Psikodinamik kuramlar: psikanalitik kuram ve Adlerci danışma

Psikanalitik kuramın insan doğası görüşünü ve tekniklerini, Adler’in yaşam stili, aşağılık duygusu ve doğum sırası kavramlarını vakalarla öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KURAM · PSİKANALİTİK

Psikanalitik kuram: Freud'un insan doğası görüşü ve zihnin katmanları

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağlanma türleri nelerdir? Freud'un psikoseksüel gelişim dönemleri ve saplanma nedir?Bağlantılı konudan (Yaşam boyu gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bowlby'ye göre bebek, bakım verenle güven ve yakınlık arayan bir duygusal bağ kurar. Ainsworth yabancı durum gözlemiyle güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanmayı ayırmış; sonra dağınık bağlanma eklenmiştir. Freud'a göre kişilik oral, anal, fallik, gizil ve genital dönemlerde biçimlenir; bir dönemde aşırı doyum ya da engellenme saplanmaya yol açar.

Bağlanma ve psikoseksüel dönemler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikanalitik kurama göre insan doğası nasıldır? Bilinç düzeyleri ile id, ego ve süperego nedir?

Kısa cevap: Freud'un psikanalitik kuramında insan, büyük ölçüde bilinç dışı dürtüler ve ilk altı yılın yaşantılarıyla belirlenen bir varlıktır (deterministik görüş). Topografik modelde zihin bilinç, bilinç öncesi ve bilinç dışı katmanlarından; yapısal modelde haz ilkesiyle çalışan id, gerçeklik ilkesiyle çalışan ego ve ahlak ilkesiyle çalışan süperegodan oluşur.

Bu konunun sonunda: bir danışan cümlesinin id, ego ya da süperegodan geldiğini ayırt edebilir, bilinç öncesini bilinç dışından örnekle ayırabilir ve Freud'un insan doğası görüşünü öncüllerde tanıyabilirsin.

Rehberlik servisine üçüncü kez gelen Deniz, sınav kaygısını anlatırken sözü her seferinde babasının eve geç geldiği akşamlara getiriyor; kendisi bunu fark etmiyor, psikanalitik danışman ilk görüşmede fark etti.

Sigmund Freud'un kurduğu psikanaliz, psikolojik danışma kuramlarının ilkidir; sonrakilerin çoğu ona dayanarak ya da karşı çıkarak biçimlendi. İnsan doğası görüşü üç sözcükle özetlenir. Deterministik: davranışın nedeni geçmişte ve bilinç dışındadır; dil sürçmesi bile rastlantı değildir. Biyolojik: davranışı yaşam (Eros) ve ölüm (Thanatos) dürtüleri yönlendirir; yaşam dürtüsünün enerjisi libidodur. Kötümser: insan, farkında olmadan dürtüleriyle toplumun yasakları arasında sıkışmıştır.

İki harita: katmanlar ve yapılar

Topografik modelde bilinç şu an farkında olduklarımız, bilinç öncesi biraz dikkatle hatırlanabilenlerdir. Bilinç dışı bastırılmış istek, anı ve çatışmaların yeridir; davranışı en çok o etkiler ama ona yalnız rüya, dil sürçmesi ve belirtiler yoluyla dolaylı ulaşılır. Yapısal model ise kişiliği üç yapıyla anlatır.

Id yalnız suyun altında durur; ego ile süperego üç katmana da uzanır, yani bir kısmı bilinç dışında çalışır.Görsel: Sınav Defteri
Yapısal model: danışma odasında üç ses
Yapıİlke ve işlevDanışanın ağzından
IdHaz ilkesi; doğuştan dürtülerin hemen doyurulması“Sınava girmeyeceğim, kaçıp gideceğim.”
EgoGerçeklik ilkesi; id, süperego ve dış dünya arasında arabulucu“Kaçarsam daha kötü olur; önce bir plan yapayım.”
SüperegoAhlak ilkesi; vicdan ve ideal benlik, anne babayla özdeşimle kurulur“Bu notla aileme nasıl bakarım, ben değersizim.”

Yaşam boyu gelişim sayfasında gördüğümüz psikoseksüel dönemler bu yapının nasıl kurulduğunu anlatır. Danışman için anlamı şudur: bugünkü yakınmanın kökü çoğunlukla ilk altı yılda çözülmemiş bir çatışmadadır.

Akılda kalsın: Freud'da iki harita üst üste durur: katmanlar (bilinç, bilinç öncesi, bilinç dışı) ve yapılar (id, ego, süperego). Id yalnız suyun altındadır. İnsan doğası tek cümlede: geçmiş belirler, dürtü iter, bilinç dışı yönetir.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışanın bir cümlesi verilir ve hangi kişilik yapısının sesi olduğu sorulur; ya da kuramın insan doğası görüşü öncüllerle yoklanır. ÖABT'de beş şık (A–E) vardır; buradaki sorular dört şıklıdır.

TuzakBilinç öncesi ile bilinç dışını karıştırmaktır: biraz dikkatle hatırlanan bilgi bilinç öncesidir, bilinç dışına yalnız dolaylı yoldan ulaşılır. İkinci tuzak, ahlak yargısını egoya vermektir; “ayıp, suç, değersizim” diyen süperegodur.

⇄Bilgi eşleştirme danışan cümlesi → yapı

?Soru çöz

Psikanalitik kuramın insan doğasına bakışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Davranışın nedenleri büyük ölçüde bilinç dışındadır.
II. İnsan, geleceğe yönelik amaçlarıyla kendi yaşamını yaratır.
III. Kişiliğin temeli büyük ölçüde ilk altı yılda atılır.

✓ C. Bilinç dışı nedenler (I) ve ilk altı yılın belirleyiciliği (III) Freud'un deterministik görüşünün iki ayağıdır. A III'ü dışarıda bırakır, oysa erken çocukluk vurgusu kuramın merkezindedir; B ve D'deki II, davranışı amaçlarla açıklayan Adler'in görüşüdür, Freud nedeni geleceğe değil geçmişe yerleştirir.
KAVRAM · PSİKANALİTİK

Kaygı türleri ve savunma mekanizmaları: egonun kendini koruma yolları

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSavunma mekanizmaları nelerdir? Bastırma, inkâr, yansıtma, karşıt tepki ve gerileme arasındaki farklar nelerdir?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Savunma mekanizmaları, egonun kaygı, suçluluk ve utançtan korunmak için çoğunlukla bilinç dışı başvurduğu, gerçeği çarpıtan ya da gizleyen yollardır. Başlıcaları bastırma, inkâr, yansıtma, yer değiştirme, mantığa bürüme, karşıt tepki, gerileme, entelektüelleştirme, özdeşim, telafi, hayal kurma ve yüceltmedir. Ara sıra kullanılmaları olağandır; katı ve sürekli kullanıldıklarında uyumu bozarlar.

Savunma mekanizmaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikanalitik kurama göre kaygı türleri nelerdir? Savunma mekanizmaları psikolojik danışmada nasıl görülür?

Kısa cevap: Freud'a göre kaygı egonun tehlike sinyalidir ve üç türlüdür: gerçeklik kaygısı dış dünyadaki somut tehlikeden, nevrotik kaygı id dürtülerinin denetimden çıkıp ceza getirme ihtimalinden, ahlaki kaygı süperegonun suçlamasından doğar. Ego bu kaygıyı, gerçeği bilinç dışı olarak çarpıtan ya da gizleyen savunma mekanizmalarıyla azaltır.

Bu konunun sonunda: tehlikenin kaynağına bakarak üç kaygı türünü adlandırabilir, danışan anlatımında bastırma, inkâr, yansıtma ve yer değiştirmeyi ayırt edebilir ve danışmanın savunmayı neden zorla kırmadığını açıklayabilirsin.

Okul müdürüyle tartıştığı akşam oğluna bağıran bir veli, ertesi sabah rehberlik servisinde söze “Ben aslında çok sakin biriyimdir” diye başlıyor.

Ego üç efendiye birden hizmet eder: id'in isteklerine, süperegonun yasaklarına ve dış dünyanın koşullarına. Biri baskın gelmeye başladığında egonun hissettiği alarm kaygıdır; türü, tehlikenin nereden geldiğine göre adlandırılır.

Freud'a göre üç kaygı türü
TürTehlike nereden?Danışanın ağzından
Gerçeklik (nesnel) kaygısıDış dünyadaki somut tehlike“Sınava iki gün kaldı, hiç çalışmadım.”
Nevrotik kaygıId dürtüsünün denetimden çıkıp ceza getirmesi“Bir gün öfkemi tutamayıp birine zarar vermekten korkuyorum.”
Ahlaki kaygıSüperegonun suçlaması; suçluluk ve utanç“Aklımdan böyle şeyler geçtiği için kendimden utanıyorum.”

Savunma mekanizmaları danışma odasında

Kişilik ve sosyal psikoloji sayfasında savunma mekanizmalarını tanımlarıyla gördük; burada bir danışanın cümlesinde nasıl duyulduklarına bakıyoruz. Savunmalar bilinç dışı çalışır ve gerçeği çarpıtır ya da gizler; arada bir kullanılmaları sağlıklıdır, sorun katı ve tek yol olmalarıdır. Onları sistemli biçimde sınıflandıran, Freud'un kızı Anna Freud'dur. Sınavda en çok birbirine karıştırılan dört savunma şunlardır:

En sık karıştırılan dört savunma ve danışmadaki karşılıkları
SavunmaNe olur?Danışmada duyulan
BastırmaKaygı veren iç malzeme (anı, istek) bilinç dışına itilir“Kazadan sonraki günleri hiç hatırlamıyorum.”
İnkârDıştaki gerçek olay kabul edilmezBoşanmış anne babası için “Babam yalnızca iş için uzakta.”
YansıtmaKabul edilemeyen duygu başkasına yüklenir“Sınıftaki herkes beni kıskanıyor.”
Yer değiştirmeDuygu daha güvenli bir hedefe yönelirMüdüre kızan velinin oğluna bağırması
Ek bilgi: danışmada sık duyulan üç savunma daha

Mantığa bürüme: kabul edilebilir bir gerekçe uydurulur (“O bölümü zaten pek istememiştim.”). Entelektüelleştirme: duygu soyut, kuramsal konuşmayla uzak tutulur (babasının ölümünü yalnız “yas evreleri” üzerinden anlatmak). Yüceltme: dürtü toplumca değerli bir yola aktarılır; en olgun savunma sayılır (öfkesini boks antrenmanına yönelten ergen). Karşıt tepki, gerileme ve öbür savunmaların tanımları Kişilik ve sosyal psikoloji sayfasındadır.

Psikanalitik danışman savunmayı zorla kırmaz: savunma kaygıya karşı bir kalkandır, erken kaldırılırsa kaygı da direnç de artar. Önce fark eder, danışan hazır olduğunda yorumlar.

Akılda kalsın: Kaygının adresine bak: dışarıdaysa gerçeklik, dürtüdeyse nevrotik, vicdandaysa ahlaki. Savunmada kilit soru: “Gerçek ya da duygu nereye gitti?” İçeride unutulduysa bastırma, dışarıda yok sayıldıysa inkâr, karşıdakine mal edildiyse yansıtma, daha güvenli birine boşaltıldıysa yer değiştirme.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışanın kısa bir anlatımı verilir; hangi kaygı türünü ya da hangi savunma mekanizmasını gösterdiği sorulur.

TuzakBastırma ile inkârı karıştırmaktır: bastırmada kaygı veren iç malzeme bilinç dışına itilir, inkârda dışarıdaki olay kabul edilmez. İkinci tuzak, nevrotik kaygıyı genel bir “yersiz korku” diye okumaktır; kuramda kaynağı id dürtüsünün denetimden çıkma ihtimalidir. Suçluluk ve utanç sözcükleri ahlaki kaygıyı gösterir.

?Soru çöz

Bir lise öğrencisi psikolojik danışmanına şöyle demiştir: “Kız kardeşime çok öfkeleniyorum. Bir gün kendimi tutamayıp ona vurmaktan, sonra da bunun cezasını çekmekten korkuyorum.” Freud'a göre öğrencinin yaşadığı kaygı türü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Korkunun kaynağı, id'deki saldırgan dürtünün denetimden çıkması ve bunun ceza getirmesidir; bu nevrotik kaygıdır. B gerçeklik kaygısında tehlike dışarıdadır, burada tehlike öğrencinin kendi dürtüsü; C ahlaki kaygıda kişi düşündüğü ya da yaptığı için kendini suçlar, burada odak dürtünün kontrolden çıkması; D ayrılık kaygısı bağlanılan kişiden ayrılma korkusudur, Freud'un üç türünden biri değildir.

✎Boşluk doldurma kesitteki savunmayı adlandır

Babasının vefatını hiç duygu göstermeden yas sürecinin evreleri üzerinden anlatan danışan savunmasını kullanıyor. Arkadaşlarına güvenmediğini söyleyip hemen ardından “Asıl onlar bana güvenmiyor.” diyen öğrencide görülen, dır. Anne babası boşanmış olduğu hâlde “Babam yalnızca iş için başka şehirde.” diyen öğrenci savunmasına başvuruyor. Takımdan çıkarılınca “Zaten antrenmanlar dersime zarar veriyordu.” diyen öğrencinin savunması ise dir.

entelektüelleştirme · yansıtma · inkâr · mantığa bürüme · bastırma · yer değiştirme
TEKNİK · PSİKANALİTİK

Psikanalitik danışmanın teknikleri: serbest çağrışım, yorum, aktarım ve direnç

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaStres, engellenme ve çatışma nedir? Çatışma türleri nelerdir ve stresle nasıl başa çıkılır?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Stres, kişinin baş etme gücünü zorlayan durumlar karşısında yaşadığı bedensel ve psikolojik gerilimdir; başlıca kaynakları engellenme ve çatışmadır. Çatışma türleri yaklaşma-yaklaşma, kaçınma-kaçınma, yaklaşma-kaçınma ve çifte yaklaşma-kaçınmadır. Lazarus'a göre stres olaydan çok onun nasıl değerlendirildiğine bağlıdır; başa çıkma problem odaklı ya da duygu odaklı olabilir.

Stres, engellenme ve çatışma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Psikanalitik danışmanın amacı ve teknikleri nelerdir? Serbest çağrışım, aktarım, karşı aktarım ve direnç nedir?

Kısa cevap: Psikanalitik danışmanın amacı bilinç dışını bilince çıkarmak, egoyu güçlendirmek ve danışana içgörü kazandırmaktır. Temel teknikler serbest çağrışım, yorum, rüya analizi, direncin ve aktarımın çözümlenmesidir. Aktarımda danışan geçmişteki önemli kişilere duyduğu duyguları danışmana yöneltir; karşı aktarımda danışman kendi çözülmemiş duygularıyla danışana tepki verir.

Bu konunun sonunda: danışma kesitinde serbest çağrışım, yorum, direnç, aktarım ve karşı aktarımı tanıyabilir, aktarımı karşı aktarımdan duygunun yönüyle ayırabilir ve “boş perde” tutumunun gerekçesini söyleyebilirsin.

Danışan ilk iki görüşmeye on dakika geç geliyor, üçüncüsünde “Siz de babam gibi beni yargılıyorsunuz.” diyor; psikanalitik danışman için bu iki ayrıntı, konuşulan konudan daha değerli bir malzemedir.

Amaç yalnız belirtiyi gidermek değil, kişiliği yeniden yapılandırmaktır: bilinç dışı bilince çıkar, ego güçlenir, danışan davranışının gerçek nedenini görür (içgörü); süreç bu yüzden uzundur. Danışman boş perde gibidir: kendini açmaz, nötr ve anonim kalır ki danışan geçmişteki önemli kişileri ona yansıtabilsin.

Psikanalitik teknikler
TeknikNe yapılır?Kesitte ipucu
Serbest çağrışımDanışan aklına geleni, utandırıcı ya da saçma görünse de seçmeden söyler; kuramın temel kuralı“Aklına ne geliyorsa ayıklamadan söyle.”
YorumÇağrışım, rüya, direnç ve aktarımın gizli anlamı, danışan hazır olduğunda açıklanır“Ödevleri son ana bırakman, yetersiz görünmekten korunmanın bir yolu olabilir.”
Rüya analiziHatırlanan açık içerikten asıl anlamı taşıyan gizil içeriğe gidilir; Freud'a göre rüya bilinç dışına giden “kral yolu”dur“Rüyandaki kilitli kapı sana neyi düşündürüyor?”
Direncin çözümlenmesiBilinç dışı malzemenin bilince çıkmasına karşı koyuş çalışılır: geç kalma, randevu unutma, susma, konu değiştirme“Annenden söz etmeye başlayınca konuyu değiştirdin.”
Aktarımın çözümlenmesiGeçmişteki önemli kişilere yönelik duyguların danışmana yöneltilmesi burada ve şimdi incelenir“Siz de babam gibi benden hep fazlasını bekliyorsunuz.”

Karşı aktarım bir teknik değil, danışmanın gözetmesi gereken bir tehlikedir: danışman kendi çözülmemiş çatışmaları yüzünden danışana aşırı korumacı, kızgın ya da hayran tepkiler verir. Bunu fark etmenin yolu süpervizyon ve danışmanın kendi analizidir.

Danışan: “Bugün anlatacak pek bir şey yok aslında… Hafta sonu maç vardı, onu konuşsak?”
Danışman: “Geçen hafta annenin hastalığından söz ettiğin anda da konuyu değiştirmiştin. O konuya yaklaşmak seni zorluyor olabilir mi?”

Danışma kesiti · direncin yorumlanması (örnek)

Direnci, bütün kuramların ortak sorunu olarak Bireyle psikolojik danışma sayfasında yeniden ele alacağız.

Akılda kalsın: Aktarımda ok danışandan danışmana, karşı aktarımda danışmandan danışana gider; ikisinde de duygu bugünden değil geçmişten gelir. Direnç bir engel değil malzemedir: danışan nereden kaçıyorsa çalışılacak yer orasıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir danışma kesiti verilir; danışmanın kullandığı teknik ya da danışanın davranışının aktarım mı direnç mi olduğu sorulur; danışmanın kendini açması gibi bir uygulamanın hangi ilkeyle çeliştiği de gelir.

TuzakAktarımı yalnız olumsuz duygu sanmaktır; danışmana hayranlık da aktarım olabilir, belirleyici olan duygunun geçmişteki bir kişiden gelmesidir. İkinci tuzak, karşı aktarımı danışanın davranışı sanmaktır; karşı aktarım danışmana aittir.

?Soru çöz

Psikanalitik yaklaşımı benimseyen bir psikolojik danışman, ilk görüşmelerde danışanına kendi ergenlik yıllarındaki aile sorunlarını ayrıntılı biçimde anlatmış, danışanın sorularına kişisel görüşleriyle cevap vermiştir. Bu danışman, psikanalitik kuramın aşağıdaki ilkelerinden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ B. Kendi yaşamını anlatıp kişisel görüş veren danışman “boş perde” olamaz; danışanın geçmişteki kişileri ona yansıtması, yani aktarımın görünmesi bulanıklaşır. A eşit iş birliği Adlerci danışmanın ilkesidir; C ev ödevi Adlerci ve davranışçı yaklaşımların aracıdır; D koşulsuz olumlu kabul Rogers'ın koşuludur. Bu üçü başka kuramlara aittir ve kesitteki davranış onlara aykırı değildir.

✎Boşluk doldurma kesitteki kavramı adlandır

Hiç eleştiri duymadığı danışmanına “Siz de beni tıpkı ortaokuldaki matematik öğretmenim gibi eleştiriyorsunuz.” diyen danışanda görülen dır. Küçük kardeşini hatırlatan danışanın sözünü sabırsızca kestiğini fark eden danışmanın yaşadığı dır. Babasının konuşulacağı hafta görüşmeyi “unutan”, sonraki hafta havadan sudan konuşan danışanın davranışı olarak çalışılır. Danışmanın “Sınav kaygını anlatırken sözü hep babanın geç geldiği akşamlara getiriyorsun.” demesi ise bir dur.

aktarım · karşı aktarım · direnç · yorum · serbest çağrışım · yansıtma
KURAM · ADLERCİ

Adler'in bireysel psikolojisi: aşağılık duygusu, üstünlük çabası ve sosyal ilgi

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErikson'un psikososyal gelişim evreleri nelerdir ve her evrenin krizi nedir?Bağlantılı konudan (Yaşam boyu gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Erikson'a göre kişilik yaşam boyu sekiz evrede gelişir ve her evrede, bireyin ihtiyaçlarıyla toplumun beklentileri arasında çözülmesi gereken bir psikososyal kriz vardır: güven-güvensizlik, özerklik-utanç ve kuşku, girişimcilik-suçluluk, çalışkanlık-aşağılık duygusu, kimlik-rol karmaşası, yakınlık-yalıtılmışlık, üretkenlik-durgunluk, benlik bütünlüğü-umutsuzluk.

Erikson: sekiz psikososyal evre

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Adler'in bireysel psikolojisinde aşağılık duygusu, üstünlük çabası, yaşam stili ve sosyal ilgi nedir?

Kısa cevap: Alfred Adler'in bireysel psikolojisine göre insan bütüncül, sosyal ve amaca yönelik bir varlıktır. Çocuklukta herkesin yaşadığı aşağılık duygusu kişiyi telafiye ve üstünlük (başarı) çabasına iter. Bu çabanın yönünü kurgusal amaçlar ve ilk yıllarda biçimlenen yaşam stili belirler; ruh sağlığının ölçütü sosyal ilgidir.

Bu konunun sonunda: aşağılık kompleksi, üstünlük kompleksi, kurgusal amaç, yaşam stili ve sosyal ilgiyi vakada tanıyabilir ve Adler'i Freud'dan amaç, sosyal ilgi ve öznel yorum vurgusuyla ayırabilirsin.

Sınıfın en kısa boylusu Kerem basketbol takımına giremeyince satranca yöneldi ve iki yıl sonra okul şampiyonu oldu; Adler bu hikâyede bir eksikliği değil, bir çabanın yönünü görürdü.

Adler'in kuramının adındaki “bireysel” sözcüğü bölünmez bütün demektir: kişi çatışan parçalara ayrılmaz, tek bir amaca yönelen bir bütündür. Freud'dan üç noktada ayrılır: davranışı geçmiş nedenler değil gelecek amaçlar yönlendirir (teleolojik); insanı cinsel dürtü değil toplumsal bağ güdüler (sosyal); belirleyici olan olay değil, kişinin ona verdiği anlamdır (öznel). Bu yüzden insana bakışı iyimserdir.

Aşağılık duygusundan üstünlük çabasına

Her çocuk küçük ve başkalarına muhtaç başladığı için aşağılık duygusu evrenseldir; hastalık değil, gelişimin motorudur. Kişi onu telafi etmek için çabalar: Adler buna üstünlük (sonraki yazılarında başarı) çabası der. Üstünlük başkasını ezmek değil, eksiden artıya geçmektir.

Aşağılık duygusu herkeste vardır; sonucu, telafi çabasının sosyal ilgiyle birleşip birleşmemesine bağlıdır.Görsel: Sınav Defteri

Duygu büyüyüp kişiyi çabalamaktan alıkoyarsa aşağılık kompleksi, kişi derindeki yetersizliği abartılı bir güç ve kibir gösterisiyle örterse üstünlük kompleksi oluşur. Öğrenme, bellek ve güdülenme sayfasında gördüğümüz öğrenilmiş çaresizlikle karıştırma: o, kontrol edilemeyen başarısızlık yaşantılarından öğrenilir; aşağılık kompleksi ise kişinin kendine biçtiği değerle ilgilidir.

  • Kurgusal amaç: Sınanamayan ama kişinin “sanki doğruymuş gibi” yaşadığı ideal hedef (“Herkes beni beğenirse güvende olurum”). Adler bu fikri filozof Vaihinger'in “sanki gibi” felsefesinden aldı.
  • Yaşam stili: Bu amaca ulaşmak için geliştirilen özgün düşünme, hissetme ve davranma örüntüsü; ilk altı yılda aile içinde biçimlenir. İçindeki yanlış inançlara (aşırı genelleme, kendi değerini küçümseme) temel hatalar denir.
  • Sosyal ilgi: Kendini topluluğun parçası hissetme ve başkalarına katkı isteği; doğuştan bir yatkınlıktır, eğitimle gelişir. Adler'e göre ruh sağlığının ölçütüdür. Herkesin yüzleştiği üç yaşam görevi iş, arkadaşlık ve sevgidir.
Akılda kalsın: Adler'in pusulası: geçmiş değil amaç, cinsellik değil sosyal ilgi, olay değil yorum. Amaç varılmak istenen yer, yaşam stili oraya giden yoldur. Çabayı durduran abartı aşağılık kompleksi, onu kibirle örten maske üstünlük kompleksidir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin ya da danışanın tutumu anlatılır; aşağılık kompleksi, üstünlük kompleksi, telafi, kurgusal amaç ya da sosyal ilgiden hangisini gösterdiği sorulur; kuramın insan doğası görüşü “hangisi değildir” kalıbıyla da gelir.

TuzakAşağılık duygusunu başlı başına bir bozukluk sanmaktır; evrenseldir ve gelişimi besler. İkinci tuzak, üstünlük çabasını başkalarını geçme hırsı diye okumaktır; sağlıklı hâli kendini geliştirme ve topluma katkıdır.

✎Boşluk doldurma Adlerci kavramlar

Arkadaşlarınca dışlanan Selim, “Zaten kimse beni sevmez, hiçbir gruba katılmayı denemeyeceğim.” diyorsa bu örneğidir. Aynı yetersizlik duygusunu herkese tepeden bakarak ve sürekli övünerek örten Can ise gösterir. Adler'e göre ikisinin de eksiği, başkalarının iyiliğine katkıda bulunma isteği olan dir.

aşağılık kompleksi · üstünlük kompleksi · sosyal ilgi · süperego · yüceltme

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi Adler'in bireysel psikolojisinin insan doğasına ilişkin görüşlerinden biri değildir?

✓ C. Davranışı biyolojik dürtülerle açıklamak Freud'un görüşüdür; Adler'i Freud'dan ayıran nokta tam da budur, ona göre insanı sosyal ilgi güdüler. A bütüncül bakış “bireysel” adının anlamıdır; B amaca yönelik (teleolojik) görüş Adler'in temelidir; D öznel anlam vurgusu kuramın fenomenolojik yanıdır.
KAVRAM · ADLERCİ

Doğum sırası, aile atmosferi ve erken anılar: yaşam stilinin izleri

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Adler'e göre doğum sırası kişiliği nasıl etkiler? Aile atmosferi ve erken anılar psikolojik danışmada nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Adler'e göre yaşam stili aile içinde biçimlenir. Aile atmosferi (ilişkilerin iklimi), aile takımyıldızı (kardeşler arasındaki konumlar) ve psikolojik doğum sırası çocuğun kendine biçtiği rolü etkiler. Danışanın çocukluğundan anlattığı tek ve belirli olaylar, yani erken anılar, onun bugünkü yaşam stilini ve kurgusal amaçlarını gösterir.

Bu konunun sonunda: psikolojik doğum sırasına göre bir çocuğun aile içindeki konumunu yorumlayabilir, aile atmosferini aile takımyıldızından ayırabilir ve erken anının Adlerci danışmadaki işlevini açıklayabilirsin.

Aynı evde büyüyen iki kardeşten biri her ödevini zamanında teslim eden sınıf başkanı, öteki sınıfın neşeli asisi olur; Adler'e göre ikisi aynı aileyi değil, ailedeki farklı yerleri yaşamıştır.

Aile atmosferi anne babanın birbirine ve çocuklara tutumunun yarattığı iklimdir: demokratik, otoriter, aşırı koruyucu, reddedici. Aile takımyıldızı ailedeki herkesin konumudur: kardeşlerin yaş farkı, cinsiyeti, kimin kime benzetildiği. Çocuk bu düzende “ait olmak ve önemli olmak” için bir yol bulur; o yol yaşam stilinin çekirdeği olur.

Doğum sırası

Adler'in en çok sorulan kavramı iki uyarıyla okunur. Belirleyici olan biyolojik değil psikolojik doğum sırasıdır: kardeşler arasında sekiz yaş fark varsa ikinci çocuk tek çocuk gibi büyüyebilir. Tablo da kader değil eğilimdir; çocuğun konumunu nasıl yorumladığı daha önemlidir.

Doğum sırası: tipik yaşantı ve olası eğilim
KonumTipik yaşantıOlası eğilim
İlk çocukBir süre tek ve ilgi odağı; kardeş doğunca “tahttan indirilir”Sorumluluk, kurallara ve otoriteye bağlılık, başarı odaklılık
İkinci çocukÖnünde hep bir “yarışçı” vardırRekabetçi; çoğu zaman ilk çocuğun güçlü olduğu alanın dışında parlar
Ortanca çocukNe büyüğün ayrıcalığı ne küçüğün ilgisiSıkışmışlık, haksızlığa uğrama hissi; arabulucu olabilir
En küçük çocukHiç tahttan indirilmez, herkesten ilgi görürŞımartılma, bağımlılık riski; kardeşlerini geçmek için hırslı da olabilir
Tek çocukKardeşle yarışmaz, yetişkinler arasında büyürYetişkinlerle rahat ve olgun; ilgi odağı olmayı bekleme, paylaşmada güçlük

Erken anılar

Adlerci danışman yaşam stilini değerlendirirken danışandan yaklaşık on yaşından önceki tek ve belirli olayları ister: “Hatırladığın en eski an hangisi?” Anının gerçekte öyle yaşanıp yaşanmadığı önemli değildir; nasıl hatırlandığı, kişinin bugün kendine ve dünyaya dair inancını gösterir. Bayram sofrasında herkesin onu unuttuğunu hatırlayan danışan, bugün de “Ben görülmüyorum” inancıyla yaşıyor olabilir. Freud'da anı bastırılmış çatışmanın izi, Adler'de yaşam stilinin aynasıdır.

Akılda kalsın: Doğum sırasında psikolojik konum esastır, takvim değil. İlk: tahttan inen sorumlu; ikinci: yarışçı; ortanca: sıkışmış arabulucu; en küçük: şımartılmış ya da hırslı; tek: yetişkinler arasında büyümüş. Erken anı geçmişin kaydı değil, bugünkü inancın resmidir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun ailedeki konumu ve davranışı betimlenir; doğum sırasıyla ilişkisi ya da danışmanın erken anıları hangi amaçla istediği sorulur.

TuzakBiyolojik sırayı esas almaktır; büyük yaş farkı ya da kaybedilen bir kardeş psikolojik sırayı değiştirir. İkinci tuzak, erken anıları psikanalitik bakışla bastırılmış çatışmayı bulma aracı sanmaktır; Adlerci danışman onlarla yaşam stilini değerlendirir, anının doğruluğunu araştırmaz.

⇄Bilgi eşleştirme betimleme → doğum sırası

?Soru çöz

Adlerci danışmada erken anıların kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Anının gerçekte anlatıldığı gibi yaşanıp yaşanmadığı belirleyicidir.
II. Danışanın bugün kendine ve dünyaya ilişkin inançlarını yansıtır.
III. Yaşam stili değerlendirmesinin bir parçasıdır.

✓ D. Erken anı, danışanın bugünkü inançlarını (II) gösterdiği için yaşam stili değerlendirmesinde (III) kullanılır. A ve C'deki I yanlıştır: Adlerci danışman anının doğruluğuyla değil, danışanın onu nasıl hatırladığıyla ilgilenir; B III'ü dışarıda bırakır, oysa erken anılar aile takımyıldızıyla birlikte yaşam stili analizinin temel aracıdır.
TEKNİK · ADLERCİ

Adlerci danışma: dört aşama ve sanki gibi davranma, çorbaya tükürme, kendini yakalama

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBandura'nın sosyal öğrenme kuramında model alma süreçleri nelerdir? Öz yeterlik nedir ve nasıl artırılır?Bağlantılı konudan (Öğrenme, bellek ve güdülenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bandura'ya göre insan başkalarını gözleyerek, davranışı kendisi denemeden ve ödül almadan da öğrenir. Model almanın dört süreci dikkat, hatırda tutma, davranışa dönüştürme ve güdülenmedir; modelin ödüllendirildiğini görmek dolaylı pekiştirmedir. Öz yeterlik, kişinin belirli bir işi başarabileceğine olan inancıdır; en güçlü kaynağı kişinin kendi başarı yaşantılarıdır.

Bandura: model alma ve öz yeterlik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Adlerci psikolojik danışmanın aşamaları ve teknikleri nelerdir? Sanki gibi davranma, çorbaya tükürme ve kendini yakalama nedir?

Kısa cevap: Adlerci danışma dört aşamada ilerler: eşit ve iş birliğine dayalı ilişki kurma, yaşam stilinin değerlendirilmesi, içgörü ve yorum, yeniden yönlendirme. Temel tutum cesaretlendirmedir. Sanki gibi davranmada danışan olmak istediği kişiymiş gibi davranır; çorbaya tükürmede davranışın gizli kazancı açığa çıkarılır; kendini yakalamada danışan eski örüntüyü başlarken fark eder.

Bu konunun sonunda: Adlerci danışmanın dört aşamasını sıralayabilir ve bir danışman sözünün sanki gibi davranma, çorbaya tükürme ya da kendini yakalama olduğunu ayırt edebilirsin.

“Keşke cesur biri olsaydım, o zaman tiyatro kulübüne katılırdım.” diyen öğrenciye Adlerci danışmanın cevabı kısadır: “Bir haftalığına cesur biriymişsin gibi davranmaya ne dersin?”

Adlerci danışman danışanı hasta değil, cesareti kırılmış biri olarak görür; ilişki eşittir, amaçlar birlikte belirlenir. En temel araç cesaretlendirmedir: danışanın güçlü yanlarını görmesine ve çabaya yeniden inanmasına yardım etmek. Süreç, Adler'in öğrencisi Rudolf Dreikurs'un düzenlediği dört aşamayla anlatılır:

  1. İlişki kurma: saygılı, eşit, iş birliğine dayalı ilişki; amaçların uyuşması.
  2. Değerlendirme (yaşam stili analizi): aile takımyıldızı, doğum sırası, erken anılar, temel hatalar.
  3. İçgörü ve yorum: danışan yaşam stilini ve davranışının amacını fark eder; yorum “Acaba … olabilir mi?” gibi geçici bir dille sunulur.
  4. Yeniden yönlendirme: içgörü eyleme dönüşür; yeni davranış denenir, ödev verilir.

Freud'da içgörü sürecin hedefidir; Adler'de eyleme geçmenin aracıdır.

Adlerci teknikler
TeknikNe yapılır?Danışmanın cümlesi
Sanki gibi davranmaDanışan bir süre olmak istediği kişiymiş gibi davranır (kurgusal amaç fikrinden)“Bu hafta kendine güvenen biriymişsin gibi davran.”
Çorbaya tükürmeİşe yaramayan davranışın gizli kazancı adlandırılır; davranış yasaklanmaz ama eski çekiciliğini yitirir“Ödevi yapmadığında öğretmenin bütün ilgisi sende oluyor.”
Kendini yakalamaDanışan eski davranışa başlamak üzereyken kendini fark eder ve durur“Yine ‘ben yapamam’ demek üzereyken kendini yakaladığında ne oluyor?”
Düğmeye basmaDanışan sırayla hoş ve hoş olmayan bir anıyı düşünür; duygusunun düşünceyle değiştiğini görür“Şimdi o güzel günü düşün; ne hissediyorsun?”

Bilişsel-davranışçı kuramlar sayfasında göreceğimiz Ellis ve Beck, Adler'in “olay değil yorum” fikrinden çok şey alır.

Akılda kalsın: Teknikleri adından çöz: sanki gibi = rolü dene; çorbaya tükürme = gizli kazancı söyle, tadı kaçsın; kendini yakalama = eski örüntüyü başlarken fark et; düğmeye basma = duyguyu düşünceyle aç kapa. Hepsinin altında cesaretlendirme yatar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir danışma kesiti verilir ve Adlerci danışmanın kullandığı teknik ya da sürecin hangi aşamasında olunduğu sorulur.

TuzakÇorbaya tükürmeyi yüzleştirme ya da ceza sanmaktır; danışman davranışı yasaklamaz, yalnız gizli amacını görünür kılar. İkinci tuzak, içgörüyü sürecin son noktası sanmaktır; son aşama yeniden yönlendirmedir. Kesitte kardeşler, aile ya da en eski anı soruluyorsa değerlendirme aşamasındasın.

↕Sıralama Adlerci danışmanın aşamaları

  1. “Acaba ‘hata yaparsam sevilmem’ inancın, her işi son ana bırakmanla bağlantılı olabilir mi?”
  2. “Burada birlikte çalışacağız; neyin değişmesini istediğine beraber karar verelim.”
  3. “Bu hafta sunumu kusursuz yapmayı değil, yalnız denemeyi hedefleyelim; sonraki görüşmede nasıl geçtiğini konuşuruz.”
  4. “Kardeşlerin arasında kendini nasıl biri olarak görürdün? Hatırladığın en eski an hangisi?”

?Soru çöz

Sınav haftalarında baş ağrısı nedeniyle sık sık revire giden ve bu sayede sözlülerden muaf tutulan bir öğrenciye Adlerci bir psikolojik danışman şöyle demiştir: “Baş ağrın başladığında sözlüden kurtulduğunu fark ettim; ağrının sana bir faydası da var gibi.” Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Danışman, yakınmanın gizli kazancını (sözlüden kurtulmak) adlandırarak davranışın eski çekiciliğini bozmuştur; bu çorbaya tükürmedir. B kendini yakalamada danışanın kendisi eski davranışa başlarken fark ederdi; C sanki gibi davranmada danışana yeni bir rolü denemesi önerilirdi; D serbest çağrışım danışanın seçmeden konuştuğu psikanalitik tekniktir, burada danışman yorum yapıyor.
KURAM · KARŞILAŞTIRMA

Jung'un analitik psikolojisi ve üç psikodinamik kuramın karşılaştırması

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKişilik nedir? Tip ve özellik yaklaşımları arasındaki fark nedir? Beş Faktör Modeli hangi boyutlardan oluşur?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kişilik, bireyi başkalarından ayıran, zamana ve duruma göre görece tutarlı düşünme, duygu ve davranış örüntüsüdür. Tip yaklaşımları insanları birkaç ayrı kategoriye yerleştirir; özellik yaklaşımları herkeste farklı derecede bulunan sürekli boyutlarla betimler. Allport kardinal, merkezî ve ikincil özellikleri ayırmış, Cattell 16 kaynak özellik bulmuştur; Beş Faktör Modeli kişiliği beş geniş boyutta toplar.

Kişilik: tip ve özellik yaklaşımları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Jung'un analitik psikolojisinde kolektif bilinç dışı ve arketipler nedir? Freud, Adler ve Jung'un kuramları nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Carl Gustav Jung'un analitik psikolojisinde kişisel bilinç dışının altında, insan türünün ortak yaşantılarını taşıyan kolektif bilinç dışı ve onun yapı taşları olan arketipler (persona, gölge, anima-animus, kendilik) bulunur; yaşamın amacı bireyleşmedir. Freud geçmişi ve dürtüleri, Adler amaçları ve sosyal ilgiyi, Jung bilinç dışıyla bütünleşmeyi öne çıkarır.

Bu konunun sonunda: persona, gölge ve kolektif bilinç dışını örnekte tanıyabilir ve verilen bir kavramın ya da danışman tepkisinin Freud'a, Adler'e mi yoksa Jung'a mı ait olduğunu söyleyebilirsin.

Rüyasında hep aynı yaşlı bilge kadını gören bir öğretmene Freud bastırılmış bir isteği, Adler bir amacı, Jung ise bütün insanlığın paylaştığı bir imgeyi sorardı.

Jung'un kuramının adı analitik psikolojidir. Zihnin üç katı vardır: ego (bilinçli zihin), kişisel bilinç dışı (unutulmuş ya da bastırılmış yaşantılar, duygu yüklü kompleksler) ve kolektif bilinç dışı (bütün insanlığın kalıtımla taşıdığı ortak imgeler). Kolektif bilinç dışının yapı taşları arketiplerdir: persona topluma gösterilen maske, gölge kişinin kabul etmediği karanlık yan, anima / animus erkekteki dişil ve kadındaki eril yan, kendilik (self) kişiliğin bütünlüğü ve merkezidir.

Bilinç dışı yanları tanıyıp bütünleştirerek kendine özgü bütünlüğe ulaşmaya bireyleşme denir; Jung bunu özellikle orta yaşın görevi sayar. Danışmada rüyalar sembolik olarak yorumlanır, aktif imgeleme kullanılır.

Ek bilgi: Jung'un Freud'dan ayrılışı, iki tutumu ve dört işlevi

Jung da Freud'un yakın çevresindeydi; libidoyu yalnız cinsel değil genel bir yaşam enerjisi saydığı için ondan ayrıldı. Jung kişiliği iki tutumla (içedönüklük, dışadönüklük) ve dört işlevle (düşünme, duygu, duyum, sezgi) betimledi; bazı kişilik tipi envanterleri bu sınıflamaya dayanır. Sınavda daha çok “içedönüklük-dışadönüklük kimin kavramıdır?” biçiminde, Jung'u bulduran bir ipucu olarak geçer.

Aynı danışan cümlesine verilen tepkide danışmanın baktığı yön kuramı ele verir: geriye Freud, ileriye Adler, içe ve bütüne Jung.Görsel: Sınav Defteri
Üç psikodinamik kuram yan yana
Psikanalitik (Freud)Bireysel psikoloji (Adler)Analitik psikoloji (Jung)
İnsan doğasıDeterministik, dürtülerle yönlenen, kötümserAmaca yönelik, sosyal, bütüncül, iyimserHem geçmişle hem amaçla yönlenen, bütünlüğe uzanan
Danışmanın amacıBilinç dışını bilince çıkarmak, egoyu güçlendirmekYaşam stilini ve temel hataları fark ettirmek, sosyal ilgiyi artırmakBilinç dışıyla bütünleşme, bireyleşme
TekniklerSerbest çağrışım, yorum, rüya analizi, direnç ve aktarım çözümlemesiYaşam stili analizi, erken anılar, sanki gibi, çorbaya tükürme, kendini yakalamaSembolik rüya yorumu, aktif imgeleme
Danışmanın rolüBoş perde; nötr, anonim uzmanEşit iş birlikçi, cesaretlendiriciİç yolculuğa eşlik eden rehber
Ek bilgi: Freud sonrası psikodinamik yaklaşımlar

Anna Freud'un ego psikolojisi egonun uyum sağlayan gücünü öne çıkardı; Yaşam boyu gelişim sayfasında gördüğümüz Erikson bu çizgiden gelir. Nesne ilişkileri kuramı (Melanie Klein, Donald Winnicott, Margaret Mahler) kişiliği bebeğin ilk ilişkilerinin, özellikle anneyle bağın içselleştirilmiş izleriyle açıklar; “yeterince iyi anne” kavramı Winnicott'ındır.

Akılda kalsın: Üç kuramı tek soruyla ayır: “Davranışı ne yönlendiriyor?” Freud: geçmişteki dürtü ve çatışma. Adler: gelecekteki amaç. Jung: bütünleşme isteği ve ortak insanlık mirası. Bilinç dışını Freud kişisel, Jung kişisel ve kolektif görür.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kavram ya da danışman tepkisi verilir, hangi kurama ait olduğu sorulur; ya da aynı danışan cümlesine verilen tepkilerden belirli bir kurama uyanı seçilir.

TuzakKolektif bilinç dışını Freud'a vermektir; Freud'un bilinç dışı kişiseldir. İkinci tuzak, Jung'un libidosunu cinsel enerji sanmaktır.

Sınavda işaretleAdler'in kuramı kaynaklarda bireysel psikoloji ya da Adlerci danışma diye geçer, ikisi aynı kuramdır; “analitik psikoloji” her zaman Jung'dur.

Hepsi bir arada: psikodinamik kuramlar sayfası
KonuÇekirdek bilgiKesitte ipucu
Freud: zihnin yapısıBilinç, bilinç öncesi, bilinç dışı; id (haz), ego (gerçeklik), süperego (ahlak)“Hemen istiyorum” id, “ayıp, değersizim” süperego
Kaygı ve savunmaGerçeklik, nevrotik, ahlaki kaygı; savunma bilinç dışı ve gerçeği çarpıtırUnutulan iç malzeme bastırma, yok sayılan dış olay inkâr
Psikanalitik tekniklerSerbest çağrışım, yorum, rüya analizi, direnç ve aktarım çözümlemesiDuygu danışana doğru gidiyorsa karşı aktarım
Adler: temel kavramlarAşağılık duygusu, üstünlük çabası, kurgusal amaç, yaşam stili, sosyal ilgiDavranış bir amaca hizmet ediyorsa Adler
Aile ve erken anılarAile atmosferi, takımyıldızı, psikolojik doğum sırası, erken anı“Hatırladığın en eski an” sorusu
Adlerci tekniklerİlişki, yaşam stili değerlendirmesi, içgörü, yeniden yönlendirmeGizli kazancı söylemek çorbaya tükürme
Jung ve karşılaştırmaKolektif bilinç dışı, arketipler, bireyleşmePersona maske, gölge kabul edilmeyen yan

Kendini yokla

  • □ Bir danışan cümlesinin id, ego ya da süperegodan geldiğini ayırt edebiliyorum.
  • □ Üç kaygı türünü ve dört temel savunmayı danışan anlatımında adlandırabiliyorum.
  • □ Aktarım, karşı aktarım, direnç ve yorumu kesitte tanıyabiliyorum.
  • □ Aşağılık ve üstünlük kompleksini, kurgusal amacı ve sosyal ilgiyi vakada gösterebiliyorum.
  • □ Doğum sırası ve erken anı bilgisini Adlerci gözle yorumlayabiliyorum.
  • □ Sanki gibi davranma, çorbaya tükürme ve kendini yakalamayı ayırt edebiliyorum.
  • □ Bir kavramın Freud'a, Adler'e ya da Jung'a ait olduğunu söyleyebiliyorum.

?Soru çöz

Okulun psikolojik danışmanına kendi isteğiyle başvuran 16 yaşındaki Kerem, iki yaş büyük ağabeyinin yıllardır okul birincisi olduğunu, öğretmenlerin kendisini hep ağabeyiyle karşılaştırdığını anlatmaktadır. Son aylarda derslere çalışmayı neredeyse bıraktığını, bunun yerine okul takımında herkesten fazla antrenman yaptığını söyleyen Kerem, takımda da “en iyi” olamazsa hiçbir şeyin anlamı kalmayacağını düşünmektedir. Annesi ve babası onu desteklediklerini söyleseler de Kerem evde kendini “ikinci sırada” hissettiğini belirtmektedir. Görüşmenin sonunda Kerem, “Ne kadar uğraşsam da hiçbir işte ağabeyim kadar başarılı olamıyorum.” demiştir.

Danışman Adlerci yaklaşımı benimsediğine göre Kerem'in son cümlesine vereceği aşağıdaki tepkilerden hangisi bu yaklaşımla en tutarlıdır?

✓ B. Tepki, doğum sırasını ve danışanın kendine koyduğu kurgusal amacı birlikte ele alıyor; bu Adlerci bir yorumdur. A seçmeden konuşmaya çağıran serbest çağrışımdır, psikanalitiktir; C duyguyu yansıtan danışan merkezli tepkidir, Hümanistik ve varoluşçu kuramlar sayfasında göreceğiz; D rüyadaki imgeyi evrensel bir arketiple ilişkilendiren Jungcu bakıştır.

⇄Bilgi eşleştirme danışman müdahalesi → kavram

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir okulda gözlenen aşağıdaki durumlarla ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?

I. “Kızlar sayısal derslerde başarısız olur” inancı bir kalıp yargıdır.
II. Bir öğrencinin, sınıfa yeni gelen göçmen öğrenciye karşı nedenini bilmediği bir hoşnutsuzluk duyması önyargıdır.
III. Bir öğretmenin bir öğrenciyi yalnız ailesinin yaşadığı semt nedeniyle okul takımına almaması kalıp yargıdır.

✓ B. Bir gruba dair genellenmiş inanç kalıp yargıdır (I), o gruba yönelik olumsuz duygu önyargıdır (II). A II'yi atlar, oysa hoşnutsuzluk tutumun duygusal öğesidir; C ve D'deki III yanlıştır: öğrenciyi takıma almamak bir davranıştır, yani kalıp yargı değil ayrımcılıktır.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Yükleme hataları, kalıp yargı, önyargı

?Soru 2

Okul gezisi için iki seçenek arasında uzun süre kararsız kalan bir öğrenci, müzeyi seçtikten sonra müze gezisinin ne kadar öğretici olduğunu sık sık anlatmaya, vazgeçtiği doğa yürüyüşünü ise “zaten yorucu ve sıkıcı olurdu” diye küçümsemeye başlamıştır. Bu durum en iyi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. Zor bir seçimden sonra seçileni yüceltmek, vazgeçileni küçümsemek “yanlış mı seçtim?” gerilimini azaltır; bu karar sonrası çelişkinin azaltılmasıdır. A temel yükleme hatası başkasının davranışını kişiliğe bağlamaktır; B grup kutuplaşması tartışma sonrası grup görüşünün uçlaşmasıdır, burada grup yok; C kendini doğrulayan kehanette bir beklenti kendi gerçekleşmesine yol açar.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Tutum ve bilişsel çelişki

?Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Havighurst'e göre ergenlik döneminin gelişim görevlerinden biri değildir?

✓ D. Temel okuma, yazma ve hesaplama becerileri orta çocukluğun, yani ilkokul yıllarının görevidir; ergenlikte bu beceriler hazır olmalıdır. A duygusal bağımsızlık, B mesleğe hazırlanma ve C bedenini kabul etme Havighurst'ün ergenlik için saydığı görevlerdir; üçü de ergenin yetişkinliğe geçişini hazırlar.Kaynak: Yaşam boyu gelişim · Gelişim ilkeleri ve gelişim görevleri

?Soru 4

Kitap okumayı çok seven bir öğrenciye öğretmeni, okuduğu her kitap için hediye vermeye başlamıştır. Birkaç ay sonra hediyeler bırakıldığında öğrencinin kitap okumaya olan ilgisi belirgin biçimde azalmıştır. Bu durum en iyi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Zaten içsel güdüyle yapılan okumaya beklenen, somut bir ödül bağlanınca öğrenci okumayı ödüle yüklemeye başlamış, ödül kalkınca ilgisi düşmüştür; bu aşırı haklılandırmadır. A olumsuz pekiştirmede hoş olmayan bir durum ortadan kalkar ve davranış artar; C öğrenilmiş çaresizlik kontrol edilemeyen başarısızlıklardan doğar; D geriye ket vurma yeni öğrenmenin eskiyi bozmasıdır, güdüyle ilgisi yoktur.Kaynak: Öğrenme, bellek ve güdülenme · Güdülenme: Maslow ve öz belirleme

?Soru 5

Art arda başarısız olduktan sonra “Ne yapsam boş, hiçbir dersi beceremiyorum” diyerek ödevlerini yapmayı bırakan bir öğrenciyle çalışan psikolojik danışmanın aşağıdaki uygulamalarından hangileri öğrenilmiş çaresizliği azaltmaya yöneliktir?

I. Öğrencinin başarabileceği küçük ve kısa görevlerle başlamak
II. Başarısızlıkları çalışma yöntemi gibi değiştirilebilir nedenlerle birlikte ele almak
III. Öğrenciye zorlanacağı dersleri tamamen bırakmasını önermek

✓ A. Küçük başarılar kontrol yaşantısı kazandırır (I), başarısızlığı değiştirilebilir nedenlere bağlamak yeniden yükleme eğitimidir (II). B II'yi atlar, oysa açıklama biçimini değiştirmek çaresizliğin merkezindedir; C ve D'deki III kaçınmayı onaylar ve “yapamam” beklentisini pekiştirir, çaresizliği azaltmaz.Kaynak: Öğrenme, bellek ve güdülenme · Yükleme ve öğrenilmiş çaresizlik

?Soru 6

Kırk iki yaşındaki bir öğretmen, psikolojik danışmana şunları anlatmıştır:

I. “Gençken okul müdürü olup eğitimi değiştireceğimi hayal ederdim; şimdi o hayalin neresindeyim, bilmiyorum.”
II. “Son yıllarda en çok stajyer öğretmenlere yol göstermekten keyif alıyorum.”
III. “Kimseye yakınlaşamıyorum, hep yalnızım.”

Bu ifadelerden hangileri sırasıyla Levinson'ın orta yaş geçişi ve Erikson'un üretkenlik kavramlarıyla açıklanabilir?

✓ D. I, gençlikteki düşün orta yaşta yeniden değerlendirilmesidir (orta yaş geçişi); II, sonraki kuşağa yol göstermekten doyum almaktır (üretkenlik). A'daki III yakınlığa karşı yalıtılmışlık krizine, yani genç yetişkinliğe aittir; B sırayı ters kurar, yol göstermek düş sorgulaması değildir; C'deki III yine yalıtılmışlıktır, orta yaş geçişi değildir.Kaynak: Yaşam boyu gelişim · Yetişkinlik ve yaşlılık: Levinson

?Soru 7

Psikolojik danışman, yatma saatinde ağlayarak ebeveyninin odasına gelen çocuğun bu davranışını sönmeyle azaltmayı planlayan bir veliye aşağıdakileri anlatmıştır:

I. İlk günlerde ağlamanın süresi ve şiddeti artabilir.
II. Arada bir çocuğun yanına gidilirse davranış daha hızlı söner.
III. Uzun bir aradan sonra ağlama kısa süreliğine yeniden görülebilir.

Bu açıklamalardan hangileri doğrudur?

✓ A. Sönmenin başında davranışın artması sönme patlamasıdır (I); sönmüş davranışın bir aradan sonra kısa süre dönmesi kendiliğinden geri gelmedir (III). B III'ü atlar; C ve D'deki II yanlıştır: arada bir boyun eğmek değişken oranlı pekiştirme olur ve davranışı sönmeye daha dirençli kılar, hızlandırmaz.Kaynak: Öğrenme, bellek ve güdülenme · Pekiştirme tarifeleri ve sönme

?Soru 8

Altı yaşındaki Mert, annesine yardım ederken kazara beş tabak kıran ablasının, izinsiz kurabiye almaya çalışırken bir tabak kıran kardeşinden “daha yaramaz” olduğunu söylemektedir. Mert'in bu yargısı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ C. Mert niyeti değil sonucu, yani kırılan tabak sayısını ölçüt almıştır; bu Piaget'nin dışa bağımlı ahlakıdır. A saf çıkarcılıkta gerekçe kişinin kendi çıkarıdır, burada kimin daha suçlu olduğu tartılıyor; B özerk ahlakta niyete bakılırdı ve ablası daha az suçlu bulunurdu; D sosyal sözleşme kuralların uzlaşmayla değişebileceğini gören, ancak yetişkinlikte görülen bir evredir.Kaynak: Yaşam boyu gelişim · Kohlberg ve Piaget: ahlak gelişimi

?Soru 9

Okulda bir acil durumda öğrencilerin yardım etme olasılığıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri seyirci etkisi araştırmalarıyla tutarlıdır?

I. Ortamdaki kişi sayısı arttıkça tek bir öğrencinin yardım etme olasılığı artar.
II. Bir öğrenciye adıyla seslenip görev vermek yardım olasılığını artırır.
III. Durumun açıkça acil olduğu söylendiğinde yardım olasılığı artar.

✓ D. Adıyla görevlendirme sorumluluğun dağılmasını önler (II), durumun acil olduğunu açıkça söylemek çoğulcu bilgisizliği kırar (III). A ve B'deki I ters bir ifadedir: kişi sayısı arttıkça sorumluluk dağılır ve tek kişinin yardım olasılığı azalır; C II'yi atlar, oysa adıyla görevlendirme seyirci etkisine karşı en bilinen önlemdir.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Grup süreçleri: kutuplaşma, kaytarma, seyirci etkisi

?Soru 10

Bir psikolojik danışman, danışanını “yardımsever, titiz, biraz çekingen ve esprili” diye betimlemiş; danışanın yalnız sınav dönemlerinde kahve içme alışkanlığı olduğunu da not etmiştir. Allport'un kuramına göre danışmanın ilk betimlemesindeki özellikler ile kahve alışkanlığı sırasıyla hangi tür özelliklerdir?

✓ C. Kişiyi genel olarak anlatan birkaç temel özellik merkezî, yalnız belirli koşullarda görülen alışkanlık ikincil özelliktir. A kardinal özellik bütün yaşamı yönlendiren tek baskın özelliktir, dört ayrı sıfat bir arada kardinal olamaz; B kaynak ve yüzey özellikleri Allport'un değil Cattell'in kavramlarıdır; D sırayı tersine çevirir ve kahve alışkanlığını bütün yaşamı belirleyen özellik sayar.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Kişilik: tip ve özellik yaklaşımları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →