Eğitimde drama ve oyun: aşamalar, teknikler ve sınıfta uygulama

Dramanın tiyatrodan farkını, bir drama dersinin aşamalarını, en çok sorulan teknikleri ve oyunun ilkokulda öğretim aracı olarak kullanılmasını öğren.

6 durakÖABT
13 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 13tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · DRAMA

Drama, yaratıcı drama ve tiyatro: süreç mi, gösteri mi?

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİlkokulda dinleme ve konuşma becerileri nasıl geliştirilir? Dinleme ve konuşma türleri nelerdir?Bağlantılı konudan (İlkokulda Türkçe öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dinleme, duyulan sesi anlamlandırma sürecidir; izleme görsel ve işitsel içeriği birlikte anlamaktır. Programdaki dinleme türleri seçici, eleştirel, yaratıcı, empati kurarak, not alarak, katılımlı ve katılımsız dinlemedir. Konuşma türleri arasında serbest, güdümlü, yaratıcı, ikna edici ve tartışma konuşması yer alır. İkisi de kurallarla ve öğretmen modeliyle gelişir.

Dinleme/izleme ve konuşma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yaratıcı drama nedir? Tiyatrodan ve dramatizasyondan farkı nedir?

Kısa cevap: Yaratıcı drama, bir grubun bir lider eşliğinde, kendi deneyimlerini kullanarak bir konuyu, kavramı ya da olayı doğaçlama ve rol oynama gibi tekniklerle canlandırdığı grup çalışmasıdır. Amaç gösteri değil süreçtir: seyirci, ezber metin ve sahne gerekmez. Tiyatro izleyiciye sunulan bir üründür; dramatizasyon hazır bir metnin canlandırılmasıdır.

Bu konunun sonunda: yaratıcı drama, drama yöntemi, dramatizasyon ve tiyatroyu ayırt edebilir, bir sınıf uygulamasının hangisi olduğunu adlandırabilirsin.

Dördüncü sınıfta yıl sonu gösterisi yaklaşıyor. Bir öğretmen üç haftadır aynı altı öğrenciye metin ezberletiyor; yan sınıfta ise bütün sınıf sıraları kenara itmiş, çember olmuş.

İki sınıfta da “drama yapılıyor” denir, ama iş farklıdır. Gösteri hazırlığı tiyatrodur: metin, roller, prova ve sonunda seyirci vardır; ölçü, gösterinin başarısıdır. Çemberdeki sınıfta kimse izlenmek için oynamaz; herkes katılır, sahne o anda doğar, önemli olan çocuğun süreçte ne yaşadığı ve ne fark ettiğidir. Bu yüzden yaratıcı dramaya süreç odaklı, tiyatroya ürün odaklı denir.

Okulda iki kullanım ayrılır. Yaratıcı drama bir ders ya da atölye olarak kendi amacını taşır: iletişim, empati, yaratıcılık, kendini ifade. Drama yöntemi ise başka bir dersin konusunu dramayla öğretmektir: fen dersinde tanecik olup maddenin hâllerini canlandırmak, matematikte bir alışveriş sahnesinde para üstü hesaplamak. Bu ikinci kullanıma “eğitimde drama” da denir.

Dramatizasyon, okunan bir öykünün rollere paylaştırılıp metne bağlı kalınarak oynanmasıdır. Metni anlamayı destekler ama doğaçlama payı az olduğu için yaratıcı dramanın yerini tutmaz.

Karıştırılan üç uygulama
Yaratıcı dramaDramatizasyonTiyatro
OdakSüreç, yaşantıMetni anlamaÜrün, gösteri
MetinYok; sahne o anda kurulurHazır öyküYazılı oyun, ezber
SeyirciGerekmezSınıfŞart
Kim oynar?HerkesRol verilenlerSeçilen oyuncular
Ne konuşulur?Duygu, fark edilen, öğrenilenOlay sırası, karakterOyunculuk, sahne
Ek bilgi: alanın öncüleri

Eğitimde dramanın dünyadaki öncüleri arasında Peter Slade, Brian Way ve Dorothy Heathcote sayılır. Türkiye'de yaratıcı drama 1980'lerden sonra yaygınlaştı; İnci San'ın çalışmaları ve 1990'da kurulan Çağdaş Drama Derneği alanın gelişiminde öne çıkar.

Akılda kalsın: Tiyatro “Nasıl göründü?” diye sorar, yaratıcı drama “Ne yaşadın, ne fark ettin?”
Sınavda

Nasıl sorulurBir sınıf uygulaması verilir; yaratıcı drama mı, dramatizasyon mu, tiyatro mu olduğu ya da yaratıcı dramanın hangi özelliğine aykırı düştüğü sorulur.

TuzakSeyircili ve ezberli bir gösteriyi yaratıcı drama saymaktır.

Sınavda işaretle“drama yöntemi” ve “eğitimde drama” bir dersin konusunu dramayla öğretmeyi anlatır; yaratıcı drama dersi dramanın kendisini amaç edinir.

?Soru çöz

Bir sınıf öğretmeni Türkçe dersinde kullandığı bir uygulamayı zümresine şu özellikleriyle anlatıyor:

• Okunan öykü bölümlere ayrılıyor, karakterler öğrencilere paylaştırılıyor.
• Öğrenciler karakterlerinin sözlerini metne bağlı kalarak söylüyor.
• Amaç, öykünün olay sırasını ve karakterlerini daha iyi kavratmak.

Anlatılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Hazır metnin rollere paylaştırılıp metne bağlı kalınarak oynanması dramatizasyondur. A metne bağlı kalmaz, sahne grubun deneyiminden o anda kurulur; B hazırlıksız, anlık oluşturmadır, ortada metin yoktur; D izleyiciye sunulan, provalı bir üründür, burada seyirci ve gösteri hedefi yok.

✎Boşluk doldurma uygulamayı adlandır

Okulun 23 Nisan töreni için seçilen öğrenciler, yazılı bir oyunu haftalarca prova edip velilere sergiliyor: . Fen dersinde öğrenciler önce el ele tutuşup sıkı duruyor, sonra serbestçe dolaşarak katı ve gaz hâlindeki tanecikleri canlandırıyor: . Haftalık atölyede sınıf, bir arkadaşını kıskanan çocuğun ne hissettiğini kendi deneyimlerinden yola çıkarak doğaçlıyor; amaç empati kurmak: .

tiyatro · drama yöntemi · yaratıcı drama · dramatizasyon
YÖNTEM · DRAMA

Bir drama dersinin üç aşaması: hazırlık-ısınma, canlandırma, değerlendirme-tartışma

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla5E öğrenme modelinin aşamaları nelerdir? Her aşamada öğretmen ve öğrenci ne yapar?Bağlantılı konudan (İlkokulda fen bilimleri öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

5E yapılandırmacı bir ders akışıdır: girmede merak uyandırılır ve ön bilgi yoklanır; keşfetmede öğrenci dener ve gözler; açıklamada önce kendi açıklamasını yapar, sonra öğretmen kavramı bilimsel adıyla verir; derinleştirmede bilgi yeni bir duruma aktarılır; değerlendirmede öğrenme kanıtlanır. Kavram keşiften sonra adlandırılır; değerlendirme süreç boyunca da yapılır.

5E öğrenme modeli

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yaratıcı drama dersi hangi aşamalardan oluşur, her aşamada ne yapılır?

Kısa cevap: Yaratıcı drama dersi üç aşamada yürür. Hazırlık-ısınma çalışmalarında grup oyunlarla rahatlar, güven ve odak kurulur. Canlandırma aşamasında doğaçlama, rol oynama ve öteki tekniklerle konu yaşanır. Değerlendirme-tartışma aşamasında yaşananlar konuşulur, duygu ve kazanımlar dile getirilir; oyunculuk değil, süreç değerlendirilir.

Bu konunun sonunda: aşamaları bir ders akışında sıraya koyabilir, bir drama planında atlanan aşamayı ya da ögeyi bulabilirsin.

Pazartesi, ilk ders. Öğretmen “Bugün bir pazar yerine gideceğiz” diyor ve önce herkesi sınıfta yürümeye çağırıyor: hızlı, yavaş, ağır bir file taşır gibi.

Bu yürüyüş ısınmadır, ama sıradan bir beden çalışması değildir. Hazırlık-ısınma aşamasında grup birbirine ve mekâna alışır, beden ve ses açılır, güven ve odak kurulur. Isınma oyunları çoğu kez günün konusuna kapı aralar: pazar yerindeki yürüyüş, birazdan oynanacak pazarlık sahnesinin habercisidir.

Canlandırma dersin çekirdeğidir. Gruplar verilen bir durumu ya da sorunu doğaçlar, rollere girer; lider gerektiğinde bir tekniği devreye sokar. Canlandırmalar çoğu kez küçük gruplarla, aynı anda yapılır; böylece hiçbir çocuk kalabalığın önünde yalnız kalmaz.

Değerlendirme-tartışma aşamasında çember yeniden kurulur. Lider “Pazarcıyken ne hissettin? Pazarlıkta kim neye dikkat etti?” gibi sorularla yaşantıyı kavrama bağlar. Burada oyunculuk puanlanmaz; konuşulan, yaşanan ve öğrenilendir. Bazı kaynaklar dersin sonuna kısa bir rahatlama bölümü de ekler.

Bir drama çalışmasının ögeleri de sayılır: lider (öğretmen), katılımcı grup, konu ya da kavram, teknikler ve mekân. Biri eksikse süreç aksar; örneğin sıraları sabit, dar bir sınıf canlandırmayı kısıtlar.

Ders bir oyunla açılır, bir çemberle kapanır; canlandırma ikisinin arasındadır.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Isın, yaşa, konuş. Isınmasız canlandırma çekingen çocuğu dışarıda bırakır; konuşmasız canlandırma yaşantıyı öğrenmeye çevirmez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir drama dersinin akışı anlatılır; bir etkinliğin hangi aşamada yapıldığı ya da öğretmenin hangi aşamayı atladığı sorulur. Değerlendirme aşamasına ilişkin öncüllü ifadeler de gelir.

TuzakIsınmayı derse ilgi çekmek için yapılan sıradan bir sohbet sanmak ve değerlendirmede en iyi oynayanı seçmeyi uygun görmektir.

↕Sıralama pazar yeri dersi

  1. Gruplar pazarlık sahnesini aynı anda, hazırlık yapmadan oynuyor
  2. Öğrenciler müzik eşliğinde farklı hızlarda yürüyor, öğretmenin işaretiyle olduğu yerde duruyor
  3. Çemberde herkes pazarlıkta neye dikkat ettiğini ve nasıl hissettiğini anlatıyor
  4. Öğretmen sınıfı üçerli gruplara ayırıp her gruba bir pazarcı, iki müşteri durumu veriyor

?Soru çöz

Bir drama dersinin değerlendirme-tartışma aşamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Öğrencilerin canlandırma sırasında yaşadıkları duygular konuşulur.
II. En iyi canlandırmayı yapan grup belirlenip ödüllendirilir.
III. Canlandırılan durum dersin konusuyla ve günlük yaşamla ilişkilendirilir.

