Danışan merkezli kuram: Rogers'ın insan doğası görüşü, benlik ve değer koşulları
Rehberlik ÖABT · Psikolojik danışma kuramları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMaslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi nedir? İçsel ve dışsal güdülenme ile öz belirleme kuramı ne söyler?Bağlantılı konudan (Öğrenme, bellek ve güdülenme). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Güdü, davranışı başlatan, yönlendiren ve sürdüren güçtür. İçsel güdülenmede iş kendisi için, dışsal güdülenmede ödül ya da cezadan ötürü yapılır. Maslow ihtiyaçları fizyolojik, güvenlik, ait olma ve sevgi, saygınlık ve kendini gerçekleştirme diye sıralar. Öz belirleme kuramına göre özerklik, yeterlik ve ilişkili olma ihtiyaçları karşılanınca içsel güdü güçlenir.
Güdülenme: Maslow ve öz belirleme
✎Konu anlatımı
Danışan merkezli kurama göre insan doğası nasıldır? Değer koşulları ve benlik-yaşantı uyumsuzluğu nedir?
Kısa cevap: Carl Rogers'ın danışan merkezli kuramına göre insan özünde iyi, güvenilir ve doğuştan kendini gerçekleştirme eğilimi taşıyan bir varlıktır. Çocuk sevgi ve onay görmek için başkalarının değer koşullarını benimseyince benlik kavramı yaşantılarıyla çelişmeye başlar; bu benlik-yaşantı uyumsuzluğu kaygının ve uyumsuz davranışın kaynağıdır.Bu konunun sonunda: Rogers'ın insan doğası görüşünü öncüllerde tanıyabilir, bir danışan öyküsünde değer koşullarını ve benlik-yaşantı uyumsuzluğunu gösterebilirsin.
Resim öğretmeni olmak isteyen ama “Bizim ailede herkes doktor olur” cümlesiyle büyüyen Elif, tercih listesini doldururken midesinin neden düğümlendiğini bilmiyor.
Psikodinamik kuramlar sayfasında insanı geçmişin ve dürtülerin belirlediği bir varlık olarak gördük. Carl Rogers bu karamsar resme de, davranışçılığın insanı çevrenin ürünü sayan bakışına da karşı çıktı; kuramı, “üçüncü güç” diye anılan hümanistik akımın içinde gelişti. Yaklaşımın adı önce yönlendirici olmayan danışma, sonra danışan merkezli, en son kişi merkezli yaklaşım oldu. Ad değişti, çekirdek aynı kaldı: değişimin gücü danışanın içindedir.
- İyimser: İnsan özünde iyi, yapıcı ve güvenilirdir; uygun ortam bulunca olumlu yönde gelişir.
- Fenomenolojik: Davranışı olayın kendisi değil, kişinin onu nasıl algıladığı belirler. Danışman danışanın iç dünyasına onun gözünden bakmaya çalışır.
- Kendini gerçekleştirme eğilimi: Her organizmada doğuştan bulunan büyüme, gelişme ve potansiyelini yaşama yönü; kuramın motorudur.
Benlik nasıl çatlar?
Bebek yaşantılarını organizmik değerlendirme süreciyle tartar: kendisini büyüten yaşantıya içten içe “iyi” der. Büyürken en güçlü ihtiyaçlarından biri olumlu kabul, yani sevgi ve onay görmektir. Anne baba sevgiyi şarta bağlarsa (“Ağlamayan çocuğu severim”) çocuk bu şartı kendi değerinin ölçüsü sanır. Rogers buna değer koşulları der: kişi artık kendi iç pusulasına değil, başkasının ölçütüne göre yaşar.
Kişinin “ben buyum” diye çizdiği resme benlik kavramı denir. Bu resme sığmayan bir yaşantı geldiğinde, örneğin kendini hep sakin sayan bir öğrenci öfkelendiğinde, uyumsuzluk doğar. Kişi tehdit eden yaşantıyı çarpıtır ya da hiç fark etmez; açık büyüdükçe kaygı ve uyumsuz davranış artar. Gerçek benlik ile ulaşılmak istenen ideal benlik arasındaki büyük mesafe de aynı sıkıntının işaretidir.
Danışmanın işi bu yüzden açıktır: danışanın değer koşullarını gevşetecek, yaşantısına korkmadan bakabileceği bir ilişki kurmak. Rogers bu ilişkinin koşullarını sıraladı; sıradaki konu onlar.
Nasıl sorulurBir öğrencinin yaşantısı anlatılır; değer koşulu, benlik-yaşantı uyumsuzluğu ya da kendini gerçekleştirme eğiliminden hangisini gösterdiği sorulur; kuramın insan doğası görüşü öncüllerle de yoklanır.
TuzakDeğer koşullarını toplumun yazılı kuralları sanmaktır; kavram, sevgi ve onay karşılığında içselleştirilen başkasının ölçütüdür. İkinci tuzak, Rogers'ın da Freud gibi geçmişi kazıdığını düşünmektir; danışan merkezli danışma şimdiki yaşantıya ve danışanın algısına bakar.
⇄Bilgi eşleştirme danışan cümlesi → kavram
?Soru çöz
Danışan merkezli kuramın insan doğasına ilişkin görüşleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. İnsan özünde iyi, yapıcı ve güvenilirdir.
II. Davranışı anlamak için kişinin olayları nasıl algıladığına bakılmalıdır.
III. Uyumsuz davranış, bilinç dışındaki cinsel ve saldırgan dürtülerin bastırılmasından doğar.