Bilimsel yöntem: araştırma problemi, hipotez ve değişken türleri
Rehberlik ÖABT · Araştırma ve program · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Araştırmada bağımsız, bağımlı ve kontrol değişkeni nedir? Yokluk hipotezi ile alternatif hipotez nasıl ayırt edilir?
Kısa cevap: Bilimsel araştırma bir problemle başlar; sınanabilir geçici bir açıklama olan hipotezle sürer, veri toplanıp çözümlenerek sonuca bağlanır. Bağımsız değişken etkisi incelenen, araştırmacının değiştirdiği ya da grupladığı değişkendir; bağımlı değişken onun etkisiyle ölçülen sonuçtur. Kontrol değişkeni sabit tutulur. Yokluk hipotezi “fark ya da ilişki yoktur” der.Bu konunun sonunda: bir araştırmada bağımsız, bağımlı ve kontrol değişkenini bulabilir ve bir hipotezin yokluk hipotezi mi yönlü hipotez mi olduğunu ayırt edebilirsin.
Rehberlik öğretmeni sınav kaygısı grubunun son oturumunu bitirdi; öğrenciler “çok rahatladık” diyor, müdür ise “Bunun işe yaradığını nereden bileceğiz?” diye soruyor.
“Bence işe yaradı” bir izlenimdir; araştırma, izlenimi sınanabilir bir iddiaya çevirir ve veriyle yoklar. Psikolojik danışmanın araştırmayı bilmesinin iki nedeni var: kendi hizmetinin etkisini gösterebilmek ve okuduğu bir araştırmanın sonucuna ne kadar güvenebileceğine karar vermek.
Problemden sonuca
Süreç bir problemle başlar: “Psikoeğitim grubu 11. sınıf öğrencilerinin sınav kaygısını azaltır mı?” Ardından alanyazın taranır, hipotez kurulur, veri toplanır, çözümlenir, sonuç yorumlanır. Hipotez iki biçimde yazılır. Yokluk (sıfır) hipotezi fark ya da ilişki olmadığını söyler: “Gruba katılan ve katılmayan öğrencilerin kaygı puanları arasında anlamlı fark yoktur.” Alternatif hipotez farkı ya da ilişkiyi iddia eder; yönü de belirtiyorsa yönlüdür (“katılanların puanı daha düşüktür”). İstatistik doğrudan yokluk hipotezini sınar: veri onu reddettirirse alternatif desteklenir.
Ölçülecek kavramın işe vuruk (operasyonel) tanımı da yapılmalıdır: “sınav kaygısı” bu araştırmada “Sınav Kaygısı Ölçeği'nden alınan toplam puan” demektir. Tanım ölçmeye bağlanmazsa iki araştırmacı aynı sözcükle farklı şeyleri ölçer.
| Değişken | Ne demek? | Bu araştırmada |
|---|---|---|
| Bağımsız | Etkisi incelenen; araştırmacının değiştirdiği ya da grupları ayırdığı | Psikoeğitim grubuna katılma (katıldı / katılmadı) |
| Bağımlı | Bağımsız değişkenin etkisiyle değişmesi beklenen, ölçülen sonuç | Sınav kaygısı puanı |
| Kontrol | Sonucu etkilemesin diye iki grupta eşit ya da sabit tutulan | Sınıf düzeyi, ölçeğin uygulandığı saat |
| Dışsal (karıştırıcı) | Kontrol edilmezse sonucu bağımsız değişkenle karıştıran | Aynı dönemde okulun açtığı ücretsiz deneme kampı |
Nasıl sorulurKısa bir araştırma özeti verilir; bağımsız ve bağımlı değişken, hipotezin türü ya da araştırmanın problem cümlesi sorulur.
TuzakCinsiyet ya da sınıf düzeyi gibi araştırmacının değiştiremediği özellikleri değişken saymamaktır; gruplar bu özelliğe göre ayrılıyorsa onlar da bağımsız değişkendir. İkinci tuzak, “fark yoktur” cümlesini araştırmacının beklentisi sanmaktır; yokluk hipotezi beklentiyi değil sınanan iddiayı yazar.
⇄Bilgi eşleştirme araştırma ayrıntısı → değişken
Araştırma: “Akran arabuluculuk eğitiminin 7. sınıf öğrencilerinin okul bağlılığı üzerindeki etkisi.”
?Soru çöz
Bir psikolojik danışman, araştırmasında şu ifadeyi sınamıştır: “Kariyer planlama programına katılan ve katılmayan 12. sınıf öğrencilerinin kariyer kararsızlığı puanları arasında anlamlı bir fark yoktur.” Bu ifade aşağıdakilerden hangisidir?