Sosyal bilgiler nedir: üç gelenek ve etkin vatandaşlık
Sınıf Öğretmenliği ÖABT · Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHayat bilgisi dersinin temel ilkeleri nelerdir? Yakından uzağa ilkesi ne demektir?Bağlantılı konudan (Hayat bilgisi öğretimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hayat bilgisi, birinci, ikinci ve üçüncü sınıfta okutulan, Türkçe, sosyal bilgiler, fen, matematik, trafik güvenliği, sanat ve din kültürü gibi alanlardan beslenen disiplinler arası bir derstir. Çocuğun kendisinden, ailesinden ve okulundan başlar; yakın çevreye, ülkeye ve dünyaya genişler. Konular çocuğun yaşantısından seçilir, etkinlik ve somut deneyimle öğretilir.
✎Konu anlatımı
Sosyal bilgiler nedir? Vatandaşlık aktarımı, sosyal bilimler ve yansıtıcı düşünme gelenekleri arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Sosyal bilgiler; tarih, coğrafya, ekonomi, hukuk, sosyoloji, antropoloji gibi sosyal bilimlerden seçilen bilgi, kavram ve becerilerin etkin vatandaş yetiştirmek amacıyla birleştirildiği disiplinler arası bir öğretim alanıdır. Alanda üç gelenek vardır: vatandaşlık aktarımı, sosyal bilimler olarak sosyal bilgiler ve yansıtıcı düşünme. TYMM programı son ikisini esas alır.Bu konunun sonunda: üç geleneği öğretmenin rolünden ve sınıftaki izinden ayırt edebilir, etkin vatandaşlığın özelliklerini sayabilirsin.
Dördüncü sınıfın ilk sosyal bilgiler dersi. Bir öğrenci soruyor: “Öğretmenim, bu ders tarih mi, coğrafya mı?” Öğretmen cevaplıyor: “İkisi de, ama daha fazlası.”
Sosyal bilgiler bir bilim dalı değil, bir öğretim alanıdır. Sosyal bilimler insanı ve toplumu kendi yöntemleriyle inceler; sosyal bilgiler bu disiplinlerden çocuğun vatandaş olarak ihtiyaç duyacağı bilgi ve becerileri seçip birleştirir. Hayat bilgisinden devralınan yakından uzağa düzen, 4. sınıfta yerelden ulusala ve küresele genişleyen bir bakışla sürer.
| Gelenek | Amaç | Sınıftaki iz |
|---|---|---|
| Vatandaşlık aktarımı | Toplumun benimsediği bilgi, değer ve inançları yeni kuşağa aktarmak | Anlatım, ders kitabı, soru-cevap; öğretmen otorite |
| Sosyal bilimler olarak sosyal bilgiler | Disiplinlerin kavramlarını ve araştırma yöntemlerini kazandırmak | Tarihçi gibi kaynak inceleme, coğrafyacı gibi harita ve arazi çalışması |
| Yansıtıcı düşünme | Toplumsal sorunlar üzerine araştırarak karar verebilen birey | Öğrencinin seçtiği bir sorun, veri toplama, seçenekleri tartma, karar |
Sınıflandırmanın kaynağı Barr, Barth ve Shermis'tir. Gelenekler birbirini dışlamaz; bir derste bayram coşkusu aktarılırken öğrenciler bir fotoğrafı kanıt olarak da inceleyebilir. TYMM Sosyal Bilgiler programı “sosyal bilimler olarak” ve “yansıtıcı araştırma olarak” sosyal bilgiler yaklaşımlarını esas alır; öğrenme yaşantılarında tümevarımcı, sorgulamaya dayalı bir süreç önerir.
Etkin vatandaşlık ve değerler
Dersin nihai amacı etkin vatandaştır: haklarını bilip kullanan, sorumluluğunu yerine getiren, karar süreçlerine katılan, farklılıklara saygılı birey. Bu yüzden sınıf, okul meclisi ve sınıf kararları gibi katılım fırsatlarıyla bir demokrasi laboratuvarına dönüşür. Değerler eğitimi yaklaşımlarını Hayat bilgisi öğretimi sayfasında gördük; sosyal bilgilerde en çok ahlaki ikilem, değer analizi ve fikri eyleme dönüştürmeye dayanan eylem öğrenme işe yarar.
Ek bilgi: Türkiye'de dersin adı
Tarih, coğrafya ve yurttaşlık bilgisinin ilkokulda “sosyal bilgiler” adıyla birleştirilmesi 1968 ilkokul programıyla başladı. Bugün ders 4-7. sınıflarda okutulur ve hayat bilgisinin devamı olarak planlanır.
Nasıl sorulurBir öğretmenin dersi uzunca anlatılır; hangi geleneği yansıttığı sorulur.
TuzakKaynak incelenen her dersi yansıtıcı düşünme saymaktır: kaynak bir disiplinin yöntemini öğretmek için inceleniyorsa sosyal bilimler, öğrencinin seçtiği bir toplumsal soruna karar vermek için kullanılıyorsa yansıtıcı düşünmedir.
?Soru çöz
Dördüncü sınıf öğretmeni Hakan Bey, öğrencilerden okullarıyla ilgili bir sorun belirlemelerini istiyor. Öğrenciler, okul servisinin indirdiği noktada yaya geçidi olmadığını ve sabahları karşıya geçerken zorlandıklarını söylüyor. Gruplar bir hafta boyunca sabahları geçen araçları sayıyor, velilerle ve servis şoförüyle görüşüyor, buldukları bilgileri tabloya döküyor. Ardından “ışıklı geçit”, “servisin durak yerini değiştirmesi” ve “sabahları nöbetçi veli” seçeneklerinin yararlarını ve sakıncalarını tartışıyor; gerekçeleriyle birini seçip okul müdürüne sunuyorlar. Hakan Bey süreç boyunca bilgi aktarmıyor, sorular sorarak grupları yönlendiriyor.
Hakan Bey'in dersi sosyal bilgi öğretiminin hangi geleneğini en açık biçimde yansıtır?
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi vatandaşlık aktarımı geleneğine uygun bir öğretmen davranışı değildir?