Gelişim ilkeleri ve Havighurst'ün gelişim görevleri: her yaşın beklenen ödevi
Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Gelişimin temel ilkeleri nelerdir? Havighurst'e göre gelişim görevi nedir?
Kısa cevap: Gelişim, döllenmeden ölüme kadar süren düzenli ve birbirini izleyen değişimlerdir: belli bir sırayı izler, süreklidir, hızı kişiden kişiye değişir, alanları birbirini etkiler ve kalıtımla çevrenin etkileşiminden doğar. Havighurst'e göre her dönemin gelişim görevleri vardır; zamanında başarılan görev mutluluk getirir ve sonrakileri kolaylaştırır, başarılamayan görev sonrakileri zorlaştırır.Bu konunun sonunda: bir öğretmen ya da veli davranışının göz ardı ettiği gelişim ilkesini ve Havighurst'e göre bir gelişim görevinin hangi döneme ait olduğunu söyleyebilirsin.
Aynı hafta iki başvuru geliyor: ayakkabısını bağlayamayan bir birinci sınıf öğrencisi ve bölümüne karar veremeyen bir son sınıf öğrencisi; danışman ikisine de önce şunu sorar: bu yaşta beklenen nedir?
Bir davranışın sorun olup olmadığının ilk ölçütü yaştır: dört yaşında altını ıslatmak olağan, on yaşında üzerinde durulacak bir durumdur. İlkeler her vakada sorulacak soruları verir.
| İlke | Ne söyler? | Danışmanın sorusu |
|---|---|---|
| Sıra ve yön | Sıra herkeste aynıdır; baştan ayağa, içten dışa, genelden özele ilerler | Bu beceri için gereken önceki basamak kazanıldı mı? |
| Süreklilik ve birikim | Her dönem bir öncekinin üstüne kurulur | Bugünkü güçlüğün kökü önceki bir dönemde mi? |
| Bireysel farklılık | Sıra aynı, hız farklıdır | Bu çocuk kendi hızının neresinde? |
| Bütünlük | Bedensel, bilişsel, duygusal ve sosyal alanlar birbirini etkiler | Erken boy atması arkadaşlıklarını nasıl etkiledi? |
| Kalıtım × çevre | Kalıtım sınırı çizer, çevre ne kadarının gerçekleşeceğini belirler | Ev ve okul bu potansiyeli besliyor mu? |
Kritik dönem, bir özelliğin en kolay kazanıldığı sınırlı zaman aralığıdır; kaçırılırsa kazanım zorlaşır. Dil ve bağlanmanın kritik (duyarlı) dönemi okul öncesi yıllardır. Olgunlaşma ile ön öğrenmelerin bir arada bulunması hazırbulunuşluktur.
Havighurst: gelişim görevleri
Robert Havighurst'e göre gelişim görevi, belirli bir yaş döneminde başarılması beklenen öğrenmedir ve üç kaynaktan doğar: bedensel olgunlaşma, toplumun beklentileri ve bireyin kendi değerleri. Zamanında başarılan görev mutluluk, onay ve sonraki görevde kolaylık getirir; başarılamayan görev onaylanmama ve güçlük getirir. Okul rehberlik programlarının gelişimsel ve önleyici yapısı bu düşünceye dayanır.
| Dönem | Örnek görevler |
|---|---|
| Bebeklik ve erken çocukluk | Yürüme, konuşma, tuvalet denetimi, cinsiyet farklarını öğrenme |
| Orta çocukluk | Okuma, yazma, hesaplama; yaşıtlarla geçinme; vicdan ve değerler ölçeği |
| Ergenlik | Bedenini kabul; yaşıtlarla olgun ilişki; anne babadan duygusal bağımsızlık; mesleğe hazırlanma |
| Genç yetişkinlik | Eş seçme, aile kurma, çocuk yetiştirme, mesleğe başlama |
| Orta yetişkinlik | Ergen çocuğa destek, meslekte doyum, bedensel değişimlere uyum |
| Yaşlılık | Emekliliğe ve gelir azalmasına, eşin kaybına, gücün azalmasına uyum |
Nasıl sorulurBir öğretmen ya da veli davranışı verilir; hangi gelişim ilkesini göz ardı ettiği ya da bir görevin hangi döneme ait olduğu sorulur.
TuzakBireysel farklılığı “sıra da değişir” diye okumaktır; değişen sıra değil hızdır. İkinci tuzak, gelişim görevini yalnız biyolojik saymaktır; toplumun beklentisi ve bireyin değerleri de görevin kaynağıdır. Okul öncesi yıllar kritik dönemlerin en yoğun olduğu yıllardır.
⇄Bilgi eşleştirme durum → gelişim ilkesi
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi Havighurst'e göre ergenlik döneminin gelişim görevlerinden biri değildir?