Strateji, yöntem, teknik, taktik: genelden özele dört kavram
Eğitim Bilimleri · Öğretim ilke ve yöntemleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaEğitim, öğretim, öğretme ve öğrenme arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Eğitimin temel kavramları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Öğrenme, bireyde yaşantı yoluyla oluşan nispeten kalıcı davranış değişikliğidir ve bireyin içinde olur. Eğitim bu değişikliği kasıtlı ve istendik yönde gerçekleştirme sürecidir; her yerde olabilir. Öğretim, eğitimin okul gibi bir kurumda planlı ve kontrollü yürütülen bölümüdür. Öğretme, öğretmenin öğrenmeyi kolaylaştırmak için yaptığı rehberlik etkinlikleridir. Ders, öğretimin belirli bir konudaki birimidir.
Eğitim, öğretim, öğrenme farkı
✎Konu anlatımı
Öğretim stratejisi, yöntemi, tekniği ve taktiği arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Öğretim stratejisi, hedefe ulaşmak için benimsenen genel yaklaşımdır (sunuş, buluş, araştırma-inceleme). Yöntem, stratejiyi uygulamak için izlenen yoldur (anlatım, tartışma, gösterip yaptırma). Teknik, yöntemi sınıfta uygulama biçimidir (beyin fırtınası, rol oynama). Taktik ise öğretmenin kişisel üslubu, anlık ve özgün dokunuşudur. Sıra genelden özele: strateji > yöntem > teknik > taktik.Aynı “su döngüsü” konusunu anlatan iki öğretmenden biri tahtaya şema çizip anlatır, öteki öğrencilere bir kavanoz, buz ve sıcak su verip “Ne olacak?” diye sorar; ikisi de bir plan izler ama planları farklı düzeylerdedir.
Öğretim, öğrenmeyi gerçekleştirmek için yapılan planlı ve kasıtlı etkinliklerdir. Eğitimin temel kavramları sayfasında gördüğümüz gibi öğretme, bu etkinliklerin öğretmen tarafından yürütülmesidir. Öğretimi planlarken öğretmen dört düzeyde karar verir; bu kavramlar genelden özele bir hiyerarşi oluşturur.
| Kavram | Ne demek? | Örnekler |
|---|---|---|
| Strateji | Hedefe ulaşmak için benimsenen genel yaklaşım; öğretmenin nereden başlayıp nasıl ilerleyeceğine ilişkin büyük karar | Sunuş yoluyla, buluş yoluyla, araştırma-inceleme yoluyla öğretim |
| Yöntem | Stratejiyi gerçekleştirmek için izlenen yol | Anlatım, soru-cevap, tartışma, gösterip yaptırma, örnek olay, proje |
| Teknik | Yöntemi sınıfta uygulamaya koyma biçimi; daha somut ve kısa süreli | Beyin fırtınası, altı şapka, balık kılçığı, rol oynama, drama |
| Taktik | Öğretmenin tekniği kullanırken başvurduğu kişisel, özgün ve anlık dokunuşlar | Ses tonunu değiştirmek, öğrenciyi adıyla çağırıp göz teması kurmak, espri yapmak |
Strateji ile yöntem arasındaki ilişkiyi bir yolculukla düşün: “Deniz yoluyla gideceğim” bir stratejidir; “feribotla” bir yöntem, “güvertede, rüzgârı arkama alarak” bir teknik, “yanıma termosla çay almak” ise kişisel bir taktiktir. Aynı yöntem birden çok stratejide kullanılabilir: soru-cevap hem sunuş hem buluş stratejisinin içinde yer alabilir.
Bu kavramların üstünde bir de öğretim modeli vardır: öğrenmenin nasıl gerçekleştiğine ilişkin bir kurama dayanan, stratejiden değerlendirmeye kadar öğretimin bütününü düzenleyen çerçeve (tam öğrenme, Gagné'nin öğretim olayları gibi). Bu sayfanın son konularında modelleri, stratejileri ve yöntemleri ise Öğretim stratejileri sayfasında göreceğiz.
Nasıl sorulurBir öğretmenin yaptıkları anlatılır; hangisinin strateji, hangisinin yöntem ya da teknik olduğu sorulur. Ya da kavramlar genelden özele sıralatılır.
TuzakYöntem ile tekniği karıştırmaktır: tartışma bir yöntemdir; tartışmayı “panel” ya da “beyin fırtınası” biçiminde yürütmek tekniktir. İkinci tuzak, taktiği bir sınıf yönetimi kuralı sanmaktır; taktik öğretmenin kişisel dokunuşudur.
↕Sıralama genelden özele
- Fikirleri eleştirmeden hızla toplamak için beyin fırtınası yaptırmak
- Öğrencilerin ilkeyi örneklerden kendilerinin bulmasını hedeflemek
- Sessiz kalan öğrenciyi adıyla çağırıp gülümseyerek söz vermek
- Konuyu sınıfça tartışarak işlemeye karar vermek
?Soru çöz
Bir öğretmen “Tartışma yöntemiyle işleyeceğimiz bu derste fikirleri altı farklı bakış açısından değerlendireceğiz.” demiş, ders sırasında da dikkati dağılan öğrencilerin sırasının yanına giderek konuşmayı sürdürmüştür. Öğretmenin “altı farklı bakış açısından değerlendirme” uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?