Postmodern ve sistemik yaklaşımlar: çözüm odaklı, öyküsel, TA ve aile danışması

Mucize sorusu ve ölçekleme sorusunu, öyküsel terapide dışsallaştırmayı, transaksiyonel analizin ego durumlarını ve aile danışması yaklaşımlarını öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KURAM · ÇÖZÜM ODAKLI

Postmodern bakış ve çözüm odaklı kısa psikolojik danışmanın ilkeleri

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDanışan merkezli kurama göre insan doğası nasıldır? Değer koşulları ve benlik-yaşantı uyumsuzluğu nedir?Bağlantılı konudan (Hümanistik ve varoluşçu kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Carl Rogers'ın danışan merkezli kuramına göre insan özünde iyi, güvenilir ve doğuştan kendini gerçekleştirme eğilimi taşıyan bir varlıktır. Çocuk sevgi ve onay görmek için başkalarının değer koşullarını benimseyince benlik kavramı yaşantılarıyla çelişmeye başlar; bu benlik-yaşantı uyumsuzluğu kaygının ve uyumsuz davranışın kaynağıdır.

Rogers: benlik ve değer koşulları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözüm odaklı kısa psikolojik danışmanın temel varsayımları nelerdir? Postmodern yaklaşım danışmanın rolünü nasıl değiştirir?

Kısa cevap: Postmodern yaklaşımlarda gerçeklik, kişinin dil ve ilişkiler içinde kurduğu anlamlardır; danışan kendi yaşamının uzmanıdır. Steve de Shazer ve Insoo Kim Berg'in çözüm odaklı kısa psikolojik danışmasında sorunun nedeni araştırılmaz; danışanın zaten işe yarayan yanları ve istediği gelecek konuşulur, küçük bir değişimin daha büyüğünü başlatacağına inanılır.

Bu konunun sonunda: çözüm odaklı kısa danışmanın varsayımlarını öncüllerde tanıyabilir ve danışanın getiriliş biçimine göre ziyaretçi, yakınmacı ve müşteri ilişkisini ayırt edebilirsin.

Haftada üç gün okula geç kalan Deniz'e danışmanın ilk sorusu “Neden geç kalıyorsun?” değil: “Zamanında geldiğin iki gün sabah neyi farklı yaptın?”

Önceki sayfalardaki kuramların çoğu modern bir varsayımı paylaşır: sorunun gerçek nedeni vardır ve onu bulacak olan, kuram bilgisiyle donanmış danışmandır. Postmodern yaklaşımlar bu varsayımı sorgular. Sosyal inşacılığa göre gerçeklik dil ve ilişkiler içinde kurulur; tek bir doğru öykü yoktur. Bu yüzden danışan kendi yaşamının uzmanıdır; danışman cevap veren değil, merakla soru soran “bilmeyen” bir ortaktır.

Çözüm odaklı kısa psikolojik danışma bu bakışı en yalın biçimde uygular: sorun konuşması yerine çözüm konuşması yapılır. Sorunun nedenini bilmek çözüm için gerekli sayılmaz.

  • Üç kural: bozuk değilse onarma; işe yarıyorsa daha fazlasını yap; işe yaramıyorsa farklı bir şey yap.
  • İstisna: her sorunun yaşanmadığı ya da hafiflediği zamanlar vardır; çözümün tohumu oradadır.
  • Değişim: kaçınılmazdır ve küçük bir değişim daha büyük değişimleri başlatır.
  • Kaynak: danışanın güçlü yanları vardır; odak geçmiş değil, istenen gelecektir.

Süreç kısadır, çoğu zaman birkaç görüşmede biter. Hedefler küçük, somut ve olumlu dille kurulur: “Derste uyumayacağım” değil, “İlk iki derste not tutacağım”. İlk görüşmede görüşme öncesi değişim sorulur: “Randevu aldığından bu yana bir şey değişti mi?” Çoğu danışan, daha danışmanla konuşmadan küçük bir adım atmış olur.

Danışan-danışman ilişkisinin üç türü

Çözüm odaklı danışmada ilişki türleri
TürDanışanDanışmanın tutumu
ZiyaretçiGönderildiği için gelmiş, ortada bir sorun görmüyorGeldiği için takdir eder, zorlamaz, görev vermez
Yakınmacı (şikâyetçi)Sorunu anlatır ama çözümü başkasının değişmesinde görürGözlem görevi verir: “Daha iyi giden anları fark et.”
MüşteriSorunu tanır ve değişim için harekete geçmeye hazırdırEylem görevi verir

Bu türler danışanın kişiliği değil, o anki ilişkinin niteliğidir; ziyaretçi olarak gelen bir öğrenci üçüncü görüşmede müşteriye dönüşebilir.

Akılda kalsın: Çözüm odaklı danışmanın üç kuralı: bozuk değilse onarma, işe yarıyorsa çoğalt, yaramıyorsa değiştir. Bakış hep aynı yöndedir: sorun neden var değil, çözüm nerede zaten var.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışmanın bir sorusu ya da tutumu verilir; çözüm odaklı yaklaşımın hangi varsayımına dayandığı sorulur; ilişki türü de vakayla gelir.

Tuzak“kısa” sözcüğünü yüzeysellik diye okumaktır; kısalık, küçük değişimin büyüğünü başlatacağı varsayımından gelir. İkinci tuzak, danışmanı uzman sanmaktır: postmodern yaklaşımlarda danışan kendi yaşamının uzmanıdır, danışman merak eden bir ortaktır.

?Soru çöz

Çözüm odaklı kısa psikolojik danışmanın varsayımlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Sorunu çözmek için önce nedeninin ayrıntılı biçimde anlaşılması gerekir.
II. Danışan kendi yaşamının uzmanıdır ve değişim için gerekli kaynaklara sahiptir.
III. Küçük bir değişim daha büyük değişimleri başlatabilir.

✓ B. Danışanın uzmanlığı ve kaynakları (II) ile küçük değişimin gücü (III) yaklaşımın temel varsayımlarıdır. A III'ü dışarıda bırakır, oysa kısa danışmanın gerekçesi tam da budur; C ve D'deki I, sorunun kökenini arayan modern kuramların görüşüdür, çözüm odaklı danışma nedeni bilmeden çözüme yönelir.

✎Boşluk doldurma ilişki türleri

Ailesi gönderdiği için gelen ve bir sorunu olmadığını söyleyen öğrenciyle kurulan ilişki türündedir. Sorununu anlatıp çözümü öğretmeninin değişmesinde gören öğrenciyle kurulan ilişki türündedir. Değişmek için bir şey yapmaya hazır öğrenciyle ise türünde ilişki kurulur.

ziyaretçi · yakınmacı · müşteri · danışan merkezli · direnç
TEKNİK · ÇÖZÜM ODAKLI

Çözüm odaklı danışmanın soruları: mucize, istisna, ölçekleme ve başa çıkma

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇözüm odaklı kısa psikolojik danışmanın temel varsayımları nelerdir? Postmodern yaklaşım danışmanın rolünü nasıl değiştirir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Postmodern yaklaşımlarda gerçeklik, kişinin dil ve ilişkiler içinde kurduğu anlamlardır; danışan kendi yaşamının uzmanıdır. Steve de Shazer ve Insoo Kim Berg'in çözüm odaklı kısa psikolojik danışmasında sorunun nedeni araştırılmaz; danışanın zaten işe yarayan yanları ve istediği gelecek konuşulur, küçük bir değişimin daha büyüğünü başlatacağına inanılır.

Çözüm odaklı kısa danışma: ilkeler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözüm odaklı danışmada mucize sorusu, istisna sorusu, ölçekleme sorusu ve başa çıkma sorusu nedir?

Kısa cevap: Çözüm odaklı danışmanın asıl tekniği sorudur. Mucize sorusu sorunun çözüldüğü geleceği betimletir; istisna sorusu sorunun yaşanmadığı ya da hafiflediği zamanları bulur; ölçekleme sorusu durumu 0–10 arasında puanlatıp bir sonraki küçük adımı arar; başa çıkma sorusu zor koşullarda danışanı ayakta tutan gücü görünür kılar.

Bu konunun sonunda: bir danışman sorusunun mucize, istisna, ölçekleme ya da başa çıkma sorusu olduğunu ayırt edebilir ve ilk görüşme sonundaki iltifat ve görev önerisini tanıyabilirsin.

Sınav kaygısını “10 üzerinden 3” diye puanlayan öğrenciye danışman kaygıyı sormuyor: “Peki 3 neden 2 değil, seni 3'te tutan ne?”

Çözüm odaklı danışman yorum yapmaz, öneri sıralamaz; danışanın dikkatini çözüme çeviren sorular sorar. Sorular, danışanın sorunun içinde göremediği kaynakları görünür kılar.

Dört temel soru
SoruNe işe yarar?Danışmanın cümlesi
Mucize sorusuSorunun çözüldüğü geleceği somut davranışlarla betimletir; hedef ortaya çıkar“Bir gece sen uyurken bu sorun kendiliğinden ortadan kalksa, ertesi sabah okulda bunu ilk hangi işaretten anlardın?”
İstisna sorusuSorunun yaşanmadığı ya da hafif olduğu zamanları bulur; işe yarayanı görünür kılar“Kaygının biraz daha az olduğu bir sınav oldu mu? O gün neyi farklı yaptın?”
Ölçekleme sorusuDurumu 0–10 arasında puanlatır; ilerlemeyi izler, bir sonraki küçük adımı arar“Bugün kaçtasın? Bir puan yukarı çıktığında neyin farklı olduğunu görürüz?”
Başa çıkma sorusuÇok zor durumlarda danışanın dayanma gücünü ve kaynaklarını görünür kılar“Bu kadar zor bir dönemde her sabah okula gelmeyi nasıl başarıyorsun?”
Önce sayıya, sonra zamana bak: sorunsuz an istisna, sorunsuz gelecek mucize, en zor an başa çıkma; soruna ad koymak ise başka bir kuramın işidir.Görsel: Sınav Defteri

Danışan: “Matematikte hiç ilerleyemiyorum.”
Danışman: “0 hiç ilerleme yok, 10 da istediğin yerdesin desek, şu an kaçtasın?”
Danışan: “4 galiba.”
Danışman: “4! Seni 4'e getiren ne oldu?”

Danışma kesiti · ölçekleme sorusu (örnek)

Danışman “hiç” sözcüğüne takılmadı; puanın sıfır olmadığını, yani bir şeylerin zaten işe yaradığını gösterdi. Sorulara eşlik eden araçlar da vardır: danışanın çabasını ve güçlü yanını içtenlikle teslim eden iltifat, görüşme sonunda danışmanın kısa bir ara verip hazırladığı mesaj ve görev, ilk görüşmede verilen ilk görüşme formül görevi: “Bir sonraki görüşmeye kadar yaşamında sürmesini istediğin şeyleri gözle.”

Akılda kalsın: Dört soru, dört zaman: mucize istenen gelecek, istisna geçmişteki iyi anlar, ölçekleme şimdi ve bir adım sonrası, başa çıkma en zor an.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışmanın tek bir sorusu verilir ve hangi soru türü olduğu sorulur.

Tuzakİstisna sorusu ile ölçekleme sorusunu karıştırmaktır: sayı isteniyorsa ölçekleme, sorunun olmadığı zaman aranıyorsa istisnadır. İkinci tuzak, mucize sorusunu hayal kurdurma sanmaktır; amaç hedefi somut davranışlarla tanımlamaktır. Umutsuz ve çok yorgun danışanda başa çıkma sorusu mucize sorusundan önce gelir.

⇄Bilgi eşleştirme danışman sorusu → soru türü

?Soru çöz

Çözüm odaklı yaklaşımı benimseyen bir psikolojik danışman, ilk görüşmenin sonunda danışanına şunu söylemiştir: “Bir sonraki görüşmemize kadar okulda ve evde sürmesini istediğin şeylere dikkat et ve gelince bana anlat.” Danışmanın bu uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Danışanın dikkati, yaşamında zaten iyi giden ve sürmesini istediği şeylere yöneltiliyor; bu ilk görüşme formül görevidir. A mucize sorusu sorunun çözüldüğü bir geleceği betimletir, gözlem ödevi vermez; B ölçeklemede 0–10 arasında puan istenir; C dışsallaştırma sorunu kişiden ayıran öyküsel terapi tekniğidir.
KURAM · ÖYKÜSEL

Öyküsel terapi: baskın öykü, dışsallaştırma ve alternatif öykü

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBeck'in bilişsel terapisinde otomatik düşünceler ve bilişsel çarpıtmalar nelerdir? Sokratik sorgulama nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Bilişsel-davranışçı kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aaron Beck'in bilişsel terapisine göre duygu ve davranışı olayların yorumlanma biçimi belirler. Derindeki şemalar (temel inançlar), kişinin aklına kendiliğinden gelen otomatik düşünceleri besler; bu düşünceler keyfî çıkarsama, aşırı genelleme, kişiselleştirme gibi bilişsel çarpıtmalarla gerçeği bozar. Danışman Sokratik sorgulama ve işbirlikçi deneycilikle düşünceleri sınanacak hipotezler olarak ele alır.

Beck: otomatik düşünceler, çarpıtmalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Öyküsel (narrative) terapide dışsallaştırma, baskın öykü ve alternatif öykü nedir?

Kısa cevap: Michael White ve David Epston'ın öyküsel terapisine göre insanlar yaşamlarını öykülerle anlamlandırır. Sorun dolu baskın öykü kişinin kimliği gibi görünür; danışman sorunu kişiden ayırarak dışsallaştırır (“Sorun kişi değildir, sorun sorundur”), baskın öyküye uymayan benzersiz sonuçları bulur ve bunlardan danışanla birlikte alternatif bir öykü kurar.

Bu konunun sonunda: dışsallaştırıcı bir soruyu danışman cümleleri arasında tanıyabilir, öyküsel terapinin akışını sıralayabilir ve baskın öyküyü alternatif öyküden ayırabilirsin.

Kendini “tembel öğrenci” diye tanıtan Arda'ya danışman bir soru soruyor: “Bu Erteleme dediğin şey seni en çok hangi saatlerde yakalıyor?”

Öyküsel terapi de postmodern çizgidedir. Bir insanın yaşadıkları sayısızdır, ama yalnız bir kısmı seçilip anlatılır. Yıllarca “başarısız, tembel, sorunlu” diye anlatılan bir yaşam bir süre sonra o öykünün içinde yaşanır: baskın (sorun dolu) öykü. Bu öyküyü çoğu zaman aile, okul ve toplumdaki hazır yargılar besler; danışman bu yargıları sorgulanabilir hâle getirir.

Sorunu kişiden ayırmak

Dışsallaştırma, sorunu kişinin bir özelliği olarak değil, onunla ilişkisi olan dış bir varlık gibi konuşmaktır; soruna çoğu zaman bir ad verilir (“Kaygı Canavarı”, “Erteleme”). Bu dil suçluluğu azaltır ve danışanı soruna karşı danışmanın ortağı yapar. Göreli etki soruları iki yönlüdür: sorunun kişinin yaşamına etkisi (“Erteleme arkadaşlıklarına ne yaptı?”) ve kişinin sorun üzerindeki etkisi (“Sen Erteleme'yi hiç yenebildin mi?”).

Baskın öyküye uymayan anlara benzersiz sonuçlar denir: Ertelemenin yakalayamadığı bir akşam gibi. Bu anlar bir araya getirilip alternatif öykü kurulur ve “kalınlaştırılır”: danışanın yaşamındaki tanıklar (öğretmen, arkadaş, aile), danışmanın yazdığı terapötik mektuplar ve sertifika gibi belgeler yeni öyküyü güçlendirir.

Benzer görünen iki postmodern yaklaşım
Çözüm odaklı danışmaÖyküsel terapi
Sorunsuz anİstisna: “O gün ne yaptın? Daha fazlasını yap.”Benzersiz sonuç: yeni kimlik öyküsünün ilk cümlesi
Soruna bakışSorun pek konuşulmaz, çözüm konuşulurSorun adlandırılır ve kişiden ayrılır
HedefKüçük, somut davranış değişimiDanışanın tercih ettiği öykünün yazılması
DanışmanMerak eden, iltifat eden ortakOrtak yazar, yerleşik yargıları sorgulayan
Akılda kalsın: Öyküsel terapinin sloganı: sorun kişi değildir, sorun sorundur. Yol üç adımdır: sorunu adlandırıp dışarı al, ona uymayan anları bul, o anlardan yeni öyküyü yaz ve tanıklarla kalınlaştır.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışmanın sorunu bir adla, kişiden ayrı bir varlık gibi andığı bir kesit verilir; kullanılan teknik ya da kuram sorulur.

TuzakDışsallaştırmayı Hümanistik ve varoluşçu kuramlar sayfasında gördüğümüz Gestalt'taki yansıtmayla karıştırmaktır: yansıtmada kişi kendi yanını farkında olmadan başkasına mal eder, dışsallaştırmada danışman bilinçli bir dille sorunu kimlikten ayırır. İkinci tuzak, benzersiz sonuç ile istisnayı aynı kurama vermektir.

↕Sıralama öyküsel terapinin akışı

  1. “Ertelemenin seni yakalayamadığı bir akşam oldu mu? O akşam ne oldu?”
  2. “Bu şeye bir ad verelim: Erteleme. Seni genelde ne zaman ziyaret ediyor?”
  3. “Ödevlerini zamanında yapan bu yeni Arda'yı en önce kim fark ederdi? Ona birlikte bir mektup yazalım mı?”
  4. “Erteleme senin okul yaşamına ve arkadaşlıklarına neler yaptırıyor?”

?Soru çöz

Yedinci sınıftaki 13 yaşındaki Kaan, son iki ayda üç kez arkadaşlarıyla kavgaya karıştığı için sınıf öğretmeni tarafından rehberlik servisine yönlendirilmiştir. İlk görüşmede kendini “Ben zaten öfkeli bir çocuğum, herkes bunu biliyor.” diye tanıtmaktadır. Annesinin de evde ondan “sinirli oğlum” diye söz ettiğini, öğretmenlerin artık en küçük gürültüde ilk ona baktığını anlatmaktadır. Kavgalardan sonra utandığını, ama “öyle biri olduğu için” değişemeyeceğini düşündüğünü söylemektedir. Psikolojik danışman Kaan'ı dinledikten sonra ona şöyle sormuştur: “Öfke dediğin şey seni hangi durumlarda ele geçiriyor, sen ona ne zaman ‘hayır’ diyebildin?”

Danışmanın bu sorusunda kullandığı temel teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Kaan öfkeyi kimliği gibi anlatıyor ve bu baskın öyküyü ailesi ve okul da besliyor; danışman öfkeyi Kaan'ı “ele geçiren” dış bir varlık gibi konuşup onun ona karşı koyduğu anları arıyor; bu öyküsel terapinin dışsallaştırmasıdır. B yansıtma danışanın duygusunu ya da sözünü ona geri vermektir, burada sorun yeni bir dille kişinin dışına konuyor; C ölçeklemede 0–10 arası puan istenir; D çorbaya tükürme davranışın gizli kazancını adlandıran Adlerci tekniktir.
KURAM · TRANSAKSİYONEL ANALİZ

Transaksiyonel analiz: Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk ego durumları

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPsikanalitik kurama göre insan doğası nasıldır? Bilinç düzeyleri ile id, ego ve süperego nedir?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Freud'un psikanalitik kuramında insan, büyük ölçüde bilinç dışı dürtüler ve ilk altı yılın yaşantılarıyla belirlenen bir varlıktır (deterministik görüş). Topografik modelde zihin bilinç, bilinç öncesi ve bilinç dışı katmanlarından; yapısal modelde haz ilkesiyle çalışan id, gerçeklik ilkesiyle çalışan ego ve ahlak ilkesiyle çalışan süperegodan oluşur.

Freud: insan doğası, zihnin yapısı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Transaksiyonel analizde Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk ego durumları nedir?

Kısa cevap: Eric Berne'in transaksiyonel analizine (TA) göre kişilik üç ego durumundan oluşur: anne babadan alınan kural ve bakımı taşıyan Ebeveyn, bilgiyi tartıp şimdiki gerçeğe göre karar veren Yetişkin ve çocukluktaki duygu ve tepkileri taşıyan Çocuk. Ebeveyn eleştirel ve besleyici, Çocuk doğal ve uyumlu olarak ikiye ayrılır.

Bu konunun sonunda: bir cümlenin hangi ego durumundan geldiğini (eleştirel ya da besleyici Ebeveyn, Yetişkin, doğal ya da uyumlu Çocuk) söyleyebilir ve bir öğrencinin tekrarlayan davranışından baskın ego durumunu çıkarabilirsin.

Aynı öğretmen aynı gün üç ayrı sesle konuşuyor: “Kaç kere söyledim, sıralarınızı toplayın!”, “Grafiğe göre en büyük artış martta.” ve teneffüs zili çalınca öğrencilerle birlikte gülerek “Yaşasın!”

TA, Eric Berne'in psikanalizden yola çıkıp gündelik dille kurduğu bir kuramdır; kavramları bir öğrencinin, bir velinin anlayacağı kadar yalındır. İnsan doğasına bakışı olumludur: herkes düşünebilir, kendi yaşamına karar verebilir ve verdiği kararı değiştirebilir. Danışma, danışanla yapılan açık bir sözleşmeye dayanır; danışman öğretici, danışan eşit ortaktır.

Ego durumu, birbiriyle tutarlı bir düşünme, hissetme ve davranma bütünüdür. Ses tonundan, seçilen sözcüklerden ve beden dilinden gözlenebilir.

Üç ego durumu ve alt türleri
Ego durumuNe taşır?Duyulan cümle
Eleştirel (denetleyici) EbeveynKural, yasak, yargı, eleştiri“Hep aynı hatayı yapıyorsun!”
Besleyici (koruyucu) EbeveynBakım, şefkat, koruma“Üzülme, yorulmuşsundur; biraz dinlen.”
YetişkinBilgi toplar, olasılıkları tartar, karar verir; duygusuz bir bilgi işlemci gibi“Üç ödevim var; önce teslim tarihi yakın olanı yapayım.”
Doğal (serbest) ÇocukKendiliğinden duygu, merak, oyun, coşku, öfke“Harika, bayıldım!”
Uyumlu ÇocukEbeveyn beklentilerine boyun eğme ya da onlara isyan; çekingenlik, aşırı uyum“Peki, siz nasıl isterseniz…”

Sağlıklı kişi üç ego durumunu da yerinde kullanır; yönetimi Yetişkin'dedir. Yapısal analiz, kişinin hangi ego durumunu ne kadar kullandığını inceler. Bir ego durumu hiç kullanılmıyorsa ya da Yetişkin'in değerlendirmesine Ebeveyn önyargısı veya Çocuk korkusu karışıyorsa danışmanın çalışma alanı oradadır.

Ek bilgi: kirlenme ve dışlama

Yetişkin'in Ebeveyn'den gelen önyargıyla karışmasına (“Bütün gençler tembeldir”) ya da Çocuk'tan gelen korkuyla karışmasına (“Kimse beni sevmez”) kirlenme denir; kişi bunları gerçek bilgi sanır. Bir ego durumunun hiç kullanılmamasına dışlama denir: hiç eğlenemeyen, hep kural koyan bir öğretmen Çocuk'unu dışlıyor olabilir.

Akılda kalsın: Ego durumunu sözcükten değil işlevden tanı: “meli, hep, asla” Eleştirel Ebeveyn; “merak etme, buradayım” Besleyici Ebeveyn; “verilere göre” Yetişkin; “yaşasın, of” Doğal Çocuk; “siz bilirsiniz” Uyumlu Çocuk.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin, velinin ya da öğretmenin cümlesi verilir; hangi ego durumundan konuştuğu sorulur.

TuzakEgo durumunu yaşla karıştırmaktır: bir çocuk arkadaşına Eleştirel Ebeveyn'den konuşabilir, bir yetişkin Doğal Çocuk'tan kahkaha atabilir. İkinci tuzak, Yetişkin'i “olgun, iyi” diye ahlaki bir yargıyla okumaktır; ego durumları arasında iyi-kötü yoktur.

Sınavda işaretlekaynaklarda Ebeveyn için Anne-Baba, Doğal Çocuk için Serbest Çocuk adları da geçer.

✎Boşluk doldurma cümlenin ego durumunu adlandır

“Koridorda koşmak yasak, kaç kez söyleyeceğim!” diyen nöbetçi öğretmen ego durumundan konuşuyor. “Sınavın kötü geçti diye üzülme; gel, birlikte bir çay içelim.” cümlesi ego durumundan gelir. “Servis yedide kalkıyor; altı buçukta çıkarsam yetişirim.” diye hesap yapan öğrenci ego durumundadır. Kar yağınca “Hemen dışarı çıkıp kartopu oynayalım!” diye coşan öğretmen ise ego durumundan konuşuyor.

eleştirel ebeveyn · besleyici ebeveyn · yetişkin · doğal çocuk · uyumlu çocuk · kurtarıcı

?Soru çöz

Bir öğrenci, sınıf rehber öğretmenine her konuda “Siz nasıl uygun görürseniz öyle yaparım hocam.” demekte, kendi isteğini hiç dile getirememektedir. Transaksiyonel analize göre öğrencinin bu tutumu daha çok hangi ego durumundan kaynaklanır?

✓ C. Kendi isteğini bastırıp yetişkinin beklentisine boyun eğmek Uyumlu Çocuk'un işaretidir. A Eleştirel Ebeveyn kural koyar ve yargılar, boyun eğmez; B Yetişkin bilgiye dayanıp kendi kararını verirdi; D Besleyici Ebeveyn bakım ve şefkat sunar, burada öğrenci bakım vermiyor, onay bekliyor.
KAVRAM · TRANSAKSİYONEL ANALİZ

Etkileşim türleri, okşamalar, psikolojik oyunlar ve yaşam pozisyonları

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTransaksiyonel analizde Ebeveyn, Yetişkin ve Çocuk ego durumları nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eric Berne'in transaksiyonel analizine (TA) göre kişilik üç ego durumundan oluşur: anne babadan alınan kural ve bakımı taşıyan Ebeveyn, bilgiyi tartıp şimdiki gerçeğe göre karar veren Yetişkin ve çocukluktaki duygu ve tepkileri taşıyan Çocuk. Ebeveyn eleştirel ve besleyici, Çocuk doğal ve uyumlu olarak ikiye ayrılır.

Transaksiyonel analiz: ego durumları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Transaksiyonel analizde tamamlayıcı, çapraz ve gizli etkileşim nedir? Psikolojik oyunlar ve yaşam pozisyonları nelerdir?

Kısa cevap: TA'da iki kişinin ego durumları arasındaki alışverişe etkileşim denir. Tamamlayıcı etkileşimde cevap beklenen ego durumundan gelir ve iletişim sürer; çapraz etkileşimde cevap beklenmedik yerden gelir ve iletişim kopar; gizli etkileşimde açık mesajın altında örtük bir mesaj vardır. Psikolojik oyunlar gizli etkileşimlerle oynanır.

Bu konunun sonunda: bir konuşmanın tamamlayıcı, çapraz ya da gizli etkileşim olduğunu ayırt edebilir, drama üçgenindeki rolleri tanıyabilir ve sağlıklı yaşam pozisyonunu söyleyebilirsin.

Bir veli “Oğlumun bu dönemki devamsızlığı kaç gün?” diye soruyor; öğretmen “Siz hiç takip etmiyor musunuz?” diye karşılık veriyor ve görüşme orada soğuyor.

Velinin sorusu Yetişkin'den Yetişkin'e bir bilgi isteğiydi; cevap ise Eleştirel Ebeveyn'den velinin Çocuk'una geldi. Berne iletişimin üç kuralını böyle açıklar.

Oklar paralel kaldıkça iletişim sürer; cevap başka bir ego durumundan gelip oklar çaprazlanınca kopar.Görsel: Sınav Defteri
  • Tamamlayıcı (paralel) etkileşim: cevap, mesajın gönderildiği ego durumundan gelir; iletişim sürebilir.
  • Çapraz etkileşim: cevap beklenmeyen bir ego durumundan gelir; iletişim kesilir ya da konu değişir.
  • Gizli (örtük) etkileşim: açık (sosyal) mesajın altında örtük (psikolojik) bir mesaj vardır; sonucu örtük düzey belirler. Öğretmenin “Bu soruyu bu sınıfta zaten kimse çözemez” cümlesi açıkta bilgi, örtükte Çocuk'a meydan okumadır.

Okşama, birinin varlığını fark ettiğimizi gösteren tanınma birimidir: olumlu ya da olumsuz, koşullu ya da koşulsuz. İnsan okşamaya muhtaçtır; olumlu okşama alamayan çocuk azarlanmayı da kabul eder, çünkü hiç fark edilmemekten iyidir. Psikolojik oyun, gizli etkileşimlerle yürüyen, tekrarlanan ve iki tarafın da kötü hissetmesiyle biten örüntüdür (“Evet, ama…” gibi). Karpman'ın drama üçgeni oyundaki rolleri gösterir: Zulmeden, Kurtarıcı ve Kurban; oyun ilerledikçe roller el değiştirir.

Dört yaşam pozisyonu
PozisyonBakışTipik tutum
Ben iyiyim, sen iyisinKendine ve başkasına değer verirİş birliği; sağlıklı pozisyon
Ben iyi değilim, sen iyisinKendini küçümserGeri çekilme, çaresizlik
Ben iyiyim, sen iyi değilsinBaşkasını küçümserSuçlama, öfke
Ben iyi değilim, sen iyi değilsinHer şeyi değersiz görürUmutsuzluk, vazgeçme

Çocuklukta anne babanın mesajlarıyla verilen ve yaşamın planı gibi işleyen erken kararlara yaşam senaryosu denir. TA bu kararların yeniden verilebileceğine inanır. Danışmanın amacı Yetişkin'in kontrolü ele alması, oyunlardan ve senaryodan özgürleşmek ve “Ben iyiyim, sen iyisin” pozisyonuna ulaşmaktır.

Akılda kalsın: Okları çiz: oklar paralelse konuşma sürer, çaprazlanırsa kopar, altta ikinci bir ok varsa oyun başlar. Yaşam pozisyonunda hedef tektir: Ben iyiyim, sen iyisin.
Sınavda

Nasıl sorulurİki kişi arasındaki kısa bir konuşma verilir; etkileşimin türü ya da cevabın hangi ego durumundan geldiği sorulur; yaşam pozisyonu da bir tutumla gelir.

TuzakÇapraz etkileşimi kavga sanmaktır: belirleyici olan ses tonu değil, cevabın beklenen ego durumundan gelip gelmemesidir; sakin bir cevap da çapraz olabilir. İkinci tuzak, oyunu bilinçli bir kurnazlık sanmaktır; oyun büyük ölçüde farkında olmadan tekrarlanır.

?Soru çöz

Öğrenci: “Hocam, yarınki sınav hangi konuları kapsıyor?”
Öğretmen: “Sen hep son dakikada mı sorarsın, hiç sorumluluk duygun yok mu?”
Transaksiyonel analize göre bu etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Öğrencinin Yetişkin'den gelen bilgi sorusuna öğretmen yargılayan Eleştirel Ebeveyn'den, öğrencinin Çocuk'una cevap vermiş; oklar çaprazlandığı için bu çapraz etkileşimdir. A Yetişkin cevabı konu bilgisi verirdi; C ortada örtük bir mesaj değil açık bir eleştiri var ve şefkat yok; D cevap Çocuk'tan değil Ebeveyn'den geliyor ve beklenen yerden gelmediği için tamamlayıcı değildir.

✎Boşluk doldurma TA kavramları

Dört yaşam pozisyonundan sağlıklı olanı pozisyonudur. Psikolojik oyunlardaki Zulmeden, Kurtarıcı ve Kurban rolleri ile açıklanır. Kişinin varlığının fark edildiğini gösteren tanınma birimine ise denir.

ben iyiyim, sen iyisin · drama üçgeni · okşama · ego durumu · yaşam senaryosu
YAKLAŞIM · AİLE DANIŞMASI

Aile danışması: sistem bakışı, Bowen'in farklılaşması, Minuchin'in sınırları, Satir'in iletişim duruşları

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAdler'e göre doğum sırası kişiliği nasıl etkiler? Aile atmosferi ve erken anılar psikolojik danışmada nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Adler'e göre yaşam stili aile içinde biçimlenir. Aile atmosferi (ilişkilerin iklimi), aile takımyıldızı (kardeşler arasındaki konumlar) ve psikolojik doğum sırası çocuğun kendine biçtiği rolü etkiler. Danışanın çocukluğundan anlattığı tek ve belirli olaylar, yani erken anılar, onun bugünkü yaşam stilini ve kurgusal amaçlarını gösterir.

Doğum sırası, aile atmosferi, erken anılar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aile danışmasında sistem yaklaşımı nedir? Bowen, Minuchin ve Satir'in temel kavramları nelerdir?

Kısa cevap: Sistemik yaklaşım sorunu bireyde değil aile sisteminin işleyişinde arar; okula sorunla gelen çocuk ailenin belirlenmiş hastası olabilir. Bowen benliğin farklılaşmasını, üçgenleşmeyi ve kuşaklararası aktarımı; Minuchin alt sistemleri, sınırları ve hiyerarşiyi; Satir özsaygıyı ve iletişim duruşlarını (yatıştırıcı, suçlayıcı, aşırı mantıklı, ilgisiz, tutarlı) öne çıkarır.

Bu konunun sonunda: bir aile vakasında üçgenleşmeyi, farklılaşma düzeyini, katı ya da belirsiz sınırı ve Satir'in iletişim duruşlarını tanıyabilir ve üç aile yaklaşımını kurucusuyla eşleyebilirsin.

Anne babası her tartıştığında karın ağrısı başlayan ve okula gelemeyen Ece, rehberlik servisine “sorunlu öğrenci” dosyasıyla değil, bütün ailesiyle birlikte çağrılıyor.

Sistem bakışına göre aile, parçalarının toplamından fazla bir bütündür; bir üyedeki değişim herkesi etkiler. Neden-sonuç doğrusal değil döngüseldir: annenin eleştirisi çocuğun içe kapanmasını, içe kapanma da eleştiriyi besler; “kim başlattı” sorusunun cevabı yoktur. Aile dengesini korumaya çalışır ve belirti çoğu zaman bu dengenin bir parçasıdır. Belirtiyi taşıyan üyeye belirlenmiş hasta denir.

Üç aile yaklaşımı
YaklaşımTemel kavramlarDanışmanın yaptığı
Bowen (aile sistemleri, kuşaklararası)Benliğin farklılaşması (duygu ile düşünceyi, kendini aileden ayırabilme), üçgenleşme (iki kişi arasındaki gerginliğin üçüncü kişiye taşınması), aile yansıtma süreci, kuşaklararası aktarım, duygusal kopmaGenogramla en az üç kuşağı çizer; sakin, üçgene çekilmeyen bir koç gibi davranır
Minuchin (yapısal)Alt sistemler (eşler, ebeveynler, kardeşler), sınırlar, hiyerarşi; iç içe geçmiş aile (belirsiz sınır), kopuk aile (katı sınır)Aileye katılır, canlandırmayla örüntüyü odada oynatır, sınırları ve hiyerarşiyi yeniden çizer
Satir (deneyimsel, iletişim)Özsaygı; iletişim duruşları: yatıştırıcı, suçlayıcı, aşırı mantıklı, ilgisiz (konuyu dağıtan), tutarlıSıcak bir model olur; aile heykeliyle ilişkileri bedenle canlandırır, tutarlı iletişimi öğretir
Sağlıklı sınır duvar da değil, boşluk da değildir: üyeler hem birbirine bağlı hem de özerktir.Görsel: Sınav Defteri

Satir'in duruşlarında ayırt edici olan, söz ile duygunun örtüşüp örtüşmediğidir: yatıştırıcı kendini yok sayıp karşısındakini memnun eder, suçlayıcı karşısındakini yok sayar, aşırı mantıklı duyguyu yok sayıp kurallardan konuşur, ilgisiz konuyu dağıtır; tutarlı kişi ise hissettiğini söyler. Ailenin bütün üyeleriyle yapılan bu çalışmayı, Grupla psikolojik danışma sayfasında göreceğimiz grup süreçlerinden ayırmak gerekir: ailede üyeler zaten ortak bir geçmişe ve sisteme sahiptir.

Akılda kalsın: Üç aile kuramcısı, üç anahtar: Bowen ayrışma ister (farklılaşma), Minuchin düzen ister (sınır ve hiyerarşi), Satir sahicilik ister (tutarlı iletişim).
Sınavda

Nasıl sorulurBir aile vakası verilir; anlatılan örüntünün hangi kavram olduğu (üçgenleşme, iç içe geçmiş aile, belirlenmiş hasta) ya da danışmanın tekniğinin hangi yaklaşıma ait olduğu sorulur; sistemik bakışın varsayımları öncüllerle de gelir.

Tuzakİç içe geçmiş aileyi “sıcak ve yakın aile” diye olumlu okumaktır; belirsiz sınır özerkliği engeller. İkinci tuzak, Satir'in tutarlı duruşunu yatıştırıcı duruşla karıştırmaktır.

✎Boşluk doldurma aile vakasındaki kavramı adlandır

Anne ile baba birbirleriyle konuşmak yerine şikâyetlerini oğulları aracılığıyla iletiyorsa Bowen bu örüntüye der. Annenin, lise öğrencisi kızının bütün mesajlarını okuyup arkadaşlarını onun adına seçtiği aile Minuchin'e göre örneğidir. Aynı evde yaşayıp çocuğun okuldaki sorunlarından aylarca haberi olmayan aile ise olarak adlandırılır. Her tartışmada “Haklısın, nasıl istersen.” diyerek kendi isteğini hiç söylemeyen baba, Satir'in duruşundadır.

üçgenleşme · iç içe geçmiş aile · kopuk aile · yatıştırıcı · suçlayıcı · belirlenmiş hasta

?Soru çöz

Sistemik aile danışmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Belirti gösteren çocuk, ailenin işleyişindeki bir sorunu taşıyor olabilir.
II. Aile içi ilişkiler döngüsel nedensellikle açıklanır.
III. Danışman yalnız belirti gösteren üyeyle çalışmayı, aileyi sürece katmamayı tercih eder.

✓ D. Belirlenmiş hasta düşüncesi (I) ve döngüsel nedensellik (II) sistem bakışının iki temel varsayımıdır. A II'yi dışarıda bırakır, oysa ilişkileri doğrusal değil döngüsel görmek yaklaşımın özüdür; B ve C'deki III bireysel danışmanın tutumudur, sistemik danışman sorunu ailenin örüntüsünde aradığı için aileyi sürece katar.
KURAM · KARŞILAŞTIRMA

Postmodern ve sistemik yaklaşımlar yan yana; psikolojik danışma kuramlarının haritası

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDavranışçı danışma, akılcı duygusal davranışçı terapi, bilişsel terapi ve gerçeklik terapisi nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Bilişsel-davranışçı kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dört yaklaşımın ortak yanı etkin ve yönlendirici danışman, kısa süreli ve yapılandırılmış süreç, şimdiye odak ve ev ödevidir. Ayrıldıkları nokta değişimin kapısıdır: davranışçı danışma öğrenme koşullarını, AKDDT mutlakçı inançları, bilişsel terapi otomatik düşünceleri ve çarpıtmaları, gerçeklik terapisi ise ihtiyaçlar için seçilen davranışı değiştirir.

Dört yaklaşımın karşılaştırması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözüm odaklı kısa danışma, öyküsel terapi, transaksiyonel analiz ve aile danışması nasıl ayrılır? Psikolojik danışma kuramları nasıl karşılaştırılır?

Kısa cevap: Çözüm odaklı danışma çözüme, öyküsel terapi danışanın öyküsüne, transaksiyonel analiz ego durumları arasındaki alışverişe, aile danışması ise sistemin örüntüsüne bakar. İlk ikisi postmodern yaklaşımlardır ve danışanı kendi yaşamının uzmanı sayar; TA ve aile yaklaşımları kişiyi ilişkileri içinde ele alır. Kuram sorusunda ipucu, danışmanın neye baktığıdır.

Bu konunun sonunda: aynı danışan cümlesine verilen tepkilerden çözüm odaklı, öyküsel, TA ve aile yaklaşımına uyanı seçebilir ve postmodern yaklaşımların ortak varsayımlarını söyleyebilirsin.

Aynı cümleyle gelen bir lise öğrencisini dört danışman dinliyor; biri çözüme, biri öyküye, biri ego durumuna, biri de aileye bakıyor.

Postmodern ve sistemik yaklaşımlar yan yana
Çözüm odaklıÖyküselTransaksiyonel analizAile danışması
İnsan doğasıKaynakları olan; değişim kaçınılmazYaşamını öykülerle anlamlandıranOlumlu; karar verebilen ve kararını değiştirebilenSistemin parçası, ilişkileriyle anlaşılan
Temel kavramlarİstisna, ilişki türleri, küçük değişimBaskın ve alternatif öykü, dışsallaştırma, benzersiz sonuçEgo durumları, etkileşim, oyun, yaşam pozisyonu, senaryoFarklılaşma, üçgenleşme, sınır, hiyerarşi, iletişim duruşu
Danışmanın amacıDanışanın istediği küçük, somut değişimDanışanın tercih ettiği öyküyü yazmasıYetişkin'in kontrolü, özerklik, “Ben iyiyim, sen iyisin”Sistemin örüntüsünü ve sınırlarını değiştirmek
TekniklerMucize, istisna, ölçekleme, başa çıkma soruları; iltifatDışsallaştırma, göreli etki soruları, mektup, tanıklarYapısal analiz, etkileşim ve oyun analizi, sözleşmeGenogram, katılma, canlandırma, aile heykeli
Danışmanın rolüMerak eden, “bilmeyen” ortakOrtak yazar, yargıları sorgulayanÖğretici, sözleşme ortağıSisteme katılan, yeniden düzenleyen

Kuram haritası: danışman nereye bakıyor?

ÖABT'de kuram sorularının çoğu danışmanın bir cümlesini verip neye baktığını yoklar.

Dört sayfalık kuram haritası
Danışman nereye bakıyor?Kuram ailesiTipik danışman sorusu
Geçmişe, bilinç dışınaPsikanalitik“Bu sana kimi hatırlatıyor?”
Amaca, yaşam stilineAdlerci“Bu davranış sana ne kazandırıyor?”
Şimdiki yaşantıya, ilişkiye, seçimeDanışan merkezli, varoluşçu, Gestalt“Şu an ne yaşıyorsun?”
Davranışa, düşünceyeBilişsel-davranışçı“Ne yapıyorsun, o an aklından ne geçiyor?”
Çözüme, öyküyeÇözüm odaklı, öyküsel“Ne zaman daha iyiydi?”
Etkileşime, sistemeTA, aile danışması“Kim kime, hangi sesle cevap veriyor?”

Kuramların ortak becerilerini (dinleme, yansıtma, özetleme) Bireyle psikolojik danışma sayfasında göreceğiz.

Ek bilgi: kuramları bütünleştirmek

Uygulamada pek çok danışman tek bir kurama bağlı kalmaz, birkaç kuramı danışana göre bütünleştirerek kullanır; sınavda ise her teknik ait olduğu kuramla sorulur.

Akılda kalsın: Danışmanın son cümlesine bak: sayı istiyorsa ölçekleme, soruna ad veriyorsa öyküsel, “Bunu hangi yanınla söyledin?” diyorsa TA, aileyi odaya çağırıyorsa sistemik.
Sınavda

Nasıl sorulurAynı danışan cümlesine verilmiş tepkilerden belirli bir yaklaşıma uyanı sorulur ya da postmodern yaklaşımın varsayımları “hangisi değildir” kalıbıyla yoklanır.

TuzakTransaksiyonel analizi postmodern sanmaktır; TA psikanalizden doğmuş, ego durumlarına dayanan bir kuramdır. İkinci tuzak, aile danışmasını aileye öğüt vermek sanmaktır; danışman ailedeki örüntüyü odada görünür kılar ve değiştirir.

Hepsi bir arada: postmodern ve sistemik yaklaşımlar
KonuÇekirdek bilgiKesitte ipucu
Çözüm odaklı: ilkelerSorun değil çözüm; danışan uzman; küçük değişim; ziyaretçi, yakınmacı, müşteriDanışmanın neyin işe yaradığını sorması
Çözüm odaklı: sorularMucize, istisna, ölçekleme, başa çıkma; iltifat ve görev“Sorunun olmadığı bir gün oldu mu?” = istisna
Öyküsel terapiBaskın öykü, dışsallaştırma, benzersiz sonuç, alternatif öyküSorunu ayrı bir varlık gibi adlandırmak
TA: ego durumlarıEbeveyn (eleştirel, besleyici), Yetişkin, Çocuk (doğal, uyumlu)“-meli, kaç kez söyleyeceğim” = eleştirel Ebeveyn
TA: etkileşim, oyunTamamlayıcı, çapraz, gizli etkileşim; okşama; drama üçgeni; yaşam pozisyonlarıBeklenmedik ego durumundan cevap = çapraz
Aile danışmasıBowen farklılaşma ve üçgenleşme; Minuchin sınırlar; Satir duruşlarıEşlerin çocuk üzerinden konuşması = üçgenleşme
Kuram haritasıPostmodern: gerçeklik dille kurulur, danışan uzmandırDanışmanın neye baktığı kuramı ele verir

Kendini yokla

  • □ Çözüm odaklı yaklaşımın varsayımlarını ve üç ilişki türünü ayırabiliyorum.
  • □ Mucize, istisna, ölçekleme ve başa çıkma sorularını ayırt edebiliyorum.
  • □ Dışsallaştırıcı soruyu tanıyıp öyküsel terapinin akışını sıralayabiliyorum.
  • □ Bir cümlenin hangi ego durumundan geldiğini söyleyebiliyorum.
  • □ Tamamlayıcı, çapraz ve gizli etkileşimi ve drama üçgeni rollerini tanıyabiliyorum.
  • □ Bowen, Minuchin ve Satir'in kavramlarını aile vakasında gösterebiliyorum.
  • □ Aynı cümleye verilen tepkilerden dört yaklaşıma uyanı seçebiliyorum.

⇄Bilgi eşleştirme aynı cümleye dört yaklaşımdan dört cevap

Danışan: “Annemle babam sürekli kavga ediyor, ben de derslerime odaklanamıyorum.”

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi çözüm odaklı kısa danışma ve öyküsel terapi gibi postmodern yaklaşımların ortak varsayımlarından biri değildir?

✓ A. Doğru yorumu bilen uzman danışman modern kuramların, özellikle psikanalitik yaklaşımın varsayımıdır; postmodern danışman “bilmeyen” ve merak eden bir ortaktır. B sosyal inşacılığın temelidir; C her iki yaklaşımın danışana bakışıdır; D öyküsel terapinin alternatif öykü, çözüm odaklı danışmanın birden çok çözüm fikrine dayanır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Lise ikinci sınıftaki 16 yaşındaki Deniz, matematik yazılısından 45 aldıktan sonra okulun psikolojik danışmanına başvurmuştur. Notu öğrendiği gün eve gidip ağladığını, iki gündür kimseyle konuşmadığını, sınıfa girerken ellerinin titrediğini anlatmaktadır. Görüşme boyunca birkaç kez “Matematikte asla başarısız olmamalıyım; olursam ailemin yüzüne bakamam.” demiştir. AKDDT'yi benimsediğini söyleyen danışman, Deniz'i dikkatle dinlemiş ve “Böyle hissetmen çok doğal, yazılı gerçekten zordu.” diyerek onu rahatlatmaya çalışmıştır. Ardından Deniz'in sınavla ilgili cümlelerine hiç değinmeden ona aşamalı kas gevşetmesini öğretmiş, her akşam bu alıştırmayı yapmasını ödev olarak vermiştir. Bir hafta sonra Deniz, kaygısının biraz azaldığını ama yeni yazılıyı düşündükçe aynı cümleyi kendine yeniden söylediğini anlatmıştır.

Bu danışman, AKDDT'nin aşağıdaki ilkelerinden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ B. Deniz'in “asla başarısız olmamalıyım” cümlesi kaygıyı doğuran mutlakçı inançtır (B); danışman ona hiç ulaşmamış, tartışma (D) aşaması yapılmamış, bu yüzden inanç yeni yazılıda geri gelmiştir. A koşulsuz kabul kuramda vardır ve danışman onu çiğnememiştir; C Ellis sıcaklığı zorunlu saymaz, bu kuramın ilkesi değildir; D öncül-sonuç kaydı davranışçı işlevsel analizin aracıdır, gevşeme ödevi de AKDDT'nin kaldıracı değildir.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Ellis: AKDDT ve ABCDE

?Soru 2

Bilişsel terapiyi benimseyen bir psikolojik danışman, “Sınıfta söz alırsam herkes bana güler.” diyen danışanına, bu düşünceyi doğru kabul etmeden önce bir hafta boyunca iki kez söz alıp sınıfın gerçek tepkisini not etmesini önermiştir. Danışmanın bu uygulaması aşağıdakilerden hangisinin örneğidir?

✓ A. Danışan otomatik düşüncesini bir hipotez gibi gerçek yaşamda sınıyor ve kanıt topluyor; bu Beck'in davranışsal deneyidir. B utanç saldırısında AKDDT danışanı bilerek utandırıcı bir şey yapmaya çağırır, amaç bir düşünceyi sınamak değil utanca dayanmaktır; C sistematik duyarsızlaştırmada gevşeme ve hayal basamakları kullanılır; D sanki gibi davranma Adlerci bir rol denemesidir.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Beck: otomatik düşünceler, çarpıtmalar

?Soru 3

Adlerci danışmada erken anıların kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Anının gerçekte anlatıldığı gibi yaşanıp yaşanmadığı belirleyicidir.
II. Danışanın bugün kendine ve dünyaya ilişkin inançlarını yansıtır.
III. Yaşam stili değerlendirmesinin bir parçasıdır.

✓ D. Erken anı, danışanın bugünkü inançlarını (II) gösterdiği için yaşam stili değerlendirmesinde (III) kullanılır. A ve C'deki I yanlıştır: Adlerci danışman anının doğruluğuyla değil, danışanın onu nasıl hatırladığıyla ilgilenir; B III'ü dışarıda bırakır, oysa erken anılar aile takımyıldızıyla birlikte yaşam stili analizinin temel aracıdır.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Doğum sırası, aile atmosferi, erken anılar

?Soru 4

Danışan merkezli kuramın insan doğasına ilişkin görüşleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. İnsan özünde iyi, yapıcı ve güvenilirdir.
II. Davranışı anlamak için kişinin olayları nasıl algıladığına bakılmalıdır.
III. Uyumsuz davranış, bilinç dışındaki cinsel ve saldırgan dürtülerin bastırılmasından doğar.

✓ B. İyimser bakış (I) ve kişinin öznel algısını esas alan fenomenolojik tutum (II) Rogers'ın iki temel varsayımıdır. A II'yi dışarıda bırakır, oysa içsel algı kuramın merkezindedir; C ve D'deki III psikanalitik açıklamadır, Rogers uyumsuzluğu dürtüye değil benlik ile yaşantının çatışmasına bağlar.Kaynak: Hümanistik ve varoluşçu kuramlar · Rogers: benlik ve değer koşulları

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi varoluşçu yaklaşımın insan doğasına ilişkin görüşlerinden biri değildir?

✓ A. Davranışı çevresel pekiştireçlere bağlamak davranışçı görüştür; varoluşçular insanı çevrenin ürünü değil, seçimlerinin sahibi sayar. B kendini farkındalık ve seçim özgürlüğü yaklaşımın temelidir; C kaygı özgürlüğün eşlikçisi olarak görülür; D anlam arayışı Frankl ve Yalom'un ortak vurgusudur.Kaynak: Hümanistik ve varoluşçu kuramlar · Varoluşçu yaklaşım: dört temel kaygı

?Soru 6

Okulun psikolojik danışmanına kendi isteğiyle başvuran 16 yaşındaki Kerem, iki yaş büyük ağabeyinin yıllardır okul birincisi olduğunu, öğretmenlerin kendisini hep ağabeyiyle karşılaştırdığını anlatmaktadır. Son aylarda derslere çalışmayı neredeyse bıraktığını, bunun yerine okul takımında herkesten fazla antrenman yaptığını söyleyen Kerem, takımda da “en iyi” olamazsa hiçbir şeyin anlamı kalmayacağını düşünmektedir. Annesi ve babası onu desteklediklerini söyleseler de Kerem evde kendini “ikinci sırada” hissettiğini belirtmektedir. Görüşmenin sonunda Kerem, “Ne kadar uğraşsam da hiçbir işte ağabeyim kadar başarılı olamıyorum.” demiştir.

Danışman Adlerci yaklaşımı benimsediğine göre Kerem'in son cümlesine vereceği aşağıdaki tepkilerden hangisi bu yaklaşımla en tutarlıdır?

✓ B. Tepki, doğum sırasını ve danışanın kendine koyduğu kurgusal amacı birlikte ele alıyor; bu Adlerci bir yorumdur. A seçmeden konuşmaya çağıran serbest çağrışımdır, psikanalitiktir; C duyguyu yansıtan danışan merkezli tepkidir, Hümanistik ve varoluşçu kuramlar sayfasında göreceğiz; D rüyadaki imgeyi evrensel bir arketiple ilişkilendiren Jungcu bakıştır.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Jung ve üç kuramın karşılaştırması

?Soru 7

Psikanalitik yaklaşımı benimseyen bir psikolojik danışman, ilk görüşmelerde danışanına kendi ergenlik yıllarındaki aile sorunlarını ayrıntılı biçimde anlatmış, danışanın sorularına kişisel görüşleriyle cevap vermiştir. Bu danışman, psikanalitik kuramın aşağıdaki ilkelerinden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ B. Kendi yaşamını anlatıp kişisel görüş veren danışman “boş perde” olamaz; danışanın geçmişteki kişileri ona yansıtması, yani aktarımın görünmesi bulanıklaşır. A eşit iş birliği Adlerci danışmanın ilkesidir; C ev ödevi Adlerci ve davranışçı yaklaşımların aracıdır; D koşulsuz olumlu kabul Rogers'ın koşuludur. Bu üçü başka kuramlara aittir ve kesitteki davranış onlara aykırı değildir.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Psikanalitik teknikler: aktarım, direnç

?Soru 8

Davranışçı danışma, AKDDT, bilişsel terapi ve gerçeklik terapisinin ortak özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Danışman etkin ve yönlendiricidir.
II. Danışmada ev ödevi ve somut adımlar kullanılır.
III. Değişim için danışanın çocukluk çatışmalarına ilişkin içgörü kazanması şarttır.

✓ D. Etkin danışman (I) ve ödevle somut adımlar (II) dört yaklaşımın ortak paydasıdır. A II'yi dışarıda bırakır, oysa dördü de ödev kullanır; B ve C'deki III psikanalitik bir varsayımdır, bu yaklaşımlar geçmişin çözümlenmesi yerine bugünkü davranış ve düşünceyle çalışır.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Dört yaklaşımın karşılaştırması

?Soru 9

Gestalt terapiyi benimseyen bir psikolojik danışmanın aşağıdaki tepkilerinden hangileri kuramla tutarlıdır?

I. “Annenden söz ederken yumruklarını sıktığını fark ettin mi?”
II. “Bu öfkenin çocukluğundaki hangi olaydan kaynaklandığını birlikte bulalım.”
III. “O konuşmayı şimdi yaşıyormuş gibi, şimdiki zamanla anlatır mısın?”

✓ A. Bedensel ipucunu fark ettirmek (I) farkındalığı, geçmiş sahneyi şimdiki zamana getirmek (III) şimdi ve burada ilkesini işletir. B ve C'deki II, öfkenin geçmişteki nedenini aratır; bu psikanalitik bir yoldur ve Gestalt'ın kaçındığı “neden” sorusudur; D de II'yi içerdiği için yanlıştır.Kaynak: Hümanistik ve varoluşçu kuramlar · Gestalt: şimdi ve burada, bitmemiş işler

?Soru 10

Sınıf arkadaşı Mert, her teneffüste Selin'in kalemlerini sormadan alıp geri getirmemektedir. Aşağıdakilerden hangisi Selin'in atılgan bir tepkisidir?

✓ D. Selin duygusunu ve isteğini açıkça söylüyor, Mert'i aşağılamadan ona bir yol da gösteriyor; hem kendi hakkını hem ilişkiyi koruyor. A hakkından vazgeçen pasif tepkidir; B karşısındakini suçlayıp etiketleyen saldırgan tepkidir; C öfkeyi dolaylı yoldan, misilleme yaparak gösteren pasif-saldırgan tepkidir.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Model olma, sözleşme, jeton, atılganlık
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →