Yaşam boyu gelişim: çocukluk, ergenlik ve yetişkinlikte gelişim görevleri

Bebeklikten yaşlılığa gelişim dönemlerini, Havighurst’ün gelişim görevlerini, ergenlikte kimliği ve yetişkinlikte gelişimi danışman gözüyle öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
GELİŞİM · TEMEL İLKELER

Gelişim ilkeleri ve Havighurst'ün gelişim görevleri: her yaşın beklenen ödevi

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Gelişimin temel ilkeleri nelerdir? Havighurst'e göre gelişim görevi nedir?

Kısa cevap: Gelişim, döllenmeden ölüme kadar süren düzenli ve birbirini izleyen değişimlerdir: belli bir sırayı izler, süreklidir, hızı kişiden kişiye değişir, alanları birbirini etkiler ve kalıtımla çevrenin etkileşiminden doğar. Havighurst'e göre her dönemin gelişim görevleri vardır; zamanında başarılan görev mutluluk getirir ve sonrakileri kolaylaştırır, başarılamayan görev sonrakileri zorlaştırır.

Bu konunun sonunda: bir öğretmen ya da veli davranışının göz ardı ettiği gelişim ilkesini ve Havighurst'e göre bir gelişim görevinin hangi döneme ait olduğunu söyleyebilirsin.

Aynı hafta iki başvuru geliyor: ayakkabısını bağlayamayan bir birinci sınıf öğrencisi ve bölümüne karar veremeyen bir son sınıf öğrencisi; danışman ikisine de önce şunu sorar: bu yaşta beklenen nedir?

Bir davranışın sorun olup olmadığının ilk ölçütü yaştır: dört yaşında altını ıslatmak olağan, on yaşında üzerinde durulacak bir durumdur. İlkeler her vakada sorulacak soruları verir.

Gelişim ilkeleri ve danışmadaki karşılıkları
İlkeNe söyler?Danışmanın sorusu
Sıra ve yönSıra herkeste aynıdır; baştan ayağa, içten dışa, genelden özele ilerlerBu beceri için gereken önceki basamak kazanıldı mı?
Süreklilik ve birikimHer dönem bir öncekinin üstüne kurulurBugünkü güçlüğün kökü önceki bir dönemde mi?
Bireysel farklılıkSıra aynı, hız farklıdırBu çocuk kendi hızının neresinde?
BütünlükBedensel, bilişsel, duygusal ve sosyal alanlar birbirini etkilerErken boy atması arkadaşlıklarını nasıl etkiledi?
Kalıtım × çevreKalıtım sınırı çizer, çevre ne kadarının gerçekleşeceğini belirlerEv ve okul bu potansiyeli besliyor mu?

Kritik dönem, bir özelliğin en kolay kazanıldığı sınırlı zaman aralığıdır; kaçırılırsa kazanım zorlaşır. Dil ve bağlanmanın kritik (duyarlı) dönemi okul öncesi yıllardır. Olgunlaşma ile ön öğrenmelerin bir arada bulunması hazırbulunuşluktur.

Havighurst: gelişim görevleri

Robert Havighurst'e göre gelişim görevi, belirli bir yaş döneminde başarılması beklenen öğrenmedir ve üç kaynaktan doğar: bedensel olgunlaşma, toplumun beklentileri ve bireyin kendi değerleri. Zamanında başarılan görev mutluluk, onay ve sonraki görevde kolaylık getirir; başarılamayan görev onaylanmama ve güçlük getirir. Okul rehberlik programlarının gelişimsel ve önleyici yapısı bu düşünceye dayanır.

Havighurst: dönemlere göre örnek gelişim görevleri
DönemÖrnek görevler
Bebeklik ve erken çocuklukYürüme, konuşma, tuvalet denetimi, cinsiyet farklarını öğrenme
Orta çocuklukOkuma, yazma, hesaplama; yaşıtlarla geçinme; vicdan ve değerler ölçeği
ErgenlikBedenini kabul; yaşıtlarla olgun ilişki; anne babadan duygusal bağımsızlık; mesleğe hazırlanma
Genç yetişkinlikEş seçme, aile kurma, çocuk yetiştirme, mesleğe başlama
Orta yetişkinlikErgen çocuğa destek, meslekte doyum, bedensel değişimlere uyum
YaşlılıkEmekliliğe ve gelir azalmasına, eşin kaybına, gücün azalmasına uyum
Akılda kalsın: Gelişim görevi bir domino taşıdır: zamanında düşerse sonrakini iter, takılırsa sıra orada tıkanır. İlkeleri tek cümleyle hatırla: sıra aynı, hız farklı, alanlar birbirine bağlı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmen ya da veli davranışı verilir; hangi gelişim ilkesini göz ardı ettiği ya da bir görevin hangi döneme ait olduğu sorulur.

TuzakBireysel farklılığı “sıra da değişir” diye okumaktır; değişen sıra değil hızdır. İkinci tuzak, gelişim görevini yalnız biyolojik saymaktır; toplumun beklentisi ve bireyin değerleri de görevin kaynağıdır. Okul öncesi yıllar kritik dönemlerin en yoğun olduğu yıllardır.

⇄Bilgi eşleştirme durum → gelişim ilkesi

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Havighurst'e göre ergenlik döneminin gelişim görevlerinden biri değildir?

✓ D. Temel okuma, yazma ve hesaplama becerileri orta çocukluğun, yani ilkokul yıllarının görevidir; ergenlikte bu beceriler hazır olmalıdır. A duygusal bağımsızlık, B mesleğe hazırlanma ve C bedenini kabul etme Havighurst'ün ergenlik için saydığı görevlerdir; üçü de ergenin yetişkinliğe geçişini hazırlar.
KURAM · BİLİŞSEL GELİŞİM

Piaget ve Vygotsky: çocuğun düşüncesine göre danışma

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Piaget'nin bilişsel gelişim dönemleri nelerdir? Vygotsky'nin yakınsal gelişim alanı nedir?

Kısa cevap: Piaget'ye göre çocuk bilgiyi şemalarla kendisi kurar; özümleme, uyma ve dengelemeyle ilerleyen düşünce duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler dönemlerinden geçer. Vygotsky'ye göre gelişimi sosyal etkileşim ve dil yönlendirir; yakınsal gelişim alanı, çocuğun tek başına yapabildiği ile yetkin birinin desteğiyle yapabildiği arasındaki alandır.

Bu konunun sonunda: bir çocuğun düşünce örneğinden Piaget dönemini ve özümleme-uyma sürecini tanıyabilir, yakınsal gelişim alanını bir danışma ya da sınıf durumunda gösterebilirsin.

Anaokulu öğretmeni, eşit miktarda su konan iki bardaktan uzun ince olanında “daha çok su var” diye diretiyor diye Ece'yi inatçı buluyor; okulun psikolojik danışmanı ise bunun inat değil, bir düşünme döneminin işareti olduğunu anlatıyor.

Jean Piaget'ye göre çocuk küçük bir bilim insanı gibi dünyayı dener ve zihinsel kalıplar, yani şemalar kurar. Yeni bir yaşantıyı var olan şemaya yerleştirmek özümleme, şema yetmeyince onu değiştirmek uymadır. İkisi arasındaki denge arayışı (dengeleme) gelişimin motorudur: her kafa karışıklığı yeni bir öğrenme fırsatıdır.

Piaget'nin dört dönemi (yaşlar yaklaşık)
DönemNe kazanılır?Ne henüz yoktur?
Duyusal-motor (0–2)Nesne kalıcılığı, amaçlı davranış, ertelenmiş taklitZihinde sembolle düşünme sınırlı
İşlem öncesi (2–7)Dil, sembolik oyunKorunum; benmerkezcilik, tek boyuta odaklanma (merkezleme), canlılık yükleme (animizm)
Somut işlemler (7–11)Korunum, tersine çevirme, sınıflama, sıralamaSomut destek olmadan soyut akıl yürütme
Soyut işlemler (11+)Hipotez kurma, olasılıkları sistemli deneme, soyut kavramlarYeni bir benmerkezcilik doğar (ergenlik konusunda)

Vygotsky: düşünce önce iki kişi arasında doğar

Lev Vygotsky'ye göre zihinsel işlevler önce sosyal etkileşimde, sonra çocuğun içinde görülür; bu yüzden iyi öğrenme gelişimin önünden gider. Kilit kavram yakınsal gelişim alanıdır (YGA). Bu alanda verilen, çocuk ustalaştıkça azaltılan geçici desteğe iskele kurma denir. Çocuğun ödev yaparken kendi kendine konuşması (özel konuşma) düşünmeyi yönlendiren bir araçtır ve zamanla içsel konuşmaya dönüşür.

Piaget ile Vygotsky: aynı çocuğa iki bakış
SoruPiagetVygotsky
Gelişim ile öğrenmeGelişim öğrenmeyi önceler; hazır olmayan öğrenemezÖğrenme gelişimi önceler, onu çeker
Kendi kendine konuşmaBenmerkezciliğin belirtisi, zamanla kaybolurDüşünmenin aracı, içselleşir
Yetişkinin rolüKeşfe uygun ortam hazırlamakYGA'da destek verip geri çekilmek

Danışman için sonuç somuttur: işlem öncesi dönemdeki çocuk “Bu düşünce seni nasıl etkiliyor?” gibi soyut sorulara cevap veremez; onunla oyun, resim ve kukla gibi somut araçlarla çalışılır. Eğitim Bilimleri (AGS) serisindeki Bilişsel gelişim sayfasında bu kuramların sınıftaki öğretim karşılığı ayrıntılıdır.

Akılda kalsın: Piaget'de çocuk tek başına keşfeden bilim insanı, Vygotsky'de ustasının yanındaki çıraktır. Özümleme “eski kutuya koy”, uyma “kutuyu değiştir”. İskele binaya göre kurulur ve bina ayağa kalkınca sökülür.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun düşünme biçimi verilir ve hangi döneme ait olduğu, ya da bir öğretmenin destek verip geri çekilmesi verilir ve hangi kavramla açıklandığı sorulur.

TuzakÖzümleme ile uymayı karıştırmaktır: şema değişiyorsa uyma vardır. İkinci tuzak, özel konuşmayı Vygotsky'de bir eksiklik sanmaktır; o, düşünmeyi düzenleyen araçtır.

?Soru çöz

Bir psikolojik danışman, ilk görüşmede 5 yaşındaki bir çocuğa “Korkunu 1'den 10'a kadar puanlar mısın, bu korku aklına gelince kendin hakkında ne düşünüyorsun?” diye sormuş; çocuk sorulara anlamlı bir cevap verememiştir. Danışmanın göz ardı ettiği durum aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Beş yaşındaki çocuk işlem öncesi dönemdedir; duyguyu sayıya çevirmek ve kendi düşüncesini değerlendirmek soyut işlem ister, bu yüzden oyun ve resim gibi somut araçlar seçilmeliydi. A nesne kalıcılığı duyusal-motor dönemde, yani iki yaşına kadar kazanılır; C yakınsal gelişim alanı her yaşta vardır; D soyut işlemler yaklaşık on bir yaşında başlar, beş yaşında değil.

✎Boşluk doldurma Piaget ve Vygotsky

Kuşlara “uçan hayvan” diyen çocuk gökyüzündeki uçağa da “kuş” diyorsa yapmaktadır; uçağın bir araç olduğunu öğrenip şemasını değiştirdiğinde ise gerçekleşir. Rehberlik öğretmeninin önce birlikte yapıp öğrenci ilerledikçe desteğini azaltmasına denir; bu destek öğrencinin içinde verilir.

özümleme · uyma · iskele kurma · yakınsal gelişim alanı · dengeleme · korunum
GELİŞİM · ERKEN ÇOCUKLUK

Bağlanma ve psikoseksüel dönemler: ilk yılların duygusal temeli

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bağlanma türleri nelerdir? Freud'un psikoseksüel gelişim dönemleri ve saplanma nedir?

Kısa cevap: Bowlby'ye göre bebek, bakım verenle güven ve yakınlık arayan bir duygusal bağ kurar. Ainsworth yabancı durum gözlemiyle güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanmayı ayırmış; sonra dağınık bağlanma eklenmiştir. Freud'a göre kişilik oral, anal, fallik, gizil ve genital dönemlerde biçimlenir; bir dönemde aşırı doyum ya da engellenme saplanmaya yol açar.

Bu konunun sonunda: bir gözlemden bağlanma türünü çıkarabilir ve psikoseksüel dönemleri sırasıyla, saplanma örnekleriyle tanıyabilirsin.

Anasınıfının ilk haftasında üç çocuk üç ayrı tablo çiziyor: biri annesine sarılıp birkaç dakika sonra oyuna dalıyor, biri annesi gidince öğlene kadar ağlıyor, üçüncüsü annesinin ne gidişine ne dönüşüne bakıyor.

John Bowlby'ye göre bağlanma, bebeğin hayatta kalmasını sağlayan, bakım verene yakın durma eğilimidir. Tutarlı ve duyarlı bakım gören bebek bakım vereni güvenli üs olarak kullanır: oradan çevreyi keşfe çıkar, korkunca geri döner. Bu ilk ilişkiden çocuk, “Ben sevilmeye değer miyim, insanlar güvenilir mi?” sorularına cevap veren içsel çalışan modeller çıkarır ve bunları sonraki ilişkilerine taşır.

Ainsworth'ün yabancı durum gözlemi: bağlanma türleri
TürAyrılıkta ve kavuşmadaBakımın niteliği
GüvenliÜzülür; kavuşunca kolay yatışır ve oyuna dönerDuyarlı, tutarlı
Kaygılı-kararsızÇok yoğun üzülür; kavuşunca hem sarılır hem öfkeyle iter, zor yatışırTutarsız: bazen yakın, bazen ilgisiz
KaçınanBelirgin tepki göstermez; kavuşmada bakım verenden uzak dururMesafeli, reddedici
Dağınık (düzensiz)Çelişkili davranır: yaklaşırken donar, şaşkın görünürKorkutucu ya da örseleyici

Okula başlarken görülen ayrılık güçlüğü çoğu zaman bağlanma örüntüsünü yansıtır; ayrılık kaygısı ve okul reddini Davranış ve uyum problemleri sayfasında göreceğiz.

Freud: psikoseksüel dönemler ve saplanma

Freud'a göre ilk altı yılda haz enerjisi (libido) bedenin farklı bölgelerinde yoğunlaşır. Bir dönemde ihtiyaç aşırı engellenir ya da aşırı doyurulursa enerjinin bir kısmı orada kalır; buna saplanma denir ve yetişkin kişiliğinde iz bırakır. Fallik dönemde çocuk aynı cinsiyetten ebeveyniyle özdeşim kurarak süperegoyu oluşturur.

Psikoseksüel dönemler (yaşlar yaklaşık)
DönemOdakSaplanmanın olası izi
Oral (0–1)Ağız: emme, ısırmaAşırı yeme, bağımlı tutum, iğneleyici dil
Anal (1–3)Tuvalet eğitimi, denetimAşırı düzen ve cimrilik ya da dağınıklık
Fallik (3–6)Cinsel organlar; Oidipus karmaşası, özdeşimCinsel kimlik ve otoriteyle ilişki sorunları
Gizil (6–12)Enerji okula, beceriye, akrana yönelirBir saplanma dönemi sayılmaz
Genital (12+)Olgun ve karşılıklı ilişkilerÖnceki dönemler çözülmüşse sağlıklı yetişkinlik

Bu dönemlerin danışmadaki kullanımını, yani bugünkü yakınmanın kökünü ilk yıllarda aramayı Psikodinamik kuramlar sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Bağlanmada bakımın tutarlılığına bak: tutarlı → güvenli, tutarsız → kaygılı-kararsız, mesafeli → kaçınan, korkutucu → dağınık. Freud'un sırası bedenin yukarıdan aşağı yolculuğudur: ağız, tuvalet, cinsel kimlik, sessiz okul yılları, olgun ilişki.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun ayrılık ve kavuşma anındaki davranışı betimlenir, bağlanma türü sorulur; ya da bir yetişkin özelliği verilip hangi dönemdeki saplanmayla açıklandığı sorulur.

TuzakKaçınan bebeği “bağımsız ve güçlü” sanmaktır; tepkisizliği duygusunu göstermemeyi öğrendiğini gösterir. İkinci tuzak, gizil dönemi saplanma dönemi saymaktır.

✎Boşluk doldurma gözlemdeki bağlanma türünü adlandır

Babası gidince ağlayan, o dönünce koşup sarılan ve birkaç dakika sonra legolarına dönen çocukta bağlanma görülür. Annesi dönünce kucağına atlayıp hemen ardından onu iten, uzun süre sakinleşmeyen çocuğun bağlanması türdendir. Annesinin sınıftan çıkıp geri gelmesine hiç bakmadan oyununu sürdüren çocuk bağlanma gösterir. Annesine doğru yürürken birden donup kalan, sonra yönünü değiştiren çocukta ise bağlanma düşünülür.

güvenli · kaygılı-kararsız · kaçınan · dağınık · ayrılık kaygısı · bağımlı

↕Sıralama psikoseksüel dönemler

  1. Çocuk aynı cinsiyetten ebeveyniyle özdeşim kurar, vicdanı biçimlenir.
  2. Genç, karşılıklılığa dayanan olgun ilişkiler kurmaya yönelir.
  3. Bebek dünyayı emerek ve ağzına götürerek tanır.
  4. Enerji okul becerilerine ve aynı cinsten arkadaşlıklara yönelir.
  5. Tuvalet eğitimiyle denetim ve özerklik mücadelesi yaşanır.
KURAM · PSİKOSOSYAL GELİŞİM

Erikson'un psikososyal kuramı: sekiz evre, sekiz kriz

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağlanma türleri nelerdir? Freud'un psikoseksüel gelişim dönemleri ve saplanma nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bowlby'ye göre bebek, bakım verenle güven ve yakınlık arayan bir duygusal bağ kurar. Ainsworth yabancı durum gözlemiyle güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanmayı ayırmış; sonra dağınık bağlanma eklenmiştir. Freud'a göre kişilik oral, anal, fallik, gizil ve genital dönemlerde biçimlenir; bir dönemde aşırı doyum ya da engellenme saplanmaya yol açar.

Bağlanma ve psikoseksüel dönemler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Erikson'un psikososyal gelişim evreleri nelerdir ve her evrenin krizi nedir?

Kısa cevap: Erikson'a göre kişilik yaşam boyu sekiz evrede gelişir ve her evrede, bireyin ihtiyaçlarıyla toplumun beklentileri arasında çözülmesi gereken bir psikososyal kriz vardır: güven-güvensizlik, özerklik-utanç ve kuşku, girişimcilik-suçluluk, çalışkanlık-aşağılık duygusu, kimlik-rol karmaşası, yakınlık-yalıtılmışlık, üretkenlik-durgunluk, benlik bütünlüğü-umutsuzluk.

Bu konunun sonunda: bir danışan ya da veli cümlesinin Erikson'un hangi evre krizine ait olduğunu söyleyebilir ve sekiz evreyi yaş sırasına dizebilirsin.

Rehberlik servisinin önünde aynı gün üç kişi bekliyor: ödevini bitiremediği için kendini “aptal” sayan ikinci sınıf öğrencisi, “Ben kimim?” diye soran lise öğrencisi ve emekliliğine bir yıl kalan okul müdürü; Erikson'a göre üçü de kendi evresinin sorusunu soruyor.

Erik Erikson, Freud'un çizgisinden gelir ama üç noktada ondan ayrılır: gelişimi cinsel değil psikososyal görür, ego'nun uyum gücünü öne çıkarır ve gelişimin yaşam boyu sürdüğünü söyler. Her evrenin krizi bir çatallanmadır; olumlu kutup ağır bastığında birey bir erdem kazanır. Kriz tamamen “çözülüp kapanmaz”, sonraki evrelerde yeniden işlenebilir.

Sınır yaşlar kuramdan kurama ve kaynaktan kaynağa biraz değişir; sınavda sıralama ve krizin içeriği belirleyicidir.Görsel: Sınav Defteri
Erikson'un evreleri: kriz, erdem ve okuldaki görünüm
DönemKrizErdemDanışmanın gördüğü
BebeklikGüven / güvensizlikUmutTutarlı bakım güveni kurar
Erken çocuklukÖzerklik / utanç ve kuşkuİrade“Kendim yapacağım” evresi; aşırı koruma utanç doğurur
Okul öncesiGirişimcilik / suçlulukAmaçSoru ve oyun girişimi cezalandırılırsa suçluluk
Okul çağıÇalışkanlık / aşağılık duygusuYeterlikTekrarlanan başarısızlık “beceriksizim” duygusu doğurur
ErgenlikKimlik / rol karmaşasıSadakatMeslek, değer, aidiyet arayışı
Genç yetişkinlikYakınlık / yalıtılmışlıkSevgiDerin ve karşılıklı bağ kurma
Orta yetişkinlikÜretkenlik / durgunlukÖzenSonraki kuşağı yetiştirme, iz bırakma
YaşlılıkBenlik bütünlüğü / umutsuzlukBilgelikYaşamı anlamlı bir bütün olarak kabul
Akılda kalsın: İlk dört evreyi okul çizgisinde düşün: güvenebilir miyim, kendim yapabilir miyim, başlatabilir miyim, başarabilir miyim? Sonra: kimim, kimi severim, ne bırakırım, hayatım anlamlı mıydı? Her kriz bir sorudur.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun ya da yetişkinin yaşadığı güçlük ve yaşı verilir, hangi evrenin krizi olduğu sorulur; Erikson ile Freud'un farkları öncüllerle de gelir.

TuzakOkul çağındaki “çalışkanlığa karşı aşağılık duygusu”nu Adler'in aşağılık duygusuyla karıştırmaktır; Erikson'da bu duygu tekrarlanan başarısızlıktan doğan evre krizidir. İkinci tuzak, özerklik ile girişimciliği karıştırmaktır: özerklikte çocuk kendi bedenini ve seçimini yönetir, girişimcilikte yeni işler başlatır.

⇄Bilgi eşleştirme danışan cümlesi → evre krizi

?Soru çöz

Erikson'un kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Gelişim ergenliğin sonunda tamamlanır.
II. Her evrede bireyin ihtiyaçları ile toplumun beklentileri arasında bir kriz yaşanır.
III. Bir evrede olumsuz sonuçlanan kriz sonraki yıllarda yeniden işlenebilir.

✓ A. Kriz kavramı (II) kuramın merkezidir ve Erikson krizlerin sonraki evrelerde yeniden ele alınabileceğini söyler (III). B III'ü dışarıda bırakır, oysa kuram kişiliği değişmez saymaz; C ve D'deki I, gelişimi ergenlikte bitiren Freud ve Piaget çizgisine aittir; Erikson'un sekiz evresinin üçü yetişkinliktedir.
KURAM · AHLAK GELİŞİMİ

Kohlberg'in ahlak gelişimi: kararın değil gerekçenin evresi

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPiaget'nin bilişsel gelişim dönemleri nelerdir? Vygotsky'nin yakınsal gelişim alanı nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Piaget'ye göre çocuk bilgiyi şemalarla kendisi kurar; özümleme, uyma ve dengelemeyle ilerleyen düşünce duyusal-motor, işlem öncesi, somut işlemler ve soyut işlemler dönemlerinden geçer. Vygotsky'ye göre gelişimi sosyal etkileşim ve dil yönlendirir; yakınsal gelişim alanı, çocuğun tek başına yapabildiği ile yetkin birinin desteğiyle yapabildiği arasındaki alandır.

Piaget ve Vygotsky: bilişsel gelişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kohlberg'in ahlak gelişimi evreleri nelerdir? Piaget'nin ahlak gelişimi görüşünden farkı nedir?

Kısa cevap: Kohlberg ahlaki yargıyı üç düzey ve altı evrede inceler: gelenek öncesi düzeyde ceza-itaat ve saf çıkarcı yönelim, geleneksel düzeyde iyi çocuk ve kanun-düzen yönelimi, gelenek sonrası düzeyde sosyal sözleşme ve evrensel ahlak ilkeleri. Evreyi verilen karar değil, kararın gerekçesi belirler. Piaget ise dışa bağımlı ahlaktan özerk ahlaka geçişi anlatır.

Bu konunun sonunda: bir ahlaki gerekçenin Kohlberg'in hangi düzey ve evresinde olduğunu kararı değil gerekçeyi okuyarak belirleyebilir ve Piaget'nin dışa bağımlı ahlakını özerk ahlaktan ayırabilirsin.

Sınıf rehberlik saatinde “Arkadaşın sınavda kopya isterse ne yaparsın?” sorusuna iki öğrenci aynı cevabı veriyor, “Vermem”; birinin gerekçesi “Öğretmen görürse ikimiz de yanarız”, ötekininki “Herkesin emeğine haksızlık olur.”

Jean Piaget, çocuklarla oyun kuralları üzerine konuşarak iki aşama gördü. Küçük çocuk kuralları otoritenin koyduğu değişmez yasalar sayar ve davranışı sonucuna göre yargılar: kazara on bardak kıran, bilerek bir bardak kırandan daha suçludur. Bu dışa bağımlı (heteronom) ahlaktır. Yaklaşık on yaşından sonra çocuk kuralların uzlaşmayla değişebileceğini anlar ve niyete bakar: özerk (otonom) ahlak.

Lawrence Kohlberg bu fikri genişletti. Ergenlere ve yetişkinlere çözümü tartışmalı ahlaki ikilemler sundu (en bilineni, hasta karısı için ilacı çalmayı düşünen Heinz'ın öyküsü) ve verilen kararla değil, kararın gerekçesiyle ilgilendi.

Kohlberg: üç düzey, altı evre
DüzeyEvreGerekçenin özü (kopya örneği)
Gelenek öncesi1. Ceza ve itaatCezadan kaçınmak: “Yakalanırsam ceza alırım.”
2. Saf çıkarcıKarşılıklı çıkar: “O da bana vermişti, ben de veririm.”
Geleneksel3. İyi çocuk (kişiler arası uyum)Onay görmek: “Öğretmenim beni dürüst bilir, üzülmesin.”
4. Kanun ve düzenKurala ve düzene uymak: “Kural herkes içindir, uyulmazsa düzen bozulur.”
Gelenek sonrası5. Sosyal sözleşmeKurallar insan yararına yapılır ve uzlaşmayla değişebilir
6. Evrensel ahlak ilkeleriAdalet ve insan onuru gibi içselleştirilmiş vicdan ilkeleri

Kohlberg'e göre evreler sırayla geçilir ve atlanmaz; herkes son evrelere ulaşmaz. Ahlaki yargıyı ilerletmenin yolu, öğrencinin bulunduğu evrenin bir üstünden gelen gerekçelerle karşılaşmasıdır; sınıf rehberlik etkinliklerindeki ikilem tartışmaları bu ilkeye dayanır.

Ek bilgi: Gilligan'ın bakım ahlakı

Carol Gilligan, Kohlberg'in ölçütlerinin adalet ve kural üzerine kurulu olduğunu; ilişki, sorumluluk ve başkasını gözetme üzerine kurulu bir “bakım ahlakı”nın da bulunduğunu öne sürmüştür.

Akılda kalsın: Kohlberg'de evreyi “çünkü”den sonraki söz belirler: ceza → 1, çıkar → 2, onay → 3, kural → 4, uzlaşma → 5, vicdan ilkesi → 6. Piaget'de küçük çocuk sonuca, büyük çocuk niyete bakar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin gerekçesi verilir ve hangi evrede olduğu sorulur; Piaget'nin iki aşaması bir çocuğun yargısıyla yoklanır.

TuzakKararı değerlendirmektir; aynı karar farklı evrelerden gelebilir. İkinci tuzak, “kural herkes içindir” diyen 4. evre ile “kural insan yararına değişebilir” diyen 5. evreyi karıştırmaktır. Üçüncüsü, onay arayan 3. evreyi çıkar gözeten 2. evre sanmaktır.

↕Sıralama gerekçeleri evre sırasına diz

  1. “Okulun kopya kuralı var; herkes kendi bildiğini yaparsa sınavın anlamı kalmaz.”
  2. “Geçen hafta o bana not vermişti, ben de ona kopya veririm; ödeşiriz.”
  3. “Sınav kuralları adil ölçme için konmuş; daha adil bir yol bulunursa sınıfça değiştirilebilir.”
  4. “Vermem, öğretmen görürse kâğıdımı alır.”
  5. “Vermem, sınıf beni dürüst biri olarak tanıyor; onları hayal kırıklığına uğratmam.”

?Soru çöz

Altı yaşındaki Mert, annesine yardım ederken kazara beş tabak kıran ablasının, izinsiz kurabiye almaya çalışırken bir tabak kıran kardeşinden “daha yaramaz” olduğunu söylemektedir. Mert'in bu yargısı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ C. Mert niyeti değil sonucu, yani kırılan tabak sayısını ölçüt almıştır; bu Piaget'nin dışa bağımlı ahlakıdır. A saf çıkarcılıkta gerekçe kişinin kendi çıkarıdır, burada kimin daha suçlu olduğu tartılıyor; B özerk ahlakta niyete bakılırdı ve ablası daha az suçlu bulunurdu; D sosyal sözleşme kuralların uzlaşmayla değişebileceğini gören, ancak yetişkinlikte görülen bir evredir.
GELİŞİM · ERGENLİK

Ergenlik: hayali seyirci, kişisel efsane ve Marcia'nın kimlik statüleri

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErikson'un psikososyal gelişim evreleri nelerdir ve her evrenin krizi nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Erikson'a göre kişilik yaşam boyu sekiz evrede gelişir ve her evrede, bireyin ihtiyaçlarıyla toplumun beklentileri arasında çözülmesi gereken bir psikososyal kriz vardır: güven-güvensizlik, özerklik-utanç ve kuşku, girişimcilik-suçluluk, çalışkanlık-aşağılık duygusu, kimlik-rol karmaşası, yakınlık-yalıtılmışlık, üretkenlik-durgunluk, benlik bütünlüğü-umutsuzluk.

Erikson: sekiz psikososyal evre

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ergen benmerkezciliği nedir? Marcia'nın kimlik statüleri nelerdir?

Kısa cevap: Elkind'e göre soyut düşünmeye yeni geçen ergen herkesin kendisini izlediğine inanır (hayali seyirci), yaşantısının eşsiz olduğunu ve kendisine bir şey olmayacağını düşünür (kişisel efsane). Marcia kimliği araştırma ve bağlanma ölçütleriyle dört statüde inceler: kimlik başarısı, kimlik ertelemesi (moratoryum), kimlik kapalılığı (ipotekli kimlik) ve kimlik dağınıklığı.

Bu konunun sonunda: bir ergen sözünde hayali seyirciyi kişisel efsaneden ayırt edebilir ve araştırma-bağlanma ölçütleriyle Marcia'nın kimlik statüsünü belirleyebilirsin.

Merdivende kitapları yere saçılınca “Bütün okul bana güldü, yarın gelmeyeceğim” diyen dokuzuncu sınıf öğrencisi ile “Bana bir şey olmaz” diyerek kasksız motora binen arkadaşı, aynı düşünme biçiminin iki yüzünü gösteriyor.

Ergenlikte boy atma ve cinsel olgunlaşma hızlanır, düşünce soyutlaşır, akran grubunun önemi artar ve anne babadan duygusal bağımsızlık aranır. Soyut düşünme yeni bir güç verir ama ilk kullanımda yeni bir benmerkezcilik de getirir. David Elkind buna ergen benmerkezciliği der ve iki biçimini ayırır:

  • Hayali seyirci: Ergen, başkalarının da onunla kendisi kadar ilgilendiğini sanır; sivilcesini herkesin fark ettiğine inanır. Utangaçlık, aynada uzun zaman ve görünüşe aşırı özen buradan gelir.
  • Kişisel efsane: Duygu ve yaşantılarının eşsiz olduğuna (“Beni kimse anlayamaz”) ve kötü şeylerin kendi başına gelmeyeceğine (yenilmezlik) inanır. Riskli davranışlar bu yanla ilişkilidir.

Marcia: kimlik dört yoldan

James Marcia, Erikson'un kimlik krizini iki soruyla ölçülebilir kıldı: Genç seçenekleri araştırdı mı (bunalım yaşadı mı)? Bir seçime bağlandı mı? İki sorunun cevapları dört statü verir.

Ertelemedeki genç “henüz karar vermedi” diye sorunlu değildir; arayış sağlıklı kimliğin yoludur. Statüler zamanla değişebilir.Görsel: Sınav Defteri

Danışmanın tutumu statüye göre değişir: kapalılıktaki öğrenciye ailesinin önerdiği meslek dışındaki seçenekleri keşfetme fırsatı, ertelemedeki öğrenciye bilgi ve deneme alanı, dağınıklıktaki öğrenciye önce ilgi ve umut uyandıracak destek gerekir. Kariyer kararındaki bu ayrımları Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Hayali seyirci “herkes bana bakıyor”, kişisel efsane “bana bir şey olmaz, beni kimse anlamaz”. Marcia'da iki soru sor: aradı mı, karar verdi mi? İkisi de evet: başarı; yalnız arama: erteleme; yalnız karar: kapalılık; hiçbiri: dağınıklık.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ergenin sözü ya da kariyer kararı anlatılır; Elkind'in hangi kavramı ya da Marcia'nın hangi statüsü olduğu sorulur.

TuzakKapalılığı başarı sanmaktır: ikisinde de karar vardır ama kapalılıkta araştırma yoktur. İkinci tuzak, ertelemeyi dağınıklıkla karıştırmaktır; ertelemede etkin bir arayış, dağınıklıkta ilgisizlik vardır.

Sınavda işaretlekapalılık kaynaklarda “ipotekli kimlik”, erteleme “moratoryum” diye de geçer.

✎Boşluk doldurma öğrenci sözündeki kimlik statüsünü adlandır

“Hemşirelik ve fizyoterapi bölümlerini gezdim, iki uzmanla görüştüm; fizyoterapide karar kıldım.” diyen öğrenci statüsündedir. “Bizim ailede herkes eczacıdır, ben de eczacı olacağım; başka bir şey hiç düşünmedim.” diyen öğrencide görülür. “Bu yaz bir mimarlık atölyesine, bir de yazılım kursuna katılıyorum; hangisi bana uygun, görmek istiyorum.” diyen öğrenci içindedir. “Meslek mi? Bilmiyorum, düşünmedim de; ne olursa olur.” diyen öğrencinin durumu ise olarak adlandırılır.

kimlik başarısı · kimlik kapalılığı · kimlik ertelemesi · kimlik dağınıklığı · rol karmaşası · hayali seyirci

?Soru çöz

Dokuzuncu sınıf öğrencisi 15 yaşındaki Defne, sınıf öğretmeninin yönlendirmesiyle okulun psikolojik danışmanına gelmiştir. Öğretmen, Defne'nin son iki haftadır derslerde başını sıranın üstüne koyduğunu, teneffüslerde arkadaşlarından uzak durduğunu ve iki ödevini teslim etmediğini aktarmıştır. Görüşmede Defne, altı aydır birlikte olduğu arkadaşından ayrıldığını, annesinin “Bu yaşta herkes yaşar, geçer.” demesine çok kızdığını anlatır. Arkadaşlarının onu teselli etmeye çalıştığını ama hiçbirinin ne hissettiğini bilmediğini söyler. Danışman, benzer bir ayrılık yaşayan gençlerin neler hissettiğinden söz etmeye başlayınca Defne sözünü keser: “Benim yaşadığım acıyı dünyada kimse yaşamamıştır; siz de anlayamazsınız.”

Defne'nin son sözü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. İpucu son cümlededir: Defne yaşantısının eşsiz olduğuna ve kimsenin onu anlayamayacağına inanıyor; danışmanın başka gençlerle benzerlik kurmasını da annesinin “herkes yaşar” sözünü de bu yüzden reddediyor. Bu, kişisel efsanenin eşsizlik yanıdır. B hayali seyircide ergen herkesin onu izlediğini sanır; Defne izlenmekten değil anlaşılmamaktan yakınıyor. C kimlik kapalılığı Marcia'nın araştırmadan karar verme statüsüdür; vakada bir kimlik ya da meslek seçimi yok. D rol karmaşası Erikson'un ergenlik krizinin olumsuz kutbudur, Elkind'in kavramı değildir ve vakada “kimim?” arayışı anlatılmıyor.
GELİŞİM · YETİŞKİNLİK

Yetişkinlik ve yaşlılık: Levinson'ın yaşam yapısı ve son evreler

Rehberlik ÖABT · Temel psikolojik kavramlar · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGelişimin temel ilkeleri nelerdir? Havighurst'e göre gelişim görevi nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gelişim, döllenmeden ölüme kadar süren düzenli ve birbirini izleyen değişimlerdir: belli bir sırayı izler, süreklidir, hızı kişiden kişiye değişir, alanları birbirini etkiler ve kalıtımla çevrenin etkileşiminden doğar. Havighurst'e göre her dönemin gelişim görevleri vardır; zamanında başarılan görev mutluluk getirir ve sonrakileri kolaylaştırır, başarılamayan görev sonrakileri zorlaştırır.

Gelişim ilkeleri ve gelişim görevleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Levinson'a göre yetişkin gelişimi nasıl ilerler? Yetişkinlikte ve yaşlılıkta gelişimi açıklayan görüşler nelerdir?

Kısa cevap: Levinson yetişkin gelişimini, yaşam yapısının kurulduğu görece durağan dönemler ile bu yapının sorgulandığı geçiş dönemlerinin birbirini izlemesi olarak görür; yetişkinliğe geçiş, otuz yaş geçişi ve orta yaş geçişi başlıca dönüm noktalarıdır. Erikson'a göre genç yetişkinin krizi yakınlık, orta yaştakinin üretkenlik, yaşlının benlik bütünlüğüdür.

Bu konunun sonunda: Levinson'ın durağan dönemlerini geçiş dönemlerinden ayırabilir ve yetişkin ya da yaşlı danışanın anlatımında Erikson'un son üç krizini tanıyabilirsin.

Veli görüşmesinde kırk üç yaşındaki baba, oğlunun bölüm seçimini konuşurken birden kendi hayatına dönüyor: “Ben de hep mimar olmak istemiştim; istediğim yerde miyim?”

Gelişim ergenlikte bitmez; danışman veliler, öğretmenler ve yetişkin danışanlarla da çalışır. Daniel Levinson yetişkin yaşamını mevsimlere benzetti. Kilit kavramı yaşam yapısıdır: kişinin belirli bir dönemdeki iş, aile, arkadaşlık ve değerlerden oluşan yaşam deseni. Yapı bir süre kurulup yaşanır; sonraki geçiş döneminde kişi onu sorgular ve yeniden düzenler.

Levinson'ın başlıca geçiş dönemleri (yaşlar yaklaşık)
GeçişAna soru
Erken yetişkinliğe geçiş (17–22)Aileden ayrılıp kendi yaşamını nasıl kuracağım?
Otuz yaş geçişi (28–33)Kurduğum yapı bana uyuyor mu, şimdi değiştirmezsem geç mi kalırım?
Orta yaş geçişi (40–45)Gençlikteki “düş”ümün neresindeyim, kalan zamanımı neye ayıracağım?
Geç yetişkinliğe geçiş (60–65)Güç ve rol kaybına nasıl uyum sağlarım?

Genç yetişkin, gelecekte olmak istediği kişiye dair bir düş kurar ve bu yolda ona örnek olan bir akıl hocası (mentor) bulur. Orta yaş geçişinde düş ile gerçekleşen karşılaştırılır; Levinson'ın görüştüğü pek çok kişi bunu sarsıcı yaşamıştır. Erikson'un son üç krizi tabloyu tamamlar: yakınlık, sonraki kuşağı yetiştirip iz bırakma (üretkenlik) ve yaşamı anlamlı bir bütün olarak kabul (benlik bütünlüğü); pişmanlıkla geriye bakan yaşlı umutsuzluğa düşer.

Yaşlılıkta iyi yaşlanmak

Emeklilik bunalımı yaşayan danışanla çalışırken iki karşıt görüş yol gösterir.

Yaşlılığa uyum: iki karşıt görüş
Etkinlik kuramı (Havighurst)İlişki kesme (kopma) kuramı
Doyumun yoluEtkin kalmak, rollerin yerine yenilerini koymakToplumsal rollerden karşılıklı ve doğal biçimde çekilmek
Danışmana öneriGönüllülük, hobi, yeni sosyal bağlarÇekilmeyi olağan saymak, iç dünyaya dönüşe saygı
Akılda kalsın: Levinson'ın yetişkinliği kurulan ve sorgulanan bir ev gibidir: yapı kurulur, geçişte duvarlar yoklanır, yeniden düzenlenir. Erikson'un son üç sorusu: kimi seviyorum, ne bırakıyorum, hayatım anlamlı mıydı?
Sınavda

Nasıl sorulurBir yetişkinin yaşadığı sorgulama ve yaşı verilir; Levinson'ın hangi geçişinde olduğu ya da Erikson'un hangi kriziyle açıklandığı sorulur.

TuzakÜretkenliği yalnız çocuk sahibi olmak sanmaktır; öğrencilere, meslektaşlara, topluma katkı da üretkenliktir. İkinci tuzak, Levinson'ın geçişlerini herkesin kriz olarak yaşadığı bir zorunluluk sanmaktır; geçiş bir sorgulamadır, bunalım biçimini alması kişiye göre değişir.

Gelişim vakasında ilk iş kuramı seçmektir: düşünme biçimi Piaget, destek ve geri çekilme Vygotsky, yaşa bağlı kriz Erikson, gerekçe Kohlberg, arayış ve karar Marcia; ipucu sözcük ancak dal seçildikten sonra doğrulanır.Görsel: Sınav Defteri
Hepsi bir arada: yaşam boyu gelişim
KuramÇekirdek bilgiVakada ipucu
Gelişim ilkeleri, HavighurstSıra aynı, hız farklı; her dönemin gelişim görevi“Bu yaşta beklenen ne?”
Piaget, VygotskyDört bilişsel dönem; özümleme-uyma; yakınsal gelişim alanıSoyut ölçek küçük çocuğa uymaz; destekle yapabildiği = YGA
Bağlanma, FreudGüvenli, kaygılı-kararsız, kaçınan, dağınık; oral-anal-fallik-gizil-genitalBakım veren dönünce sakinleşip oyuna dönüyorsa güvenli
EriksonSekiz evre, sekiz psikososyal krizOkul çağı çalışkanlık-aşağılık, ergenlik kimlik-rol karmaşası
Kohlberg, Piaget ahlakGelenek öncesi, geleneksel, gelenek sonrası; dışa bağımlı → özerkKararı değil gerekçeyi oku
Elkind, MarciaHayali seyirci, kişisel efsane; dört kimlik statüsüAraştırma var + bağlanma var = kimlik başarısı
Levinson, son evrelerDurağan ve geçiş dönemleri; yakınlık, üretkenlik, benlik bütünlüğüOrta yaşta sorgulama = orta yaş geçişi

Kendini yokla

  • □ Bir davranışın hangi gelişim ilkesine aykırı olduğunu ve bir görevin hangi döneme ait olduğunu söyleyebiliyorum.
  • □ Çocuğun düşüncesinden Piaget dönemini çıkarabiliyor, yakınsal gelişim alanını açıklayabiliyorum.
  • □ Bir gözlemden bağlanma türünü çıkarabiliyor, psikoseksüel dönemleri sıralayabiliyorum.
  • □ Bir cümlenin Erikson'un hangi krizine ait olduğunu bulabiliyorum.
  • □ Ahlaki gerekçeyi Kohlberg'in evresine yerleştirebiliyorum.
  • □ Hayali seyirci ile kişisel efsaneyi, dört kimlik statüsünü ayırt edebiliyorum.
  • □ Yetişkinlikte Levinson'ın geçiş dönemlerini ve Erikson'un son krizlerini tanıyabiliyorum.

?Soru çöz

Kırk iki yaşındaki bir öğretmen, psikolojik danışmana şunları anlatmıştır:

I. “Gençken okul müdürü olup eğitimi değiştireceğimi hayal ederdim; şimdi o hayalin neresindeyim, bilmiyorum.”
II. “Son yıllarda en çok stajyer öğretmenlere yol göstermekten keyif alıyorum.”
III. “Kimseye yakınlaşamıyorum, hep yalnızım.”

Bu ifadelerden hangileri sırasıyla Levinson'ın orta yaş geçişi ve Erikson'un üretkenlik kavramlarıyla açıklanabilir?

✓ D. I, gençlikteki düşün orta yaşta yeniden değerlendirilmesidir (orta yaş geçişi); II, sonraki kuşağa yol göstermekten doyum almaktır (üretkenlik). A'daki III yakınlığa karşı yalıtılmışlık krizine, yani genç yetişkinliğe aittir; B sırayı ters kurar, yol göstermek düş sorgulaması değildir; C'deki III yine yalıtılmışlıktır, orta yaş geçişi değildir.

✎Boşluk doldurma yaşlılık

Emekli olduktan sonra kütüphanede gönüllü çalışmaya başlayan ve kendini çok iyi hisseden bir yaşlının durumu kuramıyla açıklanır. Toplumsal rollerinden yavaş yavaş çekilmeyi yaşlılığın doğal bir parçası sayan görüş ise kuramıdır. Geçmişine bakıp “İyisiyle kötüsüyle anlamlı bir hayat yaşadım” diyen yaşlı, Erikson'a göre kazanmıştır.

etkinlik · ilişki kesme · benlik bütünlüğü · üretkenlik · kimlik başarısı

Karma tekrar

Bu sayfadan karışık 6 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Altı yaşındaki Mert, annesine yardım ederken kazara beş tabak kıran ablasının, izinsiz kurabiye almaya çalışırken bir tabak kıran kardeşinden “daha yaramaz” olduğunu söylemektedir. Mert'in bu yargısı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ C. Mert niyeti değil sonucu, yani kırılan tabak sayısını ölçüt almıştır; bu Piaget'nin dışa bağımlı ahlakıdır. A saf çıkarcılıkta gerekçe kişinin kendi çıkarıdır, burada kimin daha suçlu olduğu tartılıyor; B özerk ahlakta niyete bakılırdı ve ablası daha az suçlu bulunurdu; D sosyal sözleşme kuralların uzlaşmayla değişebileceğini gören, ancak yetişkinlikte görülen bir evredir.Kaynak: bu sayfa · Kohlberg ve Piaget: ahlak gelişimi

?Soru 2

Dokuzuncu sınıf öğrencisi 15 yaşındaki Defne, sınıf öğretmeninin yönlendirmesiyle okulun psikolojik danışmanına gelmiştir. Öğretmen, Defne'nin son iki haftadır derslerde başını sıranın üstüne koyduğunu, teneffüslerde arkadaşlarından uzak durduğunu ve iki ödevini teslim etmediğini aktarmıştır. Görüşmede Defne, altı aydır birlikte olduğu arkadaşından ayrıldığını, annesinin “Bu yaşta herkes yaşar, geçer.” demesine çok kızdığını anlatır. Arkadaşlarının onu teselli etmeye çalıştığını ama hiçbirinin ne hissettiğini bilmediğini söyler. Danışman, benzer bir ayrılık yaşayan gençlerin neler hissettiğinden söz etmeye başlayınca Defne sözünü keser: “Benim yaşadığım acıyı dünyada kimse yaşamamıştır; siz de anlayamazsınız.”

Defne'nin son sözü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ A. İpucu son cümlededir: Defne yaşantısının eşsiz olduğuna ve kimsenin onu anlayamayacağına inanıyor; danışmanın başka gençlerle benzerlik kurmasını da annesinin “herkes yaşar” sözünü de bu yüzden reddediyor. Bu, kişisel efsanenin eşsizlik yanıdır. B hayali seyircide ergen herkesin onu izlediğini sanır; Defne izlenmekten değil anlaşılmamaktan yakınıyor. C kimlik kapalılığı Marcia'nın araştırmadan karar verme statüsüdür; vakada bir kimlik ya da meslek seçimi yok. D rol karmaşası Erikson'un ergenlik krizinin olumsuz kutbudur, Elkind'in kavramı değildir ve vakada “kimim?” arayışı anlatılmıyor.Kaynak: bu sayfa · Ergenlik: Elkind ve Marcia

?Soru 3

Erikson'un kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Gelişim ergenliğin sonunda tamamlanır.
II. Her evrede bireyin ihtiyaçları ile toplumun beklentileri arasında bir kriz yaşanır.
III. Bir evrede olumsuz sonuçlanan kriz sonraki yıllarda yeniden işlenebilir.

✓ A. Kriz kavramı (II) kuramın merkezidir ve Erikson krizlerin sonraki evrelerde yeniden ele alınabileceğini söyler (III). B III'ü dışarıda bırakır, oysa kuram kişiliği değişmez saymaz; C ve D'deki I, gelişimi ergenlikte bitiren Freud ve Piaget çizgisine aittir; Erikson'un sekiz evresinin üçü yetişkinliktedir.Kaynak: bu sayfa · Erikson: sekiz psikososyal evre

?Soru 4

Bir psikolojik danışman, ilk görüşmede 5 yaşındaki bir çocuğa “Korkunu 1'den 10'a kadar puanlar mısın, bu korku aklına gelince kendin hakkında ne düşünüyorsun?” diye sormuş; çocuk sorulara anlamlı bir cevap verememiştir. Danışmanın göz ardı ettiği durum aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Beş yaşındaki çocuk işlem öncesi dönemdedir; duyguyu sayıya çevirmek ve kendi düşüncesini değerlendirmek soyut işlem ister, bu yüzden oyun ve resim gibi somut araçlar seçilmeliydi. A nesne kalıcılığı duyusal-motor dönemde, yani iki yaşına kadar kazanılır; C yakınsal gelişim alanı her yaşta vardır; D soyut işlemler yaklaşık on bir yaşında başlar, beş yaşında değil.Kaynak: bu sayfa · Piaget ve Vygotsky: bilişsel gelişim

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Havighurst'e göre ergenlik döneminin gelişim görevlerinden biri değildir?

✓ D. Temel okuma, yazma ve hesaplama becerileri orta çocukluğun, yani ilkokul yıllarının görevidir; ergenlikte bu beceriler hazır olmalıdır. A duygusal bağımsızlık, B mesleğe hazırlanma ve C bedenini kabul etme Havighurst'ün ergenlik için saydığı görevlerdir; üçü de ergenin yetişkinliğe geçişini hazırlar.Kaynak: bu sayfa · Gelişim ilkeleri ve gelişim görevleri

?Soru 6

Kırk iki yaşındaki bir öğretmen, psikolojik danışmana şunları anlatmıştır:

I. “Gençken okul müdürü olup eğitimi değiştireceğimi hayal ederdim; şimdi o hayalin neresindeyim, bilmiyorum.”
II. “Son yıllarda en çok stajyer öğretmenlere yol göstermekten keyif alıyorum.”
III. “Kimseye yakınlaşamıyorum, hep yalnızım.”

Bu ifadelerden hangileri sırasıyla Levinson'ın orta yaş geçişi ve Erikson'un üretkenlik kavramlarıyla açıklanabilir?

✓ D. I, gençlikteki düşün orta yaşta yeniden değerlendirilmesidir (orta yaş geçişi); II, sonraki kuşağa yol göstermekten doyum almaktır (üretkenlik). A'daki III yakınlığa karşı yalıtılmışlık krizine, yani genç yetişkinliğe aittir; B sırayı ters kurar, yol göstermek düş sorgulaması değildir; C'deki III yine yalıtılmışlıktır, orta yaş geçişi değildir.Kaynak: bu sayfa · Yetişkinlik ve yaşlılık: Levinson
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →