Psikoloji nedir? Davranışı ve zihni inceleyen bilim
Psikoloji · Psikoloji bilimini tanıyalım · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Psikoloji nedir, neyi inceler ve felsefeden farkı nedir?
Kısa cevap: Psikoloji, insanın ve gelişmiş sinir sistemine sahip hayvanların davranışlarını ve zihinsel (bilişsel) süreçlerini bilimsel yöntemle inceleyen bilimdir. Felsefeden farkı yöntemindedir: felsefe akıl yürütmeyle sorgular, psikoloji ise gözlenebilen ve ölçülebilen verilerle çalışır, iddialarını gözlem ve deneyle sınar. Düşünme gibi görülemeyen süreçleri de davranıştan ölçerek inceler.Sınav sabahı ellerinin terlemesi, kalabalık bir otobüste kulaklık takman, sevdiğin şarkının sözlerini yıllar sonra hatırlaman: hepsi psikolojinin konusudur.
Psikoloji sözcüğü Yunanca psyche (ruh, zihin) ve logos (bilgi, bilim) sözcüklerinden gelir. Bugünkü tanımı ise şöyledir: psikoloji, organizmanın davranışlarını ve zihinsel süreçlerini bilimsel yöntemle inceleyen bilimdir. Burada organizma, insanı ve merkezî sinir sistemi belli ölçüde gelişmiş hayvanları kapsar; fare, güvercin ya da maymunla yapılan deneyler de bu yüzden psikolojiye girer.
Davranış ve zihinsel süreç
Davranış, organizmanın içten ya da dıştan gelen bir uyarıcıya verdiği, gözlenebilen ve ölçülebilen her tepkidir: konuşmak, koşmak, kızarmak, kalp atışının hızlanması. Zihinsel (bilişsel) süreçler ise algılama, dikkat, öğrenme, hatırlama, düşünme, dil ve problem çözme gibi işlevlerdir. Bunlar doğrudan görülemez; psikolog onları davranıştan çıkarır. Bir öğrencinin “hatırlayıp hatırlamadığını” göremeyiz ama sorulara verdiği cevaplardan ölçebiliriz.
Felsefeden ayrılış
Psikoloji uzun süre felsefenin bir dalıydı. Platon ve Aristoteles ruhu, bilgiyi ve duyguları tartışmıştı. Ama felsefe bu soruları akıl yürütmeyle cevaplar; vardığı sonucu deneyle sınamaz. Psikoloji ise aynı soruları gözleme, ölçmeye ve deneye taşıdı. Bir iddianın bilimsel sayılması için gözlenebilir ve ölçülebilir olması, başka araştırmacıların aynı koşullarda tekrarlayıp sınayabilmesi gerekir. Psikolojiyi felsefeden koparan şey konusu değil, bu yöntemdir.
| Felsefe | Psikoloji | |
|---|---|---|
| Soru örneği | “Bilgi nedir, doğru bilgi mümkün mü?” | “İnsan bir listeyi kaç saniye aklında tutar?” |
| Yöntem | Akıl yürütme, eleştiri, sorgulama | Gözlem, ölçme, deney, istatistik |
| Sonucun sınanması | Tutarlılıkla savunulur | Tekrarlanan araştırmayla doğrulanır ya da yanlışlanır |
| Ürünü | Görüş, sistem, kavram çözümlemesi | Ölçülmüş bulgu, genelleme, kuram |
Nasıl sorulurBir paragrafta bir araştırma ya da düşünce anlatılır, bunun psikolojinin mi felsefenin mi işi olduğu ya da psikolojinin hangi özelliğini gösterdiği sorulur. Ölçme, deney, grup karşılaştırması görürsen psikoloji; “nedir, mümkün müdür” diye kavram sorgulaması görürsen felsefe.
Tuzak“psikoloji yalnız insanı inceler” öncülüdür; deney hayvanları da organizmadır. İkinci tuzak, düşünme gibi görülemeyen süreçlerin psikolojinin konusu olmadığını sanmaktır; davranıştan ölçülerek incelenir.
⇄Bilgi eşleştirme temel kavramlar
?Soru çöz
Aşağıdaki sorulardan hangisi felsefeden çok psikolojinin araştırma konusudur?