Canlılar: canlıyı cansızdan ayıran özellikler ve dört büyük grup
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Fen bilimleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇocukta sayı kavramı nasıl gelişir? Gelman ve Gallistel'in sayma ilkeleri nelerdir?Bağlantılı konudan (İlkokulda matematik öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Sayı kavramı Piaget'nin vurguladığı eşleme, sınıflama, sıralama ve korunum üzerine kurulur. Gelman ve Gallistel doğru saymayı beş ilkeyle açıklar: bire bir eşleme, sabit sıra, son sayı (kardinallik), soyutlama ve sıranın önemsizliği. Sayı hissi ise niceliği sezmek, sonucu tahmin etmek ve bir sayıyı esnekçe parçalara ayırabilmektir.
Sayı kavramı ve sayma ilkeleri
✎Konu anlatımı
Canlılık özellikleri nelerdir? İlkokulda canlılar hangi gruplara ayrılır?
Kısa cevap: Canlılar beslenir, solunum yapar, büyür, ürer, boşaltım yapar, hareket eder ve uyarana tepki verir; canlılık bu özelliklerin bir arada bulunmasıyla tanınır. 3. sınıf fen programı canlıları mikroskopla görülebilen canlılar, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar olarak dört gruba ayırır. Mantar bitki değildir: besinini kendisi üretmez, hazır besinle beslenir.Bu konunun sonunda: bir varlığın canlılığını özellikler demetiyle gerekçelendirebilir, bir canlıyı dört gruptan birine yerleştirebilir, “mantar bitkidir” yanılgısını düzeltebilirsin.
Gezi sepetinde bir taş, bir salyangoz, küflü bir ekmek dilimi ve bir papatya var. “Hangileri canlı?” sorusunda sınıf küflü ekmekte ikiye bölünüyor.
Çocuk canlılığı harekete bağlar: kayan bulutu canlı, kıpırdamayan çınarı cansız sayar. Oysa canlılık tek belirtiyle değil, özellikler demetiyle tanınır. Çınar yer değiştirmez ama yaprağını ışığa çevirir; ateş büyür ama beslenmez, üremez. Ekmekteki küf de canlıdır: ekmekle beslenen bir mantardır. Program bu yaşta âlem, tür gibi sistematik terim kullanmaz, bitkileri ve hayvanları alt gruplara ayırmaz.
Omurgalı ve omurgasız
Öğretmen bilgisi olarak: omurgası olan hayvanlar omurgalı (balık, kurbağa, sürüngen, kuş, memeli), olmayanlar omurgasızdır (solucan, salyangoz, böcek, örümcek). Yarasa uçsa da, yunus suda yaşasa da memelidir.
Sınıfta
3. sınıfın “Canlılar Dünyasına Yolculuk” ünitesi canlıları dört gruba ayırır, duyu organlarını ve yaşam döngülerini işler; canlı-cansız ayrımı hayat bilgisinden gelen temel kabuldür. İlkokulda matematik öğretimi sayfasında gördüğümüz sınıflama burada canlılara uygulanır. Sık yanılgılar: mantar bitkidir, ateş canlıdır, tohum cansızdır.
Nasıl sorulurBir öğrencinin sınıflaması ya da canlılık açıklaması verilir; doğru grup, hatalı gerekçe ya da uygun müdahale sorulur.
TuzakMantarı bitki saymak ve hareketi canlılığın tek ölçütü yapmaktır.
Sınavda işaretleprogram “mikroorganizma” yerine “mikroskopla görülebilen canlılar” der; ikisi aynı gruptur.
?Soru çöz
Bir öğretmen, tanıtacağı canlı grubu için tahtaya şu ipuçlarını yazıyor:
• Besinini kendisi üretmez, üzerinde yaşadığı çürüyen maddeden alır.
• Yer değiştirmez.
• Nemli dolapta unutulan ekmeğin üstünde kolayca gelişir.
• Bazı türleri zehirlidir.
Öğretmenin tarif ettiği canlı grubu aşağıdakilerden hangisidir?
✎Boşluk doldurma vakadaki canlının grubunu adlandır
Sütü yoğurda çeviren, gözle görülmeyen canlılar grubundadır. Bayat ekmeğin üstünde beliren küf grubundandır. Kayanın nemli yüzünü kaplayan yosun grubundadır. Geceleri böcek avlayan yarasa grubundadır.