SÖZLÜK · MAAŞ VE ÖZLÜK

Memur maaşı ve özlük terimleri

Kısa cevap: Memur maaşı, gösterge ve ek göstergenin aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunan aylığa taban ve kıdem aylığı, yan ödeme, tazminat, ek ödeme ve yardımların eklenmesiyle oluşur; gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primleri düşülünce net maaş kalır. Bu sayfada bordroda geçen 45 terimin tanımı ve hesaplandığı araç var.

45 terim · Hukuki terimlerde dayanak madde, rakamlarda resmî kaynak · Son kontrol:

Aylık ve katsayılar

Gösterge

Memurun derece ve kademesine karşılık gelen, aylığın temelini oluşturan sayı. Gösterge aylık katsayısıyla çarpılınca gösterge aylığı bulunur. Tabloda en yüksek gösterge 1. derece 4. kademede 1.500, en düşüğü 15. derece 1. kademede 500 olarak yer alır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 43/A

Rakamın kaynağı: csgb.gov.tr · m.43/A, I Numaralı Cetvel; derece 1, kademe 1 ↗

İlgili: Maaş hesaplama · Derece ve kademe

Bkz.: Ek gösterge · Memur aylık katsayısı

Ek gösterge

Kadro unvanına ve dereceye göre göstergeye eklenen ilave sayı. Aylık katsayısıyla çarpılarak her ay ödenir; prime esas kazanca girdiği için emekli aylığını ve emekli ikramiyesini de büyütür. Hangi unvanın hangi derecede ne kadar ek gösterge alacağı Kanun'a ekli ek gösterge cetvellerinde yazılıdır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 43 ve I sayılı Ek Gösterge Cetveli

İlgili: Ek gösterge tablosu · Ek gösterge etkisi hesaplama

Bkz.: Gösterge · 3600 ek gösterge

3600 ek gösterge

Öğretmen, polis, hemşire gibi pek çok unvanın 1. derecede ulaştığı ek gösterge düzeyini anlatan yaygın ifade. Çalışırken net maaşa etkisi sınırlıdır; asıl etkisi emeklilikte görülür, çünkü emekli ikramiyesindeki tazminat oranı ek göstergeye göre belirlenir. Yeni ek gösterge, onunla en az 6 ay kesenek ödendikten sonra emeklilikte dikkate alınır.

Dayanak: 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ek md. 70/b ve ek md. 73

İlgili: 3600 ek gösterge etkisi · Ek gösterge tablosu

Bkz.: Ek gösterge · Emekli ikramiyesi

Memur aylık katsayısı (Aylık katsayı)

Gösterge, ek gösterge ve kıdem göstergesini liraya çeviren çarpan. Ocak ve Temmuz aylarında yenilenir ve Hazine ve Maliye Bakanlığının mali ve sosyal haklar genelgesiyle duyurulur. 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde 1,575512 olarak uygulanır.

Dayanak: Hazine ve Maliye Bakanlığı 2026 Temmuz Mali ve Sosyal Haklar Genelgesi md. 1(a)

Rakamın kaynağı: ms.hmb.gov.tr · 1(a): katsayılar ↗

İlgili: Maaş hesaplama · Memur zammı hesaplama

Bkz.: Taban aylık katsayısı · Yan ödeme katsayısı

Taban aylık katsayısı

Yalnız taban aylığın hesabında kullanılan katsayı. Taban aylık göstergesi bu katsayıyla çarpılır; 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde 25,794915 olarak uygulanır.

Dayanak: Hazine ve Maliye Bakanlığı 2026 Temmuz Mali ve Sosyal Haklar Genelgesi md. 1(a)

Rakamın kaynağı: ms.hmb.gov.tr · 1(a): katsayılar ↗

İlgili: Maaş hesaplama

Bkz.: Taban aylık

Yan ödeme katsayısı

Yan ödeme puanlarını liraya çeviren katsayı. Kadronun toplam yan ödeme puanı bu katsayıyla çarpılır; 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde 0,499649 olarak uygulanır.

Dayanak: Hazine ve Maliye Bakanlığı 2026 Temmuz Mali ve Sosyal Haklar Genelgesi md. 1(a)

Rakamın kaynağı: ms.hmb.gov.tr · 1(a): katsayılar ↗

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Yan ödeme

En yüksek Devlet memuru aylığı

Özel hizmet tazminatı, ek ödeme gibi birçok kalemin oranla hesaplandığı ölçü aylık. 1. derece 4. kademe göstergesi ile en yüksek ek göstergenin toplamı olan 9.500 gösterge üzerinden bulunur.

Dayanak: 375 sayılı KHK ek md. 34

Rakamın kaynağı: csgb.gov.tr · I sayılı Ek Gösterge Cetveli I-a-bb (Başbakanlık Müsteşarı 8000) ↗ · mevzuat.gov.tr · Ek madde 34 (en yüksek Devlet memuru; 400 puan dikkate alınmaz) ↗

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Özel hizmet tazminatı · Ek ödeme

Kıst aylık

Ay ortasında göreve başlayan memurun ilk aylığının yalnız çalıştığı günler için gün hesabıyla ödenmesi. Bu ilk aylık ay sonunda ödenir; sonraki aylarda aylıklar peşin ödenir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 164 ve 165

İlgili: Atandıktan sonraki ilk 30 gün

Bkz.: Maaş günü

Maaş günü (Aylık ödeme günü)

Memur aylıklarının ödendiği gün. Aylıklar her ayın 15'inde ve o ayın tamamı için peşin ödenir. 15'i hafta sonuna ya da resmî tatile denk gelirse ödemenin hangi gün yapılacağı kanunda yazmaz; erken ödeme resmî duyuruyla belli olur.

Dayanak: 3472 sayılı Kanun md. 1; 657 sayılı Kanun md. 164

İlgili: Maaş takvimi

Bkz.: Kıst aylık

Yan ödeme, tazminat ve ek ödemeler

Yan ödeme

Kadro unvanına göre iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zamları için verilen puanların toplamı. Puan yan ödeme katsayısıyla çarpılarak her ay ödenir; gelir ve damga vergisine tabidir, emekliliğe esas kazanca girmez. Aynı unvanın puanı kurumdan kuruma değişebilir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 152; Zam ve Tazminat Kararnamesi m.2/1-a, m.5

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Yan ödeme katsayısı · İş güçlüğü zammı

İş güçlüğü zammı

Görevin zorluğu ve yoğunluğu nedeniyle verilen yan ödeme kalemi. Kararname kapsamındaki personelde, kadro unvanı cetvelde yazılı olsun olmasın iş güçlüğü zammı 500 puandan az olamaz.

Dayanak: Zam ve Tazminat Kararnamesi m.4/1-b

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Yan ödeme

İş riski zammı

Görevin can ya da sağlık açısından tehlike taşıması nedeniyle verilen yan ödeme kalemi; puanı kadroya ve kuruma göre zam ve tazminat cetvelinde belirlenir. Sağlık, teknik ve güvenlik kadrolarında bu kalem daha yüksektir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 152

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Yan ödeme

Temininde güçlük zammı

Personel bulmakta zorlanılan kadroları cazip kılmak için verilen yan ödeme kalemi. Mühendis, tabip, bilişim personeli gibi piyasada karşılığı yüksek mesleklerde ve bazı taşra kadrolarında görülür.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 152

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Yan ödeme

Mali sorumluluk zammı

Para, mal ya da hesap sorumluluğu taşıyan görevler için verilen yan ödeme kalemi. Mutemet, sayman, ambar memuru gibi kamu parasını ya da malını teslim alan ve hesabını veren kadrolarda ödenir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 152

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: Yan ödeme

Özel hizmet tazminatı

Hizmet sınıfına, unvana ve dereceye göre en yüksek Devlet memuru aylığına oran uygulanarak ödenen tazminat. Damga vergisi dışında vergiye tabi değildir; 5510 sonrası memurlarda prime esas kazanca girdiği için emekliliği de etkiler.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 152; Zam ve Tazminat Kararnamesi m.2/1-b

İlgili: Yan ödeme ve tazminat · Maaş hesaplama

Bkz.: En yüksek Devlet memuru aylığı · Prime esas kazanç

Makam tazminatı

Üst düzey yönetici kadrolarına, kadronun cetveldeki gösterge rakamı üzerinden ödenen tazminat. Hangi kadronun ne kadar makam tazminatı alacağı Kanun'a ekli makam tazminatı cetvelinde yazılıdır; prime esas kazanca girer.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 152 ve IV sayılı Makam Tazminatı Cetveli

İlgili: Unvanlara göre memur maaşları

Bkz.: Prime esas kazanç

Ek ödeme

Kadro unvanına göre en yüksek Devlet memuru aylığına oran uygulanarak her ay ödenen tutar. Damga vergisi dışında vergiye tabi değildir ve prime esas kazanca girmediği için emekli aylığına yansımaz.

Dayanak: 375 sayılı KHK ek md. 9

İlgili: Yan ödeme ve tazminat

Bkz.: En yüksek Devlet memuru aylığı · İlave ödeme

Toplu sözleşme ikramiyesi

Kamu görevlileri toplu sözleşmesi uyarınca yalnız sendika üyesi memurlara ödenen ikramiye. Maaş hesabında 1 Temmuz–31 Aralık 2026 dönemi için 1.113,89 TL alınır; damga vergisi dışında vergi ve kesintiye tabi değildir.

Dayanak: Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı 2025/1 md. 22; 375 sayılı KHK ek md. 4

Rakamın kaynağı: csgb.gov.tr · İkinci Kısım Birinci Bölüm m.22 ↗

İlgili: Memur sendikası ve aidat

Bkz.: Sendika aidatı · Toplu sözleşme

Yabancı dil tazminatı

YDS ya da eşdeğer kabul edilen bir sınavla belgelenen dil düzeyine göre ödenen tazminat. Sonuç 5 yıl geçerlidir; süre bitip sınava yeniden girilmezse düzey bir alt basamağa iner, en alt düzeyde tazminat kesilir.

Dayanak: 375 sayılı KHK md. 2

İlgili: Yabancı dil sınavları eşdeğerliği · YDS puan hesaplama

Bkz.: YDS ve e-YDS

Ek ders ücreti

Öğretmen ve yöneticilere, aylık karşılığı okuttukları ders saatinin üzerinde verdikleri her ders saati için ödenen ücret. Saat ücreti, karardaki gösterge rakamının aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur; gece öğretimi, özel eğitim gibi bazı durumlarda artırımlı uygulanır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 176; Yönetici ve Öğretmenlerin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar

İlgili: Ek ders ücreti hesaplama · Öğretmenlerin en çok sorduğu sorular

Bkz.: Memur aylık katsayısı

Nöbet ücreti

Sağlık personeline, izinle karşılanamayan her nöbet saati için ödenen ücret. Saat ücreti unvana göre belirlenen gösterge rakamının aylık katsayısıyla çarpımıdır; yoğun bakım, acil gibi birimlerde artırımlı, icap nöbetinde indirimli ödenir.

Dayanak: 657 sayılı Kanun ek md. 33

İlgili: Nöbet ücreti hesaplama

Bkz.: Fazla çalışma ücreti

Sözleşmeli bilişim personeli ücreti

Kurumların bilişim birimlerinde sözleşmeyle çalıştırdığı yazılım, ağ ve güvenlik uzmanlarına ödenen ücret. Ücret tavanı, sözleşmeli personel tavan ücretinin katları olarak belirlenir ve unvana, deneyime göre değişir.

Dayanak: 375 sayılı KHK ek md. 6

İlgili: Bilişim personeli ücreti · KPSS'siz kamu alımları

Bkz.: 4/B sözleşmeli personel

Enflasyon farkı

Toplu sözleşmede öngörülen zam oranını aşan enflasyon nedeniyle memur aylıklarına ayrıca yapılan artış. Altı aylık enflasyon, o dönem için verilen zammı geçerse aradaki fark bir sonraki dönemin katsayılarına eklenir.

Dayanak: Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı 2025/1

İlgili: Memur zammı hesaplama

Bkz.: Toplu sözleşme · Memur aylık katsayısı

Yardımlar, kesintiler ve vergiler

Aile yardımı (Eş yardımı, Çocuk yardımı)

Evli memura eşi ve çocukları için ödenen yardım. Eş için 2.273, 0–6 yaş arası her çocuk için 500, 6 yaşından büyük çocuk için 250 gösterge aylık katsayısıyla çarpılır. Eş yardımı, eşin çalışmaması ve aylık almaması şartına bağlıdır; aile yardımı vergiye tabi değildir ve haczedilemez.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 202–203; Hakem Kurulu Kararı 2025/1 md. 45

Rakamın kaynağı: csgb.gov.tr · İkinci Kısım Birinci Bölüm m.45 ↗ · csgb.gov.tr · m.202: çocuk göstergesi ve bir kat artırımlı uygulama ↗ · csgb.gov.tr · m.202 ↗

İlgili: Memur yardımları · Maaş hesaplama

Bkz.: Doğum ve ölüm yardımı

Doğum ve ölüm yardımı

Ölüm yardımı, memur olmayan eşi ya da aile yardımı alınan çocuğu ölen memura en yüksek Devlet memuru aylığı (ek gösterge dahil) tutarında, memurun ölümünde ise bildirdiği kişiye, yoksa eşine ve çocuklarına bunun iki katı tutarında ödenir; vergi ve kesintiye tabi değildir, haczedilemez. 657 sayılı Kanun'daki doğum yardımı maddesi (md. 207) 2015'te yürürlükten kaldırılmıştır.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 208; md. 207 6637 sayılı Kanunla mülga

İlgili: Memur yardımları

Bkz.: Aile yardımı

Gelir vergisi matrahı (Kümülatif vergi matrahı)

Gelir vergisinin hesaplandığı tutar: vergiye tabi kazançtan prim kesintileri ve engellilik indirimi gibi indirimler düşülerek bulunur. Bordroda yıl başından itibaren aylık matrahlar toplanır; bu birikmiş toplam kümülatif matrahtır ve hangi vergi dilimine girildiğini belirler.

Dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 63 ve 103

İlgili: Vergi dilimi hesaplama

Bkz.: Vergi dilimi · Brüt ve net maaş

Asgari ücret vergi istisnası

Ücretlinin kazancının asgari ücrete karşılık gelen kısmından gelir ve damga vergisi alınmaması. Memur bordrosunda da uygulanır; istisna tutarı her ay asgari ücretin o aya düşen vergisi kadardır.

Dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 23/18; 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (2) sayılı tablo

İlgili: Maaş hesaplama · Asgari ücret

Bkz.: Vergi dilimi · Asgari ücret

Emeklilik primi (MYÖ) (Emekli keseneği, Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi)

Emeklilik için memurun prime esas kazancından kesilen ve kurumca ayrıca yatırılan prim. 5510 sonrası memurlarda kişi payı %9, kurum payı %12 olarak uygulanır. 2008 öncesi memurlar için eski kanundaki kesenek kavramı kullanılır.

Dayanak: 5510 sayılı Kanun md. 81

Rakamın kaynağı: sgk.gov.tr · Prim Oranları / MYÖ ↗ · cdn.gib.gov.tr · m.23; yürürlük m.38/ç PDF s.5 ↗

İlgili: Maaş hesaplama · Memur emekliliği

Bkz.: Prime esas kazanç · Genel sağlık sigortası primi

Genel sağlık sigortası primi

Memurun ve bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının sağlık hizmetlerinden yararlanması için ödenen prim. Prime esas kazanç üzerinden kişi payı %5, kurum payı %7,5 olarak uygulanır.

Dayanak: 5510 sayılı Kanun md. 81

Rakamın kaynağı: sgk.gov.tr · Prim Oranları / GSS ↗

İlgili: Maaş hesaplama

Bkz.: Emeklilik primi (MYÖ)

Prime esas kazanç

SGK primlerinin hesaplandığı tutar. 5510 sonrası memurda gösterge ve ek gösterge aylığı, taban ve kıdem aylığı, makam, temsil, görev tazminatı ve özel hizmet tazminatı girer; yan ödeme, ek ödeme, ilave ödeme ve toplu sözleşme ikramiyesi girmez. Emekli aylığı bu tutara göre oluştuğu için ek gösterge ve tazminat emekliliği etkiler.

Dayanak: 5510 sayılı Kanun md. 80

İlgili: SGK hizmet dökümü nasıl okunur · Ek gösterge etkisi

Bkz.: Emeklilik primi (MYÖ) · Özel hizmet tazminatı

Otomatik katılım (BES)

Çalışanın bireysel emeklilik planına işveren aracılığıyla kendiliğinden dahil edilmesi. Çalışan katkı payı prime esas kazancın %3 oranındadır; çalışan cayma hakkını kullanarak sistemden çıkabilir. Katkı payı gelir vergisi matrahından düşülmez.

Dayanak: 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ek md. 2

Rakamın kaynağı: mevzuat.gov.tr · Ek madde 2 (çalışan katkı payı %3) ↗ · mevzuat.gov.tr · m.63 (6327 sonrası indirimler arasında BES katkı payı yok) ↗

İlgili: Maaş hesaplama

Bkz.: Prime esas kazanç

Maaş haczi

Borç nedeniyle icra dairesinin memur maaşının bir kısmına el koyması. Kesinti, borçlu ve ailesinin geçimi için gereken miktar ayrıldıktan sonra yapılır ve maaşın dörtte birinden az olamaz; aile yardımı haczedilemez. Birden fazla haciz varsa sırayla uygulanır.

Dayanak: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md. 83; 657 sayılı Kanun md. 203

İlgili: Maaş haczi hesaplama

Bkz.: Aile yardımı

Yolluk ve diğer ücretler

Harcırah (Yolluk)

Görevi gereği başka bir yere giden ya da atanan kamu görevlisine yol masrafı, gündelik ve yer değiştirme gideri olarak ödenen para. Geçici ve sürekli görev için ayrı kurallar uygulanır.

Dayanak: 6245 sayılı Harcırah Kanunu md. 3

İlgili: Harcırah hesaplama

Bkz.: Geçici görev yolluğu · Sürekli görev yolluğu

Geçici görev yolluğu

Görev yeri dışında geçici olarak görevlendirilen memura ödenen harcırah; gidiş-dönüş yol masrafı ile görevde geçen günler için gündelikten oluşur.

Dayanak: 6245 sayılı Harcırah Kanunu md. 14

İlgili: Harcırah hesaplama

Bkz.: Harcırah

Fazla çalışma ücreti

Haftalık çalışma süresinin dışında çalıştırılan memura, kanunda öngörülen hâllerde ödenen ücret. Hangi personele ve hangi sınırla ödeneceği kanunla ve bütçe kanunuyla belirlenir; her memura kendiliğinden ödenmez.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 178

İlgili: Memurların en çok sorduğu sorular

Bkz.: Haftalık çalışma süresi · Nöbet ücreti

Asgari ücret

İş sözleşmesiyle çalışana normal çalışma süresi karşılığında ödenmesi zorunlu en düşük ücret. Asgari Ücret Tespit Komisyonu belirler ve Resmî Gazete'de yayımlanır; memur maaşı bu ücrete bağlı değildir ama vergi istisnası memur bordrosunda da uygulanır.

Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu md. 39

İlgili: Asgari ücret ve yıllara göre tutarlar

Bkz.: Asgari ücret vergi istisnası

İlave tediye

Kamu kurumlarında iş sözleşmesiyle çalışan işçilere yılda belirli günlük ücret tutarında yapılan ek ödeme. Memurlara ödenmez; yalnız kamu işçilerine özgüdür.

Dayanak: 6772 sayılı İlave Tediye Kanunu md. 1

İlgili: Kamu işçisi ücret ve hakları

Bkz.: 4/D işçi

Maaş ve özlük: sık karıştırılanlar

Gösterge ile ek gösterge arasındaki fark nedir?

Gösterge, memurun derece ve kademesine bağlıdır; aynı derece ve kademedeki her memurda aynıdır. Ek gösterge ise kadro unvanına bağlıdır: aynı derecedeki iki memurdan unvanı farklı olanın ek göstergesi de farklı olabilir. İkisi de aylık katsayısıyla çarpılır; ek gösterge ayrıca emekli aylığı ve emekli ikramiyesinin hesabına girer.

Dayanak: 657 sayılı Kanun md. 43

Net maaş yılın son aylarında neden düşer?

Gelir vergisi yıl başından itibaren biriken matrah üzerinden hesaplanır. Toplam matrah bir sonraki dilimin sınırını geçince o aydan sonra kazancın bir kısmı daha yüksek oranla vergilenir; brüt maaş değişmese de eline geçen tutar azalır. Ocak ayında matrah sıfırlandığı için net yeniden yükselir.

Dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 103

Sözlüğün diğer sayfaları

Rehberdeki diğer sayfalar