✓ C. Değerlendirmede canlandırmadaki duygular (I) ve yaşantının konu ve günlük hayatla bağı (III) konuşulur. II canlandırmayı yarışmaya, oyunculuğu da ölçüte çevirir; süreç odaklılığa aykırıdır. Bu yüzden II'yi içeren B ve D yanlış; A ise III'ü dışarıda bırakır.
TEKNİK · DRAMA

Beden ve söz teknikleri: doğaçlama, rol oynama, pandomim, donuk imge, düşünce izleme, sıcak sandalye

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMasal, fabl, efsane ve destan arasındaki farklar nelerdir? Masalın yapısı nasıldır?Bağlantılı konudan (Çocuk edebiyatı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Masal olağanüstü olayları belirsiz bir zaman ve yerde anlatır, inandırma amacı taşımaz. Fablda kişileştirilmiş hayvanlar ya da bitkiler aracılığıyla açık bir ders verilir. Efsane olağanüstü bir olayı gerçek bir yer ya da varlıkla ilişkilendirir ve inanılarak anlatılır. Destan bir milletin hayatını derinden etkileyen olayları olağanüstü kahramanlar etrafında anlatır.

Masal, fabl, efsane, destan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Doğaçlama, rol oynama, pandomim, donuk imge, düşünce izleme ve sıcak sandalye teknikleri nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Doğaçlama hazırlıksız, anlık canlandırmadır; rol oynama bir başkasının yerine geçip onun gibi düşünmek ve davranmaktır. Pandomim sözsüz, beden diliyle anlatımdır. Donuk imgede grup bir anı fotoğraf gibi bedenleriyle dondurur; düşünce izlemede dokunulan karakter o anki düşüncesini söyler. Sıcak sandalyede bir karakter rolden çıkmadan grubun sorularını yanıtlar.

Bu konunun sonunda: altı tekniği uygulanışından tanıyabilir, bir ders akışında kullanılan teknikleri sırasıyla adlandırabilirsin.

Kırmızı Başlıklı Kız okunmuş. Öğretmen “Kurdun kapıyı çaldığı anı nefesinizi tutup bir fotoğraf gibi gösterin” diyor; dört grup dört ayrı fotoğraf kuruyor.

Tekniklerin çoğu iki soruyla ayrılır: beden hareket ediyor mu ve söz var mı? Doğaçlamada ikisi de serbesttir; pandomimde beden konuşur, ağız susar; donuk imgede beden de durur.

Altı teknik: uygulanış ve işlev
TeknikUygulanışıEn çok neye yarar?
DoğaçlamaVerilen durum hazırlıksız, o anda oynanırYaratıcılık, hızlı karar, kendini ifade
Rol oynamaBaşka birinin yerine geçip onun bakışıyla konuşma ve davranmaEmpati, sosyal beceri, sorun çözme
PandomimSözsüz; jest, mimik ve hareketle anlatımBeden dili, sözsüz iletişim
Donuk imgeGrup bir anı hareketsiz bir kare olarak kurarBir anı derinleştirme, ilişkiyi okuma
Düşünce izlemeLider karaktere dokunur; karakter iç sesini tek cümleyle söylerİç dünyayı görünür kılma
Sıcak sandalyeKarakter ortadaki sandalyeye oturur; grup sorar, o rolde yanıtlarKarakterin güdülerini sorgulama

Teknikler çoğu kez zincir hâlinde kullanılır: önce donuk imge kurulur, lider bir karakterin omzuna dokunur ve düşünce izlemeye geçilir; ardından o karakter sıcak sandalyeye davet edilir. Sandalyedeki öğrenci rolden çıkmaz; sorular öğrenciye değil karaktere sorulur.

Doğaçlama ile rol oynama sık karıştırılır. Doğaçlama bir anlatım biçimidir, ölçüsü hazırlıksızlıktır; rol oynamada vurgu bir başkasının bakış açısına girmektir. Bir rol oynama doğaçlama yoluyla yapılabilir; ikisi birbirini dışlamaz.

Akılda kalsın: Donuk imge “dur”, düşünce izleme “düşün”, sıcak sandalye “anlat” der.
Sınavda

Nasıl sorulurUzun bir ders akışı verilir; öğretmenin sırasıyla kullandığı teknikler istenir ya da uygulanışı anlatılan tekniğin adı sorulur.

TuzakDonuk imgeyle pandomimi karıştırmaktır: pandomimde beden hareket eder, donuk imgede durur. Düşünce izlemeyi sıcak sandalyeyle karıştırmak da sık görülür: ilki tek cümlelik bir iç ses, ikincisi soru-cevaptır.

⇄Bilgi eşleştirme sahne → teknik

?Soru çöz

Sosyal bilgiler dersinde göç konusunu işleyen Derya Öğretmen, öğrencilerini dörder kişilik gruplara ayırır. Her gruptan, köyünden büyük bir şehre taşınmak üzere olan bir ailenin evden ayrıldığı anı, kimse kıpırdamadan bir fotoğraf karesi gibi göstermesini ister. Gruplar karelerini kurunca öğretmen ailenin her bireyinin omzuna sırayla dokunur; dokunulan öğrenci o anda aklından geçeni tek cümleyle söyler. Son olarak büyükanneyi canlandıran öğrenciyi sınıfın ortasındaki sandalyeye davet eder. Sınıftaki öğrenciler ona “Köyde en çok neyi özleyeceksin?”, “Bu kararı kim verdi?” gibi sorular sorar; öğrenci büyükanne olarak yanıt verir.

Derya Öğretmen'in sırasıyla kullandığı drama teknikleri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Hareketsiz fotoğraf karesi donuk imge, dokunulunca söylenen tek cümlelik iç ses düşünce izleme, ortadaki sandalyede rolde soru yanıtlamak sıcak sandalyedir. A ve D ilk adımı pandomim sayıyor; pandomimde beden hareket eder, burada durmaktadır; A ayrıca son adımı bilinç koridoru sayıyor, oysa koridorda karakter soru yanıtlamaz. C ikinci adımı doğaçlama sayıyor; oysa dokunularak alınan iç ses düşünce izlemenin belirleyicisidir; son adım da genel bir rol oynama değil, soru-cevaplı sıcak sandalyedir.
TEKNİK · DRAMA

Karar ve tartışma teknikleri: bilinç koridoru, öğretmen rolde, toplantı, rolde yazma

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaDeğer açıklama yaklaşımının aşamaları nelerdir? Ahlaki ikilem tartışması sınıfta nasıl yürütülür?Bağlantılı konudan (Hayat bilgisi öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Değer açıklamada üç süreç vardır: seçme (özgürce, seçenekler arasından, sonuçları düşünerek), değer verme (seçimden memnun olma ve onu açıkça savunma) ve davranma (seçime göre davranma, bunu tekrarlama). Ahlaki ikilem tartışmasında öğretmen çocuğun dünyasından bir çatışma sunar, öğrenci tutum alır, gerekçeler tartışılır. TYMM ise değeri eylemle gözlenebilen davranış olarak ele alır.

Değerler sınıfta: değer açıklama ve ikilem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilinç koridoru, öğretmen rolde, toplantı ve rolde yazma teknikleri nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Bilinç koridorunda grup iki sıra olur; karar anındaki karakter aradan geçerken iki taraf karşıt gerekçeleri söyler, karakter sonunda kararını verir. Öğretmen rolde tekniğinde öğretmen bir role girip süreci içeriden yönlendirir. Toplantıda öğrenciler rolde bir sorunu tartışmak için bir araya gelir. Rolde yazmada karakter adına mektup ya da günlük yazılır. Rol kartı, özel mülkiyet ve yarım bırakılmış materyal ise canlandırmayı bir kartla, eşyayla ya da yarım bir belgeyle başlatır.

Bu konunun sonunda: bu teknikleri uygulanışından tanıyabilir, karar ağacıyla bir vakadaki drama tekniğini bulabilir, materyalle başlayan üç tekniği birbirinden ayırabilirsin.

Masaldaki oduncu, ırmakta bulduğu altın baltayı alıp almamakta kararsız. Öğretmen sınıfı iki sıraya diziyor: “Oduncu aranızdan geçecek; bir sıra ‘al’ diyecek, öteki ‘alma’.”

Bu sahne bilinç koridorudur; karar koridoru da denir. Karakter yavaşça yürür, iki sıradan gelen gerekçeleri dinler; koridorun sonunda kararını ve onu en çok etkileyen sözü söyler. Teknik, bir ikilemi bütün sınıfın sesiyle görünür kılar; Hayat bilgisi öğretimi sayfasında gördüğümüz ahlaki ikilem tartışmasıyla iyi çalışır.

Öğretmen rolde tekniğinde öğretmen bir karaktere girer: belediye başkanı, gemi kaptanı, yardım isteyen bir köylü. Rol ona dışarıdan komut vermeden süreci yönlendirme gücü verir: soru sorar, bilgi verir, gerilim yaratır. Role girip çıktığı bir şal ya da şapka gibi basit bir işaretle açıkça belli edilir.

Toplantı tekniğinde öğrenciler rolde bir sorun için toplanır: köy halkı, bilim kurulu, mahalle meclisi. Farklı görüşler rolden dile getirilir, bir karar aranır; öğretmen toplantıyı çoğu kez rolde açar. Rolde yazmada canlandırmanın ardından karakter adına mektup, günlük, dilekçe ya da gazete haberi yazılır; drama böylece yazma becerisine bağlanır.

Sorular yukarıdan aşağı sorulur; ilk “evet” tekniği verir. Düşünce izleme çoğu kez donuk imgenin içinde yapıldığı için ondan önce sorulur.Görsel: Sınav Defteri

Materyalle başlayan teknikler

Kart, eşya ya da yarım belgeyle başlayan üç teknik
TeknikNasıl başlar?Ayırt edici
Rol kartıyla doğaçlamaEşlere ayrı kartlar verilir; yer, zaman ve olay ortaktır, her karakterin isteği yalnız kendi kartında yazarEşler birbirinin kartını görmez; çatışma bilgi farkından doğar
Özel mülkiyetBir karaktere ait sayılan kişisel eşyalar (şapka, bilet, not) sınıfa getirilirGruplar eşyalardan sahibini, yaşadığı yeri ve dönemi çıkarıp canlandırır
Yarım bırakılmış materyalYarım kalmış bir mektup, günlük sayfası, yırtık fotoğraf ya da çizim verilirGrup eksik kısmı kurar ya da öncesini ve sonrasını canlandırır

Yarım materyal ile rolde yazma karıştırılmamalıdır: yarım belge kurgunun başlangıcıdır, rolde yazılan mektup canlandırmanın sonucudur. Özel mülkiyette soru “Bu eşyalar kimin?”, yarım materyalde “Bu nasıl devam ediyor?” sorusudur.

Ek bilgi: uzman örtüsü

Dorothy Heathcote'un geliştirdiği uzman örtüsünde sınıf, bir görevi üstlenen uzman bir ekip rolüne girer (müze kurulu, kurtarma ekibi).

Akılda kalsın: Koridor karar verdirir, toplantı tartıştırır, öğretmen rolde içeriden yönetir, rolde yazma kâğıda döker.
Sınavda

Nasıl sorulurÖğretmenin bir role girdiği ya da öğrencilerin uzman rolünde toplandığı bir ders akışı verilir; tekniklerin adı sırasıyla istenir.

TuzakÖğretmenin sahnenin dışından yönerge vermesini “öğretmen rolde” saymaktır: rolde öğretmen bir karakter olarak konuşur. Bilinç koridorunu sıcak sandalyeyle karıştırmak da sık görülür; koridorda karakter soru yanıtlamaz, gerekçe dinler.

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi “öğretmen rolde” tekniğinin uygulanışına örnek değildir?

✓ A. Sahnenin dışından verilen yönerge, öğretmenin lider olarak konuşmasıdır; bir karaktere girmemiştir. B (köylü), C (belediye başkanı) ve D (kaptan) öğretmenin bir role girip süreci içeriden yönlendirdiği örneklerdir; C ayrıca toplantı tekniğiyle birlikte kullanılmıştır.

✎Boşluk doldurma sahnedeki tekniği adlandır

Okulunu değiştirip değiştirmemeye karar veremeyen Elif'i canlandıran öğrenci, iki sıra hâlinde dizilmiş arkadaşlarının arasından yürürken bir taraf “git”, öteki “kal” gerekçelerini söylüyor: . Öğrenciler bilim kurulu üyeleri olarak gölün neden kirlendiğini tartışıp ortak bir karar arıyor: . Canlandırmanın ardından her öğrenci, köyden ayrılan çocuk adına arkadaşına bir mektup yazıyor: . Öğretmen müze müdürü olarak sınıfa gelip kayıp bir eşyayı bulmak için yardım istiyor: .

bilinç koridoru · toplantı · rolde yazma · öğretmen rolde · sıcak sandalye

⇄Bilgi eşleştirme nasıl başladı? → teknik

YAKLAŞIM · LİDER ÖĞRETMEN

Lider öğretmen ve güvenli ortam: dramayı derslere taşırken ilkeler

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDin kültürü ve ahlak bilgisi dersinde hangi yöntem ve teknikler kullanılır? Hikâye, örnek olay, drama ve gezi nasıl uygulanır?Bağlantılı konudan (Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlkokulda din kültürü dersinde kısa ve hikâyeleştirilmiş anlatım, soru-cevap, örnek olay, drama, gezi-gözlem ile ilahi, hat ve mimari görselleri gibi materyaller kullanılır. Hikâye yöntemi peygamber kıssalarını ve örnek hayatları çocuğun dünyasına taşır. Dua ve sure öğretimi anlamıyla, kısa ve aşamalı yapılır; peygamberler rol olarak canlandırılmaz.

Yöntem ve teknikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Drama liderinin rolü nedir? Drama derslerde nasıl kullanılır, nelere dikkat edilir?

Kısa cevap: Dramada öğretmen bilgi aktaran değil, süreci planlayan ve yönlendiren liderdir. Katılım gönüllüdür, kimse zorla sahneye çıkarılmaz; yargılamayan, güvenli bir ortam kurulur. Mekân geniş ve engelsiz olmalı, çember düzeni yeğlenir. Drama her derste konuyu yaşantıya çevirmek için kullanılır; değerlendirmede oyunculuk değil, yaşantı ve öğrenilen konuşulur.

Bu konunun sonunda: bir drama uygulamasında göz ardı edilen ilkeyi bulabilir, değerlendirme aşamasındaki bir öğrenci yorumuna uygun karşılığı seçebilirsin.

Sınıfın en sessiz öğrencisi Cem, canlandırma sırası kendisine gelince sırasına sinip başını eğiyor.

Liderin ilk işi Cem'i sahneye itmek değil, ona güvenli bir giriş yolu açmaktır: önce bütün grubun aynı anda yaptığı bir çalışma, sonra ikili bir canlandırma, daha sonra küçük grup. Dramada katılım gönüllüdür; izlemek de bir katılım biçimidir ve çocuk hazır olduğunda içeri girer.

  • Güvenli, yargılamayan ortam: “Doğru” ya da “yanlış” canlandırma yoktur; alay ve not yerine gözlem paylaşılır.
  • Lider soru sorar: Süreci planlar ama çocukların önerisine açık kalır; gerektiğinde role girer.
  • Herkes katılır: Roller dönüşümlüdür; hep aynı “iyi oynayan” öğrenci öne çıkmaz.
  • Mekân: Sıralar kenara alınmış, engelsiz bir alan; çember başlangıcın ve kapanışın düzenidir.
  • Yarışma yok: Değerlendirmede “en iyi grup” ya da oyunculuk notu yoktur.

Drama yöntem olarak her derse girer: Türkçede bir öykünün sonunu doğaçlamak, matematikte bir alışverişte para üstü hesaplamak, sosyal bilgilerde tarihsel bir kişiye sıcak sandalyede soru sormak, fende Güneş, Dünya ve Ay olup dönmek. Ölçü, dramanın konuyu anlamaya hizmet etmesidir; ders bütünüyle eğlenceye dönerse amaç kaybolur.

Akılda kalsın: Lider sahne yönetmeni değil, kapıyı açık tutan ev sahibidir: içeri çağırır, zorlamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir drama uygulaması anlatılır; öğretmenin hangi davranışının dramanın ilkelerine uygun olduğu ya da hangi ilkeyi göz ardı ettiği sorulur. Değerlendirme aşamasındaki bir öğrenci yorumu verilip en uygun öğretmen karşılığı da istenebilir.

TuzakÇekingen öğrenciyi “alışsın” diye kalabalığın önüne tek başına çıkarmayı ya da en iyi canlandırmayı ödüllendirmeyi yerinde saymaktır.

?Soru çöz

Fen dersinde Dünya'nın hareketlerini drama ile işleyen bir öğretmenin davranışları:

I. Güneş, Dünya ve Ay rollerini sınıfın en iyi oyuncu olarak bildiği üç öğrenciye veriyor, diğerlerini izleyici yapıyor.
II. Sıraları sınıfın kenarına aldırıp ortada geniş bir alan açıyor, dersi çemberde başlatıyor.
III. Ders sonunda en inandırıcı canlandırmayı yapan öğrenciyi sınıfa alkışlatıp ona yıldız veriyor.

Bu davranışlardan hangileri dramanın ilkelerine uygundur?

✓ B. Engelsiz alan ve çember (II) dramanın mekân düzenidir. I katılımı “iyi oynayan” birkaç öğrenciyle sınırlar, rolleri dönüşümlü dağıtmaz; III oyunculuğu ölçüt yapıp canlandırmayı yarışmaya çevirir. I'i ya da III'ü içeren A, C ve D bu yüzden yanlıştır.

?Soru çöz

Değerlendirme-tartışma aşamasında bir öğrenci şöyle diyor: “Ayşe'nin grubu çok kötüydü, kimse gülmedi. En iyi biz oynadık.”

Öğretmenin bu yoruma en uygun karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Değerlendirmenin konusu oyunculuk değil, yaşantı ve anlamdır; öğretmen yorumu yargılamadan karakterin duygusuna yöneltiyor. A yorumu görmezden gelir, konuşma fırsatını kaçırır; B oyunculuğu ölçüt kabul edip dramayı gösteriye çevirir; C cezaya dayanır ve güvenli ortamı bozar.
GELİŞİM · OYUN

Oyun ve eğitsel oyun: çocuğun en ciddi işi

Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHayat bilgisinde gezi-gözlem nasıl planlanır? Trafik, kişisel güvenlik ve afet konuları nasıl öğretilir?Bağlantılı konudan (Hayat bilgisi öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gezi-gözlem üç aşamada planlanır: öncesinde amaç, ön ziyaret, izin ve gözlem formu; sırasında yönlendirici sorularla gözlem ve not; sonrasında tartışma, ürün ve değerlendirme. Oyun, drama, proje ve performans görevi dersin asıl araçlarıdır. Trafik, kişisel güvenlik ve afet konuları korkutmadan, canlandırılıp prova edilerek davranışa dönüştürülür.

Gezi-gözlem, etkinlikler ve güvenlik konuları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Oyunun çocuğun gelişimindeki yeri nedir? Eğitsel oyun hangi özellikleri taşımalıdır?

Kısa cevap: Oyun, çocuğun kendi isteğiyle, dış bir ödül beklemeden, keyif için yaptığı etkinliktir; bedensel, bilişsel, dil ve sosyal-duygusal gelişimi birlikte besler. Piaget'ye göre ilkokul çağında kurallı oyun öne çıkar. Eğitsel oyun, bir öğrenme amacına göre seçilmiş, kuralları açık, herkesin katıldığı ve sonunda üzerine konuşulan oyundur.

Bu konunun sonunda: bir oyun gözlemini Parten'in basamaklarıyla adlandırabilir, bir oyun planının eğitsel oyun ölçütlerine uyup uymadığını söyleyebilirsin.

Teneffüste bir grup ip atlıyor; sayışıyor, kimin ne zaman gireceğine dair kuralı yüksek sesle tartışıyor.

Bu sahnede sayma, ritim, denge, sıra bekleme ve kural pazarlığı aynı anda vardır. Oyun çocuğun işidir: gönüllüdür, sonucundan çok kendisi için oynanır, gerçek hayattan ayrı bir “sanki” dünyası kurar ve kendi kuralları içinde özgürdür.

Piaget oyunu bilişsel gelişime bağlar: alıştırma oyunu bebeklikte yinelenen hareketlerle, sembolik oyun okul öncesinde bir sopayı at yapmakla, kurallı oyun yaklaşık yedi yaştan sonra ortak kurallara uymakla öne çıkar. İlkokul kurallı oyunun çağıdır; çocuk kuralı tartışır, değiştirmeyi önerir. Mildred Parten ise oyunu sosyal katılıma göre altı basamakta sıralar.

Yan yana oynamak birlikte oynamak değildir.Görsel: Sınav Defteri

Eğitsel oyunun ölçütleri: bir öğrenme çıktısına hizmet eder; kuralları kısa ve açıktır; herkes katılır, elenen çocuk uzun süre dışarıda beklemez; süre ve mekân güvenlidir; kazanmak ön planda değildir; sonunda “Oyunda ne öğrendik?” diye konuşulur. Saklambaç, mendil kapmaca, seksek gibi geleneksel oyunlar kültür de aktarır. Oyunun ders olarak işlendiği oyun ve fiziki etkinlikleri Birleştirilmiş sınıflar sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Oyun çocuğun ciddi işidir. Eğitsel oyunda kazanan, en çok öğrenen sınıftır; elenip kenarda bekleyen çocuk öğrenmez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir eğitsel oyunun kuralları verilir; hangi ölçüte uymadığı ya da hangi beceriyi geliştirdiği sorulur. Bir oyun gözlemi verilip Piaget ya da Parten'e göre türü de istenebilir.

TuzakEleme ile ilerleyen yarışmaları iyi bir eğitsel oyun saymak ve paralel oyunu, çocuklar yan yana olduğu için iş birlikli sanmaktır.

Hepsi bir arada: eğitimde drama ve oyun
KonuÇekirdekSık yanılgı
KavramlarYaratıcı drama süreç, tiyatro ürün; dramatizasyon hazır metin; drama yöntemi başka dersin konusuEzberli gösteri yaratıcı dramadır
AşamalarHazırlık-ısınma → canlandırma → değerlendirme-tartışmaDeğerlendirmede en iyi oynayan seçilir
Beden ve söz teknikleriDoğaçlama, rol oynama, pandomim, donuk imge, düşünce izleme, sıcak sandalyeDonuk imge pandomimdir
Karar teknikleriBilinç koridoru, öğretmen rolde, toplantı, rolde yazma; rol kartı, özel mülkiyet, yarım materyalDışarıdan yönerge vermek öğretmen rolde demektir
Lider ve ilkelerGönüllü katılım, güvenli ortam, dönüşümlü roller, engelsiz mekân, çemberÇekingen çocuk tek başına sahneye çıkarılınca açılır
OyunPiaget: alıştırma, sembolik, kurallı; Parten: yalnızdan iş birlikliye; eğitsel oyun ölçütleriEleme ile ilerleyen yarışma iyi bir eğitsel oyundur
  • □ Yaratıcı dramayı dramatizasyondan ve tiyatrodan ayırabiliyorum.
  • □ Bir drama dersinin aşamalarını sıraya koyup atlanan aşamayı bulabiliyorum.
  • □ Bir ders akışındaki teknikleri sırasıyla adlandırabiliyorum.
  • □ Karar tekniklerini ve materyalle başlayan teknikleri tanıyabiliyorum.
  • □ Bir drama uygulamasında liderin göz ardı ettiği ilkeyi görebiliyorum.
  • □ Bir oyun gözlemini Parten'in basamaklarıyla adlandırabiliyorum.
  • □ Bir oyun planını eğitsel oyun ölçütleriyle denetleyebiliyorum.

?Soru çöz

Bir öğretmenin üçüncü sınıfta çarpma işlemi için planladığı oyunun kurallarından hangisi eğitsel oyun ölçütlerine uygun değildir?

✓ A. Eleme, en çok alıştırmaya ihtiyacı olan öğrenciyi oyunun dışına iter ve kazanmayı öne çıkarır; eğitsel oyunda herkes oyunda kalmalıdır. B kuralların açık ve sürenin belli olmasını, C herkesin katılımını ve iletişimi, D oyun sonrası değerlendirmeyi sağlar; üçü de ölçütlere uygundur.

⇄Bilgi eşleştirme gözlem → Parten basamağı

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir öğretmen, din kültürü dersini yürütürken benimsediği yaklaşımı şu özellikleriyle açıklıyor:

• Hiçbir mezhebin görüşünü tek doğru olarak sunmaz.
• Dinin ortak inanç, ibadet ve ahlak esaslarını temel alır.
• Farklı yorumları yaşa uygun dille bir zenginlik olarak tanıtır.

Öğretmenin benimsediği yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Tek mezhebi doğru saymama, ortak esasları temel alma ve farklılığı zenginlik olarak tanıtma mezhepler üstü yaklaşımın özellikleridir. B tek yorumu doğru sayar; C dinin inanç ve ahlak esaslarını değil yalnız tarihsel gelişimini inceler; D bir değer öğretim yaklaşımıdır, değeri doğrudan aktarır.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Bilgi verici ve mezhepler üstü yaklaşım

?Soru 2

Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi telkin yaklaşımına örnek değildir?

✓ A. Olgu toplayıp kanıtla gerekçeli karar verdirmek değer analizidir; öğretmen doğruyu söylemiyor. B öğüt, C pekiştirme, D model olmadır; üçü de doğru kabul edilen değeri doğrudan aktaran telkinin araçlarıdır.Kaynak: Hayat bilgisi öğretimi · Değerler eğitimi yaklaşımları

?Soru 3

Oyuncakların değişimi işlenirken bir öğrenci şöyle diyor: “Eskiden çocuklar çok sıkıcıymış, tabletleri bile yokmuş. Neden tablet almamışlar?”

Öğretmenin bu yanılgıya en uygun müdahalesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Öğrenci geçmişi bugünün imkânlarıyla yargılıyor (şimdicilik); tanıklıkla o dönemin koşullarını yaşatmak tarihsel empatiyi geliştirir. A bilgiyi düzeltir ama bakış açısını değiştirmez; B bugünü üstün gösterip yanılgıyı pekiştirir; C ezberdir, bağlam kurmaz.Kaynak: İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi · Zaman, kronoloji ve tarihsel empati

?Soru 4

Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi dersin bilgi verici ve mezhepler üstü yaklaşımına uygun değildir?

✓ D. İbadeti uygulatmak ve uygulamayanı uyarmak inanç merkezli öğretimin işidir; ayrıca Anayasa'nın zorlama yasağına aykırıdır. A ibadetin anlamını, B kültürel çeşitliliği, C farklı yorumlara saygıyı öne çıkarır; üçü de yaklaşıma uygundur.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Bilgi verici ve mezhepler üstü yaklaşım

?Soru 5

Üçüncü sınıf öğretmeni Murat Bey afet konusuna, dünyanın farklı ülkelerinde yaşanmış depremlerin fotoğraflarıyla başlıyor. Gruplar fotoğrafları inceleyip ülkeleri dünya haritasında işaretliyor, her deprem için bir bilgi kartı hazırlıyor. Okulun bulunduğu ilçedeki afet riskine ve okulun tahliye planına ise dersin son birkaç dakikasında kısaca değiniliyor.

Murat Bey'in bu planda en çok göz ardı ettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ders, çocuğun yaşadığı ilçe ve okuldan değil, uzak ülkelerden başlıyor; okulun kendi tahliye planı sona kalıyor. A ihlal edilmiyor, harita ve bilgi kartı farklı alanları birleştiriyor; C de ihlal edilmiyor, gruplar etkin; D bir sınıftan ötekine tekrarla ilgilidir, tek derste değerlendirilmez.Kaynak: Hayat bilgisi öğretimi · Dersin doğası ve ilkeleri

?Soru 6

Dördüncü sınıf öğretmeni Aylin Hanım harita okumaya, duvardaki Türkiye siyasi haritasında öğrencilerin illeri ve komşu ülkeleri bulmasıyla başlıyor. Öğrencilerin çoğu renklerin ne anlama geldiğini çıkaramıyor; bir kısmı “kuzey” denince tavanı gösteriyor.

Aylin Hanım'ın bu derste en çok göz ardı ettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ders kuşbakışı, kroki, yön ve lejant gibi ön basamaklar kurulmadan en soyut basamaktan (ülke haritası) başlıyor; tavanı gösteren öğrenciler yönün gerçek mekânda öğretilmediğini gösteriyor. A, C ve D de mekân öğretiminin doğru ilkeleridir ama vakadaki sorunu açıklamaz: A göreceli konumu, C kroki ile planın farkını, D ara yönlerin zamanını anlatır; derste ne konum tarifi, ne kroki-plan karşılaştırması, ne de ara yön var.Kaynak: İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi · Mekân, kroki ve harita okuryazarlığı

?Soru 7

Kişisel güvenlik dersinde bir öğrenci şöyle diyor: “Tanımadığım biri adımı söyler ve annemin arkadaşı olduğunu söylerse onunla gidebilirim, çünkü beni tanıyor demektir.”

Öğretmenin bu yanılgıya en uygun müdahalesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Yanılgının kaynağı (adını bilmek = tanımak) konuşulur ve doğru davranış prova edilerek kalıcılaştırılır. A korkutmaya dayanır, davranış kazandırmaz; B okulun öğretim görevini aileye devreder; D ezberdir ve gerçekçi değildir, çocuk yardım için de yabancıyla konuşmak zorunda kalabilir.Kaynak: Hayat bilgisi öğretimi · Gezi-gözlem, etkinlikler ve güvenlik konuları

?Soru 8

Sınıfında farklı inanç geçmişinden öğrenciler bulunan bir öğretmenin aşağıdaki davranışlarından hangileri uygundur?

I. Ders yılının başında öğrencilere ailelerinin hangi inançtan olduğunu sorup bir listeye yazmak
II. Bayram konusunu işlerken öğrencilere, isterlerse kendi ailelerinde kutlanan özel günleri anlatma fırsatı vermek
III. Bir öğrencinin arkadaşının inancıyla alay etmesine anında müdahale edip saygı kuralını sınıfça hatırlatmak

✓ D. İsteğe bağlı paylaşım fırsatı (II) ve alaya anında müdahale (III) kapsayıcı sınıfın gereğidir. I, öğrencileri inançlarını açıklamaya zorlar; Anayasa'nın 24. maddesine aykırıdır. Bu yüzden I'i içeren A, B ve C yanlış.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Değer eğitimi, kapsayıcı sınıf ve değerlendirme

?Soru 9

Bir öğretmen, öğrencilerinin mahallenin en yaşlı esnafıyla sözlü tarih görüşmesi yapması için şu planı hazırlıyor:

I. Görüşmeden önce esnafın kendisinden ve öğrencilerin velilerinden izin alınacak.
II. Sorular sınıfta önceden hazırlanacak, görüşme sırasında esnafın anlattıklarına göre ek sorular da sorulabilecek.
III. Görüşmenin ses kaydı, ilgi çeksin diye esnafa sorulmadan okulun sosyal medya hesabında paylaşılacak.

Bu adımlardan hangileri sözlü tarih çalışmasının ilkelerine uygundur?

✓ A. İzin almak (I) ve soruları önceden hazırlayıp görüşmede esnek davranmak (II) sözlü tarihin temel ilkeleridir. III görüşülen kişinin rızası olmadan kaydı yayımlıyor; bu, rıza ilkesine aykırıdır. Bu yüzden III'ü içeren B, C ve D yanlış.Kaynak: İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi · Kanıt, sözlü tarih, gezi ve yöntemler

?Soru 10

Bir öğretmen, dördüncü sınıftaki ilk derslerinde öğrencilerin dikkatini çekmek için kötü davranışların ahirette göreceği cezaları ayrıntılı ve ürkütücü bir dille anlatıyor. Birkaç hafta sonra bazı veliler, çocuklarının geceleri korkulu rüyalar gördüğünü ve din dersinden çekindiğini söylüyor.

Bu öğretmenin en çok göz ardı ettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Korku ve ceza tasvirleriyle başlayan öğretim çocukta kaygı ve dersten uzaklaşma yaratıyor; ihlal edilen, dersin güven ve sevgiyle yürütülmesini isteyen kolaylaştırma ve sevdirme ilkesidir. A öğretmenin söz ile davranış tutarlılığıdır; B konunun çocuğun günlük yaşantısına bağlanmasıdır; D bilgi, duygu ve davranışın birlikte ele alınmasıdır, vakanın asıl sorunu bunlar değildir.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Öğretim ilkeleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Sınıf Öğretmenliği ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →