Psikolojik danışma ilişkisi: arkadaş sohbetinden farkı ve temel özellikleri
Rehberlik ÖABT · Danışma süreci · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDanışan merkezli kurama göre insan doğası nasıldır? Değer koşulları ve benlik-yaşantı uyumsuzluğu nedir?Bağlantılı konudan (Hümanistik ve varoluşçu kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Carl Rogers'ın danışan merkezli kuramına göre insan özünde iyi, güvenilir ve doğuştan kendini gerçekleştirme eğilimi taşıyan bir varlıktır. Çocuk sevgi ve onay görmek için başkalarının değer koşullarını benimseyince benlik kavramı yaşantılarıyla çelişmeye başlar; bu benlik-yaşantı uyumsuzluğu kaygının ve uyumsuz davranışın kaynağıdır.
Rogers: benlik ve değer koşulları
✎Konu anlatımı
Psikolojik danışma ilişkisinin özellikleri nelerdir? Psikolojik danışma rehberlik ve psikoterapiden nasıl ayrılır?
Kısa cevap: Psikolojik danışma, uzman bir psikolojik danışmanla danışan arasında kurulan amaçlı, gönüllülüğe ve gizliliğe dayanan, süresi ve kuralları belli bir yardım ilişkisidir. Rehberlik hizmetlerinin çekirdeğidir; normal gelişim içindeki bireyin kendini anlamasına, karar vermesine ve sorunlarını çözmesine yardım eder. Kararı danışan verir, danışman öğüt vermez.Bu konunun sonunda: bir danışman davranışının danışma ilişkisinin hangi özelliğine uyduğunu ya da aykırı düştüğünü söyleyebilir, rehberlik, psikolojik danışma ve psikoterapiyi ayırabilir ve etkili danışmanın kişisel özelliklerini örnekte tanıyabilirsin.
Rehberlik servisine “Hocam, yalnızca bir şey soracaktım” diye giren onuncu sınıf öğrencisi Melis, kırk dakika sonra o güne kadar kimseye anlatmadığı bir şeyi anlatmış olarak çıkıyor; onu konuşturan, danışmanın akıl vermemesiydi.
Eğitim Bilimleri (AGS) serisindeki Rehberlik sayfasında gördüğümüz ayrımı hatırlayalım: rehberlik bütün öğrencilere yönelik geniş hizmet çerçevesi, psikolojik danışma onun çekirdeğindeki uzman-danışan yardım ilişkisi, psikoterapi ise ruhsal bozuklukların klinik tedavisidir; okul bu ihtiyacı fark edince sevk eder. Danışma ilişkisi dışarıdan sohbete benzer; onu yardım ilişkisi yapan şu özelliklerdir:
| Özellik | Gündelik yardımlaşma | Psikolojik danışma ilişkisi |
|---|---|---|
| Amaç | Dertleşmek, rahatlamak | Birlikte belirlenen bir amaç; danışanın değişimi ve gelişimi |
| Odak | İki taraf da kendini anlatır | Odak danışandadır; ilişki tek yönlüdür |
| Karar | “Ben olsam şunu yapardım” diye akıl verilir | Öğüt yoktur; seçenekleri danışan görür, kararı danışan verir |
| Gizlilik | Söz verilir, güvence yoktur | Mesleki ilkedir; sınırları baştan açıklanır |
| Çerçeve | Süre ve yer belirsizdir | Süre, sıklık ve yer bellidir (yapılandırılmıştır) |
| Katılım | Kendiliğinden | Gönüllülük esastır |
İlişkinin zemini, Hümanistik ve varoluşçu kuramlar sayfasında gördüğümüz Rogers koşullarıdır: empati, koşulsuz olumlu kabul, saydamlık. Kuramlar bu zeminin üstüne kurdukları tekniklerle ayrılır.
Ek bilgi: çalışma ittifakı ve gizliliğin sınırları
Danışman ile danışanın amaç ve görevlerde uzlaşıp birlikte çalışmasına çalışma ittifakı (terapötik ittifak) denir; sonucu belirleyen en güçlü ortak etkenlerden biri sayılır. Gizliliğin sınırlarını (ciddi zarar riski, istismar, yasal zorunluluk) Meslek etiği ve yasal konular sayfasında göreceğiz; bu sınırlar danışana ilk görüşmede söylenir.
Etkili psikolojik danışmanın kişisel özellikleri
Öz farkındalık (kendi değer ve duygularını tanır, karşı aktarımı fark eder), açık fikirlilik (yargılamadan dinler), nesnellik (sorunu kendi yaşantısının gözlüğüyle okumaz), iç denetim (davranışının sorumluluğunu üstlenir), yetkinlik (sınırını bilir), belirsizliğe dayanıklılık ve kültürel duyarlılık. Dışsal denetimli olmak, herkesin onayını aramak ya da danışanın sorununu çözmeyi kendi görevi saymak bu listenin karşıtıdır.
Nasıl sorulurBir danışman davranışı verilir; psikolojik danışma ilişkisinin hangi özelliğine uyduğu ya da hangisiyle bağdaşmadığı sorulur.
TuzakDanışmanın kendi deneyimine dayanarak çözüm söylemesini yardım sanmaktır; bu öğüt vermektir ve karar sorumluluğunu danışandan alır. İkinci tuzak, okul yönetiminin gönderdiği öğrenciyle yapılan görüşmeyi kendiliğinden danışma ilişkisi saymaktır; önce gönüllülüğün kazanılması gerekir.
?Soru çöz
Bir rehberlik öğretmeninin aşağıdaki davranışlarından hangisi psikolojik danışma ilişkisinin özellikleriyle bağdaşmaz?
?Soru çöz
Bir ilçedeki dört rehberlik öğretmeniyle ilgili aşağıdaki gözlemlerden hangisi etkili bir psikolojik danışmanın kişisel özellikleriyle bağdaşmaz?