Çocuk resminin evreleri: karalamadan gerçekçiliğe (Lowenfeld)
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaResimli kitap nedir? Resimli kitapta resim ile metin arasındaki ilişki nasıl olmalıdır?Bağlantılı konudan (Çocuk edebiyatı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Resimli kitap, resmin metni yalnız süslemediği, onunla birlikte anlam kurduğu kitaptır; resimler çıkarılırsa öykü eksik kalır. Resim metinle aynı şeyi anlatabilir (simetrik), metnin söylemediğini ekleyebilir (tamamlayıcı, genişletici) ya da metinle çelişip mizah kurabilir (karşıt). Hiç yazı içermeyen resimli kitaplar da vardır. Resimli kitap okul öncesi ve ilkokulun ilk yıllarının temel türüdür.
Lowenfeld'e göre çocuk resminin gelişim evreleri nelerdir? Şematik evrenin özellikleri nelerdir?
Kısa cevap: Viktor Lowenfeld çocuk resmini yaşa bağlı evrelerle açıklar: karalama (2–4), şema öncesi (4–7), şematik (7–9), gerçekçiliğin başlangıcı (9–12), sözde gerçekçilik (12–14) ve karar dönemi (14–17). İlkokul çocuğu çoğunlukla şematik evrededir: taban çizgisi, röntgen resmi, abartma ve devirme bu evrenin işaretleridir.
Bu konunun sonunda: bir çocuk resminin özelliklerinden evresini bulabilir, şematik evrenin işaretlerini adlandırabilirsin.
İkinci sınıftan Ela'nın resmi: kâğıdın altında yeşil bir çizgi, üstünde mavi bir şerit; evin duvarı çizilmiş ama içerideki sofra görünüyor, annesi evden büyük.
Ela'nın resmi “yanlış” değildir; yaşının resmidir. Lowenfeld'e göre çocuk gördüğünü değil, bildiğini ve önemsediğini çizer. Evreler yaşla sıralanır ama sınırlar keskin değildir; aynı sınıfta farklı evrelerden çocuklar bulunur.
Şema öncesi evrede insan çoğu kez baştan çıkan iki bacakla çizilir (iribaş insan); nesneler kâğıtta dağınık, havada yüzer gibidir; renk nesneye göre değil hoşa gidişe göre seçilir. Şematik evrede her nesne için yinelenen bir kalıp, yani şema oluşur:
Taban çizgisi ve gökyüzü şeridi: Her şey bir zemin çizgisinin üstünde durur, gök yukarıda bir şerittir.
Röntgen (saydamlık): Evin içi, toprağın altındaki kök dışarıdan görünür.
Abartma: Önemli olan büyür, önemsiz olan küçülür ya da hiç çizilmez.
Devirme (katlama): Yolun iki yanındaki ağaçlar yola yatık, masanın çevresindeki sandalyeler dört yana açılmış çizilir.
Zaman ve mekân bir arada: Bir olayın ardışık anları aynı kâğıtta yer alır.
Gerçekçiliğin başlangıcında taban çizgisi yerini bir zemine bırakır, nesneler birbirinin önüne geçer (örtüşme), ayrıntı artar; çocuk resmini eleştirmeye, “Ben çizemiyorum” demeye başlar. Öğretmen desteğine en çok burada ihtiyaç vardır.
Altın kutular ilkokul sınıflarının çoğunu kapsayan iki evredir; birinci sınıfta şema öncesinin sonundaki çocuklar da bulunur.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Şematik çocuk bildiğini çizer: evin içini de, annesinin önemini de. Gördüğünü çizmeye geçiş gerçekçiliğin başlangıcıdır.
Sınavda
Nasıl sorulurBir çocuğun resmi sözle betimlenir; hangi evrede olduğu ya da resimdeki özelliğin adı sorulur.
TuzakRöntgen resmini ve abartmayı çocuğun hatası sayıp düzeltmeye çalışmaktır.
Sınavda işaretlegerçekçiliğin başlangıcı bazı kaynaklarda “çete dönemi”, sözde gerçekçilik “akıl dönemi” diye geçer; aynı evrelerdir.
?Soru çöz
Üçüncü sınıf öğretmeni Nihan Hanım, öğrencilerinden “Hafta sonu ne yaptınız?” konulu bir resim yapmalarını ister. Kerem'in resminde kâğıdın alt kenarı boyunca uzanan kahverengi bir çizgi vardır; ev, ağaçlar ve insanlar bu çizginin üstünde durur. Evin duvarları çizilmiş olduğu hâlde içerideki halı, televizyon ve uyuyan kedi görünmektedir. Bisiklet sürmeyi yeni öğrenen Kerem kendisini evden bile büyük çizmiştir. Resmin sağ tarafında aynı bisikletin parktan eve dönüş yolunda ikinci kez çizildiği görülür. Gökyüzü, kâğıdın üst kenarında ince mavi bir şerittir.
Kerem'in resmi Lowenfeld'e göre hangi evrenin özelliklerini taşımaktadır?
✓ C. Taban çizgisi ve gökyüzü şeridi, duvara rağmen görünen iç mekân (röntgen), önemli olanın büyütülmesi (abartma) ve aynı olayın iki anının bir kâğıtta yer alması şematik evrenin işaretleridir. A'da tanınabilir figür olmaz; B'de nesneler kâğıtta dağınık durur, taban çizgisi yoktur; D'de taban çizgisi yerini zemine bırakır, örtüşme ve ayrıntı artar.
✎Boşluk doldurma resimdeki özelliği adlandır
Birinci sınıftan Ali'nin resminde, toprak çizilmiş olduğu hâlde ağacın toprak altındaki kökleri görünüyor: . Defne bayram sofrasını çizerken sandalyeleri masanın dört yanına doğru yatırmış: . Ozan, kendisine kızan öğretmeninin elini kâğıdın yarısı kadar büyük çizmiş: .
röntgen · devirme · abartma · iribaş insan
KAVRAM · GÖRSEL SANATLAR
Sanatın dili: ögeler, tasarım ilkeleri ve renk
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaGörme olayı nasıl gerçekleşir? Işık kaynakları nelerdir, gölge nasıl oluşur?Bağlantılı konudan (Fiziksel olaylar ve madde). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Cisimleri, bir ışık kaynağından çıkıp cisimden yansıyan ve gözümüze gelen ışık sayesinde görürüz; ışık yoksa görme olmaz. Kendisi ışık yayan Güneş, ateş ve ampul ışık kaynağıdır; Ay ve ayna kaynak değildir, ışığı yansıtır. Işık doğrular boyunca yayılır; saydam olmayan bir cismin arkasında ışığın ulaşmadığı bölgede gölge oluşur.
Görsel sanatlarda sanat ögeleri ve tasarım ilkeleri nelerdir? Ana, ara ve tamamlayıcı renkler hangileridir?
Kısa cevap: Sanat ögeleri bir eserin yapı taşlarıdır: çizgi, renk, biçim, doku, değer (açık-koyu) ve mekân. Tasarım ilkeleri bu ögelerin nasıl düzenlendiğini anlatır: denge, vurgu, ritim, zıtlık, oran-orantı, birlik. Ana renkler kırmızı, sarı ve mavidir; ikisinin karışımı ara renkleri verir, renk çemberinde karşılıklı duranlar tamamlayıcıdır.
Bu konunun sonunda: bir eserde öne çıkan öge ve ilkeyi söyleyebilir, renk karışımıyla ilgili bir öğrenci yanılgısına uygun etkinliği seçebilirsin.
Sınıf panosuna asılan bir sonbahar resmi: kırmızı yaprakların arasında tek bir yeşil yaprak, gözler hemen ona gidiyor.
Göz o yaprağa gidiyorsa resmi yapan çocuk bir vurgu kurmuştur ve bunu bir ögeyle, renkle yapmıştır. Ögeler “ne kullanıldı?”, ilkeler “nasıl düzenlendi?” sorusunu yanıtlar. Bu ayrım, çocukla bir resim üzerine konuşmanın da dilidir.
Öge ne kullanıldığını, ilke nasıl düzenlendiğini söyler
Öge (ne?)
İlke (nasıl düzenlendi?)
Çizgi: düz, kırık, eğri; yön ve hareket verir
Denge: simetrik ya da simetrik olmayan ağırlık dağılımı
Renk: ton, sıcak-soğuk
Vurgu: gözün ilk gittiği odak
Biçim: iki boyutlu şekil, üç boyutlu form
Ritim: düzenli tekrarla oluşan hareket
Doku: dokunsal ya da görsel yüzey
Zıtlık: açık-koyu, büyük-küçük karşıtlığı
Değer: açıklık-koyuluk
Oran-orantı: parçaların birbirine ve bütüne göre büyüklüğü
Mekân: derinlik, boşluk, önde-arkada
Birlik: parçaların bir bütün olarak algılanması
Renkte üç kavram ayrılır. Ana renkler (kırmızı, sarı, mavi) başka renklerin karışımıyla elde edilemez. Ara renkler iki ana rengin karışımıdır: kırmızı ile sarı turuncu, sarı ile mavi yeşil, mavi ile kırmızı mor. Tamamlayıcı (karşıt) renkler çemberde karşılıklı durur: kırmızı-yeşil, sarı-mor, mavi-turuncu; yan yana konunca birbirini en güçlü biçimde öne çıkarır. Kırmızı, turuncu ve sarı sıcak; mavi, yeşil ve mor soğuk renklerdir.
İlkokulda bu bilgiler tanım olarak değil, deneyle öğretilir: çocuk iki boyayı karıştırıp yeşili kendisi bulur, aynı yaprağı önce sıcak, sonra soğuk renklerle boyayıp farkı konuşur.
Akılda kalsın: Öge malzeme, ilke tarif. Sonbahar resmindeki yeşil yaprak bu kadar parlıyor, çünkü yeşil kırmızının tamamlayıcısıdır.
Sınavda
Nasıl sorulurBir eser ya da çocuk çalışması betimlenir; öne çıkan öge ya da ilke sorulur. Renk karışımı ve tamamlayıcı renk çifti de sorulur.
TuzakTekrar eden desenleri denge sanmaktır: düzenli tekrar ritimdir. Yeşili ana renk saymak da sık yapılan bir hatadır.
⇄Bilgi eşleştirme çalışma → tasarım ilkesi
?Soru çöz
İkinci sınıfta bir öğrenci, “Yeşil de ana renktir, çünkü boya kutumda hep var.” diyor.
Öğretmenin bu yanılgıyı gidermek için yapacağı en uygun etkinlik aşağıdakilerden hangisidir?
✓ A. Çocuk yeşili kendi elleriyle iki ana renkten elde edince yeşilin karışım olduğunu deneyerek görür; yanılgı somut bir kanıtla çürür. B ve C bilgiyi ezberletir, çocuğun inancına dokunmaz; D konuyu yeşilin doğadaki yaygınlığına kaydırır, ana renk-ara renk ayrımını hiç ele almaz.
YAKLAŞIM · SANAT EĞİTİMİ
Bir eseri okumak: Feldman'ın dört basamağı ve disiplin temelli sanat eğitimi
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÇocuk kitaplarında sakıncalı öğeler nelerdir? Öğretmen bir çocuk kitabını nasıl değerlendirir?Bağlantılı konudan (Çocuk edebiyatı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çocuk kitabında sakıncalı sayılan başlıca öğeler amaçsız ve ayrıntılı şiddet, korkutarak eğitme, kalıp yargılar (cinsiyet, meslek, engel, yoksulluk), didaktizm (öğüdün öyküyü bastırması), yanlış bilgi, kaba dil ve tüketim özendirmesidir. Ölüm, hastalık ya da boşanma gibi zor konular kendi başına sakıncalı değildir; belirleyici olan işleniş biçimidir.
Feldman'ın sanat eleştirisi basamakları nelerdir? Disiplin temelli sanat eğitimi neyi savunur?
Kısa cevap: Feldman'a göre bir sanat eseri dört basamakta incelenir: betimleme (ne görüyorum?), çözümleme (ögeler ve ilkeler nasıl düzenlenmiş?), yorumlama (eser ne anlatıyor, bana ne hissettiriyor?) ve yargı (eser değerli mi, neden?). Disiplin temelli sanat eğitimi, uygulamayı sanat tarihi, sanat eleştirisi ve estetikle birlikte öğretmeyi savunur.
Bu konunun sonunda: öğretmenin sorusundan Feldman basamağını bulabilir, disiplin temelli yaklaşımı çocuğun kendini ifadesine dayanan yaklaşımdan ayırt edebilirsin.
Dördüncü sınıflar, Osman Hamdi Bey'in Kaplumbağa Terbiyecisi tablosunun bir baskısı önünde. Öğretmen ilk soruyu soruyor: “Bu resimde neler görüyorsunuz?”
Bu soru bir sıranın başıdır. Betimlemede yalnız görülen sayılır: yaşlı bir adam, kaplumbağalar, sırtında bir ney. Çözümlemede ögelerin düzeni incelenir: figür ve kaplumbağalar nasıl yerleştirilmiş, hangi renkler baskın, göz önce nereye gidiyor? Yorumlamada anlam aranır: ressam sabır ya da değişime direnç hakkında ne söylüyor olabilir? Yargıda çocuk eser hakkında gerekçeli bir değer biçer. Sıra önemlidir: gözlem yapılmadan yargıya atlayan çocuk “güzel” ya da “çirkin” demekle kalır.
“Sana ne hissettiriyor?” duygu ve anlam arar: yorumlamadır, betimleme değildir.Görsel: Sınav Defteri
Sanat eğitiminde iki yaklaşım çoğu kez karşılaştırılır. Lowenfeld'in temsil ettiği yaratıcı kendini ifade yaklaşımında öğretmen model koymaz, müdahaleyi en aza indirir; amaç çocuğun duygusunu özgürce dışa vurmasıdır. 1980'lerde ABD'de yaygınlaşan disiplin temelli sanat eğitimi ise sanatı dört disiplinin birlikte öğretildiği bir alan sayar: sanat üretimi (uygulama), sanat tarihi, sanat eleştirisi ve estetik. Burada eser incelemek, müze gezisi ve sanatçıyı tanımak, resim yapmak kadar dersin parçasıdır.
İki yaklaşımın ortak kuralı: çocuk resmine model resim, boyama kitabı ya da şablon dayatılmaz, öğretmen çocuğun resmini düzeltmez. “Bu ne?” yerine “Bana resmini anlatır mısın?” diye sorulur.
Akılda kalsın: Feldman sırası: gör, çöz, anlamlandır, değer biç. Yargı en sondadır.
Sınavda
Nasıl sorulurÖğretmenin bir eser karşısında sorduğu sorular verilir; hangi basamağa ait olduğu ya da doğru sırası istenir. Disiplin temelli yaklaşımla ilgili öncüllü ifadeler de gelir.
Tuzak“Bu resim sana ne hissettiriyor?” sorusunu betimleme sanmaktır; duygu ve anlam yorumlamadır. Dört disiplinden birini, çoğu kez estetiği, unutmak da sık hatadır.
↕Sıralama Feldman'a göre öğretmenin soruları
“Sizce ressam bu resimle ne anlatmak istemiş, resim size ne hissettiriyor?”
“Bu resmi okulun girişine asmak ister miydiniz, neden?”
“Resimde hangi kişileri, nesneleri ve renkleri görüyorsunuz?”
“Ressam gözümüzü önce nereye çekmiş, bunu hangi renk ve çizgilerle yapmış?”
?Soru çöz
Disiplin temelli sanat eğitimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sanat eğitimini sanat üretimi, sanat tarihi, sanat eleştirisi ve estetik üzerine kurar. II. Sanat eserlerini incelemek ve tartışmak derslerin bir parçasıdır. III. Öğretmen çocuğun çalışmasına hiç yön vermez; ders yalnız serbest dışavurumdan oluşur.
✓ B. Dört disiplin (I) ve eser incelemenin derse girmesi (II) disiplin temelli yaklaşımın özüdür. III yaratıcı kendini ifade yaklaşımını anlatır; disiplin temelli yaklaşımda öğretmen planlı bir içerik izler. III'ü içeren C ve D yanlış, A ise II'yi dışarıda bırakır.
YÖNTEM · MÜZİK
Ses eğitimi ve şarkı öğretimi: nefes, ses açma, bütün ve parça yöntemleri
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİlk okuma yazmaya hazırlık çalışmaları nelerdir? Hazırlık aşamasında neler yapılır?Bağlantılı konudan (İlk okuma yazma öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İlk ses verilmeden önce okula alışmak için uyum haftası, ardından bir hazırlık haftası gelir. Hazırlıkta beş çalışma yapılır: dinleme eğitimi, doğru nefes alıp verme, parmak-el-kol kaslarını geliştirme, kalem tutma-boyama-çizgi çalışmaları ve el-göz koordinasyonu. Amaç çocuğun işitsel ve görsel algısını, ince kas becerisini ve dikkatini okuma yazmaya hazırlamaktır.
İlkokulda ses eğitimi nasıl yapılır? Şarkı öğretiminde bütün, parça ve karma yöntem nedir?
Kısa cevap: Ses eğitimi doğru duruş, doğru nefes ve ses açma çalışmalarıyla başlar; amaç bağırmadan, doğru ve temiz söylemektir. Şarkılar çocuğun ses alanına ve yaşına göre seçilir. Kısa, tekrarlı şarkılar bütün yöntemiyle, uzun şarkılar parça yöntemiyle öğretilir; ikisinin birleşimi karma yöntemdir. İlkokulda şarkılar çoğunlukla kulaktan öğretilir.
Bu konunun sonunda: bir şarkı öğretiminin adımlarını sıralayabilir, özellikleri verilen şarkı öğretim yöntemini adlandırabilirsin.
Müzik saatinde sınıf yeni bir şarkıyı söylüyor; ön sıradakiler en yüksek sesle bağırıyor, nakarata gelince birkaç öğrencinin sesi çatallanıyor.
Bağırarak söylemek coşku sanılır, ama çocuğun ses tellerini yorar ve doğru söylemeyi engeller. Ses eğitimi üç temele dayanır: dik ve rahat duruş; burundan sakin alınıp omuzlar kalkmadan, kontrollü verilen nefes; hafif mırıldanma ve ünlülerle kısa ezgiler gibi ses açma çalışmaları. Ardından hedef, ezgiyi doğru ve temiz söylemektir.
Çocuğun rahat ses alanı dardır; çoğu kaynak ilkokulun ilk yılları için orta do'nun üstündeki re ile la arasını başlangıç alanı kabul eder, bu alan yaşla genişler. Şarkı seçiminde dört ölçü vardır: ses alanına uygunluk, kısa ve tekrarlı ezgi, yaşa uygun ve anlamlı söz, çocuğun ilgisi. Öğretmen şarkıyı kendi sesiyle örnek olarak söyler; ses kaydı yardımcıdır, canlı modelin yerini tutmaz.
Bütün yönteminde şarkı her seferinde baştan sona söylenir, çocuklar katıldıkça öğrenir; kısa, tekrarlı şarkılara uygundur. Parça yönteminde şarkı cümlelere bölünür: öğretmen bir cümleyi söyler, sınıf yineler, cümleler eklenerek bütüne varılır; uzun şarkılara uygundur. Karma yöntemde şarkı önce bütün olarak dinletilir, zor bölümler ayrıca çalışılır, sonra yeniden bütün söylenir.
Üç şarkı öğretim yöntemi
Yöntem
Nasıl?
Hangi şarkıya?
Bütün
Her seferinde baştan sona
Kısa, tekrarlı
Parça
Cümle cümle, yineleyerek ekleme
Uzun, çok bölümlü
Karma
Bütün → zor parçalar → bütün
Orta uzunlukta, zor yerleri olan
Akılda kalsın: Kısa şarkı bütün, uzun şarkı parça, arası bütün-parça-bütün. Bağıran sınıf coşkulu değil, yorulan sınıftır.
Sınavda
Nasıl sorulurBir şarkı öğretiminin adımları karışık verilir ve doğru sırası istenir; ya da bir öğretmenin uygulaması anlatılıp yöntemin adı sorulur.
TuzakSözleri tahtaya yazdırıp ezberletmeyi ilk adım sanmaktır: önce şarkı bütün olarak dinletilir, anlamı konuşulur.
↕Sıralama parça yöntemiyle bir şarkı
Öğretmen şarkıyı cümle cümle söylüyor, sınıf her cümleyi yineliyor
Öğretmen şarkıyı kendi sesiyle baştan sona söylüyor
Cümleler birleştiriliyor, şarkı el çırpma eşliğinde bütün olarak söyleniyor
Öğretmen şarkının konusuyla ilgili kısa bir öykü anlatıp bir resim gösteriyor
Sözlerdeki bilinmeyen sözcüklerin anlamı birlikte konuşuluyor
?Soru çöz
Bir sınıf öğretmeni adayı uygulama günlüğüne şunları yazıyor:
• Şarkıyı önce baştan sona söyleyip dinlettim. • Nakarattaki ezgisi zor iki ölçüyü ayrıca çalıştık; ben söyledim, onlar yineledi. • Dersin sonunda şarkıyı yeniden baştan sona birlikte söyledik.
Adayın kullandığı şarkı öğretim yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
✓ D. Bütün olarak dinletme, zor bölümü ayrıca çalışma ve yeniden bütün söyleme karma yöntemin sırasıdır. A'da şarkı hiç bölünmez; B'de şarkının tamamı cümle cümle öğretilip eklenerek bütüne varılır; C notayı okuyarak öğretmektir, adayın günlüğünde nota kullanımı yok.
YAKLAŞIM · MÜZİK EĞİTİMİ
Müzik eğitimi yaklaşımları: Orff, Kodály, Dalcroze, Suzuki
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDoğaçlama, rol oynama, pandomim, donuk imge, düşünce izleme ve sıcak sandalye teknikleri nasıl uygulanır?Bağlantılı konudan (Eğitimde drama ve oyun). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Doğaçlama hazırlıksız, anlık canlandırmadır; rol oynama bir başkasının yerine geçip onun gibi düşünmek ve davranmaktır. Pandomim sözsüz, beden diliyle anlatımdır. Donuk imgede grup bir anı fotoğraf gibi bedenleriyle dondurur; düşünce izlemede dokunulan karakter o anki düşüncesini söyler. Sıcak sandalyede bir karakter rolden çıkmadan grubun sorularını yanıtlar.
Orff, Kodály, Dalcroze ve Suzuki müzik eğitimi yaklaşımlarının özellikleri nelerdir?
Kısa cevap: Orff yaklaşımı söz, ritim, hareket ve çalgıyı birleştirir; beden perküsyonu, ostinato ve doğaçlama kullanır. Kodály yaklaşımı sesi ana çalgı sayar; halk şarkıları, el işaretleri, hareketli do ve ritim heceleriyle müzik okuryazarlığı kazandırır. Dalcroze müziği ritmik hareketle bedende yaşatır. Suzuki çalgıyı ana dili öğrenir gibi, dinleyerek ve aile desteğiyle öğretir.
Bu konunun sonunda: dört yaklaşımı bir sınıf uygulamasından tanıyabilir, uygulamadaki yaklaşımı adlandırabilirsin.
Müzik saatinde sınıf çember olmuş: el çırpılıyor, dizlere vuruluyor, ayaklar yere basıyor; ortada bir öğrenci ksilofonda aynı iki notayı yineliyor.
Bu sahne Orff yaklaşımıdır. Carl Orff'a göre çocuk müziği konuşma ve hareketle aynı kaynaktan öğrenir: önce tekerlemenin ritmi söylenir, sonra bedene geçirilir, en son çalgıya. Beden perküsyonunun dört düzeyi parmak şıklatma, el çırpma, dize vurma ve ayak vurmadır. Sürekli yinelenen kısa bir ritim ya da ezgi kalıbına ostinato denir; Orff çalgıları (ksilofon, metalofon, tef, üçgen, davul) bu kalıpları çalmayı kolaylaştırır.
Dört yaklaşım: çıkış noktası ve sınıftaki izi
Yaklaşım
Çıkış noktası
Sınıfta iz
Orff (Almanya)
Söz, ritim, hareket ve çalgı birliği
Beden perküsyonu, ostinato, Orff çalgıları, doğaçlama
Kodály (Macaristan)
Ses ana çalgıdır; halk şarkısı müziğin ana dilidir
El işaretleri, hareketli do, ritim heceleri (ta, ti-ti), şarkıdan okumaya
Dalcroze (İsviçre)
Müzik önce bedende hissedilir
Ritmik hareket (euritmi), solfej, doğaçlama eşlik
Suzuki (Japonya)
Çalgı, ana dili gibi öğrenilir
Bol dinleme, aile katılımı, erken yaş, notadan önce kulaktan (keman)
Ayırt edici ipuçları: el işareti, hareketli do ve halk şarkısı görüyorsan Kodály; müziğin hızına ve şiddetine göre yürüyüp koşmak, durmak Dalcroze; annesinin evde dinlettiği kayıtları taklit ederek çalgı öğrenen küçük çocuk Suzuki'dir. İlkokulda en sık Orff ve Kodály ögeleri birlikte kullanılır.
Nasıl sorulurBir müzik dersinin uygulamaları verilir ya da bir yaklaşımın özellikleri sayılır; hangi yaklaşım olduğu sorulur.
TuzakHarekete dayalı her etkinliği Dalcroze saymaktır: tekerlemeyle başlayıp beden perküsyonu ve ostinatoya giden etkinlik Orff'tur. El işaretlerini Orff'a bağlamak da sık hatadır.
?Soru çöz
Bir öğretmen müzik dersinde önce yöresel bir çocuk şarkısını kulaktan öğretiyor. Ardından şarkının ritmini “ta, ti-ti” heceleriyle söyletiyor, ezgideki sesleri elinin farklı duruşlarıyla gösteriyor ve “do” sesini şarkının başladığı sese göre belirliyor.
Bu öğretmenin uygulamaları en çok hangi yaklaşımın özelliklerini taşımaktadır?
✓ B. Halk şarkısıyla başlama, ritim heceleri, el işaretleri ve şarkıya göre yer değiştiren do (hareketli do) Kodály'nin araçlarıdır. A'da beden perküsyonu, ostinato ve çalgı öne çıkar; C'de müzik ritmik hareketle bedende yaşanır; D bir çalgının dinleyerek ve aile desteğiyle öğrenilmesidir.
✎Boşluk doldurma uygulamadaki yaklaşımı adlandır
Öğrenciler bir tekerlemenin ritmini önce söylüyor, sonra el çırpıp dizlerine vurarak bedene geçiriyor; bir öğrenci ksilofonda iki notalık bir kalıbı yineliyor: . Öğretmen piyanoda hızlanıp yavaşladıkça öğrenciler yürüyüşlerini değiştiriyor, müzik durunca donuyor: . Dört yaşındaki Arda, evde her gün dinlediği parçaları kemanla taklit ederek çalıyor; annesi de her derse katılıyor: .
Orff · Dalcroze · Suzuki · Kodály
ALAN BİLGİSİ · MÜZİK
Temel müzik bilgisi ve İstiklâl Marşı'nın öğretimi
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Sanat, drama ve sınıf · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKesir türleri nelerdir? Kesirler nasıl karşılaştırılır ve toplanır?Bağlantılı konudan (İlkokulda temel matematik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kesir, eş parçalara bölünmüş bir bütünün ya da çokluğun kaç parçasının alındığını gösterir. Payı 1 olan kesir birim kesir, payı paydasından küçük olan basit, payı paydasına eşit ya da ondan büyük olan bileşik kesirdir. Tam sayılı kesir bir tam ile bir basit kesirden oluşur; değeri eşit kesirlere denk kesir denir.
Porte, sol anahtarı, nota değerleri ve ölçü sayısı nedir? İstiklâl Marşı ilkokulda nasıl öğretilir?
Kısa cevap: Notalar beş çizgi ve dört aralıktan oluşan porteye yazılır; sol anahtarı ikinci çizgideki sesin sol olduğunu gösterir. Dörtlük bir vuruş alındığında birlik dört, ikilik iki, dörtlük bir, sekizlik yarım vuruştur. Ölçü sayısının üst rakamı ölçüdeki vuruş sayısını, alt rakamı vuruş birimini gösterir. İstiklâl Marşı anlamı ve öyküsüyle, ağırbaşlı tempoda öğretilir.
Bu konunun sonunda: bir ölçüyü dolduran nota değerlerini hesaplayabilir, İstiklâl Marşı öğretiminde doğru ve yanlış uygulamaları ayırt edebilirsin.
Dördüncü sınıfta tahtada beş yatay çizgi, başında kıvrımlı bir işaret: öğrenciler ilk kez bir notanın “adresini” öğreniyor.
Beş çizgi ve dört aralıktan oluşan yapıya porte (dizek) denir. Başındaki sol anahtarı ikinci çizgiden başlayarak çizilir ve o çizgideki notanın sol olduğunu bildirir; öteki notalar ona göre sıralanır. Notanın biçimi süresini gösterir: birlik dört, ikilik iki, dörtlük bir, sekizlik yarım vuruş sürer. Her nota değerinin aynı süreli bir susu vardır.
Porte ölçü çizgileriyle eşit bölümlere ayrılır. Ölçü sayısı kesir gibi yazılır ama kesir değildir: 2/4 her ölçüde iki dörtlük, 3/4 üç dörtlük, 4/4 dört dörtlük vuruş demektir. Marşlar çoğunlukla ikili ya da dörtlü, valsler üçlü ölçüdedir. İlkokulda çocuk önce ölçüyü el çırparak hisseder, simgesini sonra görür.
İstiklâl Marşı, Mehmet Âkif Ersoy'un şiiridir ve 12 Mart 1921'de TBMM'de kabul edilmiştir; bestesi Osman Zeki Üngör'ündür. On kıtadan oluşur, törenlerde ilk iki kıta söylenir. Hayat bilgisi öğretimi sayfasında gördüğümüz gibi marş, Yaşadığım Yer ve Ülkem öğrenme alanında yer alır. Öğretimde sıra: yazıldığı dönemin öyküsü ve sözlerin anlamı, bütünün dinletilmesi, kıta kıta ve cümle cümle öğretim, doğru vurgu ve söyleyiş. Marş ağırbaşlı bir tempoda, aceleye getirilmeden söylenir; söylenirken hazır ol duruşunda, konuşmadan durulur.
Akılda kalsın: Sol anahtarı solun adresini verir. Ölçü sayısının üstü kaç vuruş, altı hangi nota bir vuruş.
Sınavda
Nasıl sorulurBir ölçü sayısı verilir ve ölçüyü tam dolduran nota dizisi istenir; ya da İstiklâl Marşı öğretimine ilişkin öğretmen davranışları öncül olarak verilir.
TuzakÖlçü sayısını kesir gibi okuyup 3/4'ü “dörtte üç vuruş” sanmaktır. Marşı coşku için hızlı söyletmek de yanlış bir uygulamadır.
Hepsi bir arada: görsel sanatlar ve müzik öğretimi
Konu
Çekirdek
Sık yanılgı
Çocuk resmi
Karalama → şema öncesi → şematik → gerçekçiliğin başlangıcı; ilkokul çoğunlukla şematik
Röntgen resmi ve abartma düzeltilmesi gereken hatalardır
Öge ve ilke
Öge ne kullanıldı (çizgi, renk, doku…), ilke nasıl düzenlendi (denge, vurgu, ritim…)
Porte, sol anahtarı, nota değerleri, ölçü; İstiklâl Marşı anlamıyla ve ağırbaşlı
3/4 “dörtte üç vuruş”tur
□ Bir çocuk resminin evresini özelliklerinden bulabiliyorum.
□ Röntgen, abartma, devirme ve taban çizgisini resimde tanıyabiliyorum.
□ Bir çalışmada öne çıkan öge ve tasarım ilkesini söyleyebiliyorum.
□ Öğretmenin sorusunun Feldman'ın hangi basamağına ait olduğunu bulabiliyorum.
□ Bir şarkı öğretiminin adımlarını ve kullanılan yöntemi belirleyebiliyorum.
□ Orff, Kodály, Dalcroze ve Suzuki'yi bir sınıf uygulamasından ayırt edebiliyorum.
□ Bir ölçüyü tam dolduran nota değerlerini hesaplayabiliyorum.
?Soru çöz
Dörtlük notanın bir vuruş olduğu 3/4'lük bir ölçüyü tam dolduran nota dizisi aşağıdakilerden hangisidir?
✓ A. 3/4'lük ölçüde üç dörtlük vuruş vardır: ikilik 2 + dörtlük 1 = 3 vuruş. B 2 + 2 = 4 vuruşla ölçüyü taşırır; C 1 + ½ + ½ = 2 vuruşla eksik bırakır; D 2 + 1 + 1 = 4 vuruştur.
?Soru çöz
Birinci sınıf öğretmeninin İstiklâl Marşı'nın öğretimine ilişkin planından bazı notlar:
I. Marşın hangi koşullarda yazıldığı ve sözlerinin anlamı öğrencilerin anlayacağı bir dille konuşulacak. II. Öğrencilerin coşkusunu artırmak için marş, alışılandan daha hızlı bir tempoyla söyletilecek. III. Marş söylenirken hazır ol duruşunda, konuşmadan ve kıpırdamadan durma davranışı kazandırılacak.
Bu notlardan hangileri İstiklâl Marşı'nın öğretimine uygundur?
✓ C. Öykü ve anlamın konuşulması (I) ile saygı duruşu davranışının kazandırılması (III) marşın öğretiminin parçasıdır. II yanlıştır: marş ağırbaşlı bir tempoda, aceleye getirilmeden söylenir. Bu yüzden II'yi içeren D yanlış; A ve B doğru öncüllerden birini dışarıda bırakır.
Karma tekrar
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Fen dersinde Dünya'nın hareketlerini drama ile işleyen bir öğretmenin davranışları:
I. Güneş, Dünya ve Ay rollerini sınıfın en iyi oyuncu olarak bildiği üç öğrenciye veriyor, diğerlerini izleyici yapıyor. II. Sıraları sınıfın kenarına aldırıp ortada geniş bir alan açıyor, dersi çemberde başlatıyor. III. Ders sonunda en inandırıcı canlandırmayı yapan öğrenciyi sınıfa alkışlatıp ona yıldız veriyor.
Bu davranışlardan hangileri dramanın ilkelerine uygundur?
✓ B. Engelsiz alan ve çember (II) dramanın mekân düzenidir. I katılımı “iyi oynayan” birkaç öğrenciyle sınırlar, rolleri dönüşümlü dağıtmaz; III oyunculuğu ölçüt yapıp canlandırmayı yarışmaya çevirir. I'i ya da III'ü içeren A, C ve D bu yüzden yanlıştır.Kaynak: Eğitimde drama ve oyun · Lider öğretmen ve derslerde drama
?Soru 2
Bir öğretmen, öğrencilerinin mahallenin en yaşlı esnafıyla sözlü tarih görüşmesi yapması için şu planı hazırlıyor:
I. Görüşmeden önce esnafın kendisinden ve öğrencilerin velilerinden izin alınacak. II. Sorular sınıfta önceden hazırlanacak, görüşme sırasında esnafın anlattıklarına göre ek sorular da sorulabilecek. III. Görüşmenin ses kaydı, ilgi çeksin diye esnafa sorulmadan okulun sosyal medya hesabında paylaşılacak.
Bu adımlardan hangileri sözlü tarih çalışmasının ilkelerine uygundur?
✓ A. İzin almak (I) ve soruları önceden hazırlayıp görüşmede esnek davranmak (II) sözlü tarihin temel ilkeleridir. III görüşülen kişinin rızası olmadan kaydı yayımlıyor; bu, rıza ilkesine aykırıdır. Bu yüzden III'ü içeren B, C ve D yanlış.Kaynak: İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi · Kanıt, sözlü tarih, gezi ve yöntemler
?Soru 3
Aşağıdaki öğretmen davranışlarından hangisi dersin bilgi verici ve mezhepler üstü yaklaşımına uygun değildir?
✓ D. İbadeti uygulatmak ve uygulamayanı uyarmak inanç merkezli öğretimin işidir; ayrıca Anayasa'nın zorlama yasağına aykırıdır. A ibadetin anlamını, B kültürel çeşitliliği, C farklı yorumlara saygıyı öne çıkarır; üçü de yaklaşıma uygundur.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Bilgi verici ve mezhepler üstü yaklaşım
?Soru 4
Dördüncü sınıf öğretmeni Aylin Hanım harita okumaya, duvardaki Türkiye siyasi haritasında öğrencilerin illeri ve komşu ülkeleri bulmasıyla başlıyor. Öğrencilerin çoğu renklerin ne anlama geldiğini çıkaramıyor; bir kısmı “kuzey” denince tavanı gösteriyor.
Aylin Hanım'ın bu derste en çok göz ardı ettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?
✓ B. Ders kuşbakışı, kroki, yön ve lejant gibi ön basamaklar kurulmadan en soyut basamaktan (ülke haritası) başlıyor; tavanı gösteren öğrenciler yönün gerçek mekânda öğretilmediğini gösteriyor. A, C ve D de mekân öğretiminin doğru ilkeleridir ama vakadaki sorunu açıklamaz: A göreceli konumu, C kroki ile planın farkını, D ara yönlerin zamanını anlatır; derste ne konum tarifi, ne kroki-plan karşılaştırması, ne de ara yön var.Kaynak: İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi · Mekân, kroki ve harita okuryazarlığı
?Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi “öğretmen rolde” tekniğinin uygulanışına örnek değildir?
✓ A. Sahnenin dışından verilen yönerge, öğretmenin lider olarak konuşmasıdır; bir karaktere girmemiştir. B (köylü), C (belediye başkanı) ve D (kaptan) öğretmenin bir role girip süreci içeriden yönlendirdiği örneklerdir; C ayrıca toplantı tekniğiyle birlikte kullanılmıştır.Kaynak: Eğitimde drama ve oyun · Bilinç koridoru, öğretmen rolde, toplantı
?Soru 6
Değerlendirme-tartışma aşamasında bir öğrenci şöyle diyor: “Ayşe'nin grubu çok kötüydü, kimse gülmedi. En iyi biz oynadık.”
Öğretmenin bu yoruma en uygun karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?
✓ D. Değerlendirmenin konusu oyunculuk değil, yaşantı ve anlamdır; öğretmen yorumu yargılamadan karakterin duygusuna yöneltiyor. A yorumu görmezden gelir, konuşma fırsatını kaçırır; B oyunculuğu ölçüt kabul edip dramayı gösteriye çevirir; C cezaya dayanır ve güvenli ortamı bozar.Kaynak: Eğitimde drama ve oyun · Lider öğretmen ve derslerde drama
?Soru 7
Dördüncü sınıftaki bir öğrenci Allah'ı bulutların arasında oturan yaşlı bir adam olarak çizip “Allah burada oturuyor, bizi buradan izliyor.” diyor.
Öğretmenin bu duruma en uygun tepkisi aşağıdakilerden hangisidir?
✓ B. Somut dönemdeki insan biçimci düşünce kabul edilir ve yaşa uygun bir benzetmeyle bir adım öteye taşınır. A çocuğu utandırır ve korku yaratır; C yanılgıyı bütün sınıfa yayar; D çocuğun merakını cevapsız bırakır, yanılgı yerinde kalır.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Çocukta dinî düşünce
?Soru 8
Bir sınıf öğretmeni Türkçe dersinde kullandığı bir uygulamayı zümresine şu özellikleriyle anlatıyor:
• Okunan öykü bölümlere ayrılıyor, karakterler öğrencilere paylaştırılıyor. • Öğrenciler karakterlerinin sözlerini metne bağlı kalarak söylüyor. • Amaç, öykünün olay sırasını ve karakterlerini daha iyi kavratmak.
Anlatılan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
✓ C. Hazır metnin rollere paylaştırılıp metne bağlı kalınarak oynanması dramatizasyondur. A metne bağlı kalmaz, sahne grubun deneyiminden o anda kurulur; B hazırlıksız, anlık oluşturmadır, ortada metin yoktur; D izleyiciye sunulan, provalı bir üründür, burada seyirci ve gösteri hedefi yok.Kaynak: Eğitimde drama ve oyun · Drama, yaratıcı drama ve tiyatro
?Soru 9
Bir öğretmen, din kültürü dersini yürütürken benimsediği yaklaşımı şu özellikleriyle açıklıyor:
• Hiçbir mezhebin görüşünü tek doğru olarak sunmaz. • Dinin ortak inanç, ibadet ve ahlak esaslarını temel alır. • Farklı yorumları yaşa uygun dille bir zenginlik olarak tanıtır.
✓ A. Tek mezhebi doğru saymama, ortak esasları temel alma ve farklılığı zenginlik olarak tanıtma mezhepler üstü yaklaşımın özellikleridir. B tek yorumu doğru sayar; C dinin inanç ve ahlak esaslarını değil yalnız tarihsel gelişimini inceler; D bir değer öğretim yaklaşımıdır, değeri doğrudan aktarır.Kaynak: Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretimi · Bilgi verici ve mezhepler üstü yaklaşım
?Soru 10
Bir öğretmen, öğrencilere mahallelerindeki bir pazar yerinin eski ve yeni fotoğraflarını gösteriyor. Öğrenciler pazarın yerinin, tezgâhların ve satılan ürünlerin nasıl değiştiğini, nelerin aynı kaldığını bir tabloda karşılaştırıyor; sonra pazarın yalnız bir alışveriş yeri değil, mahallenin ortak belleği olduğunu tartışıyorlar.
Bu etkinlik aşağıdaki becerilerden hangilerini geliştirmeye yöneliktir?
I. Değişim ve sürekliliği algılama II. Kanıta dayalı sorgulama ve araştırma III. Girişimcilik
✓ B. Neyin değişip neyin aynı kaldığını karşılaştırmak değişim ve süreklilik (I), fotoğrafları kanıt olarak inceleyip sonuç çıkarmak kanıta dayalı sorgulamadır (II). III kaynak yönetip bir ürün ya da hizmet fikri geliştirmeyi gerektirir; etkinlikte böyle bir üretim yok, bu yüzden III'ü içeren C ve D yanlış.Kaynak: İlkokulda sosyal bilgiler öğretimi · 4. sınıf programı ve beceriler