İlk okuma yazma öğretimi: hazırlık, ses esaslı öğretim ve güçlükler

Okuma yazmaya hazırlıktan bağımsız okumaya kadar ilk okuma yazma sürecini, yöntemleri, ses gruplarını ve sık görülen güçlükleri sınıf örnekleriyle öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YÖNTEM · ÇÖZÜMLEME VE BİREŞİM

İlk okuma yazma yöntemleri: bütünden parçaya mı, parçadan bütüne mi?

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkçede hece nedir? Açık hece ve kapalı hece nasıl ayırt edilir, sözcükler hecelere nasıl bölünür?Bağlantılı konudan (Türk dili). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hece, ağzın bir hareketiyle çıkan ses ya da ses öbeğidir. Türkçede her hecede bir ve yalnız bir ünlü bulunur; sözcükteki ünlü sayısı hece sayısını verir, ünsüz tek başına hece olamaz. Ünlüyle biten hece açık (a, na), ünsüzle biten hece kapalı hecedir (an, nal, alt). Türkçede altı hece kalıbı vardır.

Hece ve heceleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlk okuma yazma yöntemleri nelerdir? Çözümleme ve bireşim yöntemleri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: İlk okuma yazma yöntemleri iki yola ayrılır. Çözümleme (analiz) yöntemleri anlamlı bir bütünden başlar: cümle yöntemi ve sözcük (kelime) yöntemi. Bireşim (sentez) yöntemleri en küçük parçadan başlar: harf (alfabe), hece ve ses yöntemi. Türkiye'de 2005'e kadar uzun yıllar cümle yöntemi kullanıldı; o yıldan beri sesten başlanır, bugünkü adı ses esaslı ilk okuma yazma öğretimidir.

Bu konunun sonunda: bir yöntemin çözümleme mi bireşim mi olduğunu ilk haftanın etkinliğinden çıkarabilir, harf yöntemini ses yönteminden ayırt edebilir, bugünkü yöntemin adını iki programa göre söyleyebilirsin.

Emekli bir öğretmen torununun birinci sınıf defterine bakıp gülümser: “Biz okumaya koca bir cümleyle başlardık, siz tek bir sesle başlıyorsunuz.”

Okumayı öğretmenin iki yolu vardır. Birincisi çocuğa anlamlı bir bütün verip onu adım adım parçalarına ayırmaktır; buna çözümleme (analiz) denir. İkincisi en küçük parçadan başlayıp parçaları birleştirerek bütüne ulaşmaktır; buna bireşim (sentez) denir.

İlk okuma yazma yöntemleri: nereden başlar, nereye gider?
YöntemYolİlk öğretilenEleştirilen yanı
Cümle yöntemiÇözümlemeResimle desteklenen kısa cümle; sonra sözcük, hece, sesCümleler ezberlenir; ses ile harfi eşleme geç gelir
Sözcük (kelime) yöntemiÇözümlemeTanıdık sözcüklerin bütün hâliHiç görmediği sözcüğü çözmekte zorlanır
Harf (alfabe) yöntemiBireşimHarflerin adları (be, ce, de…)Harf adı ses değildir: “be” + “a” = “bea”
Hece yöntemiBireşimHece dizileri (ba, be, bı, bi…)Anlamsız hece tekrarı ve ezber
Ses yöntemi / ses esaslı öğretimBireşimSesin kendisi; sonra harf, hece, sözcük, cümleAnlamsız heceye takılırsa okuma mekanikleşir

Neden sesten başlıyoruz?

Türkçe büyük ölçüde okunduğu gibi yazılan bir dildir: harflerin çoğu tek bir sese karşılık gelir. Türk dili sayfasında gördüğümüz düzenli hece yapısı da buna eklenince çocuk birkaç ses öğrendiği anda yeni sözcükler kurabilir. Cümle yönteminde sıra cümle → sözcük → hece → ses idi; sesten başlayan öğretimde sıra tersine döner: ses → hece → sözcük → cümle → metin.

Ek bilgi: Türkiye'deki yolculuk

Arap harfleri döneminde harf adlarını ezberleten elifba geleneği vardı. 1928 Harf İnkılabı'ndan sonra ilkokullarda uzun yıllar cümle yöntemi uygulandı. 2005 programıyla sesten başlayan yönteme ve bitişik eğik yazıya geçildi; 2017'de dik temel harfe dönüldü. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin İlkokul Türkçe programı bu yaklaşımı “Ses Esaslı İlk Okuma Yazma Öğretimi” adıyla sürdürür (2005'ten 2024'e kadarki programlardaki adıyla: ses temelli cümle yöntemi).

Akılda kalsın: Bütünden parçaya = çözümleme (cümle, sözcük). Parçadan bütüne = bireşim (harf, hece, ses). Bugünkü yöntem sesten metne çıkar: bireşimdir.
Sınavda

Nasıl sorulurİlk hafta tahtaya yazılan ya da yaptırılan şey verilir; yöntemin adı ya da yönü sorulur.

TuzakEski adındaki “cümle” sözcüğüne bakıp sesten başlayan yöntemi çözümleme saymaktır. İkinci tuzak, harf yöntemiyle ses yöntemini karıştırmaktır: harf yönteminde “be, ce” gibi harf adları, ses yönteminde sesin kendisi öğretilir. Sınavda şıklar beş tanedir (A–E); bu sayfadaki sorular dört şıklıdır.

?Soru çöz

Bir ilk okuma yazma yöntemiyle ilgili şu özellikler verilmiştir:

• Öğretime resimle desteklenen kısa ve anlamlı bir bütünle başlanır.
• Bu bütün zamanla sözcüklere, sözcükler hecelere, heceler seslere ayrılır.
• Öğrenci ilk haftalarda okuyor gibi görünse de çoğu zaman ezberden söyler.

Bu özellikler aşağıdaki yöntemlerden hangisine aittir?

✓ D. Cümleyle başlayıp sözcük, hece ve sese inen çözümleme cümle yöntemidir. A tersine sesten başlar, bireşimdir; B de çözümlemedir ama başlangıç birimi cümle değil sözcüktür; C hece dizileriyle başlayan bir bireşim yöntemidir.

?Soru çöz

Cümle yöntemi ile ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi karşılaştırıldığında aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Cümle yöntemi parçadan bütüne, ses esaslı öğretim bütünden parçaya gider.
II. Ses esaslı öğretimde çocuk okumaya anlamlı bir cümleyi bütün hâlinde tanıyarak başlar.
III. Ses esaslı öğretimde çocuk, öğrendiği sesleri birleştirerek daha önce görmediği bir sözcüğü çözebilir.

✓ A. Yalnız III doğrudur: sesten başlamanın asıl kazancı, öğrenilen seslerle yeni bir sözcüğü çözebilmektir. I yönleri ters çevirir: cümle yöntemi çözümleme, ses esaslı öğretim bireşimdir. II cümle yönteminin başlangıcını ses esaslı öğretime yükler. B iki yanlış öncülü birden seçer; C ve D birer yanlış öncül içerir.
GELİŞİM · OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK

Okuma yazmaya hazırlık: kulak, nefes, parmaklar ve göz

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİlk okuma yazma yöntemleri nelerdir? Çözümleme ve bireşim yöntemleri arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk okuma yazma yöntemleri iki yola ayrılır. Çözümleme (analiz) yöntemleri anlamlı bir bütünden başlar: cümle yöntemi ve sözcük (kelime) yöntemi. Bireşim (sentez) yöntemleri en küçük parçadan başlar: harf (alfabe), hece ve ses yöntemi. Türkiye'de 2005'e kadar uzun yıllar cümle yöntemi kullanıldı; o yıldan beri sesten başlanır, bugünkü adı ses esaslı ilk okuma yazma öğretimidir.

Çözümleme ve bireşim yöntemleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlk okuma yazmaya hazırlık çalışmaları nelerdir? Hazırlık aşamasında neler yapılır?

Kısa cevap: İlk ses verilmeden önce okula alışmak için uyum haftası, ardından bir hazırlık haftası gelir. Hazırlıkta beş çalışma yapılır: dinleme eğitimi, doğru nefes alıp verme, parmak-el-kol kaslarını geliştirme, kalem tutma-boyama-çizgi çalışmaları ve el-göz koordinasyonu. Amaç çocuğun işitsel ve görsel algısını, ince kas becerisini ve dikkatini okuma yazmaya hazırlamaktır.

Bu konunun sonunda: bir hazırlık etkinliğinin beş çalışmadan hangisine örnek olduğunu söyleyebilir, nefes çalışmasını dinleme eğitiminden ayırt edebilir, baskın el konusunda doğru öğretmen davranışını seçebilirsin.

Eylülün ikinci haftası: sınıfta henüz kimse harf görmedi, ama herkes gözlerini kapatmış, koridordan gelen sesin bir kapı mı yoksa bir süpürge mi olduğunu tahmin ediyor.

Yöntemler konusunda gördüğümüz ses esaslı yol kulağa dayandığı için hazırlığın ilk çalışması dinleme eğitimidir. Okumanın ön koşulları dörttür: sesleri ayırt eden bir kulak (işitsel algı), şekilleri ve yönleri ayırt eden bir göz (görsel algı), kalemi denetleyen parmaklar (ince kas becerisi) ve satırı izleyebilen dikkat. Eğitim Bilimleri (AGS) serisindeki Gelişimin temelleri sayfasında anlatılan merkezden uca gelişim burada görünür: çizgiden önce hamur ve boncuk gelir.

Uyum haftasında çocuk okula ve arkadaşlarına drama, oyun, tekerleme ve maniyle alışır; ardından bir haftalık hazırlık gelir.

Hazırlığın beş çalışması
ÇalışmaNeyi hazırlar?Sınıf örneği
Dinleme eğitimiSesleri fark etme, ayırt etmeDoğal ve yapay sesleri (yağmur, zil) tanıma, taklit etme
Doğru nefes alıp vermeSesli okurken uygun yerde durma, mırıldanmadan okumaPipetle kâğıt taşıma, balonu üfleyerek götürme
Parmak, el ve kol kaslarıİnce kas gücü ve esnekliğiHamur, boncuk, mandal, bağcık, düğme, kesme-katlama
Kalem tutma, boyama, çizgiYazının temel hareketleriDik, eğik, yatay ve dairesel çizgiler; baskın elin belirlenmesi
El-göz koordinasyonuSatırı izleme, metni taramaÇizgi üzerinden kesme, makara sarma

Oturuş, kalem ve baskın el

Hangi elin baskın olduğu kapı açma, kaşık tutma, top atma gibi en az iki gözlemle belirlenir; sol elini kullanan çocuk sağ ele zorlanmaz, iki elini de kullanan çocuk için baskın el seçilir.

Ek bilgi: oturuş ve kalem tutuş ölçüleri

Çocuk göğsünü masaya dayamaz, kollarının büyük kısmı masadadır, iki ayağı yere basar; göz ile kâğıt arasında 25–30 cm kalır. Kalem başparmak ve işaret parmağıyla kavranır, orta parmak destek olur. Sağ elini kullanan çocuk kalemi ucundan 1,5–2 cm, sol elini kullanan 2–2,5 cm yukarıdan tutar.

Hazırlık aynı zamanda gözlem dönemidir: sesleri duymakta zorlanan, gözlerini kısan çocuk not edilir, aileyle görüşülür.

Akılda kalsın: Hazırlığın beş ayağı: kulak (dinleme), nefes, parmak (kas), kalem (çizgi), göz (el-göz). Önce büyük kas, sonra küçük kas.
Sınavda

Nasıl sorulurBir hazırlık etkinliği verilir (pipetle kâğıt taşıma, boncuk dizme) ve hangi çalışmaya örnek olduğu sorulur; ya da öğretmenin göz ardı ettiği ilke.

TuzakNefes çalışmasını dinleme eğitimi sanmaktır: nefes sesli okumadaki duraklamaya, dinleme sesleri ayırt etmeye hizmet eder. İkinci tuzak, hazırlıkta harf sesi vermektir; bu aşamada çocuğa çevresindeki doğal ve yapay sesler dinletilir.

⇄Bilgi eşleştirme etkinlik → hazırlık çalışması

?Soru çöz

Bir birinci sınıf öğretmeni, kalemi sol eliyle tutan Elif'e her derste kalemi sağ eline almasını hatırlatmakta ve “Hepimiz aynı elle yazarsak defterlerimiz düzgün olur.” demektedir. Bu öğretmen ilk okuma yazmaya hazırlıkla ilgili hangi ilkeyi göz ardı etmiştir?

✓ A. Sol elini kullanan çocuk sağ ele zorlanmaz; baskın el en az iki gözlemle belirlenir ve çocuk o elle yazar. B, C ve D de doğru ilkelerdir ama vakadaki sorunla ilgisizdir: B kas ile çizgi çalışmasının sırasını, C dinleme eğitiminin müzikle bağını, D çizginin yönünü anlatır.
YÖNTEM · İLK OKUMA YAZMA

Ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi: üç aşama, sesten metne

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkçede ünlüler ve ünsüzler nasıl sınıflandırılır? Büyük ve küçük ünlü uyumu nedir?Bağlantılı konudan (Türk dili). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türk alfabesinde 29 harf vardır: 8 ünlü (a, e, ı, i, o, ö, u, ü) ve 21 ünsüz. Ünlüler kalın-ince, düz-yuvarlak, geniş-dar diye üç ölçütle ayrılır; ünsüzlerin 8'i serttir (f, s, t, k, ç, ş, h, p). Büyük ünlü uyumu kalınlık-incelik, küçük ünlü uyumu düzlük-yuvarlaklık uyumudur.

Ünlüler, ünsüzler ve ünlü uyumları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ses esaslı ilk okuma yazma öğretiminin aşamaları nelerdir? Ses öğretimi hangi adımlarla yapılır?

Kısa cevap: Ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi üç aşamadan oluşur: ilk okuma yazmaya hazırlık; ilk okuma yazmaya başlama ve ilerleme; bağımsız okuma ve yazma. İkinci aşamada her ses için aynı sıra izlenir: ses öğretimi, harfi okuma ve yazma, harflerden hece-sözcük-cümle oluşturma, metin okuma. Ses öğretimi de üç adımlıdır: ses hissettirilir, çocuk sesin geçtiği görselleri seçer, sonra sesin geçtiği sözcüklere örnek verilir.

Bu konunun sonunda: bir etkinliğin ses öğretiminin hangi adımı olduğunu söyleyebilir, ünsüzü tek başına uzatan bir uygulamanın neden yanlış olduğunu açıklayabilir, bağımsız okuma yazmanın ne zaman başladığını söyleyebilirsin.

Öğretmen “Ayı ayı, ağaca çık” diye tekerleme söylerken her “a”da ağzını kocaman açıyor; çocuklar da açıyor, sınıf kahkahaya boğuluyor.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin İlkokul Türkçe programı ilk okuma yazmayı ses esaslı bir yolla ve tırnaksız dik temel harflerle öğretir. Bir sesin çalışması, o sese bağlı öğrenme çıktıları gerçekleşmeden kapanmaz. Amaç, anlamı bilinen sözcüklere hızla ulaşmak ve okumayı hızlı değil anlamlı öğretmektir.

Üç aşama ve ikinci aşamanın içi: her yeni ses aynı yoldan geçer.Görsel: Sınav Defteri

Ses öğretiminin üç adımı

  • Ses hissettirme: Sesin ağızdan nasıl çıktığı mimikle gösterilir; ses, içinde baskın geçtiği şarkı, türkü, tekerleme, ninni, masal ya da kısa bir ses senaryosuyla duyurulur. Ünlüler tek başına söylenebilir. Ünsüzler ise yazım anı dışında tek başına söylenmez; Türk dili sayfasında gördüğümüz gibi ünsüz ancak bir ünlüyle hece kurar, yalnız başına uzatılan ünsüz çocuğa “lı, nı” gibi yanlış bir hece olarak yerleşebilir.
  • Sesin geçtiği görseli seçme: Çocuğun tanıdığı, karışıklık yaratmayan görsellerden bir kısmında ses vardır, bir kısmında yoktur; çocuk sesi taşıyanları seçer.
  • Örnek verme: Önce öğretmen sesin geçtiği sözcük ve nesneler söyler, sonra çocuklar sesi vurgulayarak kendi örneklerini bulur.

Programda adı konan yalnız ilk adımdır; öteki iki ad bu sayfanın yardımcı adlarıdır, program o adımları tarif eder.

Ses tanındıktan sonra o sesin işareti olan harf okunur ve yazılır; harflerden heceler, hecelerden sözcükler, sözcüklerden cümleler kurulur ve en sonda metin okunur. Tekerleme ve ninniyi bir tür olarak Çocuk edebiyatı sayfasında ele alacağız.

Akılda kalsın: Kulak → göz → el → anlam. Önce sesi duy (hissettir, görselde seç, örnek ver), sonra harfi gör ve yaz, sonra birleştir (hece, sözcük, cümle), en sonda metni oku. Harfi tahtaya yazmak ilk adım değil, dördüncü adımdır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sesin öğretimi için hazırlanmış etkinlikler karışık sırayla verilir ve programa uygun sıra sorulur.

TuzakHarfi tahtaya yazmayı ilk adım sanmaktır; ikinci tuzak, bağımsız okuma yazmayı her sesin sonunda gelen bir adım sanmaktır, o bütün gruplar bitince gelir.

Sınavda işaretleölçülen, adımların adı değil sırasıdır; 2024 öncesi programlar aynı yolu “ses temelli cümle yöntemi” diye anar.

⇄Bilgi eşleştirme öğretmen günlüğü → ses öğretiminde yeri

?Soru çöz

Bir öğretmen “m” sesini öğretirken çocuklardan sesi tek başına, uzatarak ve hep bir ağızdan defalarca söylemelerini istemekte; sesin geçtiği şarkı ya da sözcüklere hiç yer vermemektedir. Bu öğretmen ses öğretimiyle ilgili hangi ilkeyi göz ardı etmektedir?

✓ B. Ünsüz, yalnız başına uzatıldığında çocuğa “mı” gibi bir hece olarak yerleşebilir; bu yüzden sözcük, şarkı ve tekerleme içinde hissettirilir. A, C ve D de programın doğru ilkeleridir ama vakayla ilgisizdir: A harfin yazılış sırasını, C dönem sonundaki pekiştirme haftasını, D yazma yönünü anlatır; öğretmen burada harf yazdırmıyor, yalnız sesi uzatıyor.
PROGRAM · HARF GRUPLARI

Harf grupları: “a, n, e, t, i, l”den “j”ye beş grup

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSes esaslı ilk okuma yazma öğretiminin aşamaları nelerdir? Ses öğretimi hangi adımlarla yapılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ses esaslı ilk okuma yazma öğretimi üç aşamadan oluşur: ilk okuma yazmaya hazırlık; ilk okuma yazmaya başlama ve ilerleme; bağımsız okuma ve yazma. İkinci aşamada her ses için aynı sıra izlenir: ses öğretimi, harfi okuma ve yazma, harflerden hece-sözcük-cümle oluşturma, metin okuma. Ses öğretimi de üç adımlıdır: ses hissettirilir, çocuk sesin geçtiği görselleri seçer, sonra sesin geçtiği sözcüklere örnek verilir.

Ses esaslı öğretimin aşamaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlk okuma yazmada harf (ses) grupları nelerdir? Harfler hangi sırayla öğretilir?

Kısa cevap: TYMM İlkokul Türkçe programında harfler beş grupta öğretilir: 1. a, n, e, t, i, l; 2. o, k, u, r, ı, m; 3. ü, s, ö, y, d, z; 4. ç, b, g, c, ş; 5. p, h, v, ğ, f, j. Birinci gruba altı, ikinciye dört, diğerlerine ikişer hafta önerilir; öğretmen süreleri sınıfına göre düzenleyebilir.

Bu konunun sonunda: bir harfin hangi grupta olduğunu ve grupların sırasını söyleyebilir, önerilen sürelerin hangi koşullarda değişebileceğini, hangi kuralların sabit kaldığını ayırt edebilirsin.

Ekim başında bir veli sorar: “Komşunun büyük oğlu okumaya ‘e’ ile başlamıştı, bizimki ‘a’ ile başladı; hangisi doğru?”

İkisi de kendi programına göre doğrudur: gruplar program değiştikçe yeniden düzenlenmiştir. Bu gruplar, ses esaslı öğretimin aşamaları konusunda gördüğümüz ikinci aşamanın takvimidir; her grup küçük ve büyük yazılışıyla öğretilir (a ve A).

Harf grupları ve önerilen süreler (TYMM İlkokul Türkçe)
GrupHarflerSüreBu grupta ayrıca
1a, n, e, t, i, l6 hafta“n”den sonra hece; rakamların yazılışı başlar
2o, k, u, r, ı, m4 haftaCümle, metin, soru işareti; rakamlar tamamlanır
3ü, s, ö, y, d, z2 haftaSekiz ünlü tamamlanır (ü, ö)
4ç, b, g, c, ş2 haftaYalnız ünsüzlerden oluşan ilk grup
5p, h, v, ğ, f, j2 haftaÜnlem işareti; sonra bağımsız okuma yazma

Gruplar neye göre kurulmuş?

Grupları oluştururken sesin kolay söylenmesine, harfin dilde ne sık kullanıldığına, yazılışının kolaylığına, kaç sözcük üretmeye yettiğine ve harflerin ses ve biçim özelliklerine bakılmıştır. Birinci grubun üç ünlüsü ve üç ünsüzü ilk haftalarda “ana, ata, nane, alet” gibi anlamlı sözcüklere yeter. Sona kalan “ğ” sözcük başında hiç, “j” yalnız alıntılarda bulunur; az sözcük üretirler.

Süre esnektir, sıra değil

Gruplara önerilen süre toplam 16 haftadır; hazırlık haftasıyla 17 hafta eder. Öğretmen devamsızlığa, hazır bulunuşluğa, öğrenme hızına ve sınıf mevcuduna bakarak bu süreleri uzatıp kısaltabilir. İki kural sabittir: dönem bitmeden önceki son hafta yeni ses verilmez, öğrenilenler pekiştirilir; bütün gruplar bitmeden bağımsız okuma yazmaya geçilmez.

Akılda kalsın: 1. grupla “ana, nane, alet” yazılır; üç grup bitince sekiz ünlü tamamdır. Süreler: 6 – 4 – 2 – 2 – 2.
Sınavda

Nasıl sorulurBir harfin hangi grupta olduğu, grupların sırası, önerilen süreler ya da “bu grupta neye geçilir?” sorulur (cümle ve metin ikinci gruptan).

TuzakEski programlardaki grupları ezberden yazmaktır; güncel program “a” ile başlar. Bir başka tuzak, süreleri değişmez saymaktır: öğretmen sınıfına göre düzenler, ama dönemin son haftasında yeni ses vermez.

Sınavda işaretlesoru kökü hangi programı anıyorsa o programın gruplarını esas al.

✎Boşluk doldurma vakadaki harf grubunu adlandır

Ekimin ilk haftalarında öğretmen “ana, nane, alet” sözcüklerini yazdırıyor; bu sözcüklerin harflerinin hepsi harf grubundadır. Kasımda sınıf ilk kez kısa bir metin okuyor; cümle ve metin çalışmaları harf grubuyla başlamıştı. Ocakta sınıf “Eyvah, yağmur!” cümlesini okuyor; ünlem işareti harf grubunda gösterilir.

birinci · ikinci · üçüncü · son

?Soru çöz

TYMM İlkokul Türkçe programındaki harf gruplarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Gruplar oluşturulurken harflerin kolay söylenmesi ve sözcük üretmeye elverişliliği gözetilmiştir.
II. Rakamların satır dizgesinde kaç hamlede yazıldığı ilk iki grupta öğretilir.
III. Dönem bitmeden önceki son hafta yeni ses verilmez, öğrenilen sesler pekiştirilir.

✓ D. Üçü de programdadır. I grupların kuruluş ölçütlerinden ikisini verir; II rakamların yazılışını ilk iki gruba yayar, yalnız birinci gruba değil; III dönem sonundaki pekiştirme haftasını anlatır. A, B ve C doğru öncüllerden en az birini dışarıda bırakır. Süreleri sabit sanan bir öncül olsaydı yanlış olurdu: öğretmen süreleri sınıfına göre düzenler.
YÖNTEM · DİK TEMEL HARF

Harfi okuma ve yazma: tırnaksız dik temel harf ve satır dizgesi

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİlk okuma yazmaya hazırlık çalışmaları nelerdir? Hazırlık aşamasında neler yapılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk ses verilmeden önce okula alışmak için uyum haftası, ardından bir hazırlık haftası gelir. Hazırlıkta beş çalışma yapılır: dinleme eğitimi, doğru nefes alıp verme, parmak-el-kol kaslarını geliştirme, kalem tutma-boyama-çizgi çalışmaları ve el-göz koordinasyonu. Amaç çocuğun işitsel ve görsel algısını, ince kas becerisini ve dikkatini okuma yazmaya hazırlamaktır.

Okuma yazmaya hazırlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dik temel harf nedir? İlk okuma yazmada bir harf hangi basamaklarla yazdırılır?

Kısa cevap: İlk okuma yazma tırnaksız dik temel harflerle öğretilir; 2005–2017 arasında kullanılan bitişik eğik yazı artık kullanılmaz. Harf, sesi öğretildikten sonra verilir: öğretmen satır dizgesinde yazıp seslendirir, çocuklar önce kalemsiz (havada, oyunla), sonra kesik çizgileri izleyerek, en son kendi başına yazar. Harfin önce küçük, sonra büyük yazılışı öğretilir.

Bu konunun sonunda: harf yazdırma basamaklarını sıralayabilir, dik temel harfe aykırı bir uygulamayı tanıyabilir, satır dizgesinin ölçülerini söyleyebilirsin.

Öğretmen “Hadi havaya bir ‘n’ yazalım!” diyor; yirmi sekiz işaret parmağı aynı anda yukarıdan aşağı iniyor, sonra küçük bir kemer çiziyor.

Dik temel harf, her harfin dik ve ötekilere bağlanmadan yazıldığı yazı biçimidir. “Tırnaksız” sözcüğü, bitişik yazıda harfleri birbirine bağlayan başlangıç ve bitiş çıkıntılarının bulunmadığını anlatır. Böylece çocuğun kitapta okuduğu harf ile defterine yazdığı harf birbirine çok yakın olur. Hazırlık konusunda gördüğümüz çizgi çalışmaları bu harflerin hareketlerini önceden kurar. 2005 programıyla gelen bitişik eğik yazı 2017'de bırakılmıştır; bugün bitişik eğik yazı öğretilmez.

Yön ve satır dizgesi

Harfler soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru yazılır. Yuvarlak hareket saatteki 2 hizasından başlar, saatin tersine döner ve kalem kaldırılmadan başladığı noktaya ulaşır; “a”, “d”, “o” böyle yazılır. Okuma yazma boyunca üç çizgi ve iki aralıktan oluşan yazı defteri kullanılır.

Satır dizgesi: 1 cm'lik satır kesikli çizgiyle iki yarıya bölünür; iki satır arasında 1 cm boşluk kalır. Harf çizimleri temsilîdir.Görsel: Sınav Defteri

Bir harf nasıl yazdırılır?

Öğretmen harfi satır dizgesinde, hangi çizgiler arasında ve kaç hamlede yazıldığını söyleyerek yazar ve seslendirir; çocuklar seslendirir. Ardından kalem ve defter kullanmadan, oyunla ve dramayla harfin yazılışı gösterilir: havada, arkadaşının sırtında, kumda. Sonra çocuk kesik çizgilerle yazılmış harfi önce kaleminin arkasıyla yazma yönünde izler, sonra kesik çizgileri birleştirerek yazar, en sonda harfi satır dizgesine kendi başına yazar. Drama tekniklerini Eğitimde drama ve oyun sayfasında ayrıntılı göreceğiz.

Önce harfin küçük yazılışı, sonra büyük yazılışı öğretilir. Büyük harf cümle başlarında, özel adlarda (Ata, Nil) ve başlıklarda kullanılır.

Akılda kalsın: Dik, ayrı, tırnaksız. Yön: soldan sağa, yukarıdan aşağıya; daire saat 2'den geriye. Yazma sırası: havada → kalemin arkasıyla → kesik çizgide → kendi başına. Önce küçük, sonra büyük.
Sınavda

Nasıl sorulurHarf yazdırma basamaklarının sırası, satır dizgesinin özellikleri ya da dik temel harfe aykırı bir uygulama sorulur.

Tuzak2005–2017 arasında kullanılan bitişik eğik yazıyı güncel sanmaktır. İkinci tuzak, büyük harfi önce öğretmektir: önce küçük yazılış gelir.

?Soru çöz

Aşağıdaki uygulamalardan hangisi TYMM İlkokul Türkçe programındaki harf yazma ilkeleriyle bağdaşmaz?

✓ C. Eğik ve birbirine bağlanan harfler bitişik eğik yazıya aittir; bu yazı 2017'de bırakıldı, bugün harfler dik ve ayrı yazılır. A küçükten büyüğe giden doğru sıradır; B dik temel harfin yazılış yönüdür; D satır dizgesindeki kuyruk kuralıdır. Üçü de programla uyumludur.

↕Sıralama “n” harfinin yazımı

  1. Çocuklar kesik çizgilerle yazılmış “n”yi kalemlerinin arkasıyla yazma yönünde izler.
  2. Çocuklar “n”yi satır dizgesine kendi başlarına yazar.
  3. Öğretmen “n”yi satır dizgesinde kaç hamlede yazdığını söyleyerek yazar ve seslendirir.
  4. Çocuklar kesik çizgileri yazma yönünde birleştirerek harfi yazar.
  5. Çocuklar harfi seslendirir, sonra kalem kullanmadan havada ve arkadaşının sırtında yazar.
YÖNTEM · HECEDEN METNE

Harflerden heceye, sözcüğe ve cümleye: önce “an”, sonra “na”

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİlk okuma yazmada harf (ses) grupları nelerdir? Harfler hangi sırayla öğretilir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

TYMM İlkokul Türkçe programında harfler beş grupta öğretilir: 1. a, n, e, t, i, l; 2. o, k, u, r, ı, m; 3. ü, s, ö, y, d, z; 4. ç, b, g, c, ş; 5. p, h, v, ğ, f, j. Birinci gruba altı, ikinciye dört, diğerlerine ikişer hafta önerilir; öğretmen süreleri sınıfına göre düzenleyebilir.

Harf grupları ve süreler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlk okuma yazmada hece, sözcük ve cümle nasıl oluşturulur? Önce kapalı hece mi, açık hece mi öğretilir?

Kısa cevap: Hece öğretimine birinci grubun ikinci harfi “n” öğretilince geçilir. Her yeni harfte önce kapalı hece (a + n = an), sonra açık hece (n + a = na), ardından üç ve dört harfli heceler kurulur; hızla anlamlı sözcüklere ve cümlelere ulaşılır. Hece tablosu ezberi, anlamsız hece tekrarı ve heceleri renkli yazma yapılmaz.

Bu konunun sonunda: hece kurma sırasını açıklayabilir, bir hece ya da cümle çalışmasındaki programa aykırı uygulamayı bulabilir, noktalama işaretlerinin ilk okuma yazmadaki ilk kullanımını söyleyebilirsin.

“a” ile “n” tahtada yan yana durunca ön sıradan biri bağırır: “Öğretmenim, ‘an’ oldu!” Birkaç gün sonra aynı çocuk “anne” yazıp defterini havaya kaldırır.

Türk dili sayfasında hece türlerini görmüştük: ünlü + ünsüz (an), ünsüz + ünlü (na), daha uzun heceler (alt, nal). Harf grupları konusunda gördüğümüz gibi hece öğretimi birinci grubun “n” harfiyle başlar. İlk okuma yazmada bu türler kolaydan zora sıralanır. Çocuk önce bildiği ünlüye yeni ünsüzü ekler (kapalı hece: an, en), sonra ünsüzü öne alır (açık hece: na, ne), ardından üç ve dört harfli hecelere geçer. Amaç hecede oyalanmak değil, “ana, nane, tane, alet” gibi sözcüklere hızla varmaktır.

Hece ve sözcükte uyulacak kurallar

  • Hece küçük harfle gösterilir; hece öğretiminde büyük harf kullanılmaz.
  • Hece tablosu ve anlamsız hece tekrarı yok: ikisi de ezbere iter.
  • Hece ve sözcükler farklı renkle yazılmaz: renkli parçalar çocuğu heceleyerek okumaya alıştırır.
  • Sözcük çocuğun bildiği, resimle desteklenebilecek sözcüklerden seçilir ve yeni sözcük hemen bir cümlede kullanılır.
  • Öğretilmemiş harf içeren sözcüğün yerine resim konmaz; cümle yalnız öğretilmiş harflerle kurulur.

Cümleler çocuğun gözünde canlandırabileceği, bilgi ve mantık hatası taşımayan cümlelerdir. Metin de anlamlı cümlelerden kurulur; tekerleme, bilmece, sayışma, mani ve ninni bu kuralın dışında kalır.

Noktalama işaretleri ilk okuma yazmada ne zaman gelir?
İşaretNe zaman, hangi kullanımıyla?
Noktaİlk cümle kurulunca, cümle sonunda
VirgülCümlede sıralı sözcükleri ayırırken (elma, erik, limon)
Soru işaretiİkinci harf grubundan; “mi” ayrı yazılır, konu olarak öğretilmez
Ünlem işaretiSon harf grubunda, yalnız basit bir duygu cümlesinde
Kesme işaretiYalnız özel ada gelen eki ayırırken (Nil'e)
Kısa çizgiYalnız satır sonuna sığmayan sözcüğü hecesinden bölerken

Birinci sınıfta her işaretin yalnız bu ilk kullanımı gösterilir; bütün kurallar Türkçe serisindeki Noktalama işaretleri sayfasında.

Akılda kalsın: Kapalıdan açığa (an → na), heceden hızla anlama (ana, nane). Renksiz, tablosuz, resimsiz cümle.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin hece ya da cümle çalışması verilir ve programa aykırı yanı sorulur: hece tablosu, heceleri renklendirme, öğretilmemiş harfin geçtiği sözcük yerine resim, büyük harfle hece.

TuzakRenkli heceyi ya da cümledeki resmi “görsel destek” diye doğru saymaktır; ikisi de çocuğu ya heceleyerek okumaya ya da tahmine iter. İkinci tuzak, açık heceyi önce sanmaktır: önce kapalı hece kurulur.

✎Boşluk doldurma vakadaki heceyi adlandır

Öğretmen tahtaya “a”nın yanına yeni öğrettiği “n”yi yazınca Ece “an!” diye okuyor; Ece'nin okuduğu hece hecedir. Ertesi gün öğretmen “n”yi öne alıp “na” yazdırıyor; bu hecedir. Öğretmen iki heceyi de tahtaya harfin yazılışıyla yazar.

kapalı · açık · küçük · büyük · uzun

?Soru çöz

İkinci harf grubunun işlendiği bir haftada öğretmen tahtaya “Kerem [çorba resmi] al.” cümlesini yazıp öğrencilere okutmuştur. Bu uygulama ilk okuma yazma öğretimiyle ilgili hangi ilkeye aykırıdır?

✓ A. “Çorba” sözcüğündeki ç ve b henüz öğretilmediği için öğretmen sözcüğün yerine resim koymuş; bu, çocuğu okumak yerine tahmine iter ve programa aykırıdır. B'ye uyulmuştur, ikinci grupta cümle kurmak yerindedir; C'ye uyulmuştur, “Kerem” büyük harfle başlar; D'ye de uyulmuştur, cümle noktayla biter.
BECERİ · OKUMA YAZMA GÜÇLÜKLERİ

Okuma yazma güçlükleri ve bağımsız okuma yazmaya geçiş

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Türkçe · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDik temel harf nedir? İlk okuma yazmada bir harf hangi basamaklarla yazdırılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk okuma yazma tırnaksız dik temel harflerle öğretilir; 2005–2017 arasında kullanılan bitişik eğik yazı artık kullanılmaz. Harf, sesi öğretildikten sonra verilir: öğretmen satır dizgesinde yazıp seslendirir, çocuklar önce kalemsiz (havada, oyunla), sonra kesik çizgileri izleyerek, en son kendi başına yazar. Harfin önce küçük, sonra büyük yazılışı öğretilir.

Dik temel harf ve harf yazımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İlk okuma yazmada sık görülen güçlükler nelerdir? Öğretmen bu güçlüklere nasıl müdahale etmelidir?

Kısa cevap: Sık görülen güçlükler harfleri ters ya da karışık yazma (b-d), heceleyerek ve tonlamasız okuma, ses atlama, satır kaybetme, resimden tahmin ve kalemi yanlış tutmadır. Öğretmen önce kaynağı gözler (görme, işitme, ince kas, çözme), sonra hedefli destek verir. Bağımsız aşamada amaç hız değil, doğru ve akıcı okumadır.

Bu konunun sonunda: bir okuma yazma güçlüğünün olası kaynağını belirleyebilir, kaynağa uygun müdahaleyi seçebilir, akıcı okumayı hızlı okumadan ayırt edebilirsin.

Mart ayında sınıfın çoğu kısa öyküleri okuyor; Can hâlâ “d”yi ters çeviriyor, her sözcüğü parça parça söylüyor.

Aynı belirti farklı kaynaklardan doğabilir: satır atlayan çocuğun gözü zayıf olabilir ya da satırı izleme alışkanlığı oturmamıştır. Doğru müdahale önce kaynağı sorar.

İlk “evet” müdahaleyi verir.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: özgül öğrenme güçlüğü şüphesi

Süregiden güçlük özgül öğrenme güçlüğü (disleksi, disgrafi) belirtisi olabilir; birinci sınıfta harf ters çevirmek ise sık görülür. Tanıyı uzman koyar.

Bağımsız okuma yazma

Bütün harf grupları bitince bağımsız okuma yazma aşamasına geçilir. Bu aşamada çocuk doğru, uygun hızda ve konuşur gibi okur, okuduğunu anlatır; işlek ve akıcı yazar. Akıcı okuma hızlı okuma demek değildir; hızlı okutmaya dönük etkinlikler önerilmez. Akıcılığın ölçülmesini İlkokulda Türkçe öğretimi sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Önce kaynak, sonra müdahale: göz mü, kulak mı, el mi, çözme mi? Hız değil anlam. Tanı uzmanın, gözlem ve yönlendirme öğretmenin işi.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun güçlüğü verilir, en uygun müdahale seçilir.

TuzakHızlandıran seçenektir (süre tutma, yarışma) ya da kaynağa bakmadan aynı şeyi tekrarlatmak. Sağlık şüphesinde doğru cevap tanı değil, gözlem ve yönlendirmedir.

Hepsi bir arada: ilk okuma yazma öğretimi
KonuÇekirdekSık tuzak
YöntemlerÇözümleme: cümle, sözcük · bireşim: harf, hece, sesSes esaslı öğretimi çözümleme saymak
HazırlıkDinleme, nefes, kas, çizgi, el-gözNefes çalışmasını dinleme eğitimi sanmak
AşamalarHazırlık → başlama ve ilerleme → bağımsız; ses: hissettir, görselde seç, örnek verHarfi tahtaya yazmayı ilk adım sanmak
Harf gruplarıBeş grup, “a” ile başlar; 6-4-2-2-2 hafta, süre esnekEski grupları ezberden yazmak
Harf yazımıDik temel harf; havada → izleme → kesik çizgi → kendi başınaBitişik eğik yazıyı güncel sanmak
Heceden metneÖnce kapalı, sonra açık hece; renksiz, tablosuz, resimsizÖğretilmemiş harfin yerine resim koymak
GüçlüklerÖnce kaynak, sonra müdahale; akıcı ≠ hızlıSüre tutup yarıştırmak
  • □ Bir yöntemin çözümleme mi bireşim mi olduğunu söyleyebiliyorum.
  • □ Bir hazırlık etkinliğinin hangi çalışma olduğunu bulabiliyorum.
  • □ Ses öğretiminin adımlarını sıralayabiliyorum.
  • □ Harf gruplarını ve sürelerini sayabiliyorum.
  • □ Dik temel harfe aykırı uygulamayı tanıyabiliyorum.
  • □ Hece ya da cümle çalışmasındaki aykırılığı bulabiliyorum.
  • □ Bir güçlüğün kaynağına uygun müdahaleyi seçebiliyorum.

?Soru çöz

Birinci sınıf öğretmeni Selin Hanım, mart ayında sınıfına kısa bir hikâye okutur. Bütün harf gruplarını tamamlamış olan Defne metni sözcükleri hecelerine bölerek, sık duraksayarak ve tonlamadan okur; soru cümlelerinde sesini yükseltmez, noktalarda durmaz. Okuma bitince “Hikâyede kim ne yaptı?” sorusuna yalnız ilk cümleyi hatırlayarak cevap verir. Selin Hanım, Defne'nin harfleri ve heceleri tanıdığını, sesleri doğru çıkardığını, yazısının da düzgün olduğunu not eder; gözlemine göre sorun harf bilgisinde değil, okumanın akışındadır.

Öğretmenin bu durumda yapacağı en uygun uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Örnek okuma, birlikte okuma ve tekrarlı okuma çözmeyi otomatikleştirir, vurgu ve tonlamayı geliştirir; anlam da bununla güçlenir. A akıcılığı hızla karıştırır, yarış kaygı doğurur; C programın kullanmadığı ezber ve renkli heceye döner; D sorunu okumadan yazmaya kaydırır.

⇄Bilgi eşleştirme güçlük → doğru müdahale

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

“Güzel” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf görevinde kullanılmıştır?

✓ B. “Güzel” burada “söyledi” fiilinin nasıl yapıldığını bildirir, bu yüzden zarftır. A ve D'de bir ismin (resim, çiçekler) önünde onu niteleyen sıfattır; C'de ismin yerine geçip belirtme eki almış, adlaşmış sıfattır yani isim görevindedir.Kaynak: Türk dili · Sözcük türleri

?Soru 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne yoktur?

✓ A. “Uyumak” geçişsiz bir fiildir, nesne almaz; cümlede özne, zarf tümleci ve yer tamlayıcısı vardır. B'de “bir masal” belirtisiz nesnedir; C'de “çay” işten etkilenen belirtisiz nesnedir, özne sanılabilir; D'de “defterini” belirtme eki almış belirtili nesnedir.Kaynak: Türk dili · Cümlenin ögeleri ve cümle türleri

?Soru 3

Aşağıdaki çekimli fiillerle ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?

I. “Geldi” fiili haber kiplerinden biriyle çekimlenmiştir.
II. “Gelse” fiili zaman bildirmeyen bir dilek kipi taşır.
III. “Geliyordu” fiili, şimdiki zaman kipine ek fiil getirilerek kurulmuş birleşik zamanlı bir fiildir.

✓ D. I görülen geçmiş, yani haber kipidir; II şart kipi, yani dilek kipidir; III -yor kipine ek fiilin -du biçimi gelerek hikâye birleşik zamanı oluşmuştur. A ve B doğru olan III'ü, A ayrıca II'yi dışarıda bırakır; C haber kipi taşıyan I'i atlar.Kaynak: Türk dili · Fiil, kip, kişi ve ek fiil

?Soru 4

Bir ünlüyle ilgili şu özellikler verilmiştir:

• Söylenirken dil geride durur, kalın bir ses çıkar.
• Dudaklar öne doğru büzülür.
• Ağız az açılır.

Bu özellikler aşağıdaki ünlülerden hangisine aittir?

✓ C. Kalın, yuvarlak ve dar olan tek ünlü “u”dur. A kalın ve yuvarlaktır ama geniştir, ağız açılır; B kalın ve dardır ama düzdür, dudak büzülmez; D yuvarlak ve dardır ama incedir.Kaynak: Türk dili · Ünlüler, ünsüzler ve ünlü uyumları

?Soru 5

Bir sınıf öğretmeni, öğrencilerinin okul gazetesi için yazdığı haberlerden aşağıdaki cümleleri seçmiştir. Öğretmen bu cümlelerden hangisini yazım yanlışı olarak işaretlemelidir?

✓ C. Kurum adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: “Türk Dil Kurumuna” yazılmalıdır. A'da özel yer adına gelen ek kesmeyle doğru ayrılmıştır; B'de bağlaç olan “de” doğru biçimde ayrı yazılmıştır; D'de soru eki “mi” doğru biçimde ayrı yazılmıştır.Kaynak: Türk dili · Yazım ve noktalama

?Soru 6

TYMM İlkokul Türkçe programındaki harf gruplarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Gruplar oluşturulurken harflerin kolay söylenmesi ve sözcük üretmeye elverişliliği gözetilmiştir.
II. Rakamların satır dizgesinde kaç hamlede yazıldığı ilk iki grupta öğretilir.
III. Dönem bitmeden önceki son hafta yeni ses verilmez, öğrenilen sesler pekiştirilir.

✓ D. Üçü de programdadır. I grupların kuruluş ölçütlerinden ikisini verir; II rakamların yazılışını ilk iki gruba yayar, yalnız birinci gruba değil; III dönem sonundaki pekiştirme haftasını anlatır. A, B ve C doğru öncüllerden en az birini dışarıda bırakır. Süreleri sabit sanan bir öncül olsaydı yanlış olurdu: öğretmen süreleri sınıfına göre düzenler.Kaynak: bu sayfa · Harf grupları ve süreler

?Soru 7

Üçüncü sınıf öğretmeni Ece Hanım, “Hafta sonum” konulu yazıları okurken bazı hataların birkaç öğrencide tekrarlandığını fark eder. Defne “Kitapı çantama koydum, dolapı da kapattım.” diye yazmış, aynı yazıda “ağacın gölgesinde oturduk” sözünü ise doğru yazmıştır. Emir “Sokağa çıkınca köpeki gördüm.” cümlesini kurmuş, Zeynep de “Annem tabakı masaya koydu.” yazmıştır. Ece Hanım hataların, sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek gelince ortaya çıkan bir değişikliğin uygulanmamasından kaynaklandığını düşünür ve ertesi gün tahtaya doğru ve yanlış biçimleri yan yana yazmayı planlar.

Öğrencilerin yazılarında uygulamadığı ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Kitap, dolap, köpek ve tabak sözcüklerinin sonundaki p ve k, ünlüyle başlayan ek gelince b ve ğ olur (kitabı, dolabı, köpeği, tabağı); öğrenciler bunu uygulamamıştır, “ağacın” ise doğrudur. B ekin başındaki c, d, g'nin sertleşmesidir (kitapçı); C iki ünlü arasına y, ş, s, n girmesidir (kapısı); D “ağzı” gibi ikinci hecedeki ünlünün düşmesidir.Kaynak: Türk dili · Kök, ekler ve ses olayları

?Soru 8

Türkçede hece yapısıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Bir sözcükteki ünlü sayısı o sözcüğün hece sayısına eşittir.
II. Ünsüzler, yanlarına ünlü almadan tek başına hece oluşturabilir.
III. Ünlüyle biten heceye açık hece denir.

✓ B. Her hecede tek ünlü bulunduğu için I doğrudur; III açık hecenin tanımıdır. II yanlıştır: ünsüz ancak bir ünlüye yaslanarak hece kurar. A doğru olan III'ü dışarıda bırakır; C ve D ünsüzü hece kurabilen ses sayan II'yi içerir.Kaynak: Türk dili · Hece ve heceleme

?Soru 9

Bir ilk okuma yazma yöntemiyle ilgili şu özellikler verilmiştir:

• Öğretime resimle desteklenen kısa ve anlamlı bir bütünle başlanır.
• Bu bütün zamanla sözcüklere, sözcükler hecelere, heceler seslere ayrılır.
• Öğrenci ilk haftalarda okuyor gibi görünse de çoğu zaman ezberden söyler.

Bu özellikler aşağıdaki yöntemlerden hangisine aittir?

✓ D. Cümleyle başlayıp sözcük, hece ve sese inen çözümleme cümle yöntemidir. A tersine sesten başlar, bireşimdir; B de çözümlemedir ama başlangıç birimi cümle değil sözcüktür; C hece dizileriyle başlayan bir bireşim yöntemidir.Kaynak: bu sayfa · Çözümleme ve bireşim yöntemleri

?Soru 10

Birinci sınıf öğretmeni Selin Hanım, mart ayında sınıfına kısa bir hikâye okutur. Bütün harf gruplarını tamamlamış olan Defne metni sözcükleri hecelerine bölerek, sık duraksayarak ve tonlamadan okur; soru cümlelerinde sesini yükseltmez, noktalarda durmaz. Okuma bitince “Hikâyede kim ne yaptı?” sorusuna yalnız ilk cümleyi hatırlayarak cevap verir. Selin Hanım, Defne'nin harfleri ve heceleri tanıdığını, sesleri doğru çıkardığını, yazısının da düzgün olduğunu not eder; gözlemine göre sorun harf bilgisinde değil, okumanın akışındadır.

Öğretmenin bu durumda yapacağı en uygun uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Örnek okuma, birlikte okuma ve tekrarlı okuma çözmeyi otomatikleştirir, vurgu ve tonlamayı geliştirir; anlam da bununla güçlenir. A akıcılığı hızla karıştırır, yarış kaygı doğurur; C programın kullanmadığı ezber ve renkli heceye döner; D sorunu okumadan yazmaya kaydırır.Kaynak: bu sayfa · Güçlükler ve bağımsız okuma yazma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sınıf Öğretmenliği ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →