Sınıf yönetimi: modeller, kurallar, zaman yönetimi ve iletişim

Sınıfta öğrenmeye uygun bir ortamı kurmanın yollarını; yönetim modellerini, kuramcıların önerilerini, zamanın verimli kullanımını ve istenmeyen davranışa kademeli müdahaleyi öğren.

7 durakAGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · SINIF YÖNETİMİ

Sınıf yönetimi: disiplinden daha fazlası

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sınıf yönetimi nedir? Sınıf yönetiminin boyutları nelerdir?

Kısa cevap: Sınıf yönetimi, öğrenmeye uygun bir ortamın kurulması ve sürdürülmesi için öğretmenin yaptığı her şeydir; yalnız disiplin sağlamak değildir. Beş boyutta incelenir: fiziksel düzen, plan-program etkinlikleri, zaman yönetimi, sınıf içi ilişkiler ve davranışların düzenlenmesi. Etkili yönetim, sorun çıktıktan sonra değil, çıkmadan önce başlar.

Eylülün ilk günü iki komşu sınıf: birinde öğretmen kapıda öğrencileri adlarıyla karşılar, sıralar gruplar hâlinde dizilmiş, tahtaya günün planı yazılmıştır; ötekinde öğretmen gürültüyü bastırmak için on dakikadır sesini yükseltmektedir.

Eski anlayışta sınıf yönetimi “disiplin” ile eş tutulurdu: iyi sınıf sessiz ve itaatkâr sınıftı. Bugün sınıf yönetimi, öğrenme için ayrılan zamanı artırmayı, güvenli ve olumlu bir iklim kurmayı ve öğrencinin kendi davranışını denetleyebilmesini (öz denetim) amaçlayan geniş bir süreç olarak görülür. Disiplin bu sürecin yalnız bir parçasıdır.

Sınıf yönetiminin beş boyutu
BoyutNeleri kapsar?Örnek
Fiziksel düzenIşık, ısı, havalandırma, gürültü, renk; oturma düzeni, materyalin yeri, geçiş yollarıGrup çalışması için sıraları kümeler hâlinde dizmek
Plan-program etkinlikleriYıllık ve günlük plan, etkinlik ve materyal hazırlığı, içeriğin öğrenciye uygunluğuDeney malzemesini ders başlamadan masalara yerleştirmek
Zaman yönetimiZamanın öğretime ayrılması, geçişler, dersin temposuYoklamayı öğrenciler ısınma sorusunu çözerken almak
İlişkilerÖğretmen-öğrenci, öğrenci-öğrenci ve öğretmen-veli iletişimi; güven ve saygı iklimiHer öğrencinin adını öğrenmek, birebir konuşmaya zaman ayırmak
Davranışların düzenlenmesiKurallar, rutinler, istendik davranışı güçlendirme, istenmeyene müdahaleKuralları öğrencilerle birlikte belirleyip tutarlı uygulamak

Boyutlar birbirine bağlıdır. İyi planlanmamış bir ders boş zaman yaratır, boş zaman davranış sorunlarını doğurur; kalabalık ve dar bir oturma düzeni de ilişkileri ve zamanı olumsuz etkiler. Bu yüzden sınıf yönetimi sorunların ardından gelen bir tepki değil, dersin planlanmasıyla başlayan bir süreçtir.

Akılda kalsın: Beş boyut beş soru: Nerede? (fiziksel düzen) Ne yapacağız? (plan-program) Ne kadar sürede? (zaman) Kiminle, nasıl konuşarak? (ilişkiler) Hangi kurallarla? (davranış düzenleme).
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmen davranışı verilir, sınıf yönetiminin hangi boyutuyla ilgili olduğu sorulur.

TuzakSınıf yönetimini yalnız disiplinle eşitlemek ve her örneği davranış boyutuna koymaktır. Işık, ısı, gürültü ve oturma düzeni fiziksel düzendir; malzemenin ve etkinliklerin önceden hazırlanması plan-program boyutudur, sonucu zaman kazanmak olsa da.

⇄Bilgi eşleştirme davranış ve boyut

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi sınıf yönetiminin “davranışların düzenlenmesi” boyutuna örnektir?

✓ C. Kuralları belirlemek ve uygulamak, istendik davranışı güçlendirip istenmeyeni önlemeye yönelik olduğu için davranışların düzenlenmesi boyutudur. A ışık ve havalandırma fiziksel düzendir; B etkinlik ve materyal hazırlığı plan-program boyutudur; D yoklama ve duyuru süresini kısaltmak zaman yönetimidir.
MODEL · SINIF YÖNETİMİ

Sınıf yönetimi modelleri: sorundan önce mi, sonra mı?

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKlasik koşullanma nedir? Genelleme, ayırt etme, sönme, kendiliğinden geri gelme ve üst düzey koşullanma ne demektir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Davranışçı öğrenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik koşullanmada nötr bir uyarıcı, doğal olarak tepki doğuran koşulsuz uyarıcıyla tekrar tekrar eşleşir ve sonunda tek başına benzer tepkiyi doğurur. Böylece koşullu uyarıcı ve koşullu tepki oluşur. Benzer uyarıcılara tepki genelleme, yalnız birine tepki ayırt etme; eşleşme kesilince tepkinin kaybolması sönme, bir süre sonra kısa dönüşü kendiliğinden geri gelmedir.

Klasik koşullanma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Geleneksel, tepkisel, önleyici, gelişimsel ve bütünsel sınıf yönetimi modelleri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Geleneksel modelde öğretmen otoritedir, kuralları tek başına koyar ve itaat bekler. Tepkisel model sorun çıktıktan sonra müdahale eder; önleyici model sorun çıkmadan kurallar, düzen ve ilgi çekici derslerle önlem alır. Gelişimsel model yönetimi öğrencinin gelişim dönemine göre ayarlar; bütünsel model bu yaklaşımları birlikte kullanır.

Öğretmenler odasında iki ses: “Ben kuralı koyarım, uymayana yaptırım uygularım.” ve “Ben ilk haftayı, sorun çıkmasın diye kuralları çocuklarla konuşmaya ayırırım.”

Beş model
ModelTemel fikirSınıf örneği
GelenekselÖğretmen tek otoritedir; kuralları o koyar, öğrenciden itaat ve sessizlik bekler, ceza ağırlıklıdırKurallar ilk gün tahtaya yazılır, tartışılmaz
Tepkiselİstenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra sistemli müdahale edilir; amaç davranışı durdurmak ve tekrarını önlemektirÖdevini yapmayan öğrenci teneffüste ödevi tamamlar
ÖnleyiciSorun çıkmadan önce önlem alınır: birlikte belirlenen kurallar, rutinler, uygun fiziksel düzen, ilgi çekici derslerKurallar ilk hafta öğrencilerle belirlenir, ders etkinliklerle planlanır
GelişimselYönetim öğrencilerin yaşına ve gelişim özelliklerine göre biçimlenirErgenlerle kuralların gerekçesi tartışılır, onlara seçim hakkı verilir
BütünselÖnleyici, gelişimsel ve tepkisel yaklaşımlar birlikte kullanılır; öğrenci bir bütün olarak ele alınır, okul ve aileyle iş birliği yapılırÖnlem alınır, yaşa uygun davranılır, sorun çıkarsa tutarlı müdahale edilir

Tepkisel model davranışçı ilkelere dayanır; Davranışçı öğrenme sayfasında gördüğümüz pekiştireç, sönme ve ceza türleri bu modelin araçlarıdır. Tepkisel modeli geleneksel modelle karıştırmamak gerekir: geleneksel modelde öğretmenin otoritesi ve itaat esastır; tepkiselde ise önceden bilinen, tutarlı ve davranışa uygun sonuçlarla sistemli müdahale vardır.

Önleyici model demokratik ve katılımcıdır; öğrenciler kuralları birlikte belirledikleri için onları sahiplenir. Kounin'in çalışmaları bu modelin temelini oluşturur. Gelişimsel model ise Gelişimin temelleri ve Bilişsel gelişim sayfalarında gördüğümüz dönem özelliklerini kullanır: ilkokulda kısa ve somut yönergeler, sık dönüt ve rutin; ergenlikte özerklik, gerekçe ve akran onayı ön plandadır.

Akılda kalsın: Önce → önleyici; sonra → tepkisel; yaşa göre → gelişimsel; hepsi → bütünsel; emir ve itaat → geleneksel.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin uygulamaları sıralanır, hangi modeli benimsediği sorulur.

TuzakÖnleyici ile gelişimsel modeli karıştırmaktır: vurgu kural, düzen ve planla önlem almaksa önleyici; öğrencinin yaşına ve dönem özelliklerine uyum sağlamaksa gelişimseldir. İkinci tuzak, tepkiseli “öğretmenin sinirlenip tepki vermesi” sanmaktır; tepkisel model, sorun sonrasında önceden planlanmış sistemli müdahaledir.

✎Boşluk doldurma modeller

Sorun çıkmadan önce kurallar, düzen ve ilgi çekici derslerle önlem alan yaklaşım modeldir. İstenmeyen davranış ortaya çıktıktan sonra sistemli müdahaleye dayanan yaklaşım modeldir. Ortaokul öğretmeninin ergenlerin özerklik ihtiyacını göz önüne alarak kuralların gerekçesini öğrencilerle tartışması modele uygundur.

önleyici · tepkisel · gelişimsel · geleneksel · bütünsel

?Soru çöz

Bir öğretmen, istenmeyen davranışlar ortaya çıkmadan önce sınıf kurallarını öğrencilerle birlikte belirlemiş, oturma düzenini etkileşimi artıracak biçimde değiştirmiş ve derslerini öğrencilerin ilgisini çekecek etkinliklerle planlamıştır. Öğretmenin uygulamaları en çok hangi sınıf yönetimi modeline uygundur?

✓ A. Kuralları birlikte belirlemek, fiziksel düzeni ve dersi önceden planlamak, sorun çıkmadan alınan önlemlerdir; bu önleyici modeldir. B tepkisel model sorun çıktıktan sonra devreye girer; C geleneksel modelde kurallar öğrenciye danışılmadan konur; D gelişimsel model uygulamaları öğrencinin yaşına ve gelişim dönemine göre ayarlar, vakada böyle bir vurgu yoktur.
KURAM · SINIF YÖNETİMİ

Sınıf yönetimi kuramcıları: Kounin, Canter, Glasser, Ginott, Dreikurs

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Kounin, Canter, Glasser, Ginott ve Dreikurs sınıf yönetimi hakkında ne söyler?

Kısa cevap: Kounin iyi yönetilen dersi vurgular: her şeyden haberdar olma, aynı anda birden çok işi yürütme, akıcılık, dalga etkisi, grubu uyanık tutma. Canter kararlı (atılgan) disiplini, Glasser davranışın bir seçim olduğunu, Ginott kişiliğe değil davranışa odaklanan uygun iletişimi, Dreikurs istenmeyen davranışın ardındaki yanlış amaçları ve mantıksal sonuçları öne çıkarır.

Tahtaya yazı yazan öğretmen arkasını dönmeden “Elif, kalemi Can'a geri ver.” der; sınıf, öğretmenin arkasında da gözü olduğuna inanır.

Beş kuramcı, temel kavramlar
KuramcıTemel görüşAnahtar kavramlar
KouninDüzen, iyi yönetilen bir dersle sağlanır; önleyici yaklaşımHer şeyden haberdar olma; aynı anda birden çok işi yürütme; akıcılık ve ivme; dalga etkisi; grubu uyanık tutma (grup odaklılık)
CanterKararlı (atılgan) disiplin: öğretmenin öğretme, öğrencinin öğrenme hakkı vardır, kimse bunu engelleyemezAçık kurallar; önceden bildirilen olumlu ve olumsuz sonuçlar; tutarlılık; düşmanca, edilgen ve kararlı öğretmen
GlasserSeçim kuramı (gerçeklik terapisi): davranış kişinin seçimidir, sorumluluğu da onundurTemel ihtiyaçlar: hayatta kalma, sevgi-ait olma, güç, özgürlük, eğlence; mazeret kabul etmeme; sınıf toplantıları; nitelikli okul
GinottUygun (uyumlu) iletişim; sınıfın havasını öğretmenin tutumu belirlerKişiliğe değil duruma ve davranışa odaklanma; etiketlememe, alay etmeme; öğrencinin onurunu koruma
DreikursHer davranış bir amaca yöneliktir; temel amaç gruba ait olmak ve kabul görmektirYanlış amaçlar: ilgi çekme, güç gösterme, intikam alma, yetersizlik gösterme; mantıksal sonuçlar; demokratik sınıf

Kounin'in kavramları sık sorulur. Her şeyden haberdar olma, öğretmenin sınıfta olan biteni fark ettiğini öğrencilere hissettirmesidir. Aynı anda birden çok işi yürütme, bir grupla çalışırken ötekini de izleyebilmektir. Akıcılık, dersin gereksiz kesinti, ani konu değişikliği ve ayrıntıya takılma olmadan ilerlemesidir. Dalga etkisi, bir öğrenciye yapılan uyarının sınıftaki ötekilerin davranışını da etkilemesidir; sakin ve açık uyarı olumlu dalga yaratır. Grubu uyanık tutma, soru sorarken bütün sınıfın cevap vermeye hazır olmasını sağlamaktır.

Dreikurs'a göre ait olma ihtiyacı karşılanmayan öğrenci yanlış amaçlara yönelir. Öğretmenin kendi duygusu bir ipucudur: rahatsızlık duyuyorsa amaç çoğunlukla ilgi, öfkelenip meydan okunmuş hissediyorsa güç, incinmişse intikam, çaresiz hissediyorsa yetersizlik göstermedir. Dreikurs cezanın yerine davranışla doğrudan ilişkili mantıksal sonuçları önerir: sırasını boyayan öğrencinin onu temizlemesi gibi.

Akılda kalsın: Kounin göz (haberdar olma), Canter kural (kararlı disiplin), Glasser seçim (sorumluluk), Ginott söz (uygun iletişim), Dreikurs amaç (yanlış amaçlar, mantıksal sonuç).
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmen davranışı verilir, hangi kuramcının hangi kavramına uyduğu sorulur.

TuzakDalga etkisi ile her şeyden haberdar olmayı karıştırmaktır: öğretmenin fark ettiğini göstermesi haberdar olma; bir uyarının sınıfın geri kalanını da etkilemesi dalga etkisidir. İkinci tuzak, mantıksal sonucu ceza sanmaktır; mantıksal sonuç davranışla doğrudan ilişkilidir ve öğrenciyi küçük düşürmez.

⇄Bilgi eşleştirme davranış ve kuramcı

?Soru çöz

Bir öğrenci öğretmenin her yönergesine sınıfın önünde “Yapmayacağım, bana karışamazsınız.” diye karşı çıkmaktadır. Öğretmen her seferinde öfkelendiğini ve kendisine meydan okunduğunu hissetmektedir. Dreikurs'a göre bu öğrencinin davranışının ardındaki yanlış amaç hangisidir?

✓ B. Öğrenci otoriteye açıkça meydan okuyor, öğretmen de öfke ve yenilgi duygusu yaşıyor; Dreikurs'a göre bu güç gösterme amacının işaretidir. A ilgi çekmede öğretmen daha çok rahatsızlık duyar; C intikamda öğrenci incitmeye çalışır, öğretmen incinmiş hisseder; D yetersizlik gösteren öğrenci geri çekilir, öğretmen çaresizlik duyar.
İLKE · SINIF YÖNETİMİ

Kurallar ve rutinler: az, olumlu, birlikte

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sınıf kuralları nasıl belirlenmelidir? Kural ile rutin arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Sınıf kuralları az sayıda, kısa, açık ve olumlu cümlelerle yazılmalı; öğrencilerle birlikte belirlenip gerekçesi konuşulmalı, ilk günlerde öğretilip tutarlı uygulanmalıdır. Rutinler ise sınıfa giriş, ödev teslimi, malzeme dağıtımı gibi tekrarlanan işlerin yapılış yoludur; öğrenme için zaman kazandırır ve sınıftaki belirsizliği azaltır.

Bir sınıfın panosunda yirmi madde yazılıdır ve çoğu “-meyiniz” ile biter; yandaki sınıfın panosunda dört madde vardır ve altlarında öğrencilerin imzaları durur.

Kurallar sınıfta hangi davranışların beklendiğini açıkça gösterir, güvenliği ve adaleti sağlar, öğretmeni her an yeni karar verme yükünden kurtarır. Etkili kuralların özellikleri şunlardır:

  • Az sayıda: Akılda tutulabilecek kadar; genellikle dört ile altı arası.
  • Olumlu ifade: Yasak yerine beklenen davranış: “Koşmayın” yerine “Sınıfta yürürüz.”
  • Açık ve gözlenebilir: “Saygılı ol” çok geneldir; “Arkadaşım konuşurken sözünü kesmem” gözlenebilir.
  • Birlikte belirlenmiş ve gerekçeli: Öğrenci katıldığı kuralı sahiplenir; neden gerekli olduğunu bilir.
  • Görünür ve bilinen sonuçlu: Panoya asılır; uyulmadığında ne olacağı önceden bellidir.
  • Tutarlı uygulanır: Her gün ve herkese aynı biçimde; okul kurallarıyla çelişmez.
  • Gözden geçirilir: İşlemeyen kural öğrencilerle birlikte düzeltilir.

Yılın ilk günleri ve haftaları kritik dönemdir: kurallar ve rutinler bu sırada örnekle, gerekirse canlandırmayla öğretilir, uygulandıkça pekiştirilir. İlk haftalarda yerleşmeyen düzeni dönem ortasında kurmak çok daha zordur.

Kural ile rutin farkı
KuralRutin
Nedir?Genel davranış beklentisiBelirli, tekrarlanan bir işin adım adım yapılış yolu
Örnek“Söz almak için parmak kaldırırız.”Ödevler girişteki sepete bırakılır; kâğıtları her sıranın ilk öğrencisi toplar
KazandırdığıGüven, adalet, düzenZaman, akıcılık, belirsizliğin azalması
Akılda kalsın: İyi kural az, olumlu, açık, ortak, tutarlıdır. Kural “ne beklenir?”, rutin “bu iş nasıl yapılır?” sorusunun cevabıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kural listesi ya da öğretmenin kural uygulaması verilir; uygun olanı ya da göz ardı edilen ilkeyi bulman istenir.

TuzakYasak cümlelerini (“-meyiniz”) doğal kabul etmektir; olumlu ifade beklenir. İkinci tuzak, bazı öğrencilere göz yuman öğretmenin tutarlılık ilkesini çiğnediğini görmemektir. Malzeme dağıtma, ödev toplama gibi adımlar kural değil rutindir.

↕Sıralama kuralları birlikte belirleme

  1. Öğrencilerin önerilerini toplayıp benzerleri birleştirerek beş olumlu kurala indirmek
  2. Kuralları tutarlı uygulayıp dönem ortasında sınıfça gözden geçirmek
  3. Sınıfta rahat öğrenmek için hangi davranışlara ihtiyaç olduğunu öğrencilerle konuşmak
  4. Her kuralı bir örnekle canlandırıp panoya asmak

?Soru çöz

Aşağıdaki sınıf kurallarından hangisi kural belirleme ilkelerine en uygundur?

✓ D. Kural kısa, olumlu ifade edilmiş ve beklenen davranışı gözlenebilir biçimde tanımlıyor. A üç yasağı olumsuz cümlelerle sıralıyor, beklenen davranışı söylemiyor; B “iyi öğrenci” belirsizdir, gözlenemez; C gerekçesiz ve itaate dayalıdır, öğrenci katılımına yer bırakmaz.
KAVRAM · ZAMAN VE MEKÂN

Zaman yönetimi ve fiziksel düzen: kaybolan dakikalar, doğru oturma

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sınıfta zaman türleri nelerdir? Akademik öğrenme zamanı nedir? Oturma düzeni nasıl seçilir?

Kısa cevap: Derse ayrılan zamanın hepsi öğrenmeye gitmez: ayrılan zamandan yoklama, geçiş ve kesintiler düşülünce öğretime ayrılan zaman, bunun da öğrencinin etkinlikle meşgul olup başarıyla öğrendiği kısmı akademik öğrenme zamanı kalır. Oturma düzeni amaca göre seçilir: anlatım için sıra, tartışma için U, grup çalışması için küme düzeni.

Kırk dakikalık dersin ilk yedi dakikası yoklama ve duyurularla, son beşi zili beklemekle geçer; kalan sürenin bir bölümünde de arka sıralar başka işlerle meşguldür.

Zaman türleri: daralan bir huni

  • Ayrılan zaman: Programın ya da ders çizelgesinin derse ayırdığı süre (haftada dört ders saati gibi).
  • Öğretime ayrılan zaman: Ayrılan zamandan yoklama, duyuru, geçiş ve kesintiler çıkınca öğretim etkinliklerine kalan süre.
  • Görevde geçen zaman: Öğrencinin dikkatini verip etkinlikle gerçekten uğraştığı süre.
  • Akademik öğrenme zamanı: Öğrencinin görevle meşgul olurken yüksek başarıyla öğrendiği süre; başarıyla en yakından ilişkili olan zamandır.

Başlıca zaman tuzakları: derse geç başlamak, uzun yoklama, ders sırasında malzeme aramak, yavaş geçişler, bir öğrenciyle uzun süre uğraşırken sınıfı bekletmek, kapı ve anons kesintileri, plansızlık. Çözüm, rutinler (zil çalınca tahtadaki ısınma sorusuyla başlamak), malzemeyi önceden hazırlamak ve geçişleri kısaltmaktır.

Fiziksel düzen ve oturma biçimleri

Işık, ısı, havalandırma, gürültü ve renk öğrenmeyi doğrudan etkiler. Oturma düzeni ise dersin amacına göre seçilir. Geleneksel sıra düzeninde öğretmenle en çok etkileşim ön sıralarda ve orta sütunda olur; bu alana eylem bölgesi denir. Öğretmen sınıfta dolaşarak eylem bölgesini bütün sınıfa yayabilir.

Ö: öğretmen. Oturma düzeni, dersin amacına göre değiştirilebilir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Zaman bir huni: ayrılan → öğretime ayrılan → görevde geçen → akademik öğrenme zamanı. Huni daraldıkça başarıyla ilişki artar. Oturma: anlat → sıra, tartış → U, birlikte çalış → küme.
Sınavda

Nasıl sorulurBir dersin dakikaları verilir, hangi zaman türünün arttığı ya da azaldığı sorulur; ya da bir etkinlik için uygun oturma düzeni.

TuzakAkademik öğrenme zamanını ders saatiyle eş tutmaktır. İkinci tuzak, kitabı açık ama başka şey düşünen öğrencinin süresini görevde geçen zaman saymaktır; o süre öğretime ayrılan zamanın içindedir ama görevde geçmez.

✎Boşluk doldurma zaman ve mekân

Ders çizelgesinin bir derse ayırdığı sürenin adı . Öğrencinin etkinlikle meşgul olurken başarıyla öğrendiği sürenin adı . Bir konuyu sınıfça tartışmak için herkesin birbirini görebildiği düzeni en uygunudur.

ayrılan zaman · akademik öğrenme zamanı · U · öğretime ayrılan zaman · küme

?Soru çöz

Bir öğretmen yoklamayı öğrenciler tahtadaki ısınma sorusunu çözerken almaya, deney malzemelerini de teneffüste masalara yerleştirmeye başlamıştır. Öğretmen bu uygulamalarla öncelikle aşağıdakilerden hangisini artırmayı amaçlamaktadır?

✓ A. Yoklama ve malzeme hazırlığı için dersten giden dakikaları azaltmak, öğretim etkinliklerine kalan süreyi, yani öğretime ayrılan zamanı artırır. B ayrılan zaman ders çizelgesiyle belirlenir, öğretmen değiştiremez; C eylem bölgesi oturma düzenindeki etkileşim alanıdır; D dalga etkisi bir uyarının sınıfın geri kalanını etkilemesidir.
İLKE · İLETİŞİM

Sınıfta iletişim: ben dili, etkin dinleme, iletişim engelleri

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Ben dili ve sen dili nedir? Etkin dinleme nasıl yapılır, iletişim engelleri nelerdir?

Kısa cevap: Ben dili, öğretmenin rahatsız olduğu davranışı, bu davranışın kendisine etkisini ve duygusunu suçlamadan anlatmasıdır; sen dili öğrenciyi suçlar ve etiketler. Etkin dinleme, öğrencinin söylediğini ve duygusunu yargılamadan geri yansıtmaktır. Gordon'a göre sorun öğrencideyse etkin dinleme, öğretmendeyse ben dili kullanılır; emir, tehdit, ahlak dersi gibi tepkiler iletişimi engeller.

Ders anlatılırken arka sırada iki öğrenci konuşur. Bir öğretmen “Siz zaten hiç dinlemezsiniz!” der; öteki “Konuşma olunca anlattıklarımın yarısını kaçırıyorsunuz ve bu beni üzüyor.”

Thomas Gordon, öğretmen-öğrenci iletişimini “sorun kimin?” sorusuyla ele alır. Öğrencinin bir sıkıntısı varsa (sınavdan düşük almış, arkadaşıyla küsmüş) sorun öğrencinindir; öğretmen etkin dinler. Öğrencinin davranışı öğretmenin işini engelliyorsa sorun öğretmenindir; öğretmen ben diliyle konuşur.

Ben dilinin üç öğesi vardır: davranışı yargılamadan betimlemek, davranışın öğretmene somut etkisini söylemek ve duyguyu belirtmek. “Ödevler geç gelince (davranış) hepsini bir gecede okumak zorunda kalıyorum (etki) ve bu beni yoruyor (duygu).” Sen dili ise kişiyi hedef alır: “Sen hep geç kalırsın.” Suçlanan öğrenci savunmaya geçer; ben dili ise davranışı değiştirme kararını öğrenciye bırakır. Ginott'un davranışa odaklanan iletişimi de aynı düşünceye dayanır.

Sen dili ve ben dili
Sen diliBen dili
“Sen zaten hiç dinlemiyorsun.”“Konuşurken sözüm kesilince ne anlattığımı unutuyorum, bu beni zorluyor.”
“Ne kadar dağınıksın!”“Malzemeler yerde kalınca birisi takılıp düşebilir diye endişeleniyorum.”

Etkin dinlemede öğretmen göz teması ve baş sallama gibi işaretlerle dinlediğini gösterir, söyleneni ve duyguyu kendi sözleriyle geri yansıtır (“Takımdan çıkarıldığın için kırgın görünüyorsun.”), yargılamaz ve çözümü öğrencinin bulmasına alan bırakır.

Gordon'un iletişim engelleri olarak bilinen tepkiler, iyi niyetle söylense bile öğrenciyi susturur: emir vermek, uyarmak ve tehdit etmek, ahlak dersi vermek, öğüt ve hazır çözüm sunmak, mantıkla ikna etmeye çalışmak, yargılamak ve eleştirmek, ad takmak ve alay etmek, yorumlayıp tanı koymak, sorguya çekmek, geçiştirip konuyu değiştirmek ve yersiz avutmak.

Akılda kalsın: Ben dili = davranış + etki + duygu. Sorun öğrencinin → kulak (etkin dinleme); sorun öğretmenin → ben dili.
Sınavda

Nasıl sorulurÖğretmenin söylediği birkaç cümle verilir; ben diline ya da etkin dinlemeye uygun olan sorulur.

Tuzak“ben” sözcüğüyle başlayan her cümleyi ben dili saymaktır: “Ben senin gibi tembel öğrenci görmedim.” etiket içerdiği için sen dilidir. İkinci tuzak, avutmayı (“Üzülme, geçer.”) ya da öğüt vermeyi etkin dinleme sanmaktır; ikisi de iletişim engelidir.

⇄Bilgi eşleştirme söz ve iletişim biçimi

?Soru çöz

Bir öğrenci öğretmenine “Bu dersten asla geçemeyeceğim, ne yapsam boş.” demiştir. Öğretmenin aşağıdaki cevaplarından hangisi etkin dinlemeye en uygundur?

✓ C. Öğretmen öğrencinin söylediğini ve ardındaki duyguyu yargılamadan kendi sözleriyle geri yansıtıyor; bu etkin dinlemedir. A yersiz avutma ve öğüttür; B sorgulamadır, öğrenciyi savunmaya iter; D hazır çözüm sunmaktır, sorunu öğrencinin elinden alır. Üçü de Gordon'un iletişim engelleri arasındadır.
İLKE · DAVRANIŞ YÖNETİMİ

İstenmeyen davranışa kademeli müdahale: en hafif adımdan başla

Eğitim Bilimleri · Sınıf yönetimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaThorndike'ın bağ kuramı nedir? Etki yasası, tekrar yasası ve hazırbulunuşluk yasası neyi anlatır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Davranışçı öğrenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Thorndike'a göre öğrenme, deneme-yanılma yoluyla uyarıcı ile tepki arasında bağ kurulmasıdır. Etki yasasına göre doyum veren sonuçla biten tepki güçlenir. Tekrar (alıştırma) yasasına göre kullanılan bağ güçlenir, kullanılmayan zayıflar. Hazırbulunuşluk yasasına göre hazır olan organizmanın davranması doyum, hazır olmadığı hâlde zorlanması rahatsızlık verir.

Thorndike: bağ kuramı ve yasalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sınıfta istenmeyen davranışa nasıl müdahale edilir? Kademeli müdahale basamakları nelerdir?

Kısa cevap: İstenmeyen davranışa en hafif ve dersi en az kesen müdahaleyle başlanır, gerekirse adım adım güçlendirilir: görmezden gelme, sözsüz işaret, yakınlaşma, adıyla sözlü uyarı, önceden bilinen sonucu uygulama ve son olarak veli ve rehberlik servisiyle iş birliği. Amaç cezalandırmak değil, öğrenciyi küçük düşürmeden derse döndürmektir.

Kalemiyle sıraya ritim tutan öğrenciye öğretmen dersi kesmeden bakar; ses sürünce anlatmayı sürdürerek öğrencinin yanına yürür ve elini hafifçe sıraya koyar.

Müdahaleden önce davranışın nedenini düşünmek gerekir: ders çok mu kolay ya da zor, öğrenci sıkılmış mı, ilgi mi istiyor, evde bir sorun mu var? Nedeni dersin kendisindeyse çözüm de oradadır. Davranış sürüyorsa öğretmen en az müdahale ilkesiyle, dersin akışını en az bozan adımdan başlar:

Bir basamak işe yaramazsa bir üstüne geçilir; tehlikeli davranış beklemeden durdurulur.Görsel: Sınav Defteri
  • Görmezden gelme: Önemsiz, kısa süreli, başkasını etkilemeyen ve ilgi çekmeye yönelik davranışlarda; Davranışçı öğrenme sayfasında gördüğümüz sönmeye dayanır. Kavga, zorbalık ya da tehlikeli davranış asla görmezden gelinmez.
  • Sözsüz işaret: Göz teması, baş ya da el işareti, kısa bir sessizlik.
  • Yakınlaşma: Dersi sürdürürken öğrencinin yanına gitmek.
  • Sözlü uyarı: Adıyla seslenmek, derse katan bir soru yöneltmek, kısa ve sakin bir hatırlatma; davranışa odaklı, mümkünse ben diliyle.
  • Sonuç uygulama: Önceden bilinen mantıksal sonuç ya da bir ayrıcalığın geçici kaybı; ders sonrası bireysel görüşme.
  • Veli ve rehberlik servisiyle iş birliği: Davranış süreklilik kazanırsa ya da ardında başka bir sorun sezilirse. Okul rehberlik hizmetlerini Rehberlik sayfasında göreceğiz.

Her basamakta geçerli ilkeler: kişiye değil davranışa odaklanmak, öğrenciyi sınıfın önünde küçük düşürmemek, tutarlı olmak, bütün sınıfı bir kişinin davranışı yüzünden cezalandırmamak. Fiziksel ceza ve aşağılama hiçbir koşulda yöntem değildir.

Akılda kalsın: Önce göz, sonra adım, sonra söz, sonra sonuç, en son iş birliği. Her zaman en hafif etkili adım.
Sınavda

Nasıl sorulurKüçük bir davranışa sert tepki veren bir öğretmen anlatılır ve göz ardı edilen ilke sorulur; ya da müdahale basamakları sıralatılır.

TuzakHer davranışın görmezden gelinebileceğini sanmaktır; başkasına zarar veren ya da sınıfa yayılan davranış hemen durdurulur. İkinci tuzak, ilk adımda öğrenciyi sınıf önünde uzun uzun uyarmayı doğru saymaktır; bu hem basamak atlamak hem dersi gereksiz kesmektir.

↕Sıralama en hafiften en güçlüye

  1. Öğrenciye adıyla seslenip konuyla ilgili bir soru yöneltmek
  2. Konuşan öğrenciyle göz teması kurup kısa bir süre susmak
  3. Ders sonunda öğrenciyle görüşüp önceden bilinen sonucu uygulamak
  4. Anlatmayı sürdürerek öğrencinin sırasının yanına gitmek

?Soru çöz

Bir öğretmen, ders sırasında arkadaşıyla fısıldaşan bir öğrenciyi fark eder etmez dersi durdurmuş, öğrenciyi tahtaya kaldırıp sınıfın önünde uzun süre azarlamıştır. Bu öğretmen aşağıdaki ilkelerden hangisini en çok göz ardı etmiştir?

✓ B. Fısıldaşma küçük bir davranıştır; göz teması ya da yakınlaşma gibi hafif adımlar yerine dersi durdurup öğrenciyi sınıf önünde küçük düşürmek, kademeli ve en az müdahale ilkesine aykırıdır. A kural yazımıyla ilgilidir; C fiziksel düzenle ilgilidir; D zaman planlamasıyla ilgilidir, vakadaki sorun müdahalenin biçimidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okulda törenlerde sunuculuk görevi her yıl yalnız sınav notu yüksek öğrencilere verilmektedir. Öğrenciler zamanla okulda “değerli olanın yalnız not” olduğunu düşünmeye başlamıştır. Öğrencilerin bu öğrenmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Hiçbir belgede yazmayan bu fikir, okulun uygulamalarından planlanmadan öğrenilmiştir; bu örtük programdır. A ihmal edilen program öğretilmeyeni anlatır, burada ise bir şey öğrenilmiştir; C ders programı bir dersin yazılı planıdır; D resmî program onaylı yazılı belgedir ve böyle bir hedef içermez.Kaynak: Program okuryazarlığı · Eğitim, öğretim, ders programı; örtük program

?Soru 2

Aşağıdaki hedef ifadelerinden hangisi hedef yazma ilkelerine en uygun olanıdır?

✓ A. Öğrencinin yapacağı, gözlenebilir tek bir eylemi (örnek vererek açıklama) anlatır. B “kavrar” gözlenemez, ölçülemez; C öğretmenin eylemidir, öğrenciye görelik ilkesine aykırıdır; D birden çok davranışı tek hedefte toplar, “sever” de gözlenemez.Kaynak: Program okuryazarlığı · Hedefler: kaynaklar, süzgeçler, temeller

?Soru 3

Bir beden eğitimi öğretmeni voleybolda manşet vuruşunu öğretirken vuruşun aşamalarını ayrıntılı biçimde anlatmış ve doğru vuruşu kendisi birkaç kez göstermiştir. Ders sonunda öğrencilerin çoğunun vuruşu yapamadığını görmüştür. Öğretmenin kullandığı yöntemin istenen sonucu vermemesinin en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Beceri öğretiminde gösterip yaptırma yöntemi gösterme aşamasından sonra öğrencinin kılavuzluk altında uygulamasını gerektirir; öğretmen bu yaptırma aşamasını atlamıştır. B ön örgütleyici kavram ve ilke öğretimi içindir; C örnek olay çözümleme ve karar verme hedeflerine yöneliktir; D soru-cevap yöntemi bu derste kullanılmamıştır.Kaynak: Öğretim stratejileri · Anlatım, soru-cevap, gösterip yaptırma, örnek olay

?Soru 4

Bir okulda haftalık ders saatlerinin bir bölümü, bütün öğrencilerin ortak olarak katıldığı uzun zaman bloklarına ayrılmıştır. Bu bloklarda öğretmen ve öğrenciler birlikte seçtikleri kişisel ve toplumsal sorunları farklı derslerin bilgisinden yararlanarak çözmeye çalışır. Bu okulda uygulanan program tasarımı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Herkese ortak blok, öğretmen-öğrenci ortak planlaması ve dersler arası sorun çözme çekirdek tasarımın üç işaretidir. B disiplin tasarımı tek bir disiplinin yapısını öğretir; C radikal tasarımda ortak zorunlu blok olmaz, öğrenci tam özgürdür; D konu tasarımı ayrı derslere ve anlatıma dayanır, sorun merkezli değildir.Kaynak: Program okuryazarlığı · Tasarım: konu, öğrenen, sorun merkezli

?Soru 5

“Öğrenci, sınıfta tartışılan iki enerji politikasını maliyet, çevreye etki ve sürdürülebilirlik ölçütlerine göre karşılaştırıp hangisinin daha uygun olduğuna gerekçeli karar verir.” Bu hedef yenilenmiş Bloom taksonomisinin hangi basamağındadır?

✓ D. Öğrenci belirli ölçütlere dayanarak bir yargıya, gerekçeli bir karara varıyor; bu değerlendirmedir. A anlama bilgiyi kendi sözleriyle açıklamaktır, yargı içermez; B uygulama bir kural ya da yöntemi yeni durumda kullanmaktır; C yaratmada özgün bir ürün ya da plan ortaya konurdu, burada var olan iki seçenek arasında karar veriliyor.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Bloom: bilişsel alan

?Soru 6

Kolb'a göre somut yaşantı ve aktif yaşantıyı tercih eden, yaparak ve risk alarak öğrenen, sezgilerine güvenen bir öğrencinin öğrenme stili aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Somut yaşantı ve aktif yaşantının birleşimi, yaparak ve sezgiyle öğrenen yerleştiren stildir. A değiştiren somut yaşantıyı yansıtıcı gözlemle birleştirir, izleyerek öğrenir; B özümseyen soyut kavramsallaştırma ve gözlemle kuram kurar; C ayrıştıran yaparak öğrenir ama kuramdan, soyut kavramsallaştırmadan yola çıkar.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Öğrenme stilleri

?Soru 7

Bir fen öğretmeni “Okul bahçesindeki bazı bitkiler neden ötekilerden daha hızlı büyüyor?” sorusunu sınıfa yöneltmiştir. Öğrenciler olası nedenleri tahmin etmiş, bu tahminleri sınamak için iki hafta boyunca ölçüm yapmış, verileri tabloya döküp bir sonuca ulaşmıştır. Bu derste kullanılan öğretim stratejisi hangisidir?

✓ D. Problemi fark etme, tahmin (hipotez) kurma, veri toplama ve sınayıp sonuca varma bilimsel yöntemin basamaklarıdır; bu araştırma-inceleme stratejisidir. A sunuşta bilgi öğretmence hazır verilir; B buluşta öğrenci örneklerden bir kavram ya da kurala ulaşır, hipotez ve veri toplama yoktur; C gösterip yaptırma beceri öğretimine yönelik bir yöntemdir, strateji değildir.Kaynak: Öğretim stratejileri · Buluş ve araştırma-inceleme

?Soru 8

Bir matematik programında “örüntüler” konusu 1. sınıfta somut nesnelerle, 4. sınıfta sayı örüntüleriyle, 7. sınıfta cebirsel ifadelerle yeniden ele alınmaktadır. Bu programda içerik hangi yaklaşımla düzenlenmiştir?

✓ C. Aynı konuya farklı sınıf düzeylerinde, her seferinde daha soyut ve derin biçimde dönülmesi sarmal düzenlemedir. A doğrusalda konu bir kez işlenir, yeniden dönülmez; B modüler bağımsız birimlere bölmedir; D piramit genel temelden uzmanlaşmaya daralmayı anlatır, aynı konuya dönmeyi değil.Kaynak: Program okuryazarlığı · İçerik düzenleme yaklaşımları

?Soru 9

Bir öğretmen dersin sonunda öğrencilerinden, o gün öğrendikleri olasılık bilgisini kullanarak bir piyango bileti almanın mantıklı olup olmadığını tartışmalarını istemiştir. Öğretmen bu etkinlikle Gagné'nin hangi öğretim olayını gerçekleştirmektedir?

✓ A. Öğrenilen bilginin yeni ve gerçek bir duruma uygulanması aktarımı sağlar; dersin sonunda yapılan bu etkinlik dokuzuncu olaydır. B ön bilgileri hatırlatma dersin başında yeni konu için gerekli eski bilgileri canlandırmaktır; C dikkati çekme ve D hedefi bildirme de dersin açılış olaylarıdır.Kaynak: Öğretim ilkeleri · Gagné: öğretim olayları

?Soru 10

Sempozyum tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Konuşmacılar konunun farklı yönlerini önceden hazırlanmış konuşmalarla sunar.
II. Konuşmacılar birbirlerinin görüşlerini sohbet havasında karşılıklı tartışır.
III. Sunumlardan sonra dinleyicilerin soru sorması mümkündür.

✓ B. Sempozyumda uzmanlar konunun farklı yönlerini hazırlıklı konuşmalarla sunar (I) ve sonunda dinleyiciler soru sorabilir (III). A III'ü dışarıda bırakır; C ve D II'yi içerir, oysa konuşmacıların sohbet havasında birbirini tartışması panelin özelliğidir.Kaynak: Öğretim stratejileri · Tartışma türleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Eğitim Bilimleri soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →