Hümanistik ve varoluşçu kuramlar: danışan merkezli, varoluşçu ve Gestalt

Danışan merkezli kuramın kolaylaştırıcı koşullarını, varoluşçu yaklaşımın özgürlük ve anlam temalarını ve Gestalt tekniklerini vakalarla öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KURAM · DANIŞAN MERKEZLİ

Danışan merkezli kuram: Rogers'ın insan doğası görüşü, benlik ve değer koşulları

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi nedir? İçsel ve dışsal güdülenme ile öz belirleme kuramı ne söyler?Bağlantılı konudan (Öğrenme, bellek ve güdülenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Güdü, davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdüren güçtür. İçsel güdülenmede iş kendisi için, dışsal güdülenmede ödül ya da cezadan ötürü yapılır. Maslow ihtiyaçları fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygınlık ve kendini gerçekleştirme diye sıralar. Öz belirleme kuramına göre özerklik, yeterlik ve ilişkili olma ihtiyaçları karşılanınca içsel güdü güçlenir.

Güdülenme: Maslow ve öz belirleme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Danışan merkezli kurama göre insan doğası nasıldır? Değer koşulları ve benlik-yaşantı uyumsuzluğu nedir?

Kısa cevap: Carl Rogers'ın danışan merkezli kuramına göre insan özünde iyi, güvenilir ve doğuştan kendini gerçekleştirme eğilimi taşıyan bir varlıktır. Çocuk sevgi ve onay görmek için başkalarının değer koşullarını benimseyince benlik kavramı yaşantılarıyla çelişmeye başlar; bu benlik-yaşantı uyumsuzluğu kaygının ve uyumsuz davranışın kaynağıdır.

Bu konunun sonunda: Rogers'ın insan doğası görüşünü öncüllerde tanıyabilir, bir danışan öyküsünde değer koşullarını ve benlik-yaşantı uyumsuzluğunu gösterebilirsin.

Resim öğretmeni olmak isteyen ama “Bizim ailede herkes doktor olur” cümlesiyle büyüyen Elif, tercih listesini doldururken midesinin neden düğümlendiğini bilmiyor.

Psikodinamik kuramlar sayfasında insanı geçmişin ve dürtülerin belirlediği bir varlık olarak gördük. Carl Rogers bu karamsar resme de, davranışçılığın insanı çevrenin ürünü sayan bakışına da karşı çıktı; kuramı, “üçüncü güç” diye anılan hümanistik akımın içinde gelişti. Yaklaşımın adı önce yönlendirici olmayan danışma, sonra danışan merkezli, en son kişi merkezli yaklaşım oldu. Ad değişti, çekirdek aynı kaldı: değişimin gücü danışanın içindedir.

  • İyimser: İnsan özünde iyi, yapıcı ve güvenilirdir; uygun ortam bulunca olumlu yönde gelişir.
  • Fenomenolojik: Davranışı olayın kendisi değil, kişinin onu nasıl algıladığı belirler. Danışman danışanın iç dünyasına onun gözünden bakmaya çalışır.
  • Kendini gerçekleştirme eğilimi: Her organizmada doğuştan bulunan büyüme, gelişme ve potansiyelini yaşama yönü; kuramın motorudur.

Benlik nasıl çatlar?

Bebek yaşantılarını organizmik değerlendirme süreciyle tartar: kendisini büyüten yaşantıya içten içe “iyi” der. Büyürken en güçlü ihtiyaçlarından biri olumlu kabul, yani sevgi ve onay görmektir. Anne baba sevgiyi şarta bağlarsa (“Ağlamayan çocuğu severim”) çocuk bu şartı kendi değerinin ölçüsü sanır. Rogers buna değer koşulları der: kişi artık kendi iç pusulasına değil, başkasının ölçütüne göre yaşar.

Kişinin “ben buyum” diye çizdiği resme benlik kavramı denir. Bu resme sığmayan bir yaşantı geldiğinde, örneğin kendini hep sakin sayan bir öğrenci öfkelendiğinde, uyumsuzluk doğar. Kişi tehdit eden yaşantıyı çarpıtır ya da hiç fark etmez; açık büyüdükçe kaygı ve uyumsuz davranış artar. Gerçek benlik ile ulaşılmak istenen ideal benlik arasındaki büyük mesafe de aynı sıkıntının işaretidir.

Benlik ile yaşantı ne kadar örtüşürse kişi o kadar uyumludur; danışma ortak alanı genişletir.Görsel: Sınav Defteri

Danışmanın işi bu yüzden açıktır: danışanın değer koşullarını gevşetecek, yaşantısına korkmadan bakabileceği bir ilişki kurmak. Rogers bu ilişkinin koşullarını sıraladı; sıradaki konu onlar.

Akılda kalsın: Rogers'ın üç halkası: eğilim (içten gelen büyüme), koşul (sevgi için ödenen bedel), uyumsuzluk (benlik resmine sığmayan yaşantı). Danışma, koşulun çözülüp eğilimin yeniden işlediği yerdir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğrencinin yaşantısı anlatılır; değer koşulu, benlik-yaşantı uyumsuzluğu ya da kendini gerçekleştirme eğiliminden hangisini gösterdiği sorulur; kuramın insan doğası görüşü öncüllerle de yoklanır.

TuzakDeğer koşullarını toplumun yazılı kuralları sanmaktır; kavram, sevgi ve onay karşılığında içselleştirilen başkasının ölçütüdür. İkinci tuzak, Rogers'ın da Freud gibi geçmişi kazıdığını düşünmektir; danışan merkezli danışma şimdiki yaşantıya ve danışanın algısına bakar.

⇄Bilgi eşleştirme danışan cümlesi → kavram

?Soru çöz

Danışan merkezli kuramın insan doğasına ilişkin görüşleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. İnsan özünde iyi, yapıcı ve güvenilirdir.
II. Davranışı anlamak için kişinin olayları nasıl algıladığına bakılmalıdır.
III. Uyumsuz davranış, bilinç dışındaki cinsel ve saldırgan dürtülerin bastırılmasından doğar.

✓ B. İyimser bakış (I) ve kişinin öznel algısını esas alan fenomenolojik tutum (II) Rogers'ın iki temel varsayımıdır. A II'yi dışarıda bırakır, oysa içsel algı kuramın merkezindedir; C ve D'deki III psikanalitik açıklamadır, Rogers uyumsuzluğu dürtüye değil benlik ile yaşantının çatışmasına bağlar.
KAVRAM · DANIŞAN MERKEZLİ

Kolaylaştırıcı koşullar: koşulsuz olumlu kabul, empati ve saydamlık

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDanışan merkezli kurama göre insan doğası nasıldır? Değer koşulları ve benlik-yaşantı uyumsuzluğu nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Carl Rogers'ın danışan merkezli kuramına göre insan özünde iyi, güvenilir ve doğuştan kendini gerçekleştirme eğilimi taşıyan bir varlıktır. Çocuk sevgi ve onay görmek için başkalarının değer koşullarını benimseyince benlik kavramı yaşantılarıyla çelişmeye başlar; bu benlik-yaşantı uyumsuzluğu kaygının ve uyumsuz davranışın kaynağıdır.

Rogers: benlik ve değer koşulları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Rogers'a göre danışmada kolaylaştırıcı koşullar nelerdir? Koşulsuz olumlu kabul, empati ve saydamlık ne demektir?

Kısa cevap: Rogers'a göre değişim teknikten değil ilişkiden doğar. Danışman saydam (uyumlu, içten) olduğunda, danışanı koşulsuz olumlu kabul ettiğinde ve onun iç dünyasını empatiyle anlayıp bunu ona ilettiğinde danışan değer koşullarını gevşetir, yaşantısına açılır ve kendini gerçekleştirme yoluna döner.

Bu konunun sonunda: bir danışman tepkisinin koşulsuz olumlu kabul, empati ya da saydamlık örneği olduğunu ayırt edebilir; kabulü onaylamaktan, empatiyi sempatiden ayırabilirsin.

Kopya çekerken yakalanan bir öğrenci rehberlik servisinin kapısını sertçe kapatıyor; rehberlik öğretmeni ilk cümlesini nasihate değil, onun o an ne hissettiğine ayırıyor.

Rogers, kişilikte yapıcı bir değişim için gerekli ve yeterli altı koşul sıraladı: iki kişinin psikolojik temas içinde olması, danışanın uyumsuzluk içinde (incinebilir ya da kaygılı) bulunması, danışmanın ilişkide uyumlu olması, danışana koşulsuz olumlu kabul göstermesi, onu empatiyle anlaması ve danışanın bu kabul ile anlayışı en azından bir ölçüde algılaması. Sınavda ağırlık, danışmana düşen üç koşuldadır.

Danışmanın üç koşulu
KoşulNe demek?Danışmanın cümlesiNe değildir?
Saydamlık (uyum, içtenlik)İçinden geçen ile dışa yansıttığı tutarlıdır; rol yapmaz, uzman maskesinin arkasına saklanmaz“Anlattıkların beni de etkiledi; bunu senden saklamak istemem.”Aklından geçen her şeyi söylemek değil; ilişkiye yarayanı paylaşmak
Koşulsuz olumlu kabulDanışanı yargılamadan, şart koşmadan değerli bir insan olarak kabul etmek“Bunu anlatmanın senin için zor olduğunu görüyorum; burada yargılanmayacaksın.”Her davranışı onaylamak değil; kişiyi kabul ile davranışı onaylamak ayrıdır
Empati (doğru empatik anlayış)Danışanın dünyasını “sanki” kendi dünyasıymış gibi, ama “sanki” niteliğini yitirmeden anlamak ve bunu ona iletmek“Herkes karşında duruyormuş gibi; hem öfkelisin hem de yapayalnız.”Sempati değil; acımak ya da aynı duyguya kapılmak empati sayılmaz

Danışmanın rolü kolaylaştırıcılıktır: uzman, yönetici ya da öğüt veren biri değildir. Tanıyı, testi ve yorumu sürecin merkezine koymaz, yön göstermez, soru sormayı azaltır. Anlayışını en çok danışanın duygularını ona geri vererek iletir; bu beceriyi Bireyle psikolojik danışma sayfasında ayrıntısıyla göreceğiz. Rogers'a göre tutum yoksa teknik boştur: aynı cümle, kabul hissedilmeden söylenirse işe yaramaz.

Danışan: “Bu okulda beni kimse sevmiyor, öğretmenler bile.”
Danışman: “Burada istenmeyen biri gibi hissediyorsun ve bu seni çok yoruyor.”

Danışma kesiti · empatik anlayışın iletilmesi (örnek)

Bu iklimde danışan dışarıdan gelen değerlendirmeler yerine kendi iç değerlendirmesine güvenmeye, katı yargılardan esnekliğe, yaşantısına açıklığa doğru ilerler. Rogers bu yönde ilerleyen kişiye tam işlevde bulunan kişi der.

Akılda kalsın: Danışanın içinden geçen üç soruya üç koşul cevap verir: “Sana güvenebilir miyim?” → saydamlık; “Beni böyle kabul eder misin?” → koşulsuz olumlu kabul; “Beni anlıyor musun?” → empati.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir kesit verilir; danışmanın hangi koşulu sağladığı ya da zedelediği sorulur; “göz ardı ettiği ilke” kalıbı sık gelir.

TuzakKoşulsuz olumlu kabulü davranışı onaylamak sanmaktır; danışman kopyayı onaylamadan kopya çeken öğrenciyi kabul edebilir. İkinci tuzak, empatiyi sempatiyle karıştırmaktır: “Çok yazık, ben de ağlayacağım” diyen danışman duyguya kapılmıştır. Öğüt, tanı ya da yorum içeren şık danışan merkezli olamaz.

?Soru çöz

Danışan merkezli yaklaşımı benimsediğini söyleyen bir psikolojik danışman, ilk görüşmede danışanını dinledikten sonra “Sorununun kökü çocukluktaki kardeş kıskançlığı; önce bunu kabul etmelisin.” demiş ve ona üç adımlık bir çalışma planı vermiştir. Bu danışman, kuramın aşağıdaki ilkelerinden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ D. Danışman yorum yapıp hazır bir plan sunarak yönü kendisi belirlemiş; danışan merkezli yaklaşımda değişimin gücü ve yönü danışandadır. A boş perde ilkesi psikanalitiktir; B gizli kazancı adlandırmak Adler'in çorbaya tükürme tekniğidir; C ölçülebilir hedef davranışçı danışmanın ilkesidir. Bu üçü başka kuramlara aittir.

✎Boşluk doldurma kolaylaştırıcı koşullar

Danışmanın içinden geçen ile dışa yansıttığının tutarlı olması olarak adlandırılır. Danışanı davranışlarından bağımsız olarak değerli bir insan saymak olarak bilinir. Danışanın dünyasını onun gözünden anlayıp bunu ona iletmeye ise denir.

saydamlık · koşulsuz olumlu kabul · empati · sempati · yorum
KURAM · VAROLUŞÇU

Varoluşçu yaklaşım: özgürlük, sorumluluk ve dört temel kaygı

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPsikanalitik kurama göre kaygı türleri nelerdir? Savunma mekanizmaları psikolojik danışmada nasıl görülür?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Freud'a göre kaygı egonun tehlike sinyalidir ve üç türlüdür: gerçeklik kaygısı dış dünyadaki somut tehlikeden, nevrotik kaygı id dürtülerinin denetimden çıkıp ceza getirme ihtimalinden, ahlaki kaygı süperegonun suçlamasından doğar. Ego bu kaygıyı, gerçeği bilinç dışı olarak çarpıtan ya da gizleyen savunma mekanizmalarıyla azaltır.

Kaygı türleri ve savunmalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Varoluşçu psikolojik danışmanın temel kavramları nelerdir? Yalom'un dört temel kaygısı nedir?

Kısa cevap: Varoluşçu yaklaşıma göre insan seçme özgürlüğüne sahiptir ve seçimlerinin sorumluluğunu taşır; kim olacağını yaşarken kendisi belirler. Yalom'a göre her insan dört temel kaygıyla yüzleşir: ölüm, özgürlük, varoluşsal yalnızlık ve anlamsızlık. Danışman, danışanın bunlardan kaçmadan sahici (otantik) bir yaşam kurmasına eşlik eder.

Bu konunun sonunda: bir danışan anlatımında dört temel varoluşsal kaygıdan hangisinin öne çıktığını söyleyebilir ve varoluşçu danışmanın özgürlük-sorumluluk vurgusunu danışman tepkisinde tanıyabilirsin.

Mezuniyetine bir ay kalan Burak, “Hangi bölümü seçsem yanlış olacak; keşke biri benim yerime karar verse.” diyor. Varoluşçu danışman bu cümlede bilgi eksikliğini değil, özgürlüğün ağırlığını duyuyor.

Varoluşçu yaklaşım tek bir kuramcının kurduğu sistem değil, Kierkegaard, Nietzsche, Heidegger ve Sartre gibi filozoflardan beslenen bir bakış açısıdır; teknikten çok bir tutumdur. Rogers gibi hümanistik çizgidedir, ama onun iyimserliğinin yanına insan durumunun ağır yanlarını, yani kaygıyı, yalnızlığı ve ölümü de koyar. Sartre'ın sözüyle varoluş özden önce gelir: insan hazır bir özle doğmaz, seçimleriyle kendini tanımlar.

İnsan doğasına bakışı birkaç önermeyle özetlenir: insan kendinin farkında olabilir; bu farkındalık ona seçme özgürlüğü verir ve özgürlük sorumluluğu getirir; kimliğini başkalarıyla ilişki içinde arar; yaşamına anlam katmak zorundadır; kaygı ve ölüm bilinci bu yolculuğun ayrılmaz parçasıdır.

Dört temel kaygı

Yalom'a göre varoluşun dört temel kaygısı
Kaygıİçindeki çatışmaDanışanın ağzından
ÖlümYaşamayı sürdürme isteği ↔ ölümlü olduğunu bilmek“Dedem ölünce bir gün benim de öleceğim aklımdan çıkmıyor.”
ÖzgürlükSeçme özgürlüğü ↔ dayanaksızlık ve sorumluluğun yükü“Keşke biri benim yerime karar verse.”
Varoluşsal yalnızlıkBağ kurma isteği ↔ kimsenin benim yerime yaşayamaması“Kalabalığın içinde bile beni tam anlayan yok.”
AnlamsızlıkAnlam ihtiyacı ↔ hazır anlam sunmayan bir dünya“Çalışıyorum, sınava giriyorum; peki bütün bunlar ne için?”

Varoluşçulara göre kaygı hastalık değil, özgürlüğün kaçınılmaz eşlikçisidir. Rollo May iki türünü ayırır: normal kaygı duruma orantılıdır, bastırılmaz ve büyümeye yöneltilebilir; nevrotik kaygı orantısızdır, bastırılır ve kişiyi kilitler. Seçimlerinden kaçan, potansiyelini yaşamayan kişi varoluşsal suçluluk duyar; kaçmanın bedeli sahicilikten uzaklaşmaktır.

Danışman, teknik uygulayan bir uzman değil, danışanla gerçek bir karşılaşma içinde olan bir yol arkadaşıdır: onu kendi seçimlerinin sahibi olmaya, “Bana bu oldu” yerine “Ben bunu seçtim” demeye davet eder. Gerektiğinde başka kuramların tekniklerini ödünç alır. Sınavda üç ad öne çıkar: kaygı ve cesaret üzerine Rollo May, dört kaygı üzerine Irvin Yalom, anlam üzerine Viktor Frankl (sıradaki konu).

Akılda kalsın: Varoluşun dört kapısı: ölüm, özgürlük, yalnızlık, anlamsızlık. Hepsinde aynı ilke işler: kaçmak kaygıyı büyütür, yüzleşmek seçimi geri verir. Özgürlük ile sorumluluk aynı madalyonun iki yüzüdür.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışanın yaşam, ölüm, seçim ya da anlam üzerine bir cümlesi verilir; hangi temel kaygıyı yansıttığı ya da varoluşçu danışmanın nasıl karşılık vereceği sorulur; insan doğası görüşü “hangisi değildir” kalıbıyla da gelir.

TuzakVaroluşçu yaklaşımı hazır tekniklerle tanımlamaktır; belirleyici olan, danışanı seçimlerinin sorumluluğuyla buluşturan ilişkidir. İkinci tuzak, her kaygıyı giderilmesi gereken belirti saymaktır.

✎Boşluk doldurma danışan cümlesindeki temel kaygıyı adlandır

Yakın arkadaşını kazada kaybeden ve “Artık hiçbir planımı ertelemek istemiyorum ama korkuyorum da.” diyen danışan kaygısıyla yüzleşiyor. “Bölümümü annem seçti; mutsuzsam bu onun suçu, benim değil.” diyen öğrencinin kaçtığı, kaygısıdır. “Ailem yanımda ama bu kararın sonucunu ancak ben yaşayacağım.” diyen öğrencinin sözünde duyulur. Emekli olduktan sonra “Sabah kalkmak için bir neden bulamıyorum.” diyen danışanın yaşadığı ise tır.

ölüm · özgürlük · varoluşsal yalnızlık · anlamsızlık · nevrotik kaygı · varoluşsal suçluluk

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi varoluşçu yaklaşımın insan doğasına ilişkin görüşlerinden biri değildir?

✓ A. Davranışı çevresel pekiştireçlere bağlamak davranışçı görüştür; varoluşçular insanı çevrenin ürünü değil, seçimlerinin sahibi sayar. B kendini farkındalık ve seçim özgürlüğü yaklaşımın temelidir; C kaygı özgürlüğün eşlikçisi olarak görülür; D anlam arayışı Frankl ve Yalom'un ortak vurgusudur.
TEKNİK · VAROLUŞÇU

Frankl'ın logoterapisi: anlam istenci, paradoksal niyet ve derefleksiyon

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVaroluşçu psikolojik danışmanın temel kavramları nelerdir? Yalom'un dört temel kaygısı nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Varoluşçu yaklaşıma göre insan seçme özgürlüğüne sahiptir ve seçimlerinin sorumluluğunu taşır; kim olacağını yaşarken kendisi belirler. Yalom'a göre her insan dört temel kaygıyla yüzleşir: ölüm, özgürlük, varoluşsal yalnızlık ve anlamsızlık. Danışman, danışanın bunlardan kaçmadan sahici (otantik) bir yaşam kurmasına eşlik eder.

Varoluşçu yaklaşım: dört temel kaygı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Frankl'ın logoterapisinde anlam istenci nedir? Paradoksal niyet ve derefleksiyon teknikleri nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Viktor Frankl'ın logoterapisine göre insanı yönlendiren temel güç anlam istencidir; anlam bulunamayınca varoluşsal boşluk doğar. Anlam bir eser ortaya koyarak, bir şeyi ya da birini yaşayarak ve değiştirilemeyen acıya tavır alarak bulunur. Paradoksal niyette danışan korktuğu şeyi bilerek ister; derefleksiyonda dikkatini kendinden dışarıya çevirir.

Bu konunun sonunda: bir danışman önerisinin paradoksal niyet mi derefleksiyon mu olduğunu ayırt edebilir ve Frankl'ın anlam istencini ve anlama ulaşmanın üç yolunu söyleyebilirsin.

Ders anlatırken yüzü kızarmaktan korkan bir öğretmen adayına danışman şaşırtıcı bir öneri getiriyor: “Yarınki sunumda olabildiğince kıpkırmızı olmayı dene; bakalım rekor kırabilecek misin?”

Viktor Frankl, Nazi toplama kamplarından sağ çıkmış Viyanalı bir psikiyatristtir. Kamptaki gözlemleri, en ağır koşullarda ayakta kalanların çoğunun bir anlama, bitirilmeyi bekleyen bir işe ya da kavuşmak istediği birine tutunduğunu gösterdi. Freud'un haz istencine ve Adler'in güç istencine karşılık o, insanın asıl itici gücünü anlam istenci olarak tanımladı. Anlam dışarıdan verilmez; kişi onu kendi yaşamında bulur.

  • Yaratıcı değerler: bir iş, eser ya da katkı ortaya koymak (öğrencisini yetiştiren öğretmen).
  • Yaşantısal değerler: birini sevmek, doğayı, sanatı, bir anı derinlemesine yaşamak.
  • Tutumsal değerler: değiştirilemeyen bir acı karşısında alınan tavır; kaçınılmaz acı bile anlam kazanabilir.

Anlam arayışı engellenince varoluşsal boşluk ortaya çıkar: can sıkıntısı, kayıtsızlık, “ne fark eder” duygusu. Frankl bu boşluktan doğan sıkıntıları geleneksel nevrozlardan ayırır.

Tersine çeviren teknikler

Logoterapinin teknikleri
TeknikMantığıOkulda örnek
Paradoksal niyetBeklenti kaygısı korkulan belirtiyi doğurur; danışan korktuğu şeyi bilerek, hatta abartarak ister; mizah ve mesafe kısır döngüyü kırarUyuyamamaktan korkan öğrenciye: “Bu gece olabildiğince uzun süre uyanık kalmaya çalış.”
DerefleksiyonKişinin kendine aşırı dikkati ve aşırı çabası işlevi bozar; dikkat kendinden alınıp bir göreve ya da başkasına yöneltilirSunumda kalp atışını dinleyen öğrenciye: “Dikkatini sınıfın konuyu anlayıp anlamadığına ver.”
Sokratik diyalogSorularla danışanın kendi anlamını keşfetmesine yardım edilir“Bütün bu zorluğa rağmen seni hâlâ ayakta tutan ne?”

Paradoksal niyet sonraki yıllarda başka yaklaşımlarda da kullanıldı; sınavda kuramcı adı soruluyorsa adres Frankl'dır. Kendine zarar verme riski taşıyan durumlar bu tekniğin alanı değildir; onları Davranış ve uyum problemleri sayfasında güvenlik ilkeleriyle ele alacağız.

Akılda kalsın: Frankl'ın iki tersine çevirmesi: korktuğunu iste (paradoksal niyet), kendine bakmayı bırak (derefleksiyon). Anlamın üç kapısı: yap (yaratıcı), yaşa (yaşantısal), tavır al (tutumsal).
Sınavda

Nasıl sorulurDanışanın korkusu ve danışmanın beklenmedik önerisi anlatılır; tekniğin adı ya da ait olduğu kuram sorulur; anlamın üç yolu da örnekle gelir.

TuzakParadoksal niyeti davranışçı maruz bırakmayla karıştırmaktır: maruz bırakmada kaygı uyarıcısıyla sistemli karşılaşma vardır, paradoksal niyette kişi korktuğu belirtiyi kendisi ister ve mizahla ona mesafe alır. İkinci tuzak, anlamı danışmanın verdiğini sanmaktır; logoterapide anlamı danışan bulur.

?Soru çöz

Ders anlatırken elinin titremesinden korkan ve korkusu arttıkça titremesi de artan bir stajyer öğretmene psikolojik danışman, bir sonraki derste elinin ne kadar çok titreyebildiğini öğrencilere göstermeye çalışmasını önermiştir. Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Danışan, korktuğu belirtiyi bilerek ve abartarak istemeye davet edilmiş; beklenti kaygısının döngüsü böyle kırılır. A sistematik duyarsızlaştırmada gevşeme ile kaygı basamakları eşleştirilir, belirti istenmez; B derefleksiyonda dikkat belirtiden alınıp başka bir şeye verilir; D boş sandalye bitmemiş işle çalışan Gestalt tekniğidir.

✎Boşluk doldurma logoterapi kavramları

Frankl'a göre insanı yönlendiren temel güç olarak adlandırılır. Yaşamda anlam bulunamadığında ortaya çıkan can sıkıntısı ve kayıtsızlık olarak tanımlanır. Değiştirilemeyen bir acı karşısında alınan tavırla anlam bulmak değerlerle ilgilidir.

anlam istenci · varoluşsal boşluk · tutumsal · yaratıcı · güç istenci
KURAM · GESTALT

Gestalt terapi: şimdi ve burada, farkındalık, figür-zemin ve bitmemiş işler

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPsikanalitik danışmanın amacı ve teknikleri nelerdir? Serbest çağrışım, aktarım, karşı aktarım ve direnç nedir?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Psikanalitik danışmanın amacı bilinç dışını bilince çıkarmak, egoyu güçlendirmek ve danışana içgörü kazandırmaktır. Temel teknikler serbest çağrışım, yorum, rüya analizi, direncin ve aktarımın çözümlenmesidir. Aktarımda danışan geçmişteki önemli kişilere duyduğu duyguları danışmana yöneltir; karşı aktarımda danışman kendi çözülmemiş duygularıyla danışana tepki verir.

Psikanalitik teknikler: aktarım, direnç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gestalt terapinin temel kavramları nelerdir? Şimdi ve burada, figür-zemin ve bitmemiş işler ne anlama gelir?

Kısa cevap: Fritz Perls'in öncülük ettiği Gestalt terapide insan bir bütündür ve yaşamının sorumluluğunu alabilir. Odak şimdi ve buradadır; amaç farkındalığı artırmaktır. Sağlıklı kişide baskın ihtiyaç figür olur, doyurulunca zemine çekilir. Tamamlanmamış yaşantılar ve ifade edilmemiş duygular bitmemiş iş olarak şimdiyi meşgul eder.

Bu konunun sonunda: Gestalt'ın “şimdi ve burada” ilkesini danışman tepkisinde tanıyabilir, figür-zemin ve bitmemiş iş kavramlarını bir vakada gösterebilirsin.

Babasıyla küsken babasını kaybeden bir öğretmen, okul müdürüyle her tartışmasında boğazının düğümlendiğini fark ediyor; Gestalt terapist bu düğümün geçmişte değil, şu an bu odada yaşandığını söylerdi.

Almanca Gestalt; bütün, biçim, örüntü demektir. Algı psikolojisinin “bütün, parçaların toplamından fazladır” fikri burada kişiliğe uygulanır: düşünce, duygu, beden ve çevre birbirinden ayrılamaz. Fritz ve Laura Perls'in geliştirdiği yaklaşım hem fenomenolojik hem varoluşçudur. Perls'e göre olgunluk, çevrenin desteğine yaslanmaktan kendi kendini desteklemeye geçmektir.

Şimdi ve burada kuramın omurgasıdır: geçmiş artık yok, gelecek henüz yok; yaşanan tek zaman şimdidir. Geçmiş konuşulacaksa şimdiye getirilir (“O sahneyi şu an yaşıyormuş gibi anlat”). Bu yüzden Gestalt terapist “Neden?” diye sormaz; neden sorusu açıklamaya, yani kafada dolaşmaya kaçırır. Onun soruları “Şu an ne yaşıyorsun? Bunu nasıl yapıyorsun?” biçimindedir. Farkındalık başlı başına iyileştiricidir: kişi ne yaptığını fark edince seçme şansı doğar.

Figür, zemin ve bitmemiş işler

Her an bir ihtiyaç öne çıkar ve figür olur, geri kalan her şey zeminde bekler. İhtiyaç karşılanınca figür zemine çekilir, yerine yenisi gelir. Döngü tamamlanmazsa ortaya bitmemiş iş çıkar: söylenemeyen öfke, kırgınlık, suçluluk, tamamlanmamış yas. Zemine çekilemeyen bu yaşantı bugüne taşınır; bedensel gerginlik, saplantılı uğraş ya da kaçınma olarak görünür.

Tamamlanan ihtiyaç zemine çekilir; tamamlanmayan, bitmemiş iş olarak her yeni figürün önüne geçer.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: Perls'in nevroz katmanları

Perls, kişinin sahiciliğe ulaşmak için geçtiği beş katmandan söz eder: klişe (sahte, kalıp ilişkiler), rol (başkalarının beklediği gibi davranma), çıkmaz (dış destek bırakılmış ama öz destek henüz yok; sıkışmışlık), içe patlama (bastırılan enerjinin fark edilmesi) ve dışa patlama (sahici duygunun ifadesi). Danışmada en kritik an çıkmazdır.

Akılda kalsın: Gestalt'ın üç sözcüğü: şimdi, nasıl, ben. Zaman şimdidir, soru “nasıl”dır, özne “ben”dir. Tamamlanan figür zemine çekilir; tamamlanmayan, bitmemiş iş olarak bugünü işgal eder.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir danışma kesiti verilir; danışmanın tepkisinin şimdi ve burada ilkesiyle, farkındalıkla ya da bitmemiş işle ilişkisi sorulur; Gestalt'a uyan tepkiler öncüllerle de yoklanır.

TuzakBitmemiş işi Freud'un bastırılmış bilinç dışı malzemesiyle eşitlemektir; Gestalt'ta geçmiş kazılmaz, yaşantı şimdi tamamlanır. İkinci tuzak, “Neden böyle hissediyorsun?” sorusunu Gestalt'a vermektir; Gestalt terapist “ne” ve “nasıl” diye sorar.

↕Sıralama ihtiyaç döngüsü

  1. Kantinde sandviç alıp yer.
  2. “Acıktım” diye fark eder; açlık o an her şeyin önüne geçer.
  3. Doyunca açlık aklından çıkar, dikkati yeniden kitabına döner.
  4. Ders çalışırken midesinde belirsiz bir boşluk duyumu belirir.
  5. Kitabı kapatır, kalkıp kantine doğru yürür.

?Soru çöz

Gestalt terapiyi benimseyen bir psikolojik danışmanın aşağıdaki tepkilerinden hangileri kuramla tutarlıdır?

I. “Annenden söz ederken yumruklarını sıktığını fark ettin mi?”
II. “Bu öfkenin çocukluğundaki hangi olaydan kaynaklandığını birlikte bulalım.”
III. “O konuşmayı şimdi yaşıyormuş gibi, şimdiki zamanla anlatır mısın?”

✓ A. Bedensel ipucunu fark ettirmek (I) farkındalığı, geçmiş sahneyi şimdiki zamana getirmek (III) şimdi ve burada ilkesini işletir. B ve C'deki II, öfkenin geçmişteki nedenini aratır; bu psikanalitik bir yoldur ve Gestalt'ın kaçındığı “neden” sorusudur; D de II'yi içerdiği için yanlıştır.
KAVRAM · GESTALT

Temas sınırı bozuklukları: içe atma, yansıtma, geriye dönüş, saptırma ve ayrımsızlaşma

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSavunma mekanizmaları nelerdir? Bastırma, inkâr, yansıtma, karşıt tepki ve gerileme arasındaki farklar nelerdir?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Savunma mekanizmaları, egonun kaygı, suçluluk ve utançtan korunmak için çoğunlukla bilinç dışı başvurduğu, gerçeği çarpıtan ya da gizleyen yollardır. Başlıcaları bastırma, inkâr, yansıtma, yer değiştirme, mantığa bürüme, karşıt tepki, gerileme, entelektüelleştirme, özdeşim, telafi, hayal kurma ve yüceltmedir. Ara sıra kullanılmaları olağandır; katı ve sürekli kullanıldıklarında uyumu bozarlar.

Savunma mekanizmaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gestalt terapide temas sınırı bozuklukları nelerdir? İçe atma, yansıtma, geriye dönüş, saptırma ve ayrımsızlaşma nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Gestalt'ta kişi ile çevrenin buluştuğu yere temas sınırı denir. Temastan kaçmanın yolları temas sınırı bozukluğu (direnç) olarak adlandırılır: başkasının ölçütünü sorgusuz yutmak içe atma, kendi yanını başkasına mal etmek yansıtma, dışa yöneleceği kendine çevirmek geriye dönüş, temastan dolaylı yollarla kaçmak saptırma, sınırı silmek ayrımsızlaşmadır.

Bu konunun sonunda: bir danışan cümlesinin içe atma, yansıtma, geriye dönüş, saptırma ya da ayrımsızlaşma olduğunu ayırt edebilir ve Gestalt yansıtmasını savunma mekanizmasıyla karşılaştırabilirsin.

Grup çalışmasında herkes söz alırken bir öğrenci her seferinde “Ben de aynen öyle düşünüyorum.” diyor; Gestalt gözüyle bakan danışman onun kendi sesinin nerede kaybolduğunu merak ediyor.

Sağlıklı temas, kişinin kendini kaybetmeden çevreyle buluşabilmesidir: hem ayrı kalabilen hem bağlanabilen esnek bir sınır. Temas kaygı verdiğinde kişi bu sınırı bozarak kendini korur. Gestalt bunları direnç biçimleri sayar ve yorumlamak yerine danışmanın odasında, şimdi ve burada fark ettirir.

Beş temas sınırı bozukluğu
BozuklukNe olur?Danışmada duyulan
İçe atmaBaşkalarının değer ve kuralları çiğnenmeden yutulur; dil “-meli, -malı”dır“Erkek adam ağlamamalı.”
YansıtmaKişinin sahiplenmediği duygu ya da özellik başkasına mal edilir“Matematik öğretmeni bana düşman.” (öfkeli olan kendisi)
Geriye dönüş (kendine döndürme)Başkasına yapmak istediği kendine yapılır ya da başkasından beklediği kendine verilirÖfkesini söyleyemeyip tırnaklarını kanatan öğrenci
SaptırmaDoğrudan temastan kaçılır: konu değiştirme, şaka, genel ve soyut konuşma, göz temasından kaçma“Neyse, boş verin; bu arada havalar ne güzel.”
Ayrımsızlaşma (birleşme)Kendisi ile başkası arasındaki fark silinir; hep “biz”, hep onay“Ailem ne istiyorsa ben de onu istiyorum.”
Beş soruyu sırayla sor; ilk “evet” bozukluğun adını verir, “hayır” seni bir sonraki soruya götürür.Görsel: Sınav Defteri

Gestalt'taki yansıtma, Psikodinamik kuramlar sayfasında gördüğümüz savunma olarak yansıtmayla aynı süreci anlatır: sahiplenilmeyen yan dışarıya atılır. Fark, danışmanın yaptığı şeydedir. Psikanalitik danışman bunu uygun zamanda yorumlar; Gestalt terapist danışana o yanı şimdi sahiplenecek bir dil önerir: “O bana düşman” yerine “Ben ona öfkeliyim” demeyi denemek gibi.

Bazı kaynaklar altıncı bir yol olarak benlikçiliği (kişinin kendini sürekli dışarıdan izleyip kendiliğindenliğini yitirmesi) de sayar. Sınavda en çok sorulan beş bozukluk tablodakilerdir.

Akılda kalsın: Beş bozukluğu sınırın yönüyle çöz: dışarıdan içeri sorgusuz giren içe atma, içeriden dışarı atılan yansıtma, dışarı gidecekken içe dönen geriye dönüş, sınıra varmadan dağılan saptırma, sınırı hiç kalmayan ayrımsızlaşma.
Sınavda

Nasıl sorulurDanışanın bir cümlesi ya da davranışı verilir; hangi temas sınırı bozukluğunu gösterdiği sorulur.

Tuzakİçe atma ile ayrımsızlaşmayı karıştırmaktır: içe atmada belirli bir kural ya da yargı yutulur (“-meli”), ayrımsızlaşmada kişi ile öteki arasındaki sınır bütünüyle kaybolur (“biz”). İkinci tuzak, geriye dönüşü gerilemeyle karıştırmaktır; geriye dönüş zamanda geri gitmek değil, dışa yönelecek davranışı kendine çevirmektir.

✎Boşluk doldurma kesitteki temas sınırı bozukluğunu adlandır

Ödevini yapmayan arkadaşına kızdığını söyleyemeyen ve konuşurken kendi kolunu çimdikleyen öğrenci örneği veriyor. Danışman babasını sorunca gülüp okulun yeni kantininden söz etmeye başlayan öğrencide görülen bozukluk dır. “İyi öğrenci asla itiraz etmemeli.” kuralının nereden geldiğini hiç düşünmemiş öğrenci bu kuralı yoluyla benimsemiştir. Sınıfta en çok kıskanan kendisi olduğu hâlde herkesin onu kıskandığını anlatan öğrencinin bozukluğu ise dır.

geriye dönüş · saptırma · içe atma · yansıtma · ayrımsızlaşma · gerileme

?Soru çöz

Bir danışan psikolojik danışmanına şöyle demiştir: “Eşimle ben her şeyi aynı hissederiz; o üzülünce ben de üzülürüm. Ne istediğimi ona sormadan bilemem.” Gestalt terapiye göre danışanın yaşadığı temas sınırı bozukluğu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Danışan kendi duygu ve isteğini eşininkinden ayıramıyor; aradaki sınır silinmiş, bu ayrımsızlaşmadır. A içe atmada belirli bir kural ya da yargı sorgusuz benimsenir, burada bir “-meli” yok; B saptırmada konu değiştirme ya da şakayla temastan kaçılır; C geriye dönüşte başkasına yönelecek duygu kişinin kendisine çevrilir.
TEKNİK · GESTALT

Gestalt teknikleri: boş sandalye, iki sandalye ve sorumluluk dili; üç kuram yan yana

Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaJung'un analitik psikolojisinde kolektif bilinç dışı ve arketipler nedir? Freud, Adler ve Jung'un kuramları nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Psikodinamik kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Carl Gustav Jung'un analitik psikolojisinde kişisel bilinç dışının altında, insan türünün ortak yaşantılarını taşıyan kolektif bilinç dışı ve onun yapı taşları olan arketipler (persona, gölge, anima-animus, kendilik) bulunur; yaşamın amacı bireyleşmedir. Freud geçmişi ve dürtüleri, Adler amaçları ve sosyal ilgiyi, Jung bilinç dışıyla bütünleşmeyi öne çıkarır.

Jung ve üç kuramın karşılaştırması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Gestalt terapide boş sandalye ve iki sandalye teknikleri nedir? Danışan merkezli, varoluşçu ve Gestalt kuramları nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Gestalt teknikleri farkındalığı artırmak ve bitmemiş işi şimdi tamamlamak için kurulan deneylerdir. Boş sandalyede danışan karşısındaki sandalyeye oturttuğu kişiyle konuşur; iki sandalyede kendi iç çatışmasının iki sesini, üst köpek ile alt köpeği konuşturur. Abartma, “ben” diliyle sorumluluk alma ve rüyanın şimdiki zamanla anlatılması da sık kullanılır.

Bu konunun sonunda: boş sandalyeyi iki sandalyeden ve davranışçı rol provasından ayırabilir ve aynı danışan cümlesine verilen tepkilerden Rogers, varoluşçu ve Gestalt yaklaşıma uyanı seçebilirsin.

Annesine veda edemeden onu kaybeden bir lise öğrencisi, danışmanın odasındaki boş sandalyeye bakıp ilk kez “Anne, sana söyleyemediğim bir şey var.” diyor.

Gestalt terapist “teknik” yerine çoğu zaman deney der: danışanın şimdi kendini keşfedeceği bir sahne kurar. Yorum yapmaz; anlamı danışan bulur.

Gestalt teknikleri
TeknikNe yapılır?Danışmanın cümlesi
Boş sandalyeDanışan, boş sandalyede hayal ettiği kişiyle ya da kendi bir yanıyla konuşur; bitmemiş iş tamamlanır“Babanı şu sandalyede düşün; ona hiç söyleyemediğini şimdi söyle.”
İki sandalye (üst köpek - alt köpek)İç çatışmanın iki sesi sırayla ayrı sandalyelerde konuşur: buyurgan, “-meli” diyen üst köpek; mazeretli, sızlanan alt köpek“Şimdi öteki sandalyeye geç ve ‘Ama çok yoruldum’ diyen yanın olarak cevap ver.”
Sorumluluk dili“O, sen, biz” yerine “ben”; “yapamam” yerine “yapmayacağım”; “ama” yerine “ve”“‘Yapamıyorum’ yerine ‘yapmamayı seçiyorum’ demeyi dener misin?”
Ek bilgi: abartma ve rüya çalışması

Abartma: fark edilmeyen bir beden hareketi ya da söz abartılarak tekrarlanır (“Ayağını sallamayı sürdür, daha da hızlı; ayağın ne söylüyor?”). Rüya çalışması: rüya şimdiki zamanla anlatılır, rüyadaki her öğe danışanın bir parçası sayılıp konuşturulur (“Rüyandaki yıkık köprü olsan ne söylerdin?”). Psikodinamik kuramlar sayfasında rüyanın gizil içeriğini danışmanın yorumladığını gördük; Gestalt'ta rüya yorumlanmaz, yeniden yaşanır.

Üç kuram yan yana

Hümanistik ve varoluşçu kuramların karşılaştırması
Danışan merkezli (Rogers)Varoluşçu (May, Yalom, Frankl)Gestalt (Perls)
İnsan doğasıÖzünde iyi, kendini gerçekleştirme eğilimliÖzgür, seçimlerinden sorumlu, anlam arayanBütüncül, sorumluluk alabilen, kendini destekleyebilen
Temel kavramlarDeğer koşulları, benlik-yaşantı uyumsuzluğuDört temel kaygı, varoluşsal suçluluk, anlam istenciŞimdi ve burada, figür-zemin, bitmemiş iş, temas sınırı
Danışmanın amacıUyum, yaşantıya açıklık, tam işlevde bulunmaSahici yaşam, sorumluluğu üstlenme, anlam bulmaFarkındalık, bütünleşme, öz destek
TekniklerTutum: üç kolaylaştırıcı koşulAz; Frankl'da paradoksal niyet, derefleksiyonBoş sandalye, iki sandalye, abartma, sorumluluk dili, rüya
Danışmanın rolüYönlendirmeyen kolaylaştırıcıSahici karşılaşmada yol arkadaşıDeney kuran, etkin, gerektiğinde yüzleştiren

Bilişsel-davranışçı kuramlar sayfasında ise danışman etkin bir öğreticidir.

Akılda kalsın: Aynı acıya üç bakış: Rogers “Anlıyorum ve seni kabul ediyorum” der, varoluşçu “Bununla ne yapmayı seçiyorsun?” diye sorar, Gestalt “Şimdi, burada, bunu ona söyle” diyerek sahne kurar.
Sınavda

Nasıl sorulurAynı danışan cümlesine verilmiş birkaç tepki sıralanır ve belirli bir kuramla tutarlı olanı sorulur; ya da bir deney betimlenip adı istenir.

TuzakBoş sandalyeyi davranışçı rol provasıyla karıştırmaktır; Gestalt'ta amaç beceri kazandırmak değil, bitmemiş işi şimdi tamamlamaktır. İkinci tuzak, danışan merkezli danışmana da teknik listesi yüklemektir; Rogers'ta belirleyici olan tutumdur.

Hepsi bir arada: hümanistik ve varoluşçu kuramlar
KonuÇekirdek bilgiKesitte ipucu
Rogers: benlikÖzünde iyi insan; değer koşulları, benlik-yaşantı uyumsuzluğu“Ancak başarılıysam sevilirim”
Üç koşulKoşulsuz olumlu kabul, empati, saydamlıkYargısız kabul, duyguyu içeriden anlama, içi dışı bir olma
Varoluşçu yaklaşımÖzgürlük-sorumluluk; ölüm, özgürlük, yalnızlık, anlamsızlık kaygısı“Bununla ne yapmayı seçiyorsun?”
FranklAnlam istenci; paradoksal niyet, derefleksiyonKorkulanı istemek = paradoksal niyet
Gestalt kavramlarıŞimdi ve burada, farkındalık, figür-zemin, bitmemiş iş“Şu an bedeninde ne fark ediyorsun?”
Temas sınırı bozukluklarıİçe atma, yansıtma, geriye dönüş, saptırma, ayrımsızlaşmaKendine yöneltilen öfke = geriye dönüş
Gestalt teknikleriBoş sandalye, iki sandalye, sorumluluk diliHayal edilen kişiyle konuşma = boş sandalye

Kendini yokla

  • □ Rogers'ın insan doğası görüşünü ve değer koşullarını bir vakada gösterebiliyorum.
  • □ Bir danışman tepkisinin hangi kolaylaştırıcı koşula örnek olduğunu söyleyebiliyorum.
  • □ Dört temel varoluşsal kaygıyı danışan anlatımında tanıyabiliyorum.
  • □ Paradoksal niyeti derefleksiyondan ayırabiliyorum.
  • □ Şimdi ve burada, figür-zemin ve bitmemiş işi örnekte gösterebiliyorum.
  • □ Beş temas sınırı bozukluğunu danışan cümlesinden ayırt edebiliyorum.
  • □ Aynı cümleye verilen tepkilerden Rogers, varoluşçu ve Gestalt yaklaşıma uyanı seçebiliyorum.

⇄Bilgi eşleştirme aynı cümleye dört kuramdan dört cevap

Danışan: “Babam beni hiç takdir etmedi; ne yapsam ona yetmiyor.”

?Soru çöz

Lise son sınıftaki 17 yaşındaki Zeynep, deneme sınavları yaklaştıkça okulun psikolojik danışmanına başvurmuştur. Her akşam masasına oturduğunda içinden sert bir sesin “Hemen çalışmalısın, yoksa hiçbir yere giremezsin!” dediğini, ardından başka bir sesin “Çok yorgunum, yarın iki katını yaparım.” diye karşılık verdiğini anlatmaktadır. Bu iki ses arasında gidip gelirken saatlerin geçtiğini, sonunda ne çalışabildiğini ne de dinlenebildiğini söylemektedir. Danışman Zeynep'ten önce bir sandalyeye oturup buyuran ses olarak konuşmasını, ardından karşıdaki sandalyeye geçip mazeret üreten yanı olarak cevap vermesini istemiş; konuşma sürdükçe Zeynep'e sesinin ve bedeninin nasıl değiştiğini sormuştur. Görüşmenin sonunda Zeynep, “İkisi de benim; birini susturmaya çalıştıkça öbürü daha çok bağırıyor.” demiştir.

Danışmanın kullandığı teknik ve bağlı olduğu kuram aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Zeynep'in “-malısın” diyen buyurgan sesi üst köpek, mazeret üreten sesi alt köpektir; iki yanın ayrı sandalyelerde sırayla konuşturulması ve “şimdi” ne yaşadığının sorulması Gestalt'ın iki sandalye tekniğidir. A paradoksal niyette Zeynep'ten korktuğu belirtiyi bilerek istemesi beklenirdi, iç sesler konuşturulmaz; C rol provasında yeni bir sosyal beceri denenir, burada amaç beceri değil iç çatışmanın farkındalığıdır; D serbest çağrışımda danışan aklına geleni seçmeden söyler, sahne ve sandalye kurulmaz.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Sınav haftalarında baş ağrısı nedeniyle sık sık revire giden ve bu sayede sözlülerden muaf tutulan bir öğrenciye Adlerci bir psikolojik danışman şöyle demiştir: “Baş ağrın başladığında sözlüden kurtulduğunu fark ettim; ağrının sana bir faydası da var gibi.” Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Danışman, yakınmanın gizli kazancını (sözlüden kurtulmak) adlandırarak davranışın eski çekiciliğini bozmuştur; bu çorbaya tükürmedir. B kendini yakalamada danışanın kendisi eski davranışa başlarken fark ederdi; C sanki gibi davranmada danışana yeni bir rolü denemesi önerilirdi; D serbest çağrışım danışanın seçmeden konuştuğu psikanalitik tekniktir, burada danışman yorum yapıyor.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Adlerci danışma: süreç ve teknikler

?Soru 2

Bir okulda gözlenen aşağıdaki durumlarla ilgili ifadelerden hangileri doğrudur?

I. “Kızlar sayısal derslerde başarısız olur” inancı bir kalıp yargıdır.
II. Bir öğrencinin, sınıfa yeni gelen göçmen öğrenciye karşı nedenini bilmediği bir hoşnutsuzluk duyması önyargıdır.
III. Bir öğretmenin bir öğrenciyi yalnız ailesinin yaşadığı semt nedeniyle okul takımına almaması kalıp yargıdır.

✓ B. Bir gruba dair genellenmiş inanç kalıp yargıdır (I), o gruba yönelik olumsuz duygu önyargıdır (II). A II'yi atlar, oysa hoşnutsuzluk tutumun duygusal öğesidir; C ve D'deki III yanlıştır: öğrenciyi takıma almamak bir davranıştır, yani kalıp yargı değil ayrımcılıktır.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Yükleme hataları, kalıp yargı, önyargı

?Soru 3

Psikanalitik yaklaşımı benimseyen bir psikolojik danışman, ilk görüşmelerde danışanına kendi ergenlik yıllarındaki aile sorunlarını ayrıntılı biçimde anlatmış, danışanın sorularına kişisel görüşleriyle cevap vermiştir. Bu danışman, psikanalitik kuramın aşağıdaki ilkelerinden hangisini göz ardı etmiştir?

✓ B. Kendi yaşamını anlatıp kişisel görüş veren danışman “boş perde” olamaz; danışanın geçmişteki kişileri ona yansıtması, yani aktarımın görünmesi bulanıklaşır. A eşit iş birliği Adlerci danışmanın ilkesidir; C ev ödevi Adlerci ve davranışçı yaklaşımların aracıdır; D koşulsuz olumlu kabul Rogers'ın koşuludur. Bu üçü başka kuramlara aittir ve kesitteki davranış onlara aykırı değildir.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Psikanalitik teknikler: aktarım, direnç

?Soru 4

Matematik sınavından korkan bir öğrencinin psikolojik danışmanı, onu geçen yıl aynı korkuyu yaşayıp çalışma planıyla notunu yükselten, okuldan bir öğrenciyle tanıştırmıştır. Danışman öz yeterliğin hangi kaynağından yararlanmıştır?

✓ C. Öğrenci, kendisine benzeyen birinin aynı güçlüğü aştığını görerek “ben de yapabilirim” inancı kazanır; bu dolaylı yaşantıdır. A doğrudan başarıda öğrencinin kendisi bir başarı yaşamalıydı; B sözel iknada danışman ya da güvenilen biri “yapabilirsin” derdi; D bedensel uyarılmanın yorumlanmasıyla ilgilidir, burada model söz konusu.Kaynak: Öğrenme, bellek ve güdülenme · Bandura: model alma ve öz yeterlik

?Soru 5

Sınıf önünde konuşurken alay edildiği için sözlü sunumlardan korkan bir öğrenci, psikolojik danışmanla yaptığı çalışmalar sonunda sunumlarda rahatlamıştır. Yaz tatilinden sonraki ilk sunumunda, hiçbir olumsuz olay yaşamadığı hâlde kısa bir süre eski korkusunu yeniden hissetmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Sönmüş korku, yeni bir olumsuz eşleşme olmadan, bir aradan sonra kısa süreliğine geri dönmüştür; bu kendiliğinden geri gelmedir. A genellemede tepki yeni ve benzer uyarıcılara yayılırdı, burada aynı uyarıcı söz konusu; C ayırt etmede öğrenci yalnız belirli bir uyarıcıya tepki verirdi; D üst düzey koşullanmada yeni bir nötr uyarıcı koşullu uyarıcıyla eşleştirilirdi.Kaynak: Öğrenme, bellek ve güdülenme · Klasik koşullanma: korku nasıl öğrenilir?

?Soru 6

Bir psikolojik danışman, danışanını “yardımsever, titiz, biraz çekingen ve esprili” diye betimlemiş; danışanın yalnız sınav dönemlerinde kahve içme alışkanlığı olduğunu da not etmiştir. Allport'un kuramına göre danışmanın ilk betimlemesindeki özellikler ile kahve alışkanlığı sırasıyla hangi tür özelliklerdir?

✓ C. Kişiyi genel olarak anlatan birkaç temel özellik merkezî, yalnız belirli koşullarda görülen alışkanlık ikincil özelliktir. A kardinal özellik bütün yaşamı yönlendiren tek baskın özelliktir, dört ayrı sıfat bir arada kardinal olamaz; B kaynak ve yüzey özellikleri Allport'un değil Cattell'in kavramlarıdır; D sırayı tersine çevirir ve kahve alışkanlığını bütün yaşamı belirleyen özellik sayar.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Kişilik: tip ve özellik yaklaşımları

?Soru 7

Okulda bir acil durumda öğrencilerin yardım etme olasılığıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri seyirci etkisi araştırmalarıyla tutarlıdır?

I. Ortamdaki kişi sayısı arttıkça tek bir öğrencinin yardım etme olasılığı artar.
II. Bir öğrenciye adıyla seslenip görev vermek yardım olasılığını artırır.
III. Durumun açıkça acil olduğu söylendiğinde yardım olasılığı artar.

✓ D. Adıyla görevlendirme sorumluluğun dağılmasını önler (II), durumun acil olduğunu açıkça söylemek çoğulcu bilgisizliği kırar (III). A ve B'deki I ters bir ifadedir: kişi sayısı arttıkça sorumluluk dağılır ve tek kişinin yardım olasılığı azalır; C II'yi atlar, oysa adıyla görevlendirme seyirci etkisine karşı en bilinen önlemdir.Kaynak: Kişilik ve sosyal psikoloji · Grup süreçleri: kutuplaşma, kaytarma, seyirci etkisi

?Soru 8

Psikanalitik kuramın insan doğasına bakışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Davranışın nedenleri büyük ölçüde bilinç dışındadır.
II. İnsan, geleceğe yönelik amaçlarıyla kendi yaşamını yaratır.
III. Kişiliğin temeli büyük ölçüde ilk altı yılda atılır.

✓ C. Bilinç dışı nedenler (I) ve ilk altı yılın belirleyiciliği (III) Freud'un deterministik görüşünün iki ayağıdır. A III'ü dışarıda bırakır, oysa erken çocukluk vurgusu kuramın merkezindedir; B ve D'deki II, davranışı amaçlarla açıklayan Adler'in görüşüdür, Freud nedeni geleceğe değil geçmişe yerleştirir.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Freud: insan doğası, zihnin yapısı

?Soru 9

Kitap okumayı çok seven bir öğrenciye öğretmeni, okuduğu her kitap için hediye vermeye başlamıştır. Birkaç ay sonra hediyeler bırakıldığında öğrencinin kitap okumaya olan ilgisi belirgin biçimde azalmıştır. Bu durum en iyi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ B. Zaten içsel güdüyle yapılan okumaya beklenen, somut bir ödül bağlanınca öğrenci okumayı ödüle yüklemeye başlamış, ödül kalkınca ilgisi düşmüştür; bu aşırı haklılandırmadır. A olumsuz pekiştirmede hoş olmayan bir durum ortadan kalkar ve davranış artar; C öğrenilmiş çaresizlik kontrol edilemeyen başarısızlıklardan doğar; D geriye ket vurma yeni öğrenmenin eskiyi bozmasıdır, güdüyle ilgisi yoktur.Kaynak: Öğrenme, bellek ve güdülenme · Güdülenme: Maslow ve öz belirleme

?Soru 10

Bir lise öğrencisi psikolojik danışmanına şöyle demiştir: “Kız kardeşime çok öfkeleniyorum. Bir gün kendimi tutamayıp ona vurmaktan, sonra da bunun cezasını çekmekten korkuyorum.” Freud'a göre öğrencinin yaşadığı kaygı türü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Korkunun kaynağı, id'deki saldırgan dürtünün denetimden çıkması ve bunun ceza getirmesidir; bu nevrotik kaygıdır. B gerçeklik kaygısında tehlike dışarıdadır, burada tehlike öğrencinin kendi dürtüsü; C ahlaki kaygıda kişi düşündüğü ya da yaptığı için kendini suçlar, burada odak dürtünün kontrolden çıkması; D ayrılık kaygısı bağlanılan kişiden ayrılma korkusudur, Freud'un üç türünden biri değildir.Kaynak: Psikodinamik kuramlar · Kaygı türleri ve savunmalar
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →