Doğal sayılar: basamak, bölük ve bir rakamın iki değeri
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Matematik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Basamak değeri ile sayı değeri arasındaki fark nedir? Bölük nedir?
Kısa cevap: Doğal sayılar 0, 1, 2, 3… diye sürer; 0 da doğal sayıdır. Onluk sistemde her basamak sağındakinin on katı değer taşır. Rakamın kendi değeri sayı değeridir, bulunduğu yerden aldığı değer basamak değeridir: 4 728'de 7'nin sayı değeri 7, basamak değeri 700'dür. Basamaklar sağdan üçerli bölüklere ayrılır.Bu konunun sonunda: bir rakamın sayı değerini ve basamak değerini ayırt edebilir, bir sayıyı bölüklerine ayırıp okuyabilir, yuvarlama koşulundan sayının alabileceği değerleri bulabilirsin.
Birinci sınıfta Can, öğretmeninin söylediği “üç yüz beş” sayısını defterine 3005 diye yazıyor: duyduğu her parçayı ayrı ayrı kâğıda dökmüş.
Sayıları on rakamla (0–9) yazarız; dizilişe anlam veren basamaktır: on birlik bir onluk, on onluk bir yüzlük eder. Bu yüzden aynı rakam iki farklı değer taşır: kendisi olarak sayı değeri, oturduğu yere göre basamak değeri.
Bölük ve sıfırın işi
Basamaklar sağdan üçer üçer gruplanır: birler bölüğü (birler, onlar, yüzler), binler bölüğü (binler, on binler, yüz binler). 482 615 “dört yüz seksen iki bin altı yüz on beş” diye okunurken “bin” sözcüğü bölük sınırını söyler. Sıfır ise boşluk değil yer tutucudur: 305'te onlar basamağında hiç onluk olmadığını gösterir; silinirse sayı 35'e düşer.
Yuvarlama ve tek-çift
Bir sayı en yakın onluğa yuvarlanırken birler basamağına bakılır: 5 ve üstü bir üst onluğa çıkar, 4 ve altı aşağıda kalır (347 → 350, 344 → 340). Yüzlüğe yuvarlarken onlar basamağı belirleyicidir. Bir sayının tek mi çift mi olduğunu da yalnız birler basamağı söyler.
Bir doğal sayı en yakın onluğa yuvarlandığında 350 oluyor. Bu sayının alabileceği en büyük ve en küçük değerlerin farkı kaçtır?
- 350'ye yuvarlanan en küçük sayı, birler basamağı 5 olan 345'tir (344 → 340 olur).
- En büyük sayı 354'tür (355 → 360 olur).
- Fark: 354 − 345 = 9.
Cevap: 9
Sınıfta
Can'ın 3005'i, sıfırın yer tutucu olduğunu henüz kavramamış çocuğun tipik yazımıdır.
Ek bilgi: programda sınıf sınıf
TYMM İlkokul Matematik programında 1. sınıf 20'ye kadar sayılarla çalışır ve 10 ile 20 arasındaki sayıları onluk ve birlik diye ayırarak basamağa hazırlanır. 2. sınıfta iki basamaklı sayılar ve onluğa yuvarlama, 3. sınıfta üç basamaklı sayılar, yüzlüğe yuvarlama ve tek-çift gelir; 4. sınıfta en çok altı basamaklı sayılar ve bölük öğretilir. Tek ile tek toplanınca çift, tek ile çift toplanınca tek sayı çıkar.
Nasıl sorulurBasamak değerleri arasındaki fark, yuvarlamada bir sayının alabileceği değerler ya da rakam koşullu en büyük-en küçük sayı sorulur.
TuzakSayı değeriyle basamak değerini karıştırmaktır. İkinci tuzak, “rakamları farklı” koşulunu gözden kaçırıp 99 999 gibi tekrar eden rakamlı bir sayı seçmektir.
✎Boşluk doldurma 52 806 sayısı
52 806 sayısında 8 rakamının basamak değeri , 5 rakamının basamak değeri olur. Sayı en yakın yüzlüğe yuvarlanırsa elde edilir.
?Soru çöz
Rakamları birbirinden farklı beş basamaklı en büyük tek sayının binler bölüğündeki rakamların toplamı kaçtır?