Özellik-faktör kuramı: Parsons'ın üç adımı ve Williamson'ın Minnesota yaklaşımı
Rehberlik ÖABT · Mesleki rehberlik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaPsikolojik test nedir, standart bir testin özellikleri nelerdir? Hız ve güç testi, bireysel ve grup testi, başarı ve yetenek testi arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Test teknikleri ve psikometri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Psikolojik test, bir özelliği herkese aynı yönerge ve koşullarda uygulanan maddelerle ölçen, aynı anahtarla puanlanan ve puanı bir norm grubuyla karşılaştırarak yorumlayan araçtır. Testler uygulamaya göre bireysel ya da grup, süreye göre hız ya da güç, ölçtüğüne göre başarı, yetenek, ilgi ya da kişilik testi diye ayrılır.
✎Konu anlatımı
Özellik-faktör kuramına göre meslek seçimi nasıl yapılır? Parsons'ın üç adımı ve Williamson'ın danışma aşamaları nelerdir?
Kısa cevap: Özellik-faktör kuramına göre doğru meslek seçimi, bireyin özellikleri (yetenek, ilgi, değer) ile mesleğin gerekleri eşleştiğinde gerçekleşir. Parsons üç adım önerir: kendini tanıma, meslekleri tanıma ve ikisi arasında doğru akıl yürütme. Williamson bu yaklaşımı analiz, sentez, tanı, yordama, danışma ve izleme aşamalarından oluşan, testlere dayalı yönlendirici bir danışmaya dönüştürdü.Bu konunun sonunda: Parsons'ın üç adımını ve Williamson'ın aşamalarını sıralayabilir ve bir danışma yaklaşımının özellik-faktör kuramına ait olduğunu özelliklerinden tanıyabilirsin.
On ikinci sınıftaki Barış rehberlik servisine geldiğinde elinde iki liste var: biri sevdiği dersler, öteki ailesinin önerdiği meslekler. Eksik olan, ikisini birbirine bağlayacak üçüncü listedir.
Mesleki rehberliğin başlangıcı Frank Parsons'a dayanır: Boston'da gençlerin iş seçimine yardım eden bir büro kurdu ve görüşlerini 1909'da yayımlanan meslek seçimi kitabında topladı. Parsons'ın formülü üç adımdır:
- Kendini tanıma: Yetenekler, ilgiler, değerler, sınırlılıklar.
- Meslekleri tanıma: Mesleğin gerektirdiği nitelikler, çalışma koşulları, kazanç, ilerleme olanakları.
- Doğru akıl yürütme: İki bilgi kümesini gerçekçi biçimde karşılaştırıp eşleştirme.
Kuramın adı da buradan gelir: özellik bireyin ölçülebilir niteliği, faktör mesleğin istediği niteliktir. Bu düşünce psikolojik testlerin gelişmesiyle güçlendi; Test teknikleri ve psikometri sayfasında gördüğümüz yetenek testleri ve ilgi envanterleri “kendini tanıma” adımının araçlarıdır.
Williamson ve yönlendirici danışma
E. G. Williamson, Minnesota Üniversitesinde bu fikri sistemli bir danışma sürecine çevirdi; bu yüzden yaklaşım Minnesota yaklaşımı ya da yönlendirici (direktif) danışma diye anılır. Danışman uzmandır: bilgiyi toplar, yorumlar ve öğrenciye öneride bulunur. Altı aşama şöyle ilerler: analiz (test, kayıt, görüşmeyle veri toplama), sentez (verileri özetleyip güçlü-zayıf yanları ortaya koyma), tanı (sorunu adlandırma), yordama (olası sonuçları kestirme), danışma (birlikte çözüm ve eylem) ve izleme. Williamson tanıda dört mesleki sorun ayırdı: hiç seçim yapmamış olmak, seçimden emin olmamak, gerçekçi olmayan seçim ve ilgi ile yetenek arasında uyumsuzluk.
Kuramın gücü somutluğu, eleştirisi insanı ve meslekleri durağan görmesidir; bu boşluğu gelişimsel kuramlar dolduracak.
Nasıl sorulurBir kariyer görüşmesi anlatılır ve hangi kuramla tutarlı olduğu ya da danışmanın hangi adımı atladığı sorulur; Williamson'ın aşamaları sıralatılabilir.
TuzakSentez ile tanıyı karıştırmaktır: sentez verilerin özetlenmesi, tanı sorunun adlandırılmasıdır. İkinci tuzak, özellik-faktör yaklaşımını danışan merkezli sanmaktır; danışman yönlendiricidir.
↕Sıralama Williamson'ın aşamaları
- “Asıl sorun, ilgin ile sayısal yeteneğin arasındaki uyumsuzluk görünüyor.”
- Not dökümünü, yetenek testini ve ilgi envanterini toplamak
- Tercih döneminden sonra öğrenciyi çağırıp kararının nasıl gittiğine bakmak
- Verileri tek sayfalık bir profilde özetleyip güçlü ve zayıf yanları çıkarmak
- Öğrenciyle birlikte seçenekleri tartışıp bir eylem planı yapmak
- “Bu bölümü seçersen ilk yıllarda matematik derslerinde zorlanabilirsin.”
?Soru çöz
Bir psikolojik danışman, meslek seçiminde kararsız olan öğrencisine yetenek testi ve ilgi envanteri uygulamış, sonuçları onunla ayrıntılı biçimde konuşmuştur. Ardından, düşündüğü mesleklerin hangi nitelikleri gerektirdiğine, çalışma koşullarına ve iş olanaklarına hiç değinmeden öğrenciden bir karar vermesini istemiştir. Bu danışman, Parsons'ın meslek seçimi modelinin aşağıdaki adımlarından hangisini göz ardı etmiştir?