Bireyle psikolojik danışma: beceriler, süreç ve danışma ilişkisi

Danışma ilişkisini kurmayı, temel danışma becerilerini birbirinden ayırmayı, ilk görüşmeden sonlandırmaya danışma sürecinin aşamalarını öğren.

7 durakÖABT
15 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 15tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · PSİKOLOJİK DANIŞMA

Psikolojik danışma ilişkisi: arkadaş sohbetinden farkı ve temel özellikleri

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDanışan merkezli kurama göre insan doğası nasıldır? Değer koşulları ve benlik-yaşantı uyumsuzluğu nedir?Bağlantılı konudan (Hümanistik ve varoluşçu kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Carl Rogers'ın danışan merkezli kuramına göre insan özünde iyi, güvenilir ve doğuştan kendini gerçekleştirme eğilimi taşıyan bir varlıktır. Çocuk sevgi ve onay görmek için başkalarının değer koşullarını benimseyince benlik kavramı yaşantılarıyla çelişmeye başlar; bu benlik-yaşantı uyumsuzluğu kaygının ve uyumsuz davranışın kaynağıdır.

Rogers: benlik ve değer koşulları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik danışma ilişkisinin özellikleri nelerdir? Psikolojik danışma rehberlik ve psikoterapiden nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Psikolojik danışma, uzman bir psikolojik danışmanla danışan arasında kurulan amaçlı, gönüllülüğe ve gizliliğe dayanan, süresi ve kuralları belli bir yardım ilişkisidir. Rehberlik hizmetlerinin çekirdeğidir; normal gelişim içindeki bireyin kendini anlamasına, karar vermesine ve sorunlarını çözmesine yardım eder. Kararı danışan verir, danışman öğüt vermez.

Bu konunun sonunda: bir danışman davranışının danışma ilişkisinin hangi özelliğine uyduğunu ya da aykırı düştüğünü söyleyebilir, rehberlik, psikolojik danışma ve psikoterapiyi ayırabilir ve etkili danışmanın kişisel özelliklerini örnekte tanıyabilirsin.

Rehberlik servisine “Hocam, yalnızca bir şey soracaktım” diye giren onuncu sınıf öğrencisi Melis, kırk dakika sonra o güne kadar kimseye anlatmadığı bir şeyi anlatmış olarak çıkıyor; onu konuşturan, danışmanın akıl vermemesiydi.

Eğitim Bilimleri (AGS) serisindeki Rehberlik sayfasında gördüğümüz ayrımı hatırlayalım: rehberlik bütün öğrencilere yönelik geniş hizmet çerçevesi, psikolojik danışma onun çekirdeğindeki uzman-danışan yardım ilişkisi, psikoterapi ise ruhsal bozuklukların klinik tedavisidir; okul bu ihtiyacı fark edince sevk eder. Danışma ilişkisi dışarıdan sohbete benzer; onu yardım ilişkisi yapan şu özelliklerdir:

Arkadaş sohbeti mi, danışma ilişkisi mi?
ÖzellikGündelik yardımlaşmaPsikolojik danışma ilişkisi
AmaçDertleşmek, rahatlamakBirlikte belirlenen bir amaç; danışanın değişimi ve gelişimi
Odakİki taraf da kendini anlatırOdak danışandadır; ilişki tek yönlüdür
Karar“Ben olsam şunu yapardım” diye akıl verilirÖğüt yoktur; seçenekleri danışan görür, kararı danışan verir
GizlilikSöz verilir, güvence yokturMesleki ilkedir; sınırları baştan açıklanır
ÇerçeveSüre ve yer belirsizdirSüre, sıklık ve yer bellidir (yapılandırılmıştır)
KatılımKendiliğindenGönüllülük esastır

İlişkinin zemini, Hümanistik ve varoluşçu kuramlar sayfasında gördüğümüz Rogers koşullarıdır: empati, koşulsuz olumlu kabul, saydamlık. Kuramlar bu zeminin üstüne kurdukları tekniklerle ayrılır.

Ek bilgi: çalışma ittifakı ve gizliliğin sınırları

Danışman ile danışanın amaç ve görevlerde uzlaşıp birlikte çalışmasına çalışma ittifakı (terapötik ittifak) denir; sonucu belirleyen en güçlü ortak etkenlerden biri sayılır. Gizliliğin sınırlarını (ciddi zarar riski, istismar, yasal zorunluluk) Meslek etiği ve yasal konular sayfasında göreceğiz; bu sınırlar danışana ilk görüşmede söylenir.

Etkili psikolojik danışmanın kişisel özellikleri

Öz farkındalık (kendi değer ve duygularını tanır, karşı aktarımı fark eder), açık fikirlilik (yargılamadan dinler), nesnellik (sorunu kendi yaşantısının gözlüğüyle okumaz), iç denetim (davranışının sorumluluğunu üstlenir), yetkinlik (sınırını bilir), belirsizliğe dayanıklılık ve kültürel duyarlılık. Dışsal denetimli olmak, herkesin onayını aramak ya da danışanın sorununu çözmeyi kendi görevi saymak bu listenin karşıtıdır.

Akılda kalsın: Danışma ilişkisini dört sözcük taşır: amaçlı, gönüllü, gizli, danışan odaklı. Arkadaş “Ben olsam…” der; danışman “Sen ne istiyorsun, hangi seçeneklerin var?” diye sorar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir danışman davranışı verilir; psikolojik danışma ilişkisinin hangi özelliğine uyduğu ya da hangisiyle bağdaşmadığı sorulur.

TuzakDanışmanın kendi deneyimine dayanarak çözüm söylemesini yardım sanmaktır; bu öğüt vermektir ve karar sorumluluğunu danışandan alır. İkinci tuzak, okul yönetiminin gönderdiği öğrenciyle yapılan görüşmeyi kendiliğinden danışma ilişkisi saymaktır; önce gönüllülüğün kazanılması gerekir.

?Soru çöz

Bir rehberlik öğretmeninin aşağıdaki davranışlarından hangisi psikolojik danışma ilişkisinin özellikleriyle bağdaşmaz?

✓ D. Öğrencinin yerine bölüm seçmek öğüt vermektir; kararı danışandan alır, kendi yaşamını uzun uzun anlatmak da odağı danışandan uzaklaştırır. A süreyi ve sıklığı konuşmak yapılandırmadır; B gizliliği sınırlarıyla açıklamak etik bir gerekliliktir; C seçenekleri danışana tartırmak kararı ona bırakmaktır, üçü de ilişkinin özelliğidir.

?Soru çöz

Bir ilçedeki dört rehberlik öğretmeniyle ilgili aşağıdaki gözlemlerden hangisi etkili bir psikolojik danışmanın kişisel özellikleriyle bağdaşmaz?

✓ A. Sonucu yalnız dış koşullara bağlamak dışsal denetimdir; etkili danışman kendi payını da sorgular. B kendi duygusunu fark edip süpervizyona taşımak öz farkındalıktır; C farklı değerleri yargılamadan dinlemek açık fikirliliktir; D eğitimini almadığı işi yapmamak yetkinlik sınırını bilmektir.
BECERİ · DANIŞMA

Etkin dinleme ve soru sorma: danışmanın ilk iki becerisi

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDavranışçı psikolojik danışmanın temel varsayımları nelerdir? İşlevsel analiz nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Bilişsel-davranışçı kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Davranışçı danışmaya göre uyumlu ve uyumsuz davranışlar aynı öğrenme ilkeleriyle öğrenilir; bu yüzden yeniden öğrenmeyle değiştirilebilir. Danışman sorunu gözlenebilir davranışlarla tanımlar, işlevsel analizle davranışın öncülünü ve sonucunu belirler, ölçülebilir hedef koyar ve sonucu başlama düzeyiyle karşılaştırarak değerlendirir.

Davranışçı danışma: işlevsel analiz

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik danışmada etkin dinleme nedir? Açık uçlu ve kapalı uçlu sorular ne zaman kullanılır?

Kısa cevap: Etkin dinleme, danışanın sözlerini, ses tonunu ve beden dilini birlikte izleyip anlaşıldığını ona sözlü ve sözsüz yollarla göstermektir; danışana dönük oturma, uygun göz teması ve kısa teşviklerle desteklenir. Açık uçlu sorular (“Nasıl…?”, “Neler…?”) danışanın kendini anlatmasını sağlar; kapalı uçlu sorular yalnız belirli bir bilgiyi almak için kullanılır.

Bu konunun sonunda: etkin dinlemenin sözlü ve sözsüz öğelerini sayabilir, bir danışman sorusunun açık mı kapalı mı olduğunu ve kesitte işe yarayıp yaramadığını ayırt edebilirsin.

Öğrenci ders programını anlatırken danışman not alıyor, saatine bakıyor ve “Evet, evet” diyor; on dakika sonra öğrenci “Neyse, önemli değil” deyip susuyor.

Dinlemek duymaktan fazlasıdır. Danışman aynı anda üç şeyi izler: anlatılan olay (içerik), olayın danışanda uyandırdığı duygu ve sözsüz ipuçları (ses tonu, duraklama, yüz ifadesi). Anladığını da iki yoldan gösterir. Sözsüz dikkati Gerard Egan beş öğeyle özetler: danışana dönük oturmak, açık bir duruş, hafifçe öne eğilmek, uygun göz teması ve rahat, doğal olmak. Göz temasının dozu kültüre ve danışana göre ayarlanır.

Kısa teşvikler (“Hı hı”, “Sonra?”, baş sallama, danışanın son sözcüğünü tekrarlamak) danışmanı konuşmaya katmadan danışanın anlatmasını sürdürür. Sessizlik de bir beceridir: danışan düşünüyorsa beklemek, boşluğu aceleyle doldurmaktan değerlidir. Dinlemeyi bozanlar ise bellidir: yargılamak, öğüt vermek, sözünü kesmek, kendi hikâyesine geçmek ve erken güvence vermek (“Merak etme, geçer”).

Soru sormak: kapıyı açmak ya da kapatmak

Danışmada soru türleri
TürNe sağlar?Örnek
Açık uçlu (nasıl, ne, neler, anlatır mısın)Danışan kendi çerçevesinden, kendi seçtiği ayrıntıyla anlatır“Sınav günü neler yaşadın?”
Kapalı uçlu (mı, kaç, hangi, ne zaman)Belirli bir bilgi, kısa cevap; ilk görüşmede bilgi toplamada işe yarar“Kaç saat uyuyorsun?”
“Neden” sorusuGerekçe arar; suçlanma duygusu ve savunma doğurabilir“Neden derse girmedin?” yerine “Derse girmediğin gün neler oldu?”
Soru bombardımanıArka arkaya sorular sorgu havası yaratır, danışan edilgenleşir“Kiminle kavga ettin? Ne dedi? Sen ne yaptın?”

Bir sorunun açık mı kapalı mı olduğunu soru işareti değil, beklenen cevabın biçimi belirler: “Biraz anlatır mısın?” evet-hayır cevabı beklemez, açık uçludur.

Akılda kalsın: Açık soru kapıyı açar, kapalı soru bir bilgiyi alıp kapıyı kapatır. “Neden”i “ne oldu, nasıl”a çevir. Sözsüz dikkat beş adımda: dönük, açık, öne eğik, göz teması, rahat.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışmanın cevabı verilir; açık uçlu soru, kapalı uçlu soru ya da kısa teşvik olup olmadığı sorulur; danışanın kendini anlatmasını en çok kolaylaştıran tepki de aranır.

TuzakErken güvenceyi (“Her şey düzelecek”) destek sanmaktır; danışanın duygusunu geçiştirir. İkinci tuzak, “Neden…?” sorusunu açık uçlu diye iyi bir soru saymaktır; biçimce açıktır ama danışanı savunmaya iter.

⇄Bilgi eşleştirme danışan cümlesi + danışman cevabı → beceri

?Soru çöz

Deneme sınavlarında başarısının düştüğünü söyleyen bir danışana yöneltilen aşağıdaki sorulardan hangisi, danışanın yaşantısını kendi bakış açısından ayrıntılı anlatmasını en çok kolaylaştırır?

✓ D. “Neler” ve “anlatır mısın” cevabın biçimini danışana bırakır; açık uçlu sorudur. A evet-hayırla geçiştirilebilen kapalı sorudur; B “neden” sorusu gerekçe istediği için danışanı savunmaya iter; C iki kapalı soruyu art arda sorar, yalnız sayı alır.
BECERİ · DANIŞMA

Yansıtma, özetleme ve somutlaştırma: anlaşıldığını hissettiren beceriler

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaRogers'a göre danışmada kolaylaştırıcı koşullar nelerdir? Koşulsuz olumlu kabul, empati ve saydamlık ne demektir?Bağlantılı konudan (Hümanistik ve varoluşçu kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Rogers'a göre değişim teknikten değil ilişkiden doğar. Danışman saydam (uyumlu, içten) olduğunda, danışanı koşulsuz olumlu kabul ettiğinde ve onun iç dünyasını empatiyle anlayıp bunu ona ilettiğinde danışan değer koşullarını gevşetir, yaşantısına açılır ve kendini gerçekleştirme yoluna döner.

Üç koşul: kabul, empati, saydamlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik danışmada içerik yansıtma, duygu yansıtma, özetleme ve somutlaştırma nedir? Aralarındaki fark nedir?

Kısa cevap: İçerik yansıtma, danışanın anlattığı olayın ya da düşüncenin özünü danışmanın kendi sözcükleriyle kısaca geri vermesidir; duygu yansıtma söylenen ya da sezdirilen duyguyu adlandırır. Özetleme birden çok ifadeyi, konuyu ya da oturumun tamamını toparlar. Somutlaştırma “herkes”, “hep”, “hiç” gibi genel ifadeleri belirli kişi, zaman ve olaya indirir.

Bu konunun sonunda: bir danışman cevabının içerik yansıtma, duygu yansıtma, özetleme ya da somutlaştırma olduğunu ayırt edebilir ve temel empatiyi ileri düzey empatiden ayırabilirsin.

Danışan “Ödevleri yapıyorum, öğretmen yine beğenmiyor, annem de ‘yetmez’ diyor; artık bilmiyorum” diyor. Danışmanın vereceği ilk cevap, görüşmenin geri kalanını belirleyecek.

Bu becerilerin ortak yanı, danışmanın yeni bir anlam eklemeden danışanın çerçevesinde kalmasıdır. Danışan hem anlaşıldığını hisseder hem de kendi anlattığını dışarıdan, daha düzenli bir biçimde duyar. Aşağıdaki tabloda aynı danışan cümlesine beş farklı beceriyle verilmiş cevaplar var.

Aynı danışan cümlesine beş beceri
BeceriNe yapar?Danışmanın cevabı
İçerik yansıtma (yeniden ifade etme)Olayın, düşüncenin özünü kendi sözcükleriyle ve kısaca verir“Hem okulda hem evde emeğinin yeterli görülmediğini söylüyorsun.”
Duygu yansıtmaAçık ya da sezdirilen duyguyu adlandırır“Bu kadar uğraşıp yine beğenilmemek seni çaresiz ve yorgun hissettiriyor.”
ÖzetlemeBirden çok ifadeyi ya da konuyu toparlar; oturum başında, konu geçişinde, sonunda“Öğretmeninden, annenden ve kendi yorgunluğundan söz ettin; hepsinde ne yaparsan yap yetmeyecekmiş duygusu var.”
SomutlaştırmaGenel, belirsiz ifadeyi belirli bir olaya indirir“Öğretmenin en son hangi ödevin için ne söyledi?”
Açıklığa kavuşturmaDanışmanın anlamadığı noktayı netleştirir“‘Artık bilmiyorum’ derken neyi kastediyorsun?”

İyi bir duygu yansıtma tek bir genel sözcükle (“üzgünsün”) yetinmez; danışanın yaşantısına uyan sözcüğü ve yoğunluğu arar. Somutlaştırma, “Herkes bana karşı” gibi bir yargıyı “dün öğle arasında iki arkadaşımın beni masaya çağırmaması”na indirerek hem danışmanın anlamasını hem de danışanın kendi yargısını sınamasını sağlar.

Empatinin iki düzeyi

Temel (birincil) empati danışanın açıkça söylediği duyguyu ve içeriği yansıtır. İleri düzey empati ise danışanın sezdirdiği ama henüz adını koymadığı duyguya ya da anlama uzanır: “Belki de en çok, annenin seni yalnız notlarınla görüyor olması canını yakıyor.” İleri düzey empati güven kurulduktan sonra kullanılır; erken gelirse danışan anlaşıldığını değil, “okunduğunu” hissedip savunmaya geçer.

Akılda kalsın: İçerik yansıtma “ne oldu?”, duygu yansıtma “ne hissediyor?” sorusunun cevabıdır. Özetleme birkaç cümleyi tek ipe dizer; somutlaştırma “hep”i “dün öğle arası”na çevirir. Hiçbirinde danışman yeni bir açıklama eklemez.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir kesitte danışmanın cevabı verilir, hangi beceri olduğu sorulur.

Tuzakİçerik yansıtma ile duygu yansıtmayı karıştırmaktır: cevapta bir duygu adı (kırgın, öfkeli, çaresiz) varsa duygu yansıtmadır. İkinci tuzak, uzunca bir içerik yansıtmayı özetleme sanmaktır; özetleme birden çok konuyu ya da zaman dilimini toparlar. Somutlaştırma da açıklığa kavuşturmayla karışır: ilki danışanın genel ifadesini olaya indirir, ikincisi danışmanın anlamadığını netleştirir.

✎Boşluk doldurma danışman cevabını oku, beceriyi adlandır

Danışan: “Kardeşim doğduğundan beri evde kimse beni görmüyor.” Danışman: “Kardeşin doğduktan sonra sana ayrılan ilginin azaldığını düşünüyorsun.” →
Danışan (sesi titreyerek): “Takım seçmelerinde yine yedek kaldım.” Danışman: “Çok kırılmış ve hayal kırıklığına uğramış görünüyorsun.” →
Danışan: “Hiçbir öğretmen bana adil davranmıyor.” Danışman: “Bu hafta hangi derste, nasıl bir durumda böyle hissettin?” →
Danışman, oturumun sonunda: “Bugün sınav kaygından başladık, uyku düzenine geçtik; ikisinin de geç saatlere kadar telefonla oyalanmana bağlı olabileceğini konuştuk.” →

içerik yansıtma · duygu yansıtma · somutlaştırma · özetleme · bağlama · açıklığa kavuşturma

?Soru çöz

Danışan: “Arkadaşlarım hafta sonu bir plan yapmışlar, bana haber vermemişler. Neyse, çok da önemli değil, ben de ders çalıştım zaten.” Psikolojik danışmanın aşağıdaki cevaplarından hangisi ileri düzey empatiye örnektir?

✓ B. Danışan kırgınlığını söylemiyor, “önemli değil” diyerek örtüyor; danışman sezdirilen bu duyguya ve dışlanmanın anlamına uzanıyor. A yalnız olayı geri veren içerik yansıtmadır, temel düzeydedir; C asıl konudan uzaklaşan kapalı uçlu sorudur; D ne yapacağını söyleyen öğüttür.

✎Üretim danışman cevabını sen kur

Danışan (gözleri dolu): “Bütün yıl çalıştım, yine listede adım yok.”
Duygu yansıtması: “Bu kadar emekten sonra adını göremeyince kendini çok hissediyorsun.”
İçerik yansıtması, duygu adı kullanmadan: “Bütün yıl rağmen listede adın çıkmamış.”
Danışan: “Hiç kimse beni anlamıyor.” Somutlaştırma: “Bu hafta seni anlamadığını hissettin?”

BECERİ · DANIŞMA

Yüzleştirme, yorum, kendini açma ve bağlama: danışanı yeni bir bakışa taşıyan beceriler

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSavunma mekanizmaları nelerdir? Bastırma, inkâr, yansıtma, karşıt tepki ve gerileme arasındaki farklar nelerdir?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Savunma mekanizmaları, egonun kaygı, suçluluk ve utançtan korunmak için çoğunlukla bilinç dışı başvurduğu, gerçeği çarpıtan ya da gizleyen yollardır. Başlıcaları bastırma, inkâr, yansıtma, yer değiştirme, mantığa bürüme, karşıt tepki, gerileme, entelektüelleştirme, özdeşim, telafi, hayal kurma ve yüceltmedir. Ara sıra kullanılmaları olağandır; katı ve sürekli kullanıldıklarında uyumu bozarlar.

Savunma mekanizmaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik danışmada yüzleştirme, yorum, kendini açma ve bağlama becerileri nedir? Yüzleştirme ile yorum nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Yüzleştirme, danışanın sözleri, duyguları ve davranışları arasındaki tutarsızlığı yargılamadan görünür kılar. Yorum, davranışa danışmanın bakışından yeni bir açıklama getirir. Kendini açma, danışmanın danışana yararlı olacak kısa bir kişisel paylaşımıdır. Bağlama, danışanın farklı zamanlarda anlattıkları arasındaki ortak örüntüyü bir araya getirir. Bilgi verme ise öğüt değil, karar için gerekli doğru bilgidir.

Bu konunun sonunda: yüzleştirmeyi yorumdan, bağlamayı özetlemeden ve bilgi vermeyi öğütten ayırt edebilir; kendini açmanın ne zaman yararlı olduğunu söyleyebilirsin.

İkinci görüşmede “Sınav umurumda bile değil” diyen öğrenci, bu cümleyi söylerken masanın altında parmaklarını birbirine kenetliyor.

Önceki konudaki beceriler danışanın çerçevesinde kalıyordu. Bu becerilerde danışman kendi gözleminden, bilgisinden ya da yaşantısından bir şey ekler. Bu yüzden etkileri büyüktür ve ilişki güçlendikten sonra, geçici ve saygılı bir dille kullanılırlar.

Üstteki beceriler sürecin her anında kullanılır; alttakiler güven kurulduktan sonra ağırlık kazanır.Görsel: Sınav Defteri
Etkilemeye yönelik beceriler: ne ekler, nasıl tanınır?
BeceriNe ekler?Kesitte ipucu
YüzleştirmeTutarsızlığı gösterir: söz ile beden dili, söz ile davranış, iki söz, istek ile eylem“… diyorsun; öte yandan …”
YorumDavranışa yeni bir neden ya da anlam önerir; danışmanın kuramından beslenir“Belki de … olduğu için …”
BağlamaFarklı zamanlarda anlatılanlar arasındaki ortak örüntüyü gösterir“Geçen hafta … anlatmıştın, bugün de …; ikisinde de …”
Kendini açmaDanışmanın kısa, danışan yararına kişisel paylaşımı; odak hemen danışana döner“Ben de … yaşamıştım; senin için en zoru ne?”
Bilgi vermeKarar için gerekli, doğru ve güncel bilgi; ne yapılacağını söylemez“Bu programın tercih koşullarını birlikte inceleyelim.”

Yüzleştirme saldırı ya da tartışma değildir: iki bilgiyi yan yana koyar, sonucu danışana bırakır. Yorum ise danışanın henüz görmediği bir neden önerir; doğru olsa bile erken gelirse dirence yol açar. Kendini açmanın ölçütü tek sorudur: “Bu paylaşım kimin işine yarıyor?” Psikodinamik kuramlar sayfasında gördüğümüz boş perde tutumu nedeniyle psikanalitik danışman kendini açmaktan kaçınır; danışan merkezli danışman ise ölçülü kendini açmayı saydamlığın parçası sayar.

Akılda kalsın: Yüzleştirme iki şeyi yan yana koyar, yorum bir neden önerir, bağlama zaman içindeki tekrarı gösterir. Kendini açtıktan sonra söz hemen danışana geri verilir. Bilgi verme “ne var?” der, öğüt “ne yap!” der.
Sınavda

Nasıl sorulurKesit verilir, danışmanın tepkisi adlandırılır; şıklarda çoğu zaman yüzleştirme, yorum, bağlama ve özetleme yan yana durur.

Tuzak“Geçen görüşmede … şimdi de …” kalıbını özetleme sanmaktır; farklı zamanlardaki benzer davranışları ortak bir örüntüde birleştiren cevap bağlamadır, özetleme ise anlatılanı toparlar ama örüntü iddiası taşımaz. İkinci tuzak, tutarsızlık gösteren cevabı yorum saymaktır; neden önerilmiyorsa yüzleştirmedir.

?Soru çöz

On ikinci sınıf öğrencisi Arda, tercih döneminden önce okulun psikolojik danışmanıyla üçüncü görüşmesini yapmaktadır. Önceki görüşmelerde danışmanla iyi bir ilişki kurulmuş, Arda'nın amacı “tercih listemi kendim hazırlamak” diye belirlenmiştir. Arda bu görüşmede deneme sınavlarında sayısal netlerinin yükseldiğini, ailesinin de doktor olmasını çok istediğini anlatır. Konuşurken sesi giderek alçalır, gözlerini masaya diker ve şöyle der: “Ailem doktor olmamı istiyor, ben de istiyorum zaten. Ama tıp kitaplarını açınca midem bulanıyor.” Danışman bir süre sessiz kalır, ardından Arda'ya bir cevap verir.

Danışmanın vereceği aşağıdaki cevaplardan hangisi yüzleştirmeye örnektir?

✓ A. Danışman, istek sözü ile bedensel tepki arasındaki tutarsızlığı yargılamadan yan yana koyuyor; bu yüzleştirmedir. B aynı tutarsızlığa bir neden önerdiği için yorumdur; C yalnız söyleneni geri veren içerik yansıtmadır; D danışmanın kendi yaşantısını paylaştığı kendini açmadır.

✎Boşluk doldurma danışman cevabını oku, beceriyi adlandır

“Geçen ay sunumu, bu ay projeyi son geceye bıraktığını anlattın; ikisinde de ‘hazır değilim’ diye başladın.” →
“Belki de ödevi son ana bırakmak, sonuç kötü olursa ‘zaten çalışmadım’ diyebilmenin bir yolu.” →
“Ben de ilk yılımda sınıfın önünde ellerimin titrediğini hatırlıyorum; senin için en zor an hangisi?” →
“Burs başvurusunda öğrenci belgesi ve gelir belgesi isteniyor; son tarihi duyurudan birlikte kontrol edelim.” →

bağlama · yorum · kendini açma · bilgi verme · özetleme · yüzleştirme
KAVRAM · DANIŞMA SÜRECİ

Danışma sürecinin aşamaları: ilişki kurmadan sonlandırmaya

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAdlerci psikolojik danışmanın aşamaları ve teknikleri nelerdir? Sanki gibi davranma, çorbaya tükürme ve kendini yakalama nedir?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Adlerci danışma dört aşamada ilerler: eşit ve iş birliğine dayalı ilişki kurma, yaşam stilinin değerlendirilmesi, içgörü ve yorum, yeniden yönlendirme. Temel tutum cesaretlendirmedir. Sanki gibi davranmada danışan olmak istediği kişiymiş gibi davranır; çorbaya tükürmede davranışın gizli kazancı açığa çıkarılır; kendini yakalamada danışan eski örüntüyü başlarken fark eder.

Adlerci danışma: süreç ve teknikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bireyle psikolojik danışma süreci hangi aşamalardan oluşur? Her aşamada danışman ne yapar?

Kısa cevap: Bireyle psikolojik danışma genellikle beş aşamada ilerler: ilişki kurma, problemi keşfetme ve derinlemesine anlama, amaç belirleme, eylem (müdahale) ve sonlandırma. Aşamalar iç içe geçer, gerektiğinde önceki aşamaya dönülür; ilişki bütün süreç boyunca korunur. Her aşamada belirli beceriler öne çıkar; amaç, danışanın kendi isteğinden ve gözlenebilir bir davranışla yazılır.

Bu konunun sonunda: danışma sürecinin beş aşamasını sıralayabilir, bir kesitin hangi aşamada geçtiğini söyleyebilir ve iyi yazılmış bir danışma amacını kötüsünden ayırabilirsin.

Altı görüşmelik bir sürecin ilk oturumunda Ahmet yalnızca okul formasının darlığından yakınıyor; dördüncü oturumda bir hafta boyunca deneyeceği adımları kendi eliyle yazıyor.

Kuramlar aşamalara farklı adlar verir; Adlerci danışmanın dört aşamasını Psikodinamik kuramlar sayfasında gördük. İskelet ise ortaktır: önce güven, sonra anlama, sonra hedef, sonra değişim, en son kapanış. Bu sıranın mantığı basittir: anlaşılmadığını hisseden danışan sorununu açmaz, anlaşılmamış bir sorun için kurulan hedef de tutmaz.

Aşamalar bir merdiven değil, iç içe geçen bir yoldur: eylemde zorlanan danışanla yeniden keşfe dönülebilir.Görsel: Sınav Defteri

İyi bir danışma amacı

  • Danışanın amacıdır: ailenin, öğretmenin ya da danışmanın istediği değil.
  • Somut ve gözlenebilirdir: “daha mutlu olmak” yerine “haftada iki teneffüsü arkadaşlarıyla geçirmek”.
  • Ulaşılabilir ve danışanın denetimindedir: başkasının davranışını değiştirmek amaç olamaz.
  • Olumlu dille yazılır: neyi yapmayacağı değil, ne yapacağı söylenir.

Eylem aşamasında kullanılan teknik, danışmanın kuramına göre değişir. Bilişsel-davranışçı kuramlar sayfasında gördüğümüz ev ödevi ya da davranış sözleşmesi, Postmodern ve sistemik yaklaşımlar sayfasında gördüğümüz ölçekleme sorusu bu aşamanın araçlarıdır.

Akılda kalsın: Beş aşama tek cümlede: güven kur, anla, hedefle, dene, kapat. Amaç danışanın ağzından çıkar ve gözle görülebilir bir davranışla yazılır.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışmanın bir cümlesi verilir, sürecin hangi aşamasında olunduğu sorulur; ya da danışma amacı olarak en uygun ifade seçilir.

TuzakKeşfetme aşamasında hemen çözüm önermektir; sorun anlaşılmadan kurulan eylem planı tutmaz. İkinci tuzak, “Daha özgüvenli olmak istiyorum” gibi genel bir isteği danışma amacı saymaktır; amaç gözlenebilir davranışa çevrilmelidir.

↕Sıralama danışmanın cümleleri → süreç

  1. “Bu hafta teneffüste iki kez sınıftan bir arkadaşınla konuşmayı deneyeceksin; sonucu birlikte değerlendiririz.”
  2. “Arkadaşlarınla tartıştığın son anı biraz anlatır mısın; o sırada neler hissettin?”
  3. “Altı görüşmede neler değiştiğine birlikte bakalım; bir ay sonra nasıl gittiğini konuşmak için yeniden görüşelim.”
  4. “Görüşmelerimiz haftada bir, kırk dakika sürecek; konuştuklarımız aramızda kalacak, yalnız ciddi bir zarar riski olursa bunu seninle paylaşarak ilgililere bildirmem gerekir.”
  5. “Bu sürecin sonunda neyin değişmiş olmasını istersin? Değiştiğini nereden anlarız?”

?Soru çöz

Sınav kaygısı nedeniyle rehberlik servisine başvuran bir lise öğrencisiyle belirlenen aşağıdaki amaçlardan hangisi psikolojik danışma amacı olarak en uygundur?

✓ C. Amaç somut, gözlenebilir, ulaşılabilir ve öğrencinin denetimindedir; olumlu bir davranışla yazılmıştır. A gerçekçi değildir, belli düzeyde kaygı olağandır ve “tamamen” ölçülemez; B genel bir istektir, gözlenebilir davranışa çevrilmemiştir; D başkasının davranışını değiştirmeyi hedeflediği için danışanın denetiminde değildir.
KAVRAM · DANIŞMA SÜRECİ

İlk görüşme ve yapılandırma: sürecin kurallarını birlikte koymak

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDavranışçı danışmada model olma, davranış sözleşmesi, jeton ekonomisi ve atılganlık eğitimi nasıl uygulanır?Bağlantılı konudan (Bilişsel-davranışçı kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Davranışçı danışmada yeni davranış, bir modeli izleyerek (model olma), yazılı bir anlaşmayla (davranış sözleşmesi), biriktirilip değiştirilen sembol pekiştireçlerle (jeton ekonomisi), küçük adımların pekiştirilmesiyle (şekillendirme) kazandırılır. Atılganlık eğitimi, kişinin başkasının hakkını çiğnemeden duygu, düşünce ve hakkını doğrudan ifade etmesini öğretir.

Model olma, sözleşme, jeton, atılganlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik danışmada ilk görüşmede neler yapılır? Yapılandırma nedir, gönderilmiş danışanla nasıl çalışılır?

Kısa cevap: İlk görüşmede amaç ilişkiyi başlatmak, danışanın başvuru nedenini ve beklentisini anlamak ve süreci yapılandırmaktır. Yapılandırma; görüşmelerin süresini, sıklığını ve yaklaşık sayısını, gizliliği ve sınırlarını, danışan ile danışmanın rollerini açıklamaktır. Okulda karşılanamayacak bir ihtiyaç fark edilirse sevk de bu aşamada planlanır.

Bu konunun sonunda: yapılandırmada danışana nelerin açıklandığını sayabilir ve bir ilk görüşme kesitinde eksik kalan yapılandırma öğesini bulabilirsin.

Müdür yardımcısı, teneffüste kavga eden Burak'ı rehberlik servisinin kapısına “Konuşun şunla” diyerek bırakıyor; Burak kollarını kavuşturup sandalyenin ucuna oturuyor.

İlk görüşmenin üç işi vardır: tanışmak, danışanın neden geldiğini ve ne beklediğini anlamak, sürecin çerçevesini çizmek. Danışanın nasıl geldiği de önemlidir. Kendi isteğiyle gelen danışan genellikle bir sorunu çözmeye hazırdır; öğretmen, aile ya da yönetim tarafından gönderilmiş danışan ise çoğu zaman neden orada olduğunu bilmez ya da kabul etmez.

Danışman: “Buraya kendi isteğinle gelmedin; böyle gönderilmek sana ne hissettirdi?”
Burak: “Haksızlık. Kavgayı ben başlatmadım.”
Danışman: “Haksızlığa uğradığını düşünüyorsun. Bu görüşmede neyin işine yarayacağına sen karar verebilirsin; ister o kavgayı, ister başka bir şeyi konuşuruz.”

Danışma kesiti · gönderilmiş danışanla ilk görüşme (örnek)

Gönderilmiş danışanla ilk iş, gönderilme durumunu açıkça konuşmak, bu durumun yarattığı duyguyu yansıtmak ve danışanın kendisinin isteyebileceği bir amaç aramaktır. Danışmanın, yönetimin değil öğrencinin yardımcısı olduğu görülmeden ilişki kurulmaz. Görüşmeye gelmeyi istememeye isteksizlik denir; süreç başladıktan sonra değişime karşı koyma ise dirençtir.

Yapılandırmada konuşulanlar
BaşlıkDanışana söylenen (örnek)
Süre, sıklık, sayı“Haftada bir, kırk dakika görüşeceğiz; altı görüşme sonra birlikte değerlendiririz.”
Gizlilik ve sınırları“Konuştuklarımız aramızda kalır; ciddi bir zarar riski olursa paylaşmam gerekir.”
Roller“Senin yerine karar vermeyeceğim; seçeneklerini birlikte göreceğiz.”
Beklenti“Bu görüşmelerden ne bekliyorsun?”

Yapılandırma belirsizliği azaltır ve danışanın sürece etkin katılmasını sağlar. İlk görüşmeyle bitmez: danışan “Siz söyleyin, ne yapayım?” diyerek rolü karıştırdığında yeniden yapılır. Aşırısı da zararlıdır; ilk dakikada uzun bir kurallar listesi okumak ilişkiyi soğutur. Okulda karşılanamayacak bir ihtiyaçta (ağır ruh sağlığı belirtisi, özel eğitim değerlendirmesi) veliyle iş birliği yapılarak sağlık kuruluşuna ya da Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) yönlendirme yapılır; ayrıntısını Meslek etiği ve yasal konular sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: İlk görüşmenin üç işi: tanış, anla, çerçeve çiz. Gönderilmiş danışanla önce “Buraya gönderilmek sana ne hissettirdi?” konuşulur, sonra sorun. Yapılandırma kural dikte etmek değil, belirsizliği azaltmaktır.
Sınavda

Nasıl sorulurİlk görüşmeden bir kesit verilir; danışmanın yaptığının yapılandırma olup olmadığı ya da yapılandırmada yer almayan öğe sorulur; gönderilmiş öğrenciyle en uygun başlangıç da gelir.

TuzakDanışanın sorununa ilişkin yorumu yapılandırma sanmaktır; yapılandırma sürecin çerçevesiyle ilgilidir. İkinci tuzak, gönderilmiş öğrencinin isteksizliğini direnç diye adlandırmaktır; çoğu kaynakta ikisi ayrı tutulur ve isteksizlik süreç başlamadan görülür (bazı kaynaklar onu direncin bir biçimi sayar).

?Soru çöz

Bir rehberlik öğretmeni, sınav kaygısıyla başvuran öğrenciyle ilk görüşmesinde aşağıdakileri yapmıştır.

I. Görüşmelerin haftada bir ve kırk dakika olacağını söylemiştir.
II. Paylaşılanların hangi durumlarda gizli tutulamayacağını açıklamıştır.
III. Öğrencinin kaygısının, ailesinin beklentilerini karşılayamama korkusundan kaynaklanabileceğini söylemiştir.

Bu davranışlardan hangileri yapılandırmaya örnektir?

✓ A. Süre ve sıklığı (I) ve gizliliğin sınırlarını (II) açıklamak sürecin çerçevesini çizer; yapılandırmadır. B, C ve D'deki III, kaygıya bir neden önerdiği için yorumdur; sürecin kuralı değil sorunun açıklamasıdır, üstelik ilk görüşmede verildiği için erken bir yorumdur.

✎Boşluk doldurma ilk görüşme kavramları

Müdürün isteğiyle rehberlik servisine gelen öğrenci danışandır. Bu öğrencinin görüşmeye gelmek istememesine denir; görüşmeler ilerledikten sonra değişime karşı koymasına ise denir. Okulda karşılanamayacak bir ihtiyaç fark edildiğinde öğrenci uygun kuruma edilir.

gönderilmiş · isteksizlik · direnç · sevk · aktarım · yapılandırma
KAVRAM · DANIŞMA SÜRECİ

Direnç ve sonlandırma: değişimin önündeki duvar ve iyi bir veda

Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPsikanalitik danışmanın amacı ve teknikleri nelerdir? Serbest çağrışım, aktarım, karşı aktarım ve direnç nedir?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Psikanalitik danışmanın amacı bilinç dışını bilince çıkarmak, egoyu güçlendirmek ve danışana içgörü kazandırmaktır. Temel teknikler serbest çağrışım, yorum, rüya analizi, direncin ve aktarımın çözümlenmesidir. Aktarımda danışan geçmişteki önemli kişilere duyduğu duyguları danışmana yöneltir; karşı aktarımda danışman kendi çözülmemiş duygularıyla danışana tepki verir.

Psikanalitik teknikler: aktarım, direnç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikolojik danışmada direnç nedir, nasıl ele alınır? Psikolojik danışma süreci nasıl sonlandırılır?

Kısa cevap: Direnç, danışanın değişime ya da süreçteki zorlayıcı konulara karşı koymasıdır; geç kalma, randevuyu unutma, susma, konu değiştirme, sürekli “bilmiyorum” deme biçiminde görülür. Danışman direnci suçlamaz, anlaşılması gereken bir mesaj olarak ele alır. Sonlandırma amaçlara ulaşılınca önceden konuşularak yapılır; kazanımlar özetlenir, izleme planlanır.

Bu konunun sonunda: direncin belirtilerini kesitte tanıyabilir, isteksizliği dirençten ayırabilir ve iyi bir sonlandırmanın adımlarını söyleyebilirsin.

Dördüncü görüşmede söz annesinin hastalığına gelince “Bugün çok yorgunum, başka bir şey konuşsak?” diyen danışan, beşinci görüşmeyi “unutuyor”.

Psikodinamik kuramlar sayfasında direnci, bilinç dışı malzemenin bilince çıkmasına karşı koyuş olarak gördük. Burada onu bütün kuramların ortak sorunu olarak ele alıyoruz. Direncin kaynağı çoğu zaman anlaşılırdır: değişimin bilinmezliği, sorunun sağladığı ikincil kazanç (ilgi görmek, sorumluluktan kurtulmak), danışmanın danışandan hızlı gitmesi, ilişkide güvenin eksik olması.

Direnç kuramlara göre
KuramDirenç ne anlama gelir?Danışman ne yapar?
PsikanalitikBilinç dışı malzemeye karşı koyuş; önemli malzemenin işaretiDirenci yorumlar
Danışan merkezliDanışanın kendini güvende hissetmemesiDuyguyu yansıtır, kabul ve empatiyi artırır
Çözüm odaklıAyrı bir direnç yoktur; danışman danışanın iş birliği biçimini henüz anlamamıştırDanışanın dilini ve hedefini izler
Bilişsel-davranışçıÖdevi yapmamak; beceri eksikliği ya da işe yaramayan bir inançEngeli birlikte inceler, adımı küçültür

Hangi kuram olursa olsun ortak ilke şudur: direnç kırılmaya ya da tartışılmaya çalışılmaz, adlandırılır ve anlaşılır (“Bu konuya gelince sesin değişiyor; şimdi konuşmak zor olabilir.”), danışanın hızına uyulur. Direnci çözüm odaklı bakışla yeniden okumayı Postmodern ve sistemik yaklaşımlar sayfasında gördük.

Sonlandırma: iyi bir veda

Sonlandırma son oturumda haber verilmez, birkaç görüşme önceden konuşulur. Danışanın kazanımları ve bu kazanımlarda kendi çabası özetlenir, öğrendiklerini günlük yaşama nasıl aktaracağı planlanır, ayrılığa ilişkin kaygı ya da kayıp duygusu konuşulur. Kapı açık bırakılır ve bir süre sonra izleme görüşmesi yapılır. Danışan süreci erken bırakabilir; danışman da yetkinlik sınırını aşan bir durumla karşılaşırsa sevk ederek süreci kapatır. Amaçlara ulaşıldığı hâlde görüşmeleri sürdürmek ise danışanın danışmana bağımlı kalmasına yol açar.

Akılda kalsın: Direnç bir duvar değil yol işaretidir: danışan neyden kaçıyorsa çalışılacak yer orasıdır. İyi veda üç şey yapar: neyin değiştiğini toparlar, değişimi danışanın emeğine bağlar, gerekirse geri dönüş yolunu gösterir.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışan davranışları verilir ve hangilerinin direnç belirtisi olduğu sorulur; ya da sonlandırmada göz ardı edilen ilke aranır.

TuzakDirenci danışanın kötü niyeti sayıp onunla tartışmaktır. İkinci tuzak, ödevini yapıp ayrıntılı anlatan, yani sürece katılan danışanın davranışını direnç saymaktır. Sonlandırmada ise “son görüşmede haber verme” ve “danışmana bağımlılık” çeldiricileri sık gelir.

Kesitteki danışman cevabını bu dört soruyla sırayla süz; ilk “evet” beceriyi verir. Aşağıdaki tablo aynı becerileri kesit ipuçlarıyla toplar.Görsel: Sınav Defteri
Hepsi bir arada: danışma becerileri ve kesitteki ipuçları
BeceriNe yapar?Kesitteki ipucu
Etkin dinlemeSöz, ses tonu ve beden dilini birlikte izlerDönük oturuş, göz teması, “hı hı, devam et”
Açık uçlu soruDanışanın kendini anlatmasını açar“Nasıl…?”, “Neler…?”
Kapalı uçlu soruBelirli bir bilgiyi alırEvet-hayır ya da tek sözcük cevap
İçerik yansıtmaOlayın özünü danışmanın sözcükleriyle geri verirDuygu adı yok, olay kısaltılmış
Duygu yansıtmaSöylenen ya da sezdirilen duyguyu adlandırır“Kırılmış görünüyorsun”
ÖzetlemeBir oturumdaki birden çok konuyu toparlar“Bugün … başladık, … geçtik”
SomutlaştırmaGenellemeyi kişi, zaman ve olaya indirir“Hep, hiç, herkes” sonrası “Hangi gün, kim?”
YüzleştirmeSöz, duygu ve davranış arasındaki tutarsızlığı gösterir“… diyorsun; öte yandan …”
YorumDavranışa yeni bir açıklama, neden önerir“Belki de … olduğu için”
BağlamaFarklı zamanlarda anlatılanlardaki ortak örüntüyü birleştirir“Geçen görüşmede …, bugün de …”
Kendini açmaKısa, danışana yararlı kişisel paylaşım“Ben de …” ve söz hemen danışana döner
Bilgi vermeKarar için gerekli doğru bilgiyi sunarBelge, tarih, koşul; “şunu seç” yok
YapılandırmaSüre, sıklık, gizlilik ve rolleri açıklarİlk görüşmede “Görüşmelerimiz … sürecek”
Direnci ele almaKarşı koymayı suçlamadan anlamaya çalışırUnutulan randevu, “bilmiyorum”, konu değiştirme

Kendini yokla

  • □ Bir danışman davranışının danışma ilişkisinin hangi özelliğine uyduğunu ya da aykırı olduğunu söyleyebiliyorum.
  • □ Etkili danışmanın kişisel özelliklerini sayabiliyor, “dışsal denetim” çeldiricisini tanıyorum.
  • □ Açık ve kapalı uçlu soruyu kesitte ayırt edebiliyorum.
  • □ İçerik yansıtma, duygu yansıtma, özetleme ve somutlaştırmayı ayırt edebiliyorum.
  • □ Yüzleştirmeyi yorumdan, bağlamayı özetlemeden, bilgi vermeyi öğütten ayırabiliyorum.
  • □ Danışma sürecinin beş aşamasını sıralayabiliyorum.
  • □ İlk görüşmede yapılandırılması gerekenleri sayabiliyorum.
  • □ Direnç belirtilerini tanıyıp iyi bir sonlandırmanın adımlarını söyleyebiliyorum.

?Soru çöz

Sekizinci görüşmede amaçlarına ulaşan bir danışanına psikolojik danışman, oturumun son beş dakikasında “Bugün son görüşmemizdi, sana başarılar dilerim.” diyerek süreci bitirmiştir. Bu danışman sonlandırmayla ilgili aşağıdaki ilkelerden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ B. Son dakikada haber verilen veda, danışana kazanımlarını toparlama, ayrılık duygusunu konuşma ve izlemeyi planlama fırsatı bırakmaz. A ilkesine uyulmuştur, danışan amaçlarına ulaşmıştır; C sevk yetkinliği aşan durumlarda gerekir, burada öyle bir durum yoktur; D yapılandırmanın ilkesidir ve kesitte buna aykırı bir davranış yoktur.

?Soru çöz

Aşağıdaki danışan davranışlarından hangileri psikolojik danışmada direnç belirtisi olarak değerlendirilebilir?

I. Babasıyla ilişkisine gelindiğinde her seferinde şaka yapıp konuyu kapatması
II. Verilen ev ödevini yapıp sonuçlarını ayrıntılı anlatması
III. Üst üste iki görüşmeyi “unutması”

✓ C. Zorlayıcı konuyu şakayla kapatmak (I) ve görüşmeleri tekrar tekrar unutmak (III) değişime karşı koymanın tipik biçimleridir. A III'ü dışarıda bırakır, oysa randevu unutmak klasik direnç belirtisidir; B ve D'deki II sürece etkin katılımdır, direncin tersidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi varoluşçu yaklaşımın insan doğasına ilişkin görüşlerinden biri değildir?

✓ A. Davranışı çevresel pekiştireçlere bağlamak davranışçı görüştür; varoluşçular insanı çevrenin ürünü değil, seçimlerinin sahibi sayar. B kendini farkındalık ve seçim özgürlüğü yaklaşımın temelidir; C kaygı özgürlüğün eşlikçisi olarak görülür; D anlam arayışı Frankl ve Yalom'un ortak vurgusudur.Kaynak: Hümanistik ve varoluşçu kuramlar · Varoluşçu yaklaşım: dört temel kaygı

?Soru 2

Gestalt terapiyi benimseyen bir psikolojik danışmanın aşağıdaki tepkilerinden hangileri kuramla tutarlıdır?

I. “Annenden söz ederken yumruklarını sıktığını fark ettin mi?”
II. “Bu öfkenin çocukluğundaki hangi olaydan kaynaklandığını birlikte bulalım.”
III. “O konuşmayı şimdi yaşıyormuş gibi, şimdiki zamanla anlatır mısın?”

✓ A. Bedensel ipucunu fark ettirmek (I) farkındalığı, geçmiş sahneyi şimdiki zamana getirmek (III) şimdi ve burada ilkesini işletir. B ve C'deki II, öfkenin geçmişteki nedenini aratır; bu psikanalitik bir yoldur ve Gestalt'ın kaçındığı “neden” sorusudur; D de II'yi içerdiği için yanlıştır.Kaynak: Hümanistik ve varoluşçu kuramlar · Gestalt: şimdi ve burada, bitmemiş işler

?Soru 3

Bir öğrenci, sınıf rehber öğretmenine her konuda “Siz nasıl uygun görürseniz öyle yaparım hocam.” demekte, kendi isteğini hiç dile getirememektedir. Transaksiyonel analize göre öğrencinin bu tutumu daha çok hangi ego durumundan kaynaklanır?

✓ C. Kendi isteğini bastırıp yetişkinin beklentisine boyun eğmek Uyumlu Çocuk'un işaretidir. A Eleştirel Ebeveyn kural koyar ve yargılar, boyun eğmez; B Yetişkin bilgiye dayanıp kendi kararını verirdi; D Besleyici Ebeveyn bakım ve şefkat sunar, burada öğrenci bakım vermiyor, onay bekliyor.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · Transaksiyonel analiz: ego durumları

?Soru 4

Asansöre binmekten çok korkan bir öğretmen adayıyla çalışan psikolojik danışman, gevşeme ya da kademe uygulamadan onunla birlikte yüksek bir binanın asansörüne binmiş ve danışanın kaygısı kendiliğinden azalana kadar inip çıkmayı sürdürmüştür. Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Danışan gevşemeden ve kademesiz biçimde en güçlü uyarıcıyla, kaygısı düşene dek karşı karşıya bırakılmış; bu sel tekniğidir. B sistematik duyarsızlaştırmada gevşeme ve en hafif basamaktan başlama olurdu; C model olmada danışan başkasını izleyerek öğrenirdi; D paradoksal niyette danışan korktuğu belirtiyi bilerek isterdi.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Sistematik duyarsızlaştırma, maruz bırakma

?Soru 5

Öğrenci: “Hocam, yarınki sınav hangi konuları kapsıyor?”
Öğretmen: “Sen hep son dakikada mı sorarsın, hiç sorumluluk duygun yok mu?”
Transaksiyonel analize göre bu etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Öğrencinin Yetişkin'den gelen bilgi sorusuna öğretmen yargılayan Eleştirel Ebeveyn'den, öğrencinin Çocuk'una cevap vermiş; oklar çaprazlandığı için bu çapraz etkileşimdir. A Yetişkin cevabı konu bilgisi verirdi; C ortada örtük bir mesaj değil açık bir eleştiri var ve şefkat yok; D cevap Çocuk'tan değil Ebeveyn'den geliyor ve beklenen yerden gelmediği için tamamlayıcı değildir.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · TA: etkileşimler, oyunlar, yaşam pozisyonları

?Soru 6

Aşağıdakilerden hangisi çözüm odaklı kısa danışma ve öyküsel terapi gibi postmodern yaklaşımların ortak varsayımlarından biri değildir?

✓ A. Doğru yorumu bilen uzman danışman modern kuramların, özellikle psikanalitik yaklaşımın varsayımıdır; postmodern danışman “bilmeyen” ve merak eden bir ortaktır. B sosyal inşacılığın temelidir; C her iki yaklaşımın danışana bakışıdır; D öyküsel terapinin alternatif öykü, çözüm odaklı danışmanın birden çok çözüm fikrine dayanır.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · Dört yaklaşım ve kuram haritası

?Soru 7

Davranışçı danışma, AKDDT, bilişsel terapi ve gerçeklik terapisinin ortak özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Danışman etkin ve yönlendiricidir.
II. Danışmada ev ödevi ve somut adımlar kullanılır.
III. Değişim için danışanın çocukluk çatışmalarına ilişkin içgörü kazanması şarttır.

✓ D. Etkin danışman (I) ve ödevle somut adımlar (II) dört yaklaşımın ortak paydasıdır. A II'yi dışarıda bırakır, oysa dördü de ödev kullanır; B ve C'deki III psikanalitik bir varsayımdır, bu yaklaşımlar geçmişin çözümlenmesi yerine bugünkü davranış ve düşünceyle çalışır.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Dört yaklaşımın karşılaştırması

?Soru 8

Davranışçı psikolojik danışmayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Danışma hedefleri gözlenebilir ve ölçülebilir davranışlarla tanımlanır.
II. Kalıcı değişim için danışanın sorunun çocukluktaki kökenine dair içgörü kazanması şarttır.
III. Uygulanan tekniğin etkisi başlama düzeyiyle karşılaştırılarak değerlendirilir.

✓ C. Ölçülebilir hedef (I) ve başlama düzeyiyle karşılaştırma (III) davranışçı danışmanın iki temel ilkesidir. A III'ü dışarıda bırakır, oysa değerlendirme ölçmeye dayanır; B ve D'deki II psikanalitik görüştür, davranışçı danışmada değişim için içgörü gerekmez, yeni öğrenme yeter.Kaynak: Bilişsel-davranışçı kuramlar · Davranışçı danışma: işlevsel analiz

?Soru 9

Yedinci sınıftaki 13 yaşındaki Kaan, son iki ayda üç kez arkadaşlarıyla kavgaya karıştığı için sınıf öğretmeni tarafından rehberlik servisine yönlendirilmiştir. İlk görüşmede kendini “Ben zaten öfkeli bir çocuğum, herkes bunu biliyor.” diye tanıtmaktadır. Annesinin de evde ondan “sinirli oğlum” diye söz ettiğini, öğretmenlerin artık en küçük gürültüde ilk ona baktığını anlatmaktadır. Kavgalardan sonra utandığını, ama “öyle biri olduğu için” değişemeyeceğini düşündüğünü söylemektedir. Psikolojik danışman Kaan'ı dinledikten sonra ona şöyle sormuştur: “Öfke dediğin şey seni hangi durumlarda ele geçiriyor, sen ona ne zaman ‘hayır’ diyebildin?”

Danışmanın bu sorusunda kullandığı temel teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Kaan öfkeyi kimliği gibi anlatıyor ve bu baskın öyküyü ailesi ve okul da besliyor; danışman öfkeyi Kaan'ı “ele geçiren” dış bir varlık gibi konuşup onun ona karşı koyduğu anları arıyor; bu öyküsel terapinin dışsallaştırmasıdır. B yansıtma danışanın duygusunu ya da sözünü ona geri vermektir, burada sorun yeni bir dille kişinin dışına konuyor; C ölçeklemede 0–10 arası puan istenir; D çorbaya tükürme davranışın gizli kazancını adlandıran Adlerci tekniktir.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · Öyküsel terapi: dışsallaştırma

?Soru 10

Ders anlatırken elinin titremesinden korkan ve korkusu arttıkça titremesi de artan bir stajyer öğretmene psikolojik danışman, bir sonraki derste elinin ne kadar çok titreyebildiğini öğrencilere göstermeye çalışmasını önermiştir. Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Danışan, korktuğu belirtiyi bilerek ve abartarak istemeye davet edilmiş; beklenti kaygısının döngüsü böyle kırılır. A sistematik duyarsızlaştırmada gevşeme ile kaygı basamakları eşleştirilir, belirti istenmez; B derefleksiyonda dikkat belirtiden alınıp başka bir şeye verilir; D boş sandalye bitmemiş işle çalışan Gestalt tekniğidir.Kaynak: Hümanistik ve varoluşçu kuramlar · Frankl: logoterapi, paradoksal niyet
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →