Test teknikleri ve psikometri: zekâ, yetenek, ilgi, kişilik testleri ve puanlar

Psikolojik testlerin türlerini, iyi bir testin özelliklerini, norm ve standart puanları, zekâ, ilgi ve kişilik testlerini ve sonuç yorumlamayı öğren.

7 durakÖABT
15 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 15tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Test teknikleri: standart testin üç dayanağı ve test türleri

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBireyi tanıma teknikleri nelerdir? Test dışı teknikler ile test teknikleri arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Test dışı teknikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bireyi tanıma, öğrencinin kendini tanımasına ve ona uygun yardımın planlanmasına hizmet eden sistemli bilgi toplamadır. Test dışı teknikler (gözlem, olay kaydı, derecelendirme ölçeği, sosyometri, kimdir bu, otobiyografi, anket, görüşme, ev ziyareti, vaka incelemesi) standart değildir, betimleyici bilgi verir, öğretmenler de kullanabilir. Test teknikleri ise standart, norma dayalı ve uzmanlık gerektiren ölçme araçlarıdır.

Bireyi tanıma ve teknik türleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik test nedir, standart bir testin özellikleri nelerdir? Hız ve güç testi, bireysel ve grup testi, başarı ve yetenek testi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Psikolojik test, bir özelliği herkese aynı yönerge ve koşullarda uygulanan maddelerle ölçen, aynı anahtarla puanlanan ve puanı bir norm grubuyla karşılaştırarak yorumlayan araçtır. Testler uygulamaya göre bireysel ya da grup, süreye göre hız ya da güç, ölçtüğüne göre başarı, yetenek, ilgi ya da kişilik testi diye ayrılır.

Bu konunun sonunda: standart testin üç dayanağını sayabilir, betimlenen bir testin hız mı güç mü, başarı mı yetenek mi olduğunu ayırt edebilir ve maksimum performansı tipik performanstan ayırabilirsin.

Dokuzuncu sınıf veli toplantısının sonunda bir baba rehberlik servisinin kapısını çalıyor: “Oğluma bir test yapın, hangi mesleğe uygun olduğunu söylesin.” Rehberlik öğretmeni önce bir soru soruyor: “Hangi test, neyi ölçmek için?”

Test dışı teknikler sayfasında gördüğümüz gözlem ve sosyometri öğrenciyi kendi akışında, çoğunlukla nitel bilgiyle tanıtır. Test teknikleri ise üç dayanak üzerinde durur. Standart uygulama: yönerge, süre ve ortam herkes için aynıdır. Standart puanlama: aynı cevap anahtarı, kimin puanladığından bağımsız sonuç verir. Norm: puan, temsilî bir grubun puanlarıyla karşılaştırılarak anlam kazanır. Bu üçü olmadan elde edilen sayı yalnız bir izlenimdir.

Test türleri: hangi ölçüte göre, hangi çift?
ÖlçütTürlerRehberlik servisinden örnek
Kaç kişiye birden?Bireysel test / grup testiUzmanın tek çocukla uyguladığı zekâ testi; bütün sınıfa aynı anda verilen ilgi envanteri
Süre mi, güçlük mü?Hız testi / güç testiKolay maddelerde beş dakikada kaç işlem yapıldığı; süre bol, maddeler kolaydan zora
Ne ölçülüyor?Başarı / yetenek / ilgi / kişilikDönem sonu matematik testi; mekanik yetenek testi; mesleki ilgi envanteri; kişilik envanteri
Ek bilgi: el kitabı ve iki sınıflama daha

Her standart testin el kitabında uygulama yönergesi, norm tablosu ve geçerlik-güvenirlik kanıtları yer alır.Norma dayalı / ölçüte dayalı: puan ya yaşıtlarla (“yaşıtlarının %70'inden yüksek”) ya da önceden belirlenmiş bir ölçütle (“okuma ölçütünü karşıladı”) karşılaştırılır. Sözel / sözel olmayan (performans): dili yeterli olmayan çocukta küplerle, resimlerle yapılan görevler kullanılır.

İki ince ayrım

Başarı ile yetenek maddeden değil amaçtan ayrılır: başarı testi bir öğretimin sonunda ne öğrenildiğini, yetenek testi bir alanda ileride ne kadar öğrenilebileceğini kestirir. Aynı sayısal soru dönem sonunda başarıyı, mühendislik adayı seçerken yeteneği yoklar.

Maksimum ile tipik performans adaydan isteneni ayırır: zekâ, yetenek ve başarı testinde aday elinden gelenin en iyisini yapar; ilgi ve kişilik araçlarında doğru cevap yoktur, genellikle nasıl davrandığı sorulur. Bu ikinci gruba çoğunlukla “envanter” denir; kendini iyi gösterme eğilimi (sosyal beğenirlik) sonucu bozabilir.

Akılda kalsın: Bir testi dört soruyla tanı: Kaç kişi? (bireysel/grup) Ne ayırt ediyor, süre mi güçlük mü? (hız/güç) En iyisi mi, genellikle mi? (maksimum/tipik) Geçmiş mi, gelecek mi? (başarı/yetenek).
Sınavda

Nasıl sorulurBir test kısaca betimlenir ve hangi türe girdiği ya da test dışı tekniklerden hangi özelliğiyle ayrıldığı sorulur; öncüllü sorular sık gelir.

TuzakHız testini “zor test” sanmaktır: hız testinde maddeler kolaydır ve bireyleri süre ayırt eder; güç testinde süre yeterlidir, maddeler giderek zorlaşır. İkinci tuzak, ilgi envanterinde “doğru cevap” aramaktır; envanter tipik performansı yoklar.

⇄Bilgi eşleştirme betimleme → test türü

?Soru çöz

Standart bir psikolojik testi test dışı tekniklerden ayıran özelliklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Uygulama yönergesi, süresi ve koşulları herkes için aynıdır.
II. Elde edilen puan bir norm grubunun puanlarıyla karşılaştırılarak yorumlanır.
III. Bireyi kendi doğal ortamında, davranışın akışı içinde izler.

✓ B. Standart uygulama (I) ve norma göre yorum (II) testi tanımlayan dayanaklardır. A norm karşılaştırmasını eksik bırakır, oysa ham puan normsuz yorumlanamaz; C ve D'deki III doğal ortamda gözlemin, yani bir test dışı tekniğin özelliğidir, test standart koşul ister.
KAVRAM · PSİKOMETRİ

Güvenirlik ve geçerlik: iyi bir testin iki sınavı

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBireyi tanımada gözlem türleri nelerdir? Olay kaydı (anekdot) nasıl tutulur?Bağlantılı konudan (Test dışı teknikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gözlem, davranışın planlı biçimde izlenip kaydedilmesidir; doğal ortamda ya da düzenlenmiş (yapılandırılmış) bir durumda, gözlemci gruba katılarak ya da katılmadan yapılabilir. Olay kaydı (anekdot), öğrencinin dikkat çeken bir davranışının tarih, saat ve yerle birlikte, yorum katılmadan yazılmasıdır; yorum ayrı bir bölüme konur ve tek kayıtla genelleme yapılmaz.

Gözlem ve olay kaydı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik testlerde güvenirlik ve geçerlik nedir? Test-tekrar test, Cronbach alfa, yapı geçerliği ve yordama geçerliği nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Güvenirlik, test puanlarının tutarlılığı ve ölçme hatasından arınıklık derecesidir; test-tekrar test, eşdeğer formlar, iki yarıya bölme, KR-20 ve Cronbach alfa ile kestirilir. Geçerlik, testin ölçmek istediği özelliği ölçme derecesidir; kapsam, yapı ve ölçüt-bağıntılı (uygunluk, yordama) geçerlikle incelenir. Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur ama tek başına yetmez.

Bu konunun sonunda: betimlenen bir yöntemin hangi güvenirlik ya da geçerlik türünü kestirdiğini ayırt edebilir, uygunluk geçerliğini yordama geçerliğinden ayırabilir ve “güvenilir ama geçersiz” bir testi örnekle açıklayabilirsin.

Bir öğrenci aynı mesleki ilgi envanterini iki hafta arayla doldurmuş; ilkinde en yüksek alanı “sanat”, ikincisinde “hesap” çıkmış. Rehberlik öğretmeni öğrenciden önce envanterin el kitabına bakıyor.

Her puan iki parçadan oluşur: ölçülen özelliğin gerçek düzeyi ve rastlantısal hata (yorgunluk, şans, belirsiz madde). Güvenirlik bu hatanın küçüklüğüdür: aynı kişi aynı özellik için yeniden ölçüldüğünde benzer puan almalıdır. Katsayı 0 ile 1 arasındadır; 1'e yaklaştıkça puanlar tutarlıdır. Geçerlik ise başka bir sorudur: test, adının söylediği özelliği mi ölçüyor, yoksa onunla birlikte başka bir şeyi mi? Uzun ve karmaşık yönergeli bir kaygı ölçeği, kaygının yanında okuduğunu anlama becerisini de ölçüyor olabilir.

Önce dalı seç (tutarlılık mı, doğru şeyi ölçmek mi), sonra tek bir soru sor: güvenirlikte “kaç uygulama?”, geçerlikte “neyle karşılaştırılıyor?”.Görsel: Sınav Defteri

İki ilişki

Tutarsız bir ölçüm hiçbir şeyi doğru ölçemeyeceği için geçerli bir test güvenilirdir; ama her seferinde aynı yanlış şeyi ölçen bir test de tutarlı olabilir, yani güvenilir test geçerli olmayabilir. İkinci incelik, kararlılığın ölçülen özelliğe bağlı olmasıdır: o anki durumluk kaygı gibi gün gün değişen bir özellikte test-tekrar test katsayısının düşük çıkması testin değil, özelliğin doğasından gelir. Böyle ölçeklerde iç tutarlılık daha uygun kanıttır.

Akılda kalsın: Güvenirlik: “Kaç kez ölçsem aynı mı?” Geçerlik: “Ölçtüğüm şey o mu?” İki uygulama: zaman (test-tekrar) ya da form (eşdeğer); tek uygulama: iç tutarlılık. Ölçüt bugünse uygunluk, gelecekteyse yordama.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ölçek geliştirme çalışması anlatılır ve araştırmacının hangi güvenirlik ya da geçerlik kanıtını topladığı sorulur.

TuzakAynı testin iki kez uygulanmasını (güvenirlik) yeni testin başka bir testle karşılaştırılmasıyla (uygunluk geçerliği) karıştırmaktır. İkinci tuzak, iki yarıya bölmede iki uygulama yapıldığını sanmaktır; test bir kez uygulanır. Üçüncüsü, “güvenilir test geçerlidir” önermesini doğru saymaktır.

?Soru çöz

Bir psikolojik danışman geliştirdiği akademik erteleme ölçeğini dönem başında 300 öğrenciye uygulamış; ölçek puanlarının, aynı öğrencilerin dönem sonuna kadar zamanında teslim etmediği ödev sayısını ne ölçüde kestirdiğini incelemiştir. Danışman, ölçeğin hangi özelliğine kanıt toplamıştır?

✓ D. Ölçüt (teslim edilmeyen ödev) dönem sonunda, yani gelecekte ortaya çıkıyor; testin geleceği kestirme gücü yordama geçerliğidir. A kapsam geçerliği maddelerin konuyu temsiline belirtke tablosuyla bakar; B test-tekrar test aynı ölçeği iki kez uygulamayı gerektirir; C uygunlukta ölçüt testle aynı dönemde toplanır.

✎Boşluk doldurma güvenirlik ve geçerlik

“Hiç / Bazen / Sık sık” biçiminde yanıtlanan bir ölçekte, tek uygulamayla maddelerin birbiriyle tutarlılığına bakan katsayı 'dır. Bir başarı testinin işlenen bütün konuları ağırlıklarına göre temsil etmesi geçerliğidir. Yeni bir kaygı ölçeğinin başka bir kaygı ölçeğiyle yüksek, bir zekâ testiyle düşük ilişki vermesi geçerliğine kanıttır.

Cronbach alfa · kapsam · yapı · KR-20 · yordama · görünüş
KAVRAM · PSİKOMETRİ

Norm ve standart puanlar: z, T, yüzdelik sıra ve stanin

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKontrol listesi ile derecelendirme ölçeği arasındaki fark nedir? Derecelendirme ölçeğinde hangi hatalar yapılır?Bağlantılı konudan (Test dışı teknikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kontrol listesi, bir davranışın ya da özelliğin var olup olmadığını (evet-hayır) işaretlemeye yarar. Derecelendirme ölçeği, davranışın ne sıklıkta ya da hangi düzeyde görüldüğünü sayısal, grafik ya da betimsel derecelerle belirler. Derecelendirmede hale etkisi, cömertlik, katılık, merkezde toplanma ve mantık hatası gibi değerlendirici hataları sık görülür.

Kontrol listesi ve derecelendirme ölçeği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik testlerde norm nedir? z puanı, T puanı, yüzdelik sıra ve stanin nasıl hesaplanır ve yorumlanır?

Kısa cevap: Norm, testin geliştirildiği temsilî grubun puan dağılımıdır; ham puan normla karşılaştırılınca anlam kazanır. z puanı (ham puan − ortalama) ÷ standart sapmadır, ortalaması 0, sapması 1'dir. T puanı 50 + 10z'dir. Stanin 1–9 arası, ortalaması 5, sapması 2 olan dokuz bantlık puandır. Yüzdelik sıra, puanın altında kalan kişilerin yüzdesidir.

Bu konunun sonunda: ortalama ve standart sapması verilen bir puanı z ve T puanına çevirebilir, iki testteki başarıyı standart puanla karşılaştırabilir ve yüzdelik sırayı doğru cevap yüzdesinden ayırabilirsin.

Bir anne rehberlik servisinde kızının envanter sonucunu uzatıyor: “Sosyal hizmet alanında 34 almış. İyi mi bu?” Rehberlik öğretmeninin cevabı el kitabındaki norm tablosunda.

Ham puan tek başına sessizdir: 34, ortalaması 20 olan bir ölçekte yüksek, ortalaması 45 olanda düşüktür. Testi geliştirenler aracı, ölçülecek kitleyi temsil eden geniş bir gruba uygular; bu grubun puan dağılımı normdur. İyi norm temsilî ve güncel olmalıdır.

Standart puanlar

z = (X − X̄) ÷ Sortalaması 0, standart sapması 1; ortalamanın altı eksi
T = 50 + 10zortalaması 50, standart sapması 10; eksi değer ve ondalıktan kurtarır

Stanin (standart dokuzlu) puanı dokuz banda böler; ortalaması 5, standart sapması 2'dir. Yüzdelik sıra, bir puanın altında kalan kişilerin yüzdesidir: 84. yüzdelik “grubun %84'ünden yüksek” demektir, “soruların %84'ünü bildi” değil.

Aynı konum dört dille söylenebilir: z = +1, T = 60, 84. yüzdelik, stanin 7. Ortalamanın iki yanındaki ±1 standart sapma, grubun yaklaşık üçte ikisini kapsar. Alttaki stanin satırı ölçekli değildir; yalnız bantların sırasını ve yüzdesini gösterir.Görsel: Sınav Defteri
Örnek

Elif bir yetenek bataryasının sözel testinden 62 (ortalama 50, standart sapma 8), sayısal testinden 70 (ortalama 64, standart sapma 12) almıştır. Hangi testte grubuna göre daha başarılıdır?

  1. Sözel: z = (62 − 50) ÷ 8 = 1,5 → T = 50 + 15 = 65 → stanin 8, yaklaşık 93. yüzdelik.
  2. Sayısal: z = (70 − 64) ÷ 12 = 0,5 → T = 55 → stanin 6, yaklaşık 69. yüzdelik.
  3. Ham puan sayısalda yüksek olsa da grubuna göre konumu sözelde daha iyidir.

Cevap: Sözel test (z = 1,5 > 0,5).

Ek bilgi: yüzdelikler neden eşit aralıklı değildir?

z = 0'dan 0,5'e çıkan öğrenci 50. yüzdelikten 69.'ya sıçrar; z = 2'den 2,5'e çıkan ise yalnız 98'den 99'a. Ortadaki küçük ham puan farkları yüzdelikte büyük görünür, bu yüzden yüzdelikler toplanıp ortalaması alınmaz. Normlar yaş normu, sınıf normu, yüzdelik norm ya da standart puan normu biçiminde verilir. Temsilî norm grubunun yaş, sınıf, bölge ve cinsiyet dağılımı kitleye benzer; yıllar önce başka bir ülkede toplanmış normla bugünkü öğrenciyi karşılaştırmak yanıltır. Stanin bantlarının her biri (açık uçlu 1 ve 9 dışında) yarım standart sapma genişliğindedir. Sapma zekâ bölümü de bir standart puandır (Wechsler'de ortalama 100, standart sapma 15); ayrıntısı bu sayfadaki zekâ konusunda.

Akılda kalsın: Önce farkı al, sonra sapmaya böl: z. Sonra on ile çarp, elliye ekle: T. Stanin = ortası 5, adımı 2. Karşılaştırmada ham puana değil, z'ye bakılır; yüzdelik sıra “kaç kişiyi geçtin?” sorusunun cevabıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurOrtalama ve standart sapmalar verilir; z ya da T hesaplanır, öğrencinin hangi testte daha başarılı olduğu ya da iki öğrencinin konumu karşılaştırılır.

TuzakHam puanı en yüksek testi en başarılı test sanmaktır. İkinci tuzak, yüzdelik sırayı doğru cevap yüzdesiyle karıştırmaktır. Hesapta işaret hatasına dikkat: ortalamanın altındaki puanın z'si eksi, T'si 50'den küçüktür.

?Soru çöz

Ortalaması 47, standart sapması 4 olan bir sınav kaygısı ölçeğinden Kaan 41 puan almıştır. Kaan'ın bu ölçekteki T puanı kaçtır?

✓ A. z = (41 − 47) ÷ 4 = −1,5; T = 50 + 10 × (−1,5) = 35. B eksi işareti atılıp artı alınmıştır; Kaan ortalamanın altında olduğu için T 50'den küçük olmalıdır. C farkı (−6) sapmaya bölmeden doğrudan 50'ye eklemenin sonucudur. D z puanıdır; T'ye dönüştürme adımı unutulmuştur.

✎Boşluk doldurma standart puan hesabı

Ortalaması 60, standart sapması 10 olan bir ilgi ölçeğinde 75 alan öğrencinin z puanı , T puanı 'tir. Aynı ölçekte T puanı 40 olan öğrencinin ham puanı 'dir.

TEKNİK · TEST YORUMLAMA

Standart ölçme hatası ve test sonucunu yorumlama: puan bir aralıktır

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAnket, Problem Tarama Listesi ve görüşme bireyi tanımada nasıl kullanılır? Aralarındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Test dışı teknikler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Anket, yazılı sorularla çok kişiden kısa sürede bilgi toplar; açık ya da kapalı uçlu sorular içerir. Problem Tarama Listesi, öğrencinin yaşadığı sorunları hazır bir listeden işaretlediği test dışı bir araçtır; bireysel ve sınıf düzeyinde ihtiyaç belirlemede kullanılır, tanı koymaz. Görüşme, öğrenci ya da veliyle yüz yüze, amaçlı, sözlü bilgi toplamadır; yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ya da yapılandırılmamış olabilir.

Anket, Problem Tarama Listesi, görüşme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Standart ölçme hatası nedir, nasıl hesaplanır? Psikolojik test sonuçları danışana nasıl yorumlanır ve bildirilir?

Kısa cevap: Standart ölçme hatası, bir kişinin aynı testi defalarca alsaydı puanlarının gerçek puanı çevresinde ne kadar dağılacağını gösterir; standart sapma × √(1 − güvenirlik) ile hesaplanır. Puan bu yüzden bir nokta değil aralıktır. Test sonucu danışanla birlikte, hata payıyla, etiketlemeden ve tek başına karar dayanağı yapılmadan yorumlanır.

Bu konunun sonunda: standart sapma ve güvenirlikten standart hatayı ve puanın güven aralığını hesaplayabilir, güvenirlik ile hata arasındaki ters ilişkiyi açıklayabilir ve sonucu bildiren bir danışmanın hangi ilkeyi çiğnediğini bulabilirsin.

Zekâ testinden 98 alan Mert'in babası soruyor: “Sınıfından bir arkadaşı 102 almış. Oğlum ondan geri mi kaldı?”

Güvenirlik katsayısı 1 olmadığı sürece her puan biraz hata taşır. Standart ölçme hatası bu hatanın büyüklüğüdür:

SH = S × √(1 − r)S: testin standart sapması, r: güvenirlik katsayısı

Standart sapması 15, güvenirliği 0,91 olan bir zekâ testinde SH = 15 × √0,09 = 15 × 0,3 = 4,5'tir. Mert'in gerçek puanı yaklaşık %68 olasılıkla 98 ± 4,5 (93,5–102,5), yaklaşık %95 olasılıkla 98 ± 2 SH (kabaca 89–107) aralığındadır. Arkadaşının aralığı (kabaca 93–111) bununla büyük ölçüde örtüşür: dört puanlık fark iki çocuğun gerçekten farklı olduğunu göstermez. Güvenirlik arttıkça hata küçülür; r = 1 olsaydı SH sıfır olurdu.

Testi seçmek ve sonucu bildirmek

Test seçimi amaçla başlar: neyi öğrenmek istiyoruz? Sonra aracın bu amaç için geçerlik ve güvenirlik kanıtına, norm grubunun danışana benzeyip benzemediğine ve uygulayıcının yetkinliğine bakılır. Testler gerektirdikleri uzmanlığa göre sıralanır: öğretmenin kullanabildiği başarı testlerinden, psikolojik danışmanın uyguladığı grup ilgi envanterlerine, ileri eğitim gerektiren bireysel zekâ ve projektif testlere. Yetkinlik sınırını Meslek etiği ve yasal konular sayfasında ayrıca göreceğiz.

Öğrenci: “Sonuç ne çıktı, sayısalcı mıyım değil miyim?”
Danışman: “Sayısal akıl yürütmede yaşıtlarının çoğunun üstünde bir aralıktasın, sözelde ortalama civarındasın. Sınıftaki notlarınla karşılaştırınca bu sana neyi düşündürüyor?”

Danışma kesiti · test sonucunu bildirme (örnek)
  • Aralık ve anlaşılır dil: Ham puan yerine yüzdelik, bant ya da sözel düzey; hata payı hesaba katılır.
  • Danışanın katılımı: Sonuç danışanın kendi bilgisi ve yaşantısıyla karşılaştırılır; danışman tek başına hüküm vermez.
  • Etiketlememe ve tek testle karar vermeme: Test, gözlem, not ve görüşmeyle birlikte değerlendirilir.
  • Gizlilik: Sonuç yalnız danışan ve onun yararına bilmesi gerekenlerle paylaşılır.
Akılda kalsın: Puan bir nokta değil, bir aralıktır. SH = S × √(1 − r): sapma büyüdükçe hata büyür, güvenirlik arttıkça küçülür. İki puanın aralıkları örtüşüyorsa aradaki farkı yorumlama.
Sınavda

Nasıl sorulurStandart sapma ve güvenirlik verilip standart hata ya da puanın güven aralığı istenir; ya da sonucu bildiren bir danışmanın hangi ilkeyi göz ardı ettiği sorulur.

TuzakGüvenirlik arttıkça standart hatanın da arttığını sanmaktır; ters orantılıdır. İkinci tuzak, kökün içini unutup S × (1 − r) hesaplamaktır.

↕Sıralama test kullanım süreci

  1. Ham puanları anahtarla puanlayıp el kitabındaki norm tablosundan yüzdeliğe çevirmek
  2. Bu amaca uygun, öğrencinin yaş grubunda normu olan bir envanter seçmek
  3. Sonucu öğrenciyle konuşup kendi gözlemleri ve notlarıyla karşılaştırmak
  4. Öğrencinin meslek kararsızlığında neyi bilmek istediğini belirlemek
  5. Yönergeyi kelimesi kelimesine okuyup süreyi tutarak envanteri uygulamak

?Soru çöz

Dokuzuncu sınıfta okuyan Selin, alan seçimi öncesinde okulun psikolojik danışmanından randevu almıştır. Danışman, sınıfça uygulanan ve ortalaması 100, standart sapması 15 olan bir grup zekâ testinin sonuçlarını önüne koyar. Selin'in puanı 92'dir. Selin matematik notlarının iyi olduğunu, robotik kulübünde iki yıldır çalıştığını ve mühendis olmak istediğini anlatır. Danışman ise ilgi envanterine ya da not dökümüne bakmadan, testin standart hatasından da söz etmeden şöyle der: “Zekâ puanın ortalamanın altında; sayısal bölüm sana göre değil, sözel bir alan seçmelisin.” Selin görüşmeden üzgün ayrılır.

Bu danışman test sonucunu yorumlarken aşağıdaki ilkelerden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ C. 92, ortalamanın bir sapma bile altında olmayan ve hata payıyla ortalama bölgeye uzanan bir puandır; danışman onu kesin bir nokta gibi okuyup Selin'in notunu, ilgisini ve görüşünü hesaba katmadan bölüm kararı vermiştir. A uygulamanın standart olmadığına dair bir bilgi yoktur; B normla ilgili bir sorun anlatılmamıştır; D onay bir etik ilkedir ama kesitteki hata uygulamadan önce değil, yorumda yapılmıştır.

?Soru çöz

Standart sapması 10, güvenirlik katsayısı 0,84 olan bir yetenek testinden 60 puan alan öğrencinin gerçek puanının yaklaşık %95 olasılıkla bulunduğu aralık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. SH = 10 × √(1 − 0,84) = 10 × 0,4 = 4; %95 aralığı ±2 SH, yani 60 ± 8 = 52–68. A ±1 SH aralığıdır, yalnız yaklaşık %68 olasılık verir; B kök unutulup SH = 10 × 0,16 = 1,6 alınmıştır; D kökün içine 1 − r yerine r konmuştur (SH ≈ 9,2), güvenirlik arttıkça hatanın da büyüdüğü yanılgısına götürür.
KURAM · ZEKÂ

Zekâ kuramları ve zekâ testleri: Binet'ten Sternberg'e

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBilgi işleme modeline göre bellek nasıl çalışır? Unutmanın nedenleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Öğrenme, bellek ve güdülenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bilgi işleme modeline göre bilgi duyusal kayıttan dikkat yoluyla kısa süreli (çalışma) belleğe, oradan anlamlı kodlama ve tekrarla uzun süreli belleğe geçer; gerektiğinde geri getirilir. Unutma; kullanılmayan izin zayıflaması (bozulma), öğrenmelerin birbirine ket vurması, geri getirme ipucunun bulunamaması ve kaygı veren yaşantıların güdülenmiş biçimde unutulmasıyla açıklanır.

Bilgi işleme, bellek ve unutma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Zekâ kuramları nelerdir? Binet, Wechsler, Gardner ve Sternberg'e göre zekâ nedir? Zekâ bölümü nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Zekâ kuramları, zekânın tek bir genel güç mü (Spearman'ın iki faktör kuramı: g ve s) yoksa birçok ayrı yetenek mi (Thurstone, Gardner, Sternberg) olduğu sorusunda ayrılır. Stanford-Binet'in ilk biçimleri oran zekâ bölümünü (zihinsel yaş ÷ takvim yaşı × 100) kullandı; Wechsler kişiyi yaşıtlarıyla karşılaştıran sapma zekâ bölümünü (ortalama 100, sapma 15) kullanır, bugünkü testler de bu yolu izler.

Bu konunun sonunda: özellikleri verilen bir zekâ kuramının hangi kuramcıya ait olduğunu söyleyebilir, oran zekâ bölümünü sapma zekâ bölümünden ayırabilir ve Sternberg ile Gardner'ın zekâ türlerini vakada tanıyabilirsin.

Matematik sınavlarında zorlanan ama okulun bozulan zil sistemini iki teneffüste onaran bir öğrenciyi, rehberlik öğretmeni “zekâsı düşük” diye mi, “zekâsı başka türlü” diye mi okumalı?

Zekâ kuramları önce tek bir sorunun cevabında ayrılır: zekâ tek bir genel güç müdür, yoksa birçok ayrı yetenekten mi oluşur? Tek uçta Spearman'ın iki faktör kuramı (bütün zihinsel işlere ortak g ve her işe özgü s etkenleri), öbür uçta Gardner'ın birbirinden görece bağımsız zekâları durur.

Zekâ kuramları: kaç zekâ, hangi anahtar kavram?
KuramcıZekâ kaç parça?Anahtar kavram
Spearmanİki faktör: bir genel (g) + özeller (s)Genel etken (g), her işe özgü özel etkenler (s)
CattellİkiAkıcı zekâ (yeni problemde akıl yürütme; ileri yaşta azalır), kristalize zekâ (birikmiş bilgi; yaşla korunur ya da artar)
GardnerSekizSözel-dilsel, mantıksal-matematiksel, görsel-uzamsal, müziksel, bedensel-kinestetik, kişiler arası, içsel, doğacı
SternbergÜçAnalitik (bileşensel), yaratıcı (deneyimsel), pratik (bağlamsal) zekâ; üçlü kuram

Zekâ testleri

Binet ilk zekâ testini (Simon'la, 1905) okulda ek desteğe ihtiyacı olan çocukları belirlemek için hazırladı ve zihinsel yaş kavramını kullandı. ABD uyarlaması Stanford-Binet, ilk biçimlerinde oran zekâ bölümünü yaygınlaştırdı: ZB = (zihinsel yaş ÷ takvim yaşı) × 100. Zihinsel yaşı 10, takvim yaşı 8 olan çocuğun ZB'si 125'tir. Yetişkinde oran anlamını yitirir, çünkü zihinsel yaş bir noktadan sonra artmaz.

Wechsler testleri bu yüzden sapma zekâ bölümü kullanır: kişi yaşıtlarıyla karşılaştırılır; ortalama 100, standart sapma 15'tir.

Ek bilgi: Thurstone, Wechsler profili, Raven ve zekâ testinin sınırları

Thurstone zekâyı yedi temel zihinsel yetenekle açıkladı: sözel anlama, sözcük akıcılığı, sayı, uzay, bellek, algı hızı, akıl yürütme. Wechsler tek bir toplam yerine sözel ve sözel olmayan alanlarda ayrı puanlar da verir; profildeki belirgin farklar özel öğrenme güçlüğü gibi durumlar için ipucu olabilir. Raven Progresif Matrisler gibi şekil temelli testler dil ve kültür etkisini azaltmayı amaçlar.Bireysel zekâ testleri ileri eğitim almış uzmanlarca uygulanır ve özel eğitim gereksinimi değerlendirilirken tek başına kullanılmaz; çocuğun günlük yaşam becerileri, eğitsel performansı ve gözlem bilgisiyle birlikte ele alınır. Zekâ puanı yaratıcılığı, güdülenmeyi ve sosyal-duygusal becerileri ölçmez.

Akılda kalsın: Spearman iki faktör (g ve s), Cattell iki zekâ (akıcı ve kristalize), Sternberg üç, Thurstone yedi, Gardner sekiz. Binet zihinsel yaşı, Stanford-Binet oranı, Wechsler sapmayı getirdi: oran ZB'de bölme, sapma ZB'de yaşıtla karşılaştırma vardır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin güçlü yanları betimlenir ve hangi kuramla açıklandığı sorulur; zihinsel ve takvim yaşından zekâ bölümü hesaplatılır.

TuzakSternberg'in pratik zekâsını Gardner'ın kişiler arası zekâsıyla karıştırmaktır: pratik zekâ gündelik sorunu ortama uyarak çözmek, kişiler arası zekâ başkalarını anlamaktır. İkinci tuzak, oranı ters kurmaktır: takvim yaşı paydadadır.

✎Boşluk doldurma gözlemdeki zekâ türünü adlandır

Hiç görmediği bir şekil bulmacasını önceki bilgisine dayanmadan çözen öğrenci, Cattell'in zekâsında güçlüdür. Matematikte iyi olanın sözel ve uzamsal görevlerde de ortalamanın üstünde olma eğilimini Spearman, bütün işlere ortak etkeniyle açıklar. Kantinin kuyruğunu herkesin işine gelecek biçimde yeniden düzenleyen, notları orta düzeyde öğrenci ise Sternberg'in zekâsını gösterir.

akıcı · g · pratik · kristalize · s · kişiler arası

?Soru çöz

Stanford-Binet testinin ilk biçimlerinde kullanılan oran zekâ bölümüne göre, takvim yaşı 12, zihinsel yaşı 9 olan bir çocuğun zekâ bölümü kaçtır?

✓ B. ZB = (9 ÷ 12) × 100 = 75. A oran ters kurulmuştur (12 ÷ 9); takvim yaşı paydada olmalıdır. C yalnız iki yaşın farkıdır, bölüm hesaplanmamıştır. D oran doğru kurulmuş ama 100 ile çarpılmamıştır.
TEKNİK · YETENEK VE İLGİ

Yetenek testleri ve ilgi envanterleri: yapabilmek ile istemek

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi nedir? İçsel ve dışsal güdülenme ile öz belirleme kuramı ne söyler?Bağlantılı konudan (Öğrenme, bellek ve güdülenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Güdü, davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdüren güçtür. İçsel güdülenmede iş kendisi için, dışsal güdülenmede ödül ya da cezadan ötürü yapılır. Maslow ihtiyaçları fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygınlık ve kendini gerçekleştirme diye sıralar. Öz belirleme kuramına göre özerklik, yeterlik ve ilişkili olma ihtiyaçları karşılanınca içsel güdü güçlenir.

Güdülenme: Maslow ve öz belirleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yetenek testi ile ilgi envanteri arasındaki fark nedir? Kuder, Strong ve Holland ilgi envanterleri nasıl çalışır?

Kısa cevap: Yetenek testi bir alanda ileride ne kadar öğrenilip başarılabileceğini kestirir; genel yetenek bataryaları birkaç alt testi bir arada verir. İlgi envanteri ise kişinin hangi etkinlikleri yapmaktan hoşlandığını ölçer, doğru cevabı yoktur. Kuder zorunlu seçimle on ilgi alanında profil, Strong meslek mensuplarıyla karşılaştırma, Holland'ın envanteri altı tipten oluşan bir kod verir.

Bu konunun sonunda: yetenek testini başarı testinden ve ilgi envanterinden ayırt edebilir, Kuder, Strong ve Holland envanterlerinin nasıl sonuç verdiğini söyleyebilirsin.

On birinci sınıftaki Zeynep, mekanik yetenek testinde yüksek puan alıyor ama ilgi envanterinde mekanik alan en düşük çıkıyor; “Hangisine inanacağım?” diye soruyor.

Yetenek testleri öğrenme gücünü yordar. Genel yetenek bataryaları sözel akıl yürütme, sayısal yetenek, uzay ilişkileri, mekanik akıl yürütme gibi alt testleri aynı norm grubuyla verir; böylece öğrencinin güçlü ve zayıf alanları bir profilde karşılaştırılır. Özel yetenek testleri ise müzik, resim ya da mekanik gibi tek bir alana odaklanır. Yetenek tek başına meslek seçtirmez; yüksek yetenek, o alanda çalışmayı isteme anlamına gelmez.

İlgi envanterleri

İlgi envanterleri tipik performans araçlarıdır: “En çok hangisini yapmaktan hoşlanırsın?” sorusunun cevabını sistemli biçimde toplar. Üç örnek üç farklı mantığı temsil eder:

Üç ilgi envanteri, üç mantık
EnvanterNasıl yanıtlanır?Sonuç neyle karşılaştırılır?
Kuder Mesleki Tercih EnvanteriÜçlü etkinlik gruplarında en çok ve en az hoşlanılanı seçme (zorunlu seçim)Kişinin on ilgi alanındaki görece tercihleri; profil
Strong İlgi EnvanteriEtkinlik, meslek ve konuları beğenme ya da beğenmemeBelli bir meslekte çalışan ve işinden memnun kişilerin ilgileri
Holland Kendini Değerlendirme EnvanteriEtkinlik, yetkinlik ve meslek maddeleri; danışan kendi puanlayabilirAltı kişilik tipinden en yüksek üçü: üç harfli kod

Zorunlu seçimde bir alanı seçmek ötekinden vazgeçmek demektir; bu yüzden Kuder profili kişinin alanları kendi içinde nasıl sıraladığını gösterir, başkalarına göre ilgisinin şiddetini değil. Holland kodunun ne anlama geldiğini Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı sayfasında göreceğiz.

Ek bilgi: Kuder'in on ilgi alanı

Açık hava, mekanik, hesap, fen, ikna, sanat, edebiyat, müzik, sosyal hizmet ve büro. Envanter sonucu, öğrencinin hangi alanlarda daha çok bilgi toplaması gerektiğine dair bir başlangıç noktasıdır.

Zeynep'in durumu yaygındır: ilgi ve yetenek ayrı özelliklerdir, biri öbürünü kanıtlamaz. Danışman iki sonucu, değerleriyle ve deneyimleriyle birlikte konuşur; meslek kararı ilgi, yetenek ve değerin kesiştiği yerde verilir.

Akılda kalsın: Yetenek “yapabilir misin?”, ilgi “ister misin?” Kuder seçtirir (zorunlu seçim, kendi içinde sıralama), Strong karşılaştırır (meslek mensuplarıyla), Holland kodlar (üç harf).
Sınavda

Nasıl sorulurBir aracın yanıt biçimi ya da sonuç türü anlatılır, hangi envanter olduğu sorulur; ya da ilgi envanterinin özellikleri “hangisi değildir” kalıbıyla yoklanır.

Tuzakİlgi envanterini yetenek ya da başarı ölçüsü sanmaktır: bir alanda yüksek ilgi o alandaki başarıyı göstermez. İkinci tuzak, yetenek testini başarı testiyle karıştırmaktır; yetenek geleceği yordar.

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi ilgi envanterlerinin özelliklerinden biri değildir?

✓ A. İlgi envanteri hoşlanmayı ölçer; başarıyı başarı testi, gelecekteki başarı gücünü yetenek testi gösterir. B ilgi envanterinin tipik performans aracı olmasından gelir; C sosyal beğenirlik yanlılığı bütün öz bildirim araçlarının riskidir; D Kuder'in yanıt biçimidir.

✎Boşluk doldurma yetenek ve ilgi

Bir öğrencinin bir alanda ileride ne kadar başarılı olabileceğini kestiren testlere testi, belli bir öğretim sonunda kazanılanı ölçenlere testi denir. Sonucu, belli bir meslekte çalışan ve işinden memnun kişilerin ilgileriyle karşılaştıran envanter envanteridir.

yetenek · başarı · Strong · Kuder · kişilik · zekâ
TEKNİK · KİŞİLİK

Kişilik testleri: nesnel envanterler ve projektif teknikler

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKişilik nedir? Tip ve özellik yaklaşımları arasındaki fark nedir? Beş Faktör Modeli hangi boyutlardan oluşur?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kişilik, bireyi başkalarından ayıran, zamana ve duruma göre görece tutarlı düşünme, duygu ve davranış örüntüsüdür. Tip yaklaşımları insanları birkaç ayrı kategoriye yerleştirir; özellik yaklaşımları herkeste farklı derecede bulunan sürekli boyutlarla betimler. Allport kardinal, merkezî ve ikincil özellikleri ayırmış, Cattell 16 kaynak özellik bulmuştur; Beş Faktör Modeli kişiliği beş geniş boyutta toplar.

Kişilik: tip ve özellik yaklaşımları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kişilik testleri nelerdir? Nesnel ve projektif testler arasındaki fark nedir? MMPI, Rorschach ve TAT nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Kişilik testleri nesnel ve projektif diye ikiye ayrılır. Nesnel testler (MMPI, 16 Kişilik Etmeni, Beş Faktör envanterleri) yapılandırılmış maddelerden oluşur ve standart puanlanır. Projektif testler (Rorschach mürekkep lekeleri, Tematik Algı Testi, cümle tamamlama, çizim testleri) belirsiz bir uyarana verilen serbest yanıtta kişinin iç dünyasını yansıttığı varsayımına dayanır.

Bu konunun sonunda: verilen bir kişilik testinin nesnel mi projektif mi olduğunu ayırt edebilir, TAT'ı Rorschach'tan ayırabilir ve MMPI geçerlik ölçeklerinin işlevini söyleyebilirsin.

Rehberlik servisine bırakılan bir resmi gösteren sınıf öğretmeni soruyor: “Bu çocuk evini siyaha boyamış. Evde bir sorun mu var?” Rehberlik öğretmeni, tek bir çizimden sonuç çıkarmanın neden riskli olduğunu anlatmaya başlıyor.

Nesnel (yapılandırılmış) kişilik testlerinde maddeler ve yanıt seçenekleri bellidir (“doğru / yanlış”, “katılıyorum / katılmıyorum”), puanlama anahtarla yapılır ve kimin puanladığı sonucu değiştirmez. Kişilik ve sosyal psikoloji sayfasında gördüğümüz özellik yaklaşımı bu araçların kuramsal temelidir: Cattell'in 16 Kişilik Etmeni Envanteri ve Beş Faktör envanterleri özellikleri ölçer. MMPI (Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri) ise klinik amaçla geliştirilmiştir; klinik ölçeklerinin yanında, kişinin kendini olduğundan iyi gösterme ya da gelişigüzel yanıtlama eğilimini yakalayan geçerlik ölçekleri (L, F, K) vardır.

Projektif teknikler

Projektif teknikler psikodinamik düşünceden beslenir: uyaran ne kadar belirsizse kişi ona o kadar kendi ihtiyacını ve çatışmasını yükler (Psikodinamik kuramlar sayfasında gördüğümüz yansıtma).

  • Rorschach: simetrik mürekkep lekesinin neye benzediği sorulur; içerik kadar lekenin biçim, renk ya da hareketine dayanılıp dayanılmadığı da değerlendirilir.
  • Tematik Algı Testi (TAT): belirsiz durumlardaki insan resimlerinden öykü kurulur.
  • Cümle tamamlama ve çizim: “Annem…” gibi yarım cümleler ya da insan, aile, ev-ağaç-insan çizimi; okulda en sık kullanılan, konuşmayı açan araçlar.
Ek bilgi: TAT'ın yorumu ve çocuk biçimi

TAT öyküleri Murray'in ihtiyaç ve baskı kavramlarıyla yorumlanır. Çocuklar için hayvan figürlü biçimi Çocuklar İçin Algı Testi'dir (CAT). Cümle tamamlama, projektif araçların en yapılandırılmış olanıdır.

Nesnel test mi, projektif teknik mi?
NesnelProjektif
UyaranAçık, yapılandırılmış maddeBelirsiz (leke, resim, yarım cümle)
YanıtSeçenekler arasından seçmeSerbest, sınırsız
PuanlamaAnahtarla, nesnel ve hızlıYoruma dayalı, uzun eğitim ister
Güvenirlik ve geçerlikGörece yüksek, normluGörece düşük; puanlayıcılar arası tutarlılık sorunu
Bilinçli çarpıtmaKolay; geçerlik ölçekleri bunu yakalamaya çalışırZor; kişi neyin ölçüldüğünü kestiremez

Rehberlik öğretmeni projektif teknikle tanı koymaz; siyah boyanmış ev tek başına kanıt değildir, belki elde kalan tek boya siyahtı.

Akılda kalsın: Uyaran belirsizleştikçe çarpıtmak zorlaşır, puanlamak da zorlaşır. Projektifin gücü sahte yanıta direnç, zayıflığı güvenirliktir. MMPI = klinik + geçerlik ölçekleri; Rorschach = leke; TAT = resimden öykü.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama betimlenir, hangi kişilik testi olduğu ya da projektif tekniklerin özellikleri öncüllerle sorulur.

TuzakProjektif tekniklerin puanlamasını nesnel sanmaktır; yorum ve uzmanlık gerektirir. İkinci tuzak, TAT ile Rorschach'ı karıştırmaktır: lekeyi yorumlamak Rorschach, insan resminden öykü kurmak TAT'tır.

Hepsi bir arada: test teknikleri ve psikometri
KonuÇekirdek bilgiSoruda ipucu
Test türleriStandart uygulama, puanlama, norm; bireysel/grup, hız/güç, başarı/yetenekKolay madde + süre = hız; süre bol + zorlaşan madde = güç
Güvenirlik, geçerlikTest-tekrar test, eşdeğer form, iki yarı, KR-20, alfa; kapsam, yapı, ölçüt geçerliğiAynı anda ölçütle = uygunluk, gelecekteki ölçütle = yordama
Norm, standart puanz = (X − ort) ÷ S; T = 50 + 10z; stanin ort 5, S 2Karşılaştırmada ham puana değil z'ye bak
Ölçme hatasıSH = S × √(1 − r); %95 aralığı ±2 SHr arttıkça SH küçülür; aralıklar örtüşürse fark yok
ZekâSpearman iki faktör (g, s), Thurstone, Cattell, Gardner, Sternberg; sapma ZB ort 100, S 15Analitik-yaratıcı-pratik üçlüsü Sternberg
Yetenek, ilgiYetenek ne öğrenebilir; ilgi ne yapmaktan hoşlanır (doğru cevap yok)Zorunlu seçim Kuder, altı tip kodu Holland
Kişilik testleriNesnel (MMPI, 16 KE) ve projektif (Rorschach, TAT, cümle tamamlama)Belirsiz uyaran + serbest yanıt = projektif

Kendini yokla

  • □ Betimlenen bir testin türünü (hız/güç, başarı/yetenek, maksimum/tipik) ayırt edebiliyorum.
  • □ Güvenirlik ve geçerlik türlerini, özellikle uygunluk ile yordamayı ayırabiliyorum.
  • □ z ve T puanını hesaplayıp iki testteki başarıyı karşılaştırabiliyorum.
  • □ Standart hatayı ve %95 güven aralığını hesaplayabiliyorum.
  • □ Zekâ kuramlarını kuramcısıyla eşleyebiliyor, oran ve sapma zekâ bölümünü ayırabiliyorum.
  • □ Yetenek testi ile ilgi envanterini ayırabiliyor, Kuder ve Holland'ın sonuç biçimini biliyorum.
  • □ Nesnel ve projektif kişilik testlerini, TAT ile Rorschach'ı ayırt edebiliyorum.

✎Boşluk doldurma uygulamadaki aracı adlandır

Danışana belirsiz bir sahnede iki insanı gösteren resim verilip “Önce ne oldu, şimdi ne oluyor, sonra ne olacak?” diye soruluyorsa uygulanan araç 'dır. Simetrik bir lekenin neyi anımsattığı sorulup yanıtın rengine mi biçimine mi dayandığı not ediliyorsa araç 'tır. Klinik ölçeklerinin yanında kendini olduğundan iyi göstermeyi yakalayan ölçekleri olan doğru-yanlış envanteri 'dır.

TAT · Rorschach · MMPI · 16 Kişilik Etmeni · cümle tamamlama

?Soru çöz

Projektif tekniklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kişiye belirsiz, yapılandırılmamış bir uyaran sunulur.
II. Puanlama, cevap anahtarıyla nesnel ve hızlı biçimde yapılır.
III. Kişinin neyin ölçüldüğünü kestirip yanıtını bilinçli olarak çarpıtması zordur.

✓ D. Belirsiz uyaran (I) ve çarpıtmaya direnç (III) projektif tekniklerin tanımlayıcı özellikleridir. A III'ü dışarıda bırakır; B ve C'deki II nesnel testlerin özelliğidir, projektif yanıtlar yorumla ve uzun eğitimle puanlanır, bu yüzden puanlayıcılar arası tutarlılık sorunludur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

On ikinci sınıf öğrencisi Arda, tercih döneminden önce okulun psikolojik danışmanıyla üçüncü görüşmesini yapmaktadır. Önceki görüşmelerde danışmanla iyi bir ilişki kurulmuş, Arda'nın amacı “tercih listemi kendim hazırlamak” diye belirlenmiştir. Arda bu görüşmede deneme sınavlarında sayısal netlerinin yükseldiğini, ailesinin de doktor olmasını çok istediğini anlatır. Konuşurken sesi giderek alçalır, gözlerini masaya diker ve şöyle der: “Ailem doktor olmamı istiyor, ben de istiyorum zaten. Ama tıp kitaplarını açınca midem bulanıyor.” Danışman bir süre sessiz kalır, ardından Arda'ya bir cevap verir.

Danışmanın vereceği aşağıdaki cevaplardan hangisi yüzleştirmeye örnektir?

✓ A. Danışman, istek sözü ile bedensel tepki arasındaki tutarsızlığı yargılamadan yan yana koyuyor; bu yüzleştirmedir. B aynı tutarsızlığa bir neden önerdiği için yorumdur; C yalnız söyleneni geri veren içerik yansıtmadır; D danışmanın kendi yaşantısını paylaştığı kendini açmadır.Kaynak: Bireyle psikolojik danışma · Yüzleştirme, yorum, kendini açma, bağlama

?Soru 2

Grup üyesi Selin, gruptaki iki erkek üyeyle tartışırken evde ağabeyleriyle yaşadığı çatışmanın aynısını yaşadığını fark etmiş ve bu kez öfkesini bağırmadan, ne hissettiğini anlatarak ifade etmiştir. Bu durum Yalom'un hangi iyileştirici etkeniyle en iyi açıklanır?

✓ A. Ailedeki kardeş çatışması grupta yeniden canlanmış ve bu kez sağlıklı bir biçimde yaşanmıştır. B katarsiste odak tutulan duygunun boşaltılıp rahatlanmasıdır, burada asıl olan eski örüntünün düzeltilmesi; C bilgi paylaşmada üye bilgi ya da öneri alır; D evrensellikte üye başkalarının da aynı şeyi yaşadığını fark eder.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Yalom'un iyileştirici etkenleri

?Soru 3

Bir psikolojik danışman, meslek seçiminde kararsız kalan öğrencisiyle birlikte büyükanne ve büyükbabalarından kardeşlerine kadar ailesindeki kişileri ve bu kişilerin mesleklerini simgelerle gösteren bir şema hazırlamıştır. Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Üç kuşağı simgelerle gösteren ve meslek örüntülerini görünür kılan aile şeması genogramdır. A sosyogram sınıf içi seçimleri gösterir, aileyi değil; C otobiyografi öğrencinin kendi yaşamını yazmasıdır, şema değildir; D zaman çizelgesi öğrencinin gün ya da hafta içindeki etkinliklerini kaydeder.Kaynak: Test dışı teknikler · Ev ziyareti, genogram, vaka incelemesi

?Soru 4

Danışan: “Arkadaşlarım hafta sonu bir plan yapmışlar, bana haber vermemişler. Neyse, çok da önemli değil, ben de ders çalıştım zaten.” Psikolojik danışmanın aşağıdaki cevaplarından hangisi ileri düzey empatiye örnektir?

✓ B. Danışan kırgınlığını söylemiyor, “önemli değil” diyerek örtüyor; danışman sezdirilen bu duyguya ve dışlanmanın anlamına uzanıyor. A yalnız olayı geri veren içerik yansıtmadır, temel düzeydedir; C asıl konudan uzaklaşan kapalı uçlu sorudur; D ne yapacağını söyleyen öğüttür.Kaynak: Bireyle psikolojik danışma · Yansıtma, özetleme, somutlaştırma

?Soru 5

Bir okul psikolojik danışmanı, anne babası yakın zamanda boşanan ve bu konuda kendini yalnız hissettiğini söyleyen dokuz öğrenciyle on hafta sürecek, yeni üye alınmayacak bir grup kurmuştur. Grupta üyeler duygularını paylaşacak, birbirlerinden destek alacak ve kendi tepkilerini fark edecektir. Bu grup aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Üyeler normal gelişim içindedir; amaç bilgi vermek değil, ortak bir yaşantıyı etkileşim ve paylaşım yoluyla çalışmaktır. A rehberlik grubunda planlı içerikle bilgi ve beceri kazandırılır; C görev grubu bir işi bitirmek için toplanır; D psikoterapi grubu ruh sağlığı bozukluğunun klinik tedavisidir, boşanma yaşantısı tek başına bozukluk değildir.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Grup türleri

?Soru 6

Bir öğretmenin tuttuğu aşağıdaki notlardan hangisi olay kaydının ilkelerine en uygundur?

✓ A. Tarih, saat ve yer var; olay yargısız anlatılmış, yorum ayrı ve geçici bir dille yazılmış, ayrıca başka gözlemlerle sınanacağı belirtilmiş. B “çekingen” bir yargıdır ve “hiçbir” ile genelleme yapar; C gözlenmemiş bir nedeni olay gibi yazar; D bir not bilgisini ve öneriyi verir, ortada gözlenmiş bir olay yoktur.Kaynak: Test dışı teknikler · Gözlem ve olay kaydı

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi test dışı bireyi tanıma tekniklerinden biri değildir?

✓ C. Yetenek testi standart koşullarda uygulanan, norm gruba göre yorumlanan bir test tekniğidir. A olay kaydı gözleme dayalı bir kayıttır; B kimdir bu akranların betimlemesine dayanır; D Problem Tarama Listesi yazılı olduğu için test sanılır ama standart ve normlu değildir, test dışıdır.Kaynak: Test dışı teknikler · Bireyi tanıma ve teknik türleri

?Soru 8

Bir ilçedeki dört rehberlik öğretmeniyle ilgili aşağıdaki gözlemlerden hangisi etkili bir psikolojik danışmanın kişisel özellikleriyle bağdaşmaz?

✓ A. Sonucu yalnız dış koşullara bağlamak dışsal denetimdir; etkili danışman kendi payını da sorgular. B kendi duygusunu fark edip süpervizyona taşımak öz farkındalıktır; C farklı değerleri yargılamadan dinlemek açık fikirliliktir; D eğitimini almadığı işi yapmamak yetkinlik sınırını bilmektir.Kaynak: Bireyle psikolojik danışma · Danışma ilişkisi ve özellikleri

?Soru 9

Bireyi tanımada görüşme tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Yarı yapılandırılmış görüşmede ana sorular önceden hazırlanır, sıra ve ek sorular esnektir.
II. Ankete göre aynı sürede daha çok kişiden bilgi toplanmasını sağlar.
III. Görüşmecinin gözlediği sözsüz ipuçları da bilgi kaynağıdır.

✓ D. Yarı yapılandırılmış görüşmenin tanımı (I) ve sözsüz ipuçlarının değeri (III) doğrudur. A III'ü atlar, oysa ses tonu ve beden dili görüşmeyi anketten ayıran kazançtır; B ve C'deki II tersidir: çok kişiden kısa sürede bilgi toplamak anketin üstünlüğüdür, görüşme zaman alır.Kaynak: Test dışı teknikler · Anket, Problem Tarama Listesi, görüşme

?Soru 10

Her oturumun yarısını kendi sorunlarını anlatarak geçiren bir üyeye grup lideri, grubun önünde “Yeter artık, sen hep kendini anlatıyorsun; bugün susup başkalarını dinleyeceksin.” demiştir. Bu lider, zor üye davranışıyla çalışırken aşağıdaki ilkelerden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ D. Lider sınır koymakta haklıdır ama bunu üyeyi grubun önünde azarlayarak yapmış, davranışı değil kişiyi hedef almıştır. A liderin zaten amaçladığı şeydir, ihlal edilen o değil yöntemdir; B kuralların zamanlamasıyla ilgilidir, kesitte bilgi yoktur; C gizlilik kuralıdır, kesitte gizlilikle ilgili bir davranış yoktur.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Zor üye davranışları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →