzmanlar konunun farklı yönlerini hazırlıklı konuşmalarla sunar (I) ve sonunda dinleyiciler soru sorabilir (III). A III'ü dışarıda bırakır; C ve D II'yi içerir, oysa konuşmacıların sohbet havasında birbirini tartışması panelin özelliğidir.Kaynak: Öğretim stratejileri · Tartışma türleri

?Soru 4

Bir öğretmen yoklamayı öğrenciler tahtadaki ısınma sorusunu çözerken almaya, deney malzemelerini de teneffüste masalara yerleştirmeye başlamıştır. Öğretmen bu uygulamalarla öncelikle aşağıdakilerden hangisini artırmayı amaçlamaktadır?

✓ A. Yoklama ve malzeme hazırlığı için dersten giden dakikaları azaltmak, öğretim etkinliklerine kalan süreyi, yani öğretime ayrılan zamanı artırır. B ayrılan zaman ders çizelgesiyle belirlenir, öğretmen değiştiremez; C eylem bölgesi oturma düzenindeki etkileşim alanıdır; D dalga etkisi bir uyarının sınıfın geri kalanını etkilemesidir.Kaynak: Sınıf yönetimi · Zaman yönetimi ve fiziksel düzen

?Soru 5

Bir okulda törenlerde sunuculuk görevi her yıl yalnız sınav notu yüksek öğrencilere verilmektedir. Öğrenciler zamanla okulda “değerli olanın yalnız not” olduğunu düşünmeye başlamıştır. Öğrencilerin bu öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Hiçbir belgede yazmayan bu fikir, okulun uygulamalarından planlanmadan öğrenilmiştir; bu örtük programdır. A ihmal edilen program öğretilmeyeni anlatır, burada ise bir şey öğrenilmiştir; C ders programı bir dersin yazılı planıdır; D resmî program onaylı yazılı belgedir ve böyle bir hedef içermez.Kaynak: Program okuryazarlığı · Eğitim, öğretim, ders programı; örtük program

?Soru 6

Bir beden eğitimi öğretmeni voleybolda manşet vuruşunu öğretirken vuruşun aşamalarını ayrıntılı biçimde anlatmış ve doğru vuruşu kendisi birkaç kez göstermiştir. Ders sonunda öğrencilerin çoğunun vuruşu yapamadığını görmüştür. Öğretmenin kullandığı yöntemin istenen sonucu vermemesinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Beceri öğretiminde gösterip yaptırma yöntemi gösterme aşamasından sonra öğrencinin kılavuzluk altında uygulamasını gerektirir; öğretmen bu yaptırma aşamasını atlamıştır. B ön örgütleyici kavram ve ilke öğretimi içindir; C örnek olay çözümleme ve karar verme hedeflerine yöneliktir; D soru-cevap yöntemi bu derste kullanılmamıştır.Kaynak: Öğretim stratejileri · Anlatım, soru-cevap, gösterip yaptırma, örnek olay

?Soru 7

Bir öğretmen, istenmeyen davranışlar ortaya çıkmadan önce sınıf kurallarını öğrencilerle birlikte belirlemiş, oturma düzenini etkileşimi artıracak biçimde değiştirmiş ve derslerini öğrencilerin ilgisini çekecek etkinliklerle planlamıştır. Öğretmenin uygulamaları en çok hangi sınıf yönetimi modeline uygundur?

✓ A. Kuralları birlikte belirlemek, fiziksel düzeni ve dersi önceden planlamak, sorun çıkmadan alınan önlemlerdir; bu önleyici modeldir. B tepkisel model sorun çıktıktan sonra devreye girer; C geleneksel modelde kurallar öğrenciye danışılmadan konur; D gelişimsel model uygulamaları öğrencinin yaşına ve gelişim dönemine göre ayarlar, vakada böyle bir vurgu yoktur.Kaynak: Sınıf yönetimi · Sınıf yönetimi modelleri

?Soru 8

Bir değerlendirme uzmanı yeni bir okuma programını incelerken programın hedeflerini bilerek öğrenmemiş; programın öğrenciler üzerindeki beklenen ve beklenmeyen bütün etkilerini gözlem ve görüşmelerle belirlemeye çalışmıştır. Uzmanın yaklaşımı aşağıdakilerden hangisine uygundur?

✓ D. Hedefleri bilmeden, beklenmeyenler dahil gerçek etkilere bakmak Scriven'ın hedeften bağımsız değerlendirmesidir. A Tyler tam tersine hedeflere ulaşılma derecesini ölçer; B Provus önceden konmuş standartlarla performansı karşılaştırır; C CIPP bağlam-girdi-süreç-ürün verisiyle yöneticiye karar desteği sağlar.Kaynak: Program okuryazarlığı · Program geliştirme ve değerlendirme modelleri

?Soru 9

Aşağıdaki sınıf kurallarından hangisi kural belirleme ilkelerine en uygundur?

✓ D. Kural kısa, olumlu ifade edilmiş ve beklenen davranışı gözlenebilir biçimde tanımlıyor. A üç yasağı olumsuz cümlelerle sıralıyor, beklenen davranışı söylemiyor; B “iyi öğrenci” belirsizdir, gözlenemez; C gerekçesiz ve itaate dayalıdır, öğrenci katılımına yer bırakmaz.Kaynak: Sınıf yönetimi · Kurallar ve rutinler

?Soru 10

Bir öğretmen, ders sırasında arkadaşıyla fısıldaşan bir öğrenciyi fark eder etmez dersi durdurmuş, öğrenciyi tahtaya kaldırıp sınıfın önünde uzun süre azarlamıştır. Bu öğretmen aşağıdaki ilkelerden hangisini en çok göz ardı etmiştir?

✓ B. Fısıldaşma küçük bir davranıştır; göz teması ya da yakınlaşma gibi hafif adımlar yerine dersi durdurup öğrenciyi sınıf önünde küçük düşürmek, kademeli ve en az müdahale ilkesine aykırıdır. A kural yazımıyla ilgilidir; C fiziksel düzenle ilgilidir; D zaman planlamasıyla ilgilidir, vakadaki sorun müdahalenin biçimidir.Kaynak: Sınıf yönetimi · İstenmeyen davranışa kademeli müdahale
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →