Test dışı teknikler: gözlem, sosyometri, kimdir bu ve görüşme ile bireyi tanıma

Gözlemden sosyometriye test dışı teknikleri, her birinin ne zaman kullanıldığını, sonuçlarının nasıl okunduğunu ve sık karıştırılanları öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Bireyi tanıma: test dışı teknikler, test teknikleri ve temel ilkeler

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bireyi tanıma teknikleri nelerdir? Test dışı teknikler ile test teknikleri arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Bireyi tanıma, öğrencinin kendini tanımasına ve ona uygun yardımın planlanmasına hizmet eden sistemli bilgi toplamadır. Test dışı teknikler (gözlem, olay kaydı, derecelendirme ölçeği, sosyometri, kimdir bu, otobiyografi, anket, görüşme, ev ziyareti, vaka incelemesi) standart değildir, betimleyici bilgi verir, öğretmenler de kullanabilir. Test teknikleri ise standart, norma dayalı ve uzmanlık gerektiren ölçme araçlarıdır.

Bu konunun sonunda: bir tekniğin test dışı mı test tekniği mi olduğunu ayırt edebilir ve bireyi tanımanın temel ilkelerini (bütüncüllük, süreklilik, gönüllülük ve gizlilik, nesnellik) bir uygulamada gösterebilirsin.

Yılın ilk haftasında sınıf rehber öğretmeni Özge Hanım, derste sürekli pencereden dışarı bakan Yusuf için tek bir sorunun cevabını arıyor: bu sıkılmak mı, yorgunluk mu, yoksa sınıfta yalnız kalmak mı?

Bireyi tanımanın amacı öğrenciyi etiketlemek değil, onun kendini tanımasına yardım etmek ve yapılacak yardımı doğru planlamaktır. Bu yüzden bazı ilkeler tekniklerden önce gelir:

  • Bütüncüllük: öğrenci bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal yönleriyle bir bütündür; tek teknik, tek bilgi yetmez, farklı kaynaklar birleştirilir.
  • Süreklilik: öğrenci değişir; bilgi bir kez toplanıp dosyaya kapatılmaz, güncellenir.
  • Gönüllülük ve gizlilik: bilgiler öğrencinin yararına kullanılır, yetkisiz kişilerle paylaşılmaz.
  • Nesnellik: gözlenen ile yorum ayrı tutulur; tek bir olaydan genelleme yapılmaz.
  • Herkes için: yalnız sorunlu görünen öğrenciler değil, bütün öğrenciler tanınır.
Test dışı teknikler ile test teknikleri
Test dışı tekniklerTest teknikleri
Uygulama ve puanlamaStandart değil; uygulayana ve duruma göre esnerStandart koşullarda uygulanır ve puanlanır
YorumBetimleyici, çoğu zaman nitel; norm yokturNorm gruba göre, sayısal
Kim kullanır?Öğretmen, sınıf rehber öğretmeni, rehberlik öğretmeniEğitimini almış rehberlik öğretmeni ya da uzman
ÖrnekGözlem, sosyometri, otobiyografi, anketZekâ, yetenek, başarı testleri; ilgi ve kişilik envanterleri

Geçerlik, güvenirlik ve norm kavramlarını Test teknikleri ve psikometri sayfasında göreceğiz. Bu sayfanın teknikleri, cevap verdikleri soruya göre dört grupta toplanır.

Gruplama ezber için bir iskelettir; görüşme gibi bir teknik birden çok soruya cevap verebilir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Tekniği sorduğu soruyla tanı: “Ne yapıyor?” gözlem ailesi, “Kendini nasıl görüyor?” otobiyografi ve anket, “Arkadaşları onu nasıl görüyor?” sosyometri ve kimdir bu, “Hepsi birlikte ne söylüyor?” vaka incelemesi.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama verilir; tekniğin adı ya da test dışı olup olmadığı sorulur; bireyi tanıma ilkesine aykırı bir öğretmen davranışı da gelir.

TuzakHer yazılı aracı test sanmaktır; anket, Problem Tarama Listesi ve derecelendirme ölçeği standart ve normlu olmadığı için test dışıdır. İkinci tuzak, tek bir gözleme dayanarak öğrenci hakkında karar vermektir; bütüncüllük ilkesine aykırıdır.

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi test dışı bireyi tanıma tekniklerinden biri değildir?

✓ C. Yetenek testi standart koşullarda uygulanan, norm gruba göre yorumlanan bir test tekniğidir. A olay kaydı gözleme dayalı bir kayıttır; B kimdir bu akranların betimlemesine dayanır; D Problem Tarama Listesi yazılı olduğu için test sanılır ama standart ve normlu değildir, test dışıdır.

✎Boşluk doldurma bireyi tanıma

Standart koşullarda uygulanıp norm gruba göre yorumlanan araçlara denir. Öğrencilerin, verilen betimlemelere uyan arkadaşlarının adını yazdığı teknik tekniğidir. Bütün tekniklerle toplanan bilgilerin bir öğrencide derinlemesine birleştirilmesine denir. Öğrenci hakkında farklı kaynaklardan bilgi toplanması ilkesinin gereğidir.

test teknikleri · kimdir bu · vaka incelemesi · bütüncüllük · sosyometri · süreklilik
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Gözlem ve olay kaydı (anekdot): görüleni yorumdan ayırmak

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDavranışçı psikolojik danışmanın temel varsayımları nelerdir? İşlevsel analiz nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Bilişsel-davranışçı kuramlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Davranışçı danışmaya göre uyumlu ve uyumsuz davranışlar aynı öğrenme ilkeleriyle öğrenilir; bu yüzden yeniden öğrenmeyle değiştirilebilir. Danışman sorunu gözlenebilir davranışlarla tanımlar, işlevsel analizle davranışın öncülünü ve sonucunu belirler, ölçülebilir hedef koyar ve sonucu başlama düzeyiyle karşılaştırarak değerlendirir.

Davranışçı danışma: işlevsel analiz

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bireyi tanımada gözlem türleri nelerdir? Olay kaydı (anekdot) nasıl tutulur?

Kısa cevap: Gözlem, davranışın planlı biçimde izlenip kaydedilmesidir; doğal ortamda ya da düzenlenmiş (yapılandırılmış) bir durumda, gözlemci gruba katılarak ya da katılmadan yapılabilir. Olay kaydı (anekdot), öğrencinin dikkat çeken bir davranışının tarih, saat ve yerle birlikte, yorum katılmadan yazılmasıdır; yorum ayrı bir bölüme konur ve tek kayıtla genelleme yapılmaz.

Bu konunun sonunda: bir gözlemi doğal-yapılandırılmış ve katılımlı-katılımsız boyutlarında sınıflayabilir ve ilkelerine uygun bir olay kaydını yorum karışmış kayıttan ayırabilirsin.

Öğretmenin defterinde iki satır var: “Yusuf bugün yine tembellik yaptı.” ve “12 Ekim, 3. ders: Yusuf grup çalışmasında 25 dakika boyunca kalemini çevirdi, arkadaşının sorusuna cevap vermedi.” Yalnız ikincisi bir gözlem kaydıdır.

Gözlem en doğal tekniktir: öğrencinin ne söylediğini değil, ne yaptığını gösterir. Değerli olması için planlı olmalıdır: ne gözlenecek, ne zaman, kaç kez, hangi ortamda? Değerini düşüren iki tehlike vardır. Birincisi gözlemcinin önyargısıdır: “tembel” diye bilinen öğrencide yalnız tembellik görülür. İkincisi gözlemci etkisidir: gözlendiğini fark eden öğrenci davranışını değiştirir.

Gözlemi iki ayrı soru sınıflar
SoruSeçenekNe demek?
Ortam nasıl?Doğal gözlemDavranış kendi ortamında, müdahale edilmeden izlenir (teneffüs, ders)
Yapılandırılmış (kontrollü) gözlemGözlemci, görmek istediği davranışı ortaya çıkaracak bir durum düzenler
Gözlemci nerede?Katılımlı gözlemGözlemci etkinliğin içindedir, grubun bir parçası gibi davranır
Katılımsız gözlemGözlemci dışarıda kalır, yalnız izler

Gözlem ayrıca sistematik (önceden belirlenmiş davranışlar, belirli aralıklarla, bir kayıt aracıyla) ya da gelişigüzel (planı olmayan, aklında kalanı yazma) olabilir; bireyi tanımada değerli olan sistematik gözlemdir.

Olay kaydı (anekdot)

  • Tarih, saat ve yer yazılır; olay kim, ne yaptı, ne dedi biçiminde nesnel anlatılır.
  • Yorum ayrı bölüme yazılır; “saldırgan, tembel, ilgisiz” gibi sıfatlar olaya karışmaz.
  • Olumlu davranışlar da kaydedilir; yalnız sorunları yazan kayıt öğrencinin resmini bozar.
  • Olaydan hemen sonra yazılır; kayıtlar birikince örüntü aranır, tek kayıttan genelleme yapılmaz.
Akılda kalsın: Olay kaydında önce kamera gibi yaz, sonra ayrı satırda psikolog gibi düşün. “Tembel, saldırgan, ilgisiz” bir gözlem değil, yorumdur. Gözlemi sınıflarken iki soruyu ayrı sor: ortamı kim kurdu, gözlemci nerede duruyor?
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin tuttuğu not ya da yaptığı gözlem verilir; hangi teknik olduğu, doğru tutulup tutulmadığı ya da gözlemin türü sorulur.

TuzakSıfat ve yargı içeren notu (“dikkatsiz davrandı”) olay kaydı saymaktır; olay kaydında yalnız gözlenen davranış yazılır, yorum ayrı durur. İkinci tuzak, katılımlı gözlemi yapılandırılmış gözlemle karıştırmaktır: ilki gözlemcinin rolüyle, ikincisi ortamın düzenlenmesiyle ilgilidir.

?Soru çöz

Bir öğretmenin tuttuğu aşağıdaki notlardan hangisi olay kaydının ilkelerine en uygundur?

✓ A. Tarih, saat ve yer var; olay yargısız anlatılmış, yorum ayrı ve geçici bir dille yazılmış, ayrıca başka gözlemlerle sınanacağı belirtilmiş. B “çekingen” bir yargıdır ve “hiçbir” ile genelleme yapar; C gözlenmemiş bir nedeni olay gibi yazar; D bir not bilgisini ve öneriyi verir, ortada gözlenmiş bir olay yoktur.

⇄Bilgi eşleştirme gözlem → iki boyut

TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Kontrol listesi ve derecelendirme ölçeği: gözlemi yapılandırmak ve puanlama hataları

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBireyi tanımada gözlem türleri nelerdir? Olay kaydı (anekdot) nasıl tutulur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gözlem, davranışın planlı biçimde izlenip kaydedilmesidir; doğal ortamda ya da düzenlenmiş (yapılandırılmış) bir durumda, gözlemci gruba katılarak ya da katılmadan yapılabilir. Olay kaydı (anekdot), öğrencinin dikkat çeken bir davranışının tarih, saat ve yerle birlikte, yorum katılmadan yazılmasıdır; yorum ayrı bir bölüme konur ve tek kayıtla genelleme yapılmaz.

Gözlem ve olay kaydı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kontrol listesi ile derecelendirme ölçeği arasındaki fark nedir? Derecelendirme ölçeğinde hangi hatalar yapılır?

Kısa cevap: Kontrol listesi, bir davranışın ya da özelliğin var olup olmadığını (evet-hayır) işaretlemeye yarar. Derecelendirme ölçeği, davranışın ne sıklıkta ya da hangi düzeyde görüldüğünü sayısal, grafik ya da betimsel derecelerle belirler. Derecelendirmede hale etkisi, cömertlik, katılık, merkezde toplanma ve mantık hatası gibi değerlendirici hataları sık görülür.

Bu konunun sonunda: kontrol listesini derecelendirme ölçeğinden ayırabilir ve bir öğretmenin puanlamasındaki hatayı (halo, cömertlik, katılık, merkezde toplanma, mantık hatası) adlandırabilirsin.

Anaokulu öğretmeni “Ayakkabısını kendisi bağlıyor mu?” sorusuna evet ya da hayır yazıyor; ortaokuldaki rehberlik öğretmeni ise “Grup çalışmasına katılımı” için 1'den 5'e bir sayı işaretliyor.

Bu araçlar gözlemi yapılandırır: neye bakılacağını önceden belirler. Aralarındaki fark sordukları sorudadır: kontrol listesi “var mı?”, derecelendirme ölçeği “ne kadar?” diye sorar.

Üç gözlem aracı yan yana
Kontrol listesiDerecelendirme ölçeğiÖzellik kayıt çizelgesi
SorusuDavranış var mı?Ne sıklıkta, hangi düzeyde?Sınıfta bu özellikler kimde görülüyor?
KayıtEvet-hayır, işaretDereceler: sayısal (1–5), grafik (çizgi üzerinde), betimsel (her derece tanımlı)Satırda öğrenciler, sütunda özellikler; işaret
Ne zaman?Bir becerinin adımları, gelişim basamaklarıDavranışın niteliği ve yoğunluğu önemliyseGrubun genel tablosunu bir bakışta görmek için

Derecelendirmede değerlendirici hataları

Ölçeği dolduran bir insandır; insanın yanılgıları da puana karışır. Hataların bir kısmı bütün öğrencilere aynı yönde uygulanır, bir kısmı bir öğrenciye ya da bir özellik çiftine özgüdür.

Derecelendirme hataları
HataNe olur?Örnek
Hale etkisiÖğrenci hakkındaki genel izlenim, bütün özelliklerin puanına yayılırKibar öğrenciye problem çözmede de yüksek puan
Cömertlik (hoşgörü)Herkese yüksek puan verme eğilimiBütün sınıfa 4 ve 5
Katılık (şiddet)Herkese düşük puan verme eğilimiKimseye 5 vermeyen öğretmen
Merkezde toplanmaUçlardan kaçınıp orta dereceyi işaretlemeHemen herkese 3
Mantık hatasıİlişkili sanılan özelliklere benzer puan verme“Çok kitap okuyan, yazılı anlatımda da iyidir.”

Bu hataları azaltmanın yolları da tabloyu tamamlar: dereceleri davranış örnekleriyle tanımlamak (betimsel ölçek), her özelliği bütün öğrenciler için sırayla puanlamak ve birden çok gözlemcinin puanını karşılaştırmak.

Akılda kalsın: Kontrol listesi ışık anahtarı (açık-kapalı), derecelendirme ölçeği ses düğmesi (az-çok) gibidir. Cömert herkesi yukarı, katı herkesi aşağı, merkeze toplanan herkesi ortaya çeker; hale bir kişinin, mantık hatası bir özellik çiftinin hatasıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurÖğretmenin amacı verilir, en uygun araç sorulur; ya da puanlama yapan öğretmenin davranışı betimlenir, hangi hatayı yaptığı sorulur.

TuzakHale etkisi ile mantık hatasını karıştırmaktır: hale belirli bir öğrenci hakkındaki genel izlenimden doğar, mantık hatası iki özellik arasında varsayılan ilişkiden doğar ve bütün öğrencilere uygulanır. İkinci tuzak, sıklık ya da düzey sorulan durumda kontrol listesini seçmektir.

✎Boşluk doldurma puanlama hatasını adlandır

Sınıfta kibar ve düzenli olan Esra'yı problem çözme becerisinde de en üst dereceden değerlendiren öğretmen hatası yapıyor. “Kimse mükemmel değildir” diyerek hiçbir öğrenciye en yüksek dereceyi vermeyen öğretmenin hatası tır. Öğrencilerini henüz tanımadığı için hemen herkese “orta” işaretleyen öğretmende görülür. Okuma alışkanlığı güçlü her öğrenciyi yazılı anlatımda da başarılı sayan öğretmen ise yapıyor.

hale etkisi · katılık · merkezde toplanma · mantık hatası · cömertlik · gözlemci etkisi

?Soru çöz

Bir sınıf öğretmeni, öğrencilerinin “yönergeyi dinleme” davranışını yalnız gösterip göstermediklerine göre değil, “hiçbir zaman, bazen, sık sık, her zaman” biçiminde ne sıklıkla gösterdiklerine göre değerlendirmek istemektedir. Öğretmenin kullanması gereken araç aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Davranışın sıklığını derecelerle belirlemek derecelendirme ölçeğinin işidir. A kontrol listesi yalnız var-yok bilgisi verir, sıklığı göstermez; B olay kaydı tek tek dikkat çekici olayları yazar, bütün sınıfın bir davranışını derecelendirmez; C sosyometri grup içi seçimleri ölçer, davranış sıklığını değil.
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Sosyometri: sınıfın görünmeyen ilişki haritasını okumak

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGrup kutuplaşması, sosyal kaytarma ve seyirci etkisi nedir? Grup içinde kişinin davranışı nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Kişilik ve sosyal psikoloji). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Grup kutuplaşması, benzer görüşteki kişilerin tartışmadan sonra başlangıçtaki eğilimlerini daha uç noktaya taşımasıdır. Sosyal kaytarma, katkıların tek tek görünmediği ortak işlerde bireyin daha az çaba harcamasıdır. Seyirci etkisi, acil bir durumda orada bulunan kişi sayısı arttıkça herhangi birinin yardım etme olasılığının azalmasıdır; temelinde sorumluluğun dağılması vardır.

Grup süreçleri: kutuplaşma, kaytarma, seyirci etkisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sosyometri nedir, nasıl uygulanır? Sosyogramda yıldız, ihmal edilen ve reddedilen öğrenci ile klik nasıl okunur?

Kısa cevap: Sosyometri, Jacob L. Moreno'nun geliştirdiği, grup üyelerinin belirli bir etkinlik için birbirlerini seçmesine dayanan tekniktir. Seçimler sosyometrik tabloya ve sosyograma dökülür. En çok seçilen yıldız, hiç seçilmeyen ihmal edilen, olumsuz seçimleri toplayan reddedilen öğrencidir; birbirini seçenler karşılıklı seçim, yalnız kendi aralarında seçim yapan küçük grup kliktir.

Bu konunun sonunda: bir sosyometrik tablo ya da sosyogramdan yıldız, ihmal edilen, reddedilen öğrenciyi, karşılıklı seçimi ve kliği okuyabilir ve sosyometri uygulamasının ilkelerini söyleyebilirsin.

Sınıf rehber öğretmeni dönemin dördüncü haftasında öğrencilere bir kâğıt dağıtıyor: “Fen projesinde aynı masada çalışmak istediğin iki arkadaşını yaz. İstersen birlikte çalışmak istemediğin bir arkadaşını da yazabilirsin.”

Sosyometri, öğretmenin dışarıdan göremediği kabul ve dışlanma ilişkilerini görünür kılar. Doğru sonuç vermesi için uygulama ilkeleri vardır:

  • Gerçek bir ölçüt: seçim, gerçekten yapılacak bir etkinlik için istenir ve gruplar seçimlere göre kurulur; sonuç uygulanmazsa öğrenciler bir sonraki uygulamada ciddi seçim yapmaz.
  • Tanışıklık: öğrenciler birbirini tanıyacak kadar birlikte olmuş olmalıdır.
  • Gizlilik: seçimler gizli yapılır, sonuçlar öğrencilere açıklanmaz, kimse etiketlenmez.
  • Geçicilik: sonuç ölçüte ve zamana göre değişir; tek uygulamayla kalıcı yargıya varılmaz, belli aralıklarla tekrarlanır.

Tabloyu ve sosyogramı okumak

Seçimler önce sosyometrik tabloya (matris) işlenir: satırlar seçeni, sütunlar seçileni gösterir; sütun toplamları her öğrencinin aldığı seçimi verir. Sonra sosyograma dökülür: öğrenciler daire, seçimler ok olur. Yıldız en çok olumlu seçim alan öğrencidir. Hiç olumlu seçim almayan öğrenci, olumsuz seçim de almıyorsa ihmal edilen (yalnız), olumsuz seçimleri topluyorsa reddedilen (itilen) öğrencidir; bu ayrım ancak olumsuz seçim sorulduysa yapılabilir. Birbirini seçen iki öğrenci karşılıklı seçim, yalnız birbirini seçip dışarıya seçim vermeyen küçük grup klik oluşturur.

Fen projesi sosyometrisi: seçen (satır) → seçilen (sütun); + olumlu, − olumsuz seçim
SeçenAliBanuCemDuruEfeFatmaGül
Ali++−
Banu++−
Cem++−
Duru+−+
Efe++−
Fatma++−
Gül−++
Aldığı +2523200
Aldığı −0020005
Sosyogram olumlu seçimleri gösterir; ihmal edilen ile reddedilen öğrenciyi ayırmak için tablodaki olumsuz seçimlere de bakılır.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: seçilme oranı (sosyometrik indeks)

Öğrencilerin aldığı seçim sayısı, sınıf mevcudu farklı gruplarda karşılaştırılacaksa orana çevrilir: aldığı seçim ÷ (grup mevcudu − 1). Yedi kişilik grupta beş seçim alan bir öğrencinin oranı 5 ÷ 6 ≈ 0,83'tür.

Akılda kalsın: Sosyogramda üç şeye bak: okların biriktiği daire yıldız, hiç ok gelmeyen daire ihmal ya da red (tabloya bak: olumsuz seçim var mı?), okların içeride döndüğü küçük grup klik. Sonuç sınıfa açıklanmaz, gruplar seçimlere göre kurulur.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sosyogram, sosyometrik tablo ya da seçimlerin anlatımı verilir; yıldız, ihmal edilen, reddedilen öğrenci, karşılıklı seçim ya da klik sorulur; uygulama ilkesine aykırı öğretmen davranışı da gelir.

TuzakYalnız olumlu seçim sorulan bir uygulamada hiç seçilmeyen öğrenciyi “reddedilen” saymaktır; doğru yorum “ihmal edilen”dir. İkinci tuzak, sonuçları sınıfa duyurmayı ya da seçimlere uymayan gruplar kurmayı olağan saymaktır.

?Soru çöz

Yukarıdaki sosyometrik tablo ve sosyograma göre aşağıdaki yorumlardan hangileri doğrudur?

I. Banu grubun yıldızıdır.
II. Ali, Banu ve Cem bir klik oluşturur.
III. Gül ihmal edilen öğrencidir.

✓ B. Banu beş olumlu seçimle en çok seçilendir (I); Ali, Banu ve Cem yalnız birbirlerini seçip dışarıya seçim vermez (II). A II'yi atlar, oysa üçü kapalı bir grup oluşturur; C ve D'deki III yanlıştır: Gül hiç olumlu seçim almamış ama beş olumsuz seçim almıştır, ihmal edilen değil reddedilen öğrencidir.

✎Boşluk doldurma sosyogramı oku

Tabloya göre Fatma hiç olumlu ve olumsuz seçim almadığı için öğrencidir. Beş olumsuz seçim alan Gül ise öğrencidir. Birbirini seçen Duru ile Efe bir oluşturur.

ihmal edilen · reddedilen · karşılıklı seçim · yıldız · klik
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Kimdir bu, otobiyografi ve zaman çizelgesi: arkadaşların ve öğrencinin kendi gözünden

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSosyometri nedir, nasıl uygulanır? Sosyogramda yıldız, ihmal edilen ve reddedilen öğrenci ile klik nasıl okunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sosyometri, Jacob L. Moreno'nun geliştirdiği, grup üyelerinin belirli bir etkinlik için birbirlerini seçmesine dayanan tekniktir. Seçimler sosyometrik tabloya ve sosyograma dökülür. En çok seçilen yıldız, hiç seçilmeyen ihmal edilen, olumsuz seçimleri toplayan reddedilen öğrencidir; birbirini seçenler karşılıklı seçim, yalnız kendi aralarında seçim yapan küçük grup kliktir.

Sosyometri ve sosyogram

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kimdir bu tekniği nedir, sosyometriden farkı nedir? Otobiyografi ve zaman çizelgesi nasıl uygulanır?

Kısa cevap: Kimdir bu tekniğinde öğrenciler, verilen olumlu ve olumsuz betimlemelere (“herkese yardım eden”, “sık sık kavga eden”) uyan arkadaşlarının adını yazar; öğrencinin akranlarınca nasıl algılandığı ortaya çıkar. Otobiyografide öğrenci yaşamını serbestçe ya da verilen başlıklarla kendi gözünden yazar. Zaman çizelgesinde belirli bir sürede yaptığı etkinlikleri ve bunlara ilişkin duygu ve düşüncelerini kaydeder.

Bu konunun sonunda: bir yönergenin kimdir bu, otobiyografi ya da zaman çizelgesine ait olduğunu söyleyebilir ve kimdir bu tekniğini sosyometriden ayırabilirsin.

“Sınıfta en çok kim güldürür?” sorusuna yirmi öğrenci Kaan'ın adını yazıyor; Kaan'ın otobiyografisindeki ilk cümle ise “Bu okulda kimse beni gerçekten tanımıyor.”

Kimdir bu tekniğinde betimlemeler hem olumlu hem olumsuz olur; bir betimlemeye birden çok ad yazılabilir ya da hiç ad yazılmayabilir. Her öğrencinin aldığı olumlu ve olumsuz betimlemeler sayılır ve karşılaştırılır. Küçük yaşlarda oyunlaştırılarak (“Bil bakalım kim?”) uygulanır. En çok sosyometriyle karıştırılır; ikisi de akranlardan bilgi alır ama farklı soruyu sorar.

Sosyometri mi, kimdir bu mu?
SosyometriKimdir bu
Öğrenciye sorulan“Bu etkinlik için kimi seçersin?”“Bu betimleme kime uyar?”
Ne ortaya çıkar?Grup içi ilişkiler: kabul, dışlanma, alt gruplarÖğrencinin akranlarınca hangi özellikleriyle algılandığı
SonuçYıldız, ihmal edilen, reddedilen, klik; sosyogramOlumlu ve olumsuz betimleme sayıları
SonrasındaGruplar seçimlere göre kurulurUygulamaya dönük bir söz verilmez

Otobiyografi yapılandırılmış (başlıklar ya da sorular verilir: “Ailemde ben”, “Beni en çok üzen olay”) ya da yapılandırılmamış (serbest yaşam öyküsü) olabilir. Öğrencinin kendi algısını, önem verdiklerini ve duygularını gösterir. Sınırlılığı da buradan gelir: öğrenci seçici yazar, yazma becerisi ve öğretmene güveni metni etkiler. Bu yüzden not verilmez, gizli tutulur ve öteki bilgilerle birlikte yorumlanır.

Zaman çizelgesinde öğrenci bir gün ya da hafta boyunca saat saat ne yaptığını ve o sırada ne hissettiğini, ne düşündüğünü yazar. Zaman kullanımını, ilgi alanlarını ve günlük yaşam örüntülerini (ders çalışma saatinin hep ekranla geçmesi gibi) görünür kılar.

Akılda kalsın: Üç ayna: kimdir bu “Arkadaşları onu nasıl görüyor?”, otobiyografi “O kendini nasıl görüyor?”, zaman çizelgesi “Günü nasıl geçiyor, bu ona ne hissettiriyor?” Sosyometri seçim, kimdir bu betimleme ister.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama betimlenir, tekniğin adı sorulur; ya da tekniğin özelliği olmayan ifade aranır.

TuzakSosyometri ile kimdir bu tekniğini karıştırmaktır: seçim yapılıyorsa sosyometri, betimlemeye uyan kişi aranıyorsa kimdir bu. İkinci tuzak, otobiyografiyi nesnel bir olgu kaynağı saymaktır; öğrencinin kendi algısını verir, öteki tekniklerle sınanır.

✎Boşluk doldurma yönergenin tekniğini adlandır

“Okul bahçesinin düzenlenmesinde birlikte çalışmak istediğin üç arkadaşını yaz.” yönergesi tekniğine aittir. “Şu cümlelere uyan arkadaşlarının adını yaz: ‘Yeni gelenlerle hemen arkadaş olur.’ ‘Başkalarının eşyasını izinsiz alır.’” yönergesi tekniğidir. “‘Çocukluğum’, ‘Ailemde ben’, ‘Beni en çok üzen olay’ başlıklarıyla kendi yaşamını yaz.” diyen öğretmen yapılandırılmış bir istiyor. “Bu hafta okul dışındaki her saatini neyle geçirdiğini ve o sırada nasıl hissettiğini tabloya yaz.” yönergesi ise tekniğidir.

sosyometri · kimdir bu · otobiyografi · zaman çizelgesi · anket · Problem Tarama Listesi

?Soru çöz

Kimdir bu tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Seçimlere göre çalışma grubu kurmak sosyometrinin ilkesidir; kimdir bu tekniğinde öğrenci seçim yapmaz, betimlemeye uyan kişiyi yazar. A betimlemelerin olumlu ve olumsuz olması tekniğin yapısıdır; B bir betimlemeye birden çok ad yazılabilir; D tekniğin temel amacı akranların algısını görmektir.
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Anket, Problem Tarama Listesi ve görüşme: öğrenciye doğrudan sormak

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPsikolojik danışmada ilk görüşmede neler yapılır? Yapılandırma nedir, gönderilmiş danışanla nasıl çalışılır?Bağlantılı konudan (Bireyle psikolojik danışma). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk görüşmede amaç ilişkiyi başlatmak, danışanın başvuru nedenini ve beklentisini anlamak ve süreci yapılandırmaktır. Yapılandırma; görüşmelerin süresini, sıklığını ve yaklaşık sayısını, gizliliği ve sınırlarını, danışan ile danışmanın rollerini açıklamaktır. Okulda karşılanamayacak bir ihtiyaç fark edilirse sevk de bu aşamada planlanır.

İlk görüşme ve yapılandırma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anket, Problem Tarama Listesi ve görüşme bireyi tanımada nasıl kullanılır? Aralarındaki fark nedir?

Kısa cevap: Anket, yazılı sorularla çok kişiden kısa sürede bilgi toplar; açık ya da kapalı uçlu sorular içerir. Problem Tarama Listesi, öğrencinin yaşadığı sorunları hazır bir listeden işaretlediği test dışı bir araçtır; bireysel ve sınıf düzeyinde ihtiyaç belirlemede kullanılır, tanı koymaz. Görüşme, öğrenci ya da veliyle yüz yüze, amaçlı, sözlü bilgi toplamadır; yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ya da yapılandırılmamış olabilir.

Bu konunun sonunda: bir amaç için anket, Problem Tarama Listesi ya da görüşmeden uygun olanı seçebilir ve görüşmenin yapılandırılma düzeylerini ayırt edebilirsin.

Rehberlik öğretmeni yıllık planı hazırlarken dokuzuncu sınıfların en çok hangi konularda zorlandığını bilmek istiyor; üç yüz öğrenciyle tek tek görüşmesi ise mümkün değil.

Bu üç tekniğin ortak yanı, bilgiyi doğrudan öğrenciden almalarıdır; farkları genişlik ile derinlik arasındadır. Anket çok kişiye aynı anda ulaşır ama yüzeyde kalır; adsız uygulanırsa içtenlik artar. İyi bir ankette her soru tek bir konuyu sorar ve cevabı yönlendirmez (“Okulumuzun harika kantini hakkında ne düşünüyorsun?” yönlendirir).

Problem Tarama Listesi ders çalışma, aile, arkadaşlık, gelecek kaygısı, sağlık gibi alanlarda hazır sorun maddeleri içerir; öğrenci yaşadıklarını işaretler. Sonuçlar iki düzeyde kullanılır: sınıf ve okul geneli için rehberlik programının önceliklerini belirlemek, tek tek öğrenciler için kimlerle görüşme yapılacağına karar vermek. Yazılı olduğu için test sanılır ama standart ve normlu değildir, tanı koymaz.

Görüşme en derin bilgiyi verir: öğrencinin sözlerinin yanında ses tonu ve beden dili de bilgi kaynağıdır. Bireyi tanımadaki bilgi toplama görüşmesinin amacı bilgidir; Bireyle psikolojik danışma sayfasında gördüğümüz danışma görüşmesinin amacı ise yardım ilişkisidir. Beceriler ortaktır: açık uçlu soru, dinleme, yansıtma.

Doğrudan sormanın üç yolu
AnketProblem Tarama ListesiGörüşme
Kime?Çok kişiye aynı andaSınıf ya da okul genelineTek kişiye, yüz yüze
Ne verir?Görüş, ilgi, ihtiyaçSorun alanları, ihtiyaçların sırasıAyrıntı, duygu, sözsüz ipucu
SınırlılıkDerinlik az; içtenliğe bağlıYalnız listedeki sorunlar; tanı koymazZaman alır; görüşmecinin becerisine bağlı

Görüşme yapısına göre üçe ayrılır: yapılandırılmış görüşmede sorular ve sırası önceden sabittir; yarı yapılandırılmış görüşmede ana sorular hazırdır ama sıra ve ek sorular esnektir; yapılandırılmamış görüşmede yalnız konu bellidir, akış serbesttir.

Akılda kalsın: Genişlik mi derinlik mi? Çok kişiden hızlı bilgi → anket; sorun alanlarını taramak → Problem Tarama Listesi; bir öğrencinin hikâyesine inmek → görüşme.
Sınavda

Nasıl sorulurRehberlik öğretmeninin amacı verilir; en uygun teknik sorulur; görüşme türleri de öncüllerle yoklanır.

TuzakProblem Tarama Listesini kişilik testi ya da tanı aracı sanmaktır; test dışıdır ve yalnız öğrencinin işaretlediği sorunları gösterir. İkinci tuzak, öğrenciyle yapılan her görüşmeyi psikolojik danışma saymaktır; bilgi toplamak için yapılan görüşme bir bireyi tanıma tekniğidir.

?Soru çöz

Bir Anadolu lisesine yeni atanan rehberlik öğretmeni Seda Hanım, 360 dokuzuncu sınıf öğrencisi için yıllık rehberlik planını hazırlamaktadır. Geçen yıldan kalan dosyalarda yalnız birkaç öğrenciyle yapılmış görüşme notları vardır. Sınıf rehber öğretmenleri ise birbirini tutmayan izlenimler aktarmaktadır: biri “Bizim sınıfta en büyük sorun ders çalışma” derken öteki “Bence asıl dert arkadaşlık” demektedir. Seda Hanım, ders çalışma, aile, arkadaşlık, sağlık ve gelecek kaygısı alanlarından hangilerinin okulda öncelikli olduğunu görmek, ayrıca bu alanlarda yoğun güçlük yaşadığını belirten öğrencileri bireysel görüşmeye çağırmak istemektedir. Dönemin ilk haftalarında her öğrenciyle tek tek görüşmeye zamanı yoktur.

Seda Hanım'ın bu iki amacı birlikte karşılamak için kullanabileceği en uygun teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Vakadaki üç ipucu (360 öğrenci, hazır sorun alanları, hem okul önceliği hem görüşülecek öğrenci) aynı aracı gösterir: sorun maddelerini işaretleten, sonucu hem sınıf ve okul düzeyinde hem tek tek öğrenci düzeyinde kullanılan Problem Tarama Listesi. B kimdir bu akranların bir öğrenciyi nasıl algıladığını gösterir, sorun alanlarını taramaz; C ev ziyareti tek bir ailenin ortamını tanımaya yöneliktir; D vaka incelemesi tek öğrenci üzerinde derinlemesine çalışmadır, bütün okula uygulanmaz.

?Soru çöz

Bireyi tanımada görüşme tekniğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Yarı yapılandırılmış görüşmede ana sorular önceden hazırlanır, sıra ve ek sorular esnektir.
II. Ankete göre aynı sürede daha çok kişiden bilgi toplanmasını sağlar.
III. Görüşmecinin gözlediği sözsüz ipuçları da bilgi kaynağıdır.

✓ D. Yarı yapılandırılmış görüşmenin tanımı (I) ve sözsüz ipuçlarının değeri (III) doğrudur. A III'ü atlar, oysa ses tonu ve beden dili görüşmeyi anketten ayıran kazançtır; B ve C'deki II tersidir: çok kişiden kısa sürede bilgi toplamak anketin üstünlüğüdür, görüşme zaman alır.
TEKNİK · BİREYİ TANIMA

Ev ziyareti, genogram ve vaka incelemesi: bilgiyi aileye uzatmak ve birleştirmek

Rehberlik ÖABT · Bireyi tanıma · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAile danışmasında sistem yaklaşımı nedir? Bowen, Minuchin ve Satir'in temel kavramları nelerdir?Bağlantılı konudan (Postmodern ve sistemik yaklaşımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sistemik yaklaşım sorunu bireyde değil aile sisteminin işleyişinde arar; okula sorunla gelen çocuk ailenin belirlenmiş hastası olabilir. Bowen benliğin farklılaşmasını, üçgenleşmeyi ve kuşaklararası aktarımı; Minuchin alt sistemleri, sınırları ve hiyerarşiyi; Satir özsaygıyı ve iletişim duruşlarını (yatıştırıcı, suçlayıcı, aşırı mantıklı, ilgisiz, tutarlı) öne çıkarır.

Aile danışması: Bowen, Minuchin, Satir

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ev ziyareti, genogram ve vaka incelemesi nedir? Bireyi tanıma bilgileri nasıl birleştirilir?

Kısa cevap: Ev ziyareti, öğrencinin aile ortamını yerinde tanımak ve okul-aile iş birliğini güçlendirmek için ailenin onayıyla, önceden belirlenmiş amaç ve randevuyla yapılır. Genogram, en az üç kuşağı kapsayan, aile üyelerini ve aralarındaki ilişkileri simgelerle gösteren aile şemasıdır. Vaka incelemesi, bir öğrenci hakkında bütün tekniklerle toplanan bilgilerin derinlemesine birleştirilip yardım planına dönüştürülmesidir.

Bu konunun sonunda: ev ziyaretinin ne zaman ve nasıl yapılacağını söyleyebilir, genogramı sosyogramdan ayırabilir ve vaka incelemesinin adımlarını sıralayabilirsin.

Üç aydır her pazartesi okula gelmeyen Mert için gözlem notları, devamsızlık çizelgesi, sosyometri sonucu ve veli görüşmesi ayrı dosyalarda duruyor; hiçbiri tek başına “Neden pazartesi?” sorusunu cevaplamıyor.

Ev ziyareti öğrenciyi doğal aile ortamında görmeyi ve aileyle güvene dayalı bir iş birliği kurmayı sağlar. İlkeleri bellidir: ailenin izni ve önceden alınmış randevu, önceden belirlenmiş bir amaç, denetim ya da yargılama havası taşımayan bir tutum ve gözlenenlerin gizli tutulması; habersiz ziyaret yapılmaz.

Genogram, aile ağacının danışma için geliştirilmiş biçimidir: kareler erkekleri, daireler kadınları, çizgiler evlilik, ayrılık ve çocukları gösterir; ilişkilerin niteliği (yakın, çatışmalı, kopuk) ayrı çizgilerle işaretlenir. En az üç kuşağı kapsadığı için ailede tekrar eden örüntüleri (meslek seçimleri, ayrılıklar, üstlenilen roller) görünür kılar; kariyer danışmanlığında meslek genogramı olarak da kullanılır. Sınıftaki ilişkileri gösteren sosyogramla karıştırılmamalıdır.

Vaka incelemesi: parçaları birleştirmek

Vaka incelemesi ayrı bir teknik olmaktan çok bütün tekniklerin buluştuğu yerdir. Özel yardım gerektiren bir öğrenci için gözlem, görüşme, sosyometri, ev ziyareti, test sonuçları ve okul kayıtları bir araya getirilir. Bilgiler çoğu zaman öğrencinin öğretmenleri, yönetici, veli ve rehberlik öğretmeninin katıldığı bir vaka konferansında birlikte yorumlanır. Mert'in dosyası bunun nasıl işlediğini gösterir:

Mert'in dosyası: her teknik bir parça verir
TeknikVerdiği parça
Olay kaydıPazartesi geldiği nadir günlerde ilk derslerde esniyor, başını sıraya koyuyor.
Sosyometriİki karşılıklı seçimi var; ihmal edilmiş ya da reddedilmiş değil.
Veli görüşmesiHafta sonlarını başka şehirdeki babasının yanında geçiriyor.
Ev ziyareti, genogramAnne ve baba ayrı; dönüş yolculuğu pazar gecesi yarıyı buluyor.
Vaka incelemesiDevamsızlığın kaynağı akran sorunu değil, hafta sonu düzeni; aileyle dönüş saati planlanıyor, izleniyor.
Ek bilgi: bilgiler nerede saklanır?

Toplanan bütün bilgiler öğrencinin kişisel dosyasında birikimli olarak ve gizlilik içinde saklanır; kimlerin hangi bilgiye erişebileceğini Meslek etiği ve yasal konular sayfasında göreceğiz.

Sınavda en çok karışan çiftler aynı dalda durur: sosyometri ile kimdir bu, kontrol listesi ile derecelendirme ölçeği, anket ile Problem Tarama Listesi.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Vaka incelemesi bir teknik değil, yap-bozun tamamlandığı masadır. Genogram için “üç kuşak, simge, örüntü”, ev ziyareti için “izin, randevu, amaç”. Genogram aileyi, sosyogram sınıfı çizer.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uygulama verilir, tekniğin adı sorulur; vaka incelemesinin adımları sıralatılır ya da ev ziyaretinde yapılmaması gereken davranış aranır.

TuzakVaka incelemesini tek bir görüşme ya da tek bir teknik sanmaktır; birden çok teknikten gelen bilginin birleştirilmesidir. İkinci tuzak, genogramı sosyogramla karıştırmaktır: aile kuşaklarını gösteren şema genogram, sınıftaki seçimleri gösteren şema sosyogramdır.

Hepsi bir arada: test dışı teknikler
TeknikNe sağlar?Soruda ipucu
Test dışı / testTest dışı: standart değil, nitel; test: standart, norma dayalıNorm tablosu varsa test tekniği
Gözlem, olay kaydıDoğal ya da yapılandırılmış gözlem; tarihli, yorumsuz kayıtYorum ayrı bölümde, tek kayıtla genelleme yok
Kontrol listesi, derecelendirmeVar-yok işareti / kademeli puan; puanlama hatalarıGenel izlenim her maddeye yayılıyorsa halo
SosyometriSınıf içi ilişki haritası; yıldız, ihmal edilen, reddedilen, klikHiç seçilmeyen ve reddedilmeyen = ihmal edilen
Kimdir bu, otobiyografiAkran gözünden özellikler / öğrencinin kendi gözünden yaşamıBetimlemeye uyan arkadaşı yazmak = kimdir bu
Anket, PTL, görüşmeÇok öğrenciden hızlı bilgi; sorun taraması; yüz yüze derin bilgiYıllık plan öncesi sorun taraması = Problem Tarama Listesi
Ev ziyareti, genogram, vakaAile ortamı; kuşaklar arası örüntü; bilgilerin birleştirilmesiÜç kuşak aile şeması = genogram

Kendini yokla

  • □ Bir tekniğin test dışı mı test tekniği mi olduğunu ayırt edebiliyorum.
  • □ Gözlem türlerini ayırıp ilkelere uygun bir olay kaydını seçebiliyorum.
  • □ Derecelendirme ölçeğindeki puanlama hatalarını adlandırabiliyorum.
  • □ Sosyogramdan yıldız, ihmal edilen, reddedilen öğrenciyi ve kliği okuyabiliyorum.
  • □ Kimdir bu, otobiyografi ve zaman çizelgesini yönergesinden tanıyabiliyorum.
  • □ Bir amaç için anket, Problem Tarama Listesi ya da görüşmeden uygun olanı seçebiliyorum.
  • □ Genogramı sosyogramdan ayırıp vaka incelemesinin adımlarını sıralayabiliyorum.

↕Sıralama vaka incelemesinin adımları

  1. Öğretmenler, veli ve rehberlik öğretmeni vaka konferansında bilgileri birlikte yorumlar.
  2. Planın uygulanmasından sonra devamsızlığın nasıl değiştiği izlenir ve değerlendirilir.
  3. Öğrencinin üç aydır pazartesileri okula gelmediği, incelenecek sorun olarak tanımlanır.
  4. Aileyle birlikte pazar dönüş saatini öne çeken bir yardım planı hazırlanır ve uygulanır.
  5. Gözlem, sosyometri, veli görüşmesi ve ev ziyaretiyle bilgi toplanır.

?Soru çöz

Bir psikolojik danışman, meslek seçiminde kararsız kalan öğrencisiyle birlikte büyükanne ve büyükbabalarından kardeşlerine kadar ailesindeki kişileri ve bu kişilerin mesleklerini simgelerle gösteren bir şema hazırlamıştır. Danışmanın kullandığı teknik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Üç kuşağı simgelerle gösteren ve meslek örüntülerini görünür kılan aile şeması genogramdır. A sosyogram sınıf içi seçimleri gösterir, aileyi değil; C otobiyografi öğrencinin kendi yaşamını yazmasıdır, şema değildir; D zaman çizelgesi öğrencinin gün ya da hafta içindeki etkinliklerini kaydeder.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki danışan davranışlarından hangileri psikolojik danışmada direnç belirtisi olarak değerlendirilebilir?

I. Babasıyla ilişkisine gelindiğinde her seferinde şaka yapıp konuyu kapatması
II. Verilen ev ödevini yapıp sonuçlarını ayrıntılı anlatması
III. Üst üste iki görüşmeyi “unutması”

✓ C. Zorlayıcı konuyu şakayla kapatmak (I) ve görüşmeleri tekrar tekrar unutmak (III) değişime karşı koymanın tipik biçimleridir. A III'ü dışarıda bırakır, oysa randevu unutmak klasik direnç belirtisidir; B ve D'deki II sürece etkin katılımdır, direncin tersidir.Kaynak: Bireyle psikolojik danışma · Direnç ve sonlandırma

?Soru 2

Bir okul psikolojik danışmanı, anne babası yakın zamanda boşanan ve bu konuda kendini yalnız hissettiğini söyleyen dokuz öğrenciyle on hafta sürecek, yeni üye alınmayacak bir grup kurmuştur. Grupta üyeler duygularını paylaşacak, birbirlerinden destek alacak ve kendi tepkilerini fark edecektir. Bu grup aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Üyeler normal gelişim içindedir; amaç bilgi vermek değil, ortak bir yaşantıyı etkileşim ve paylaşım yoluyla çalışmaktır. A rehberlik grubunda planlı içerikle bilgi ve beceri kazandırılır; C görev grubu bir işi bitirmek için toplanır; D psikoterapi grubu ruh sağlığı bozukluğunun klinik tedavisidir, boşanma yaşantısı tek başına bozukluk değildir.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Grup türleri

?Soru 3

Danışan: “Arkadaşlarım hafta sonu bir plan yapmışlar, bana haber vermemişler. Neyse, çok da önemli değil, ben de ders çalıştım zaten.” Psikolojik danışmanın aşağıdaki cevaplarından hangisi ileri düzey empatiye örnektir?

✓ B. Danışan kırgınlığını söylemiyor, “önemli değil” diyerek örtüyor; danışman sezdirilen bu duyguya ve dışlanmanın anlamına uzanıyor. A yalnız olayı geri veren içerik yansıtmadır, temel düzeydedir; C asıl konudan uzaklaşan kapalı uçlu sorudur; D ne yapacağını söyleyen öğüttür.Kaynak: Bireyle psikolojik danışma · Yansıtma, özetleme, somutlaştırma

?Soru 4

Bir grup liderinin oturumlarda kullandığı aşağıdaki cümlelerden hangileri bağlama becerisine örnektir?

I. “Aslı, az önce Mert de babasıyla konuşamamaktan söz etti; bu konuda ona ne söylemek istersin?”
II. “Bugün oturumu burada bitiriyoruz; konuştuklarımızı kısaca toparlayalım.”
III. “Burak'ın anlattığı yalnızlık ile Elif'in geçen hafta anlattığı içine kapanma arasında bir benzerlik görüyorum; ikiniz bunu nasıl görüyorsunuz?”

✓ C. I ve III'te lider iki üyenin yaşantısı arasında köprü kurup onları birbirine yöneltiyor; bu bağlamadır. A III'ü dışarıda bırakır, oysa farklı oturumlardaki iki üyeyi buluşturmak da bağlamadır; B ve D'deki II oturumu toparlayıp kapattığı için sonlandırma ve özetlemedir.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Grup liderinin becerileri

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi çözüm odaklı kısa danışma ve öyküsel terapi gibi postmodern yaklaşımların ortak varsayımlarından biri değildir?

✓ A. Doğru yorumu bilen uzman danışman modern kuramların, özellikle psikanalitik yaklaşımın varsayımıdır; postmodern danışman “bilmeyen” ve merak eden bir ortaktır. B sosyal inşacılığın temelidir; C her iki yaklaşımın danışana bakışıdır; D öyküsel terapinin alternatif öykü, çözüm odaklı danışmanın birden çok çözüm fikrine dayanır.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · Dört yaklaşım ve kuram haritası

?Soru 6

Kapalı gruplarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Süreç boyunca gruba yeni üye alınmaz.
II. Üyeler arasında güven ve birliktelik açık gruplara göre daha kolay gelişir.
III. Hastanede sürekli değişen hasta gruplarıyla çalışmaya daha uygundur.

✓ B. Kapalı grup aynı üyelerle başlayıp bittiği (I) için üyeler birbirini tanır, güven ve birliktelik daha kolay kurulur (II). A II'yi dışarıda bırakır, oysa sabit üye kapalı grubun en büyük kazancıdır; C ve D'deki III açık grubun özelliğidir, üyeleri sürekli değişen ortamlara açık grup uyar.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Grubu oluşturmak

?Soru 7

Çözüm odaklı yaklaşımı benimseyen bir psikolojik danışman, ilk görüşmenin sonunda danışanına şunu söylemiştir: “Bir sonraki görüşmemize kadar okulda ve evde sürmesini istediğin şeylere dikkat et ve gelince bana anlat.” Danışmanın bu uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Danışanın dikkati, yaşamında zaten iyi giden ve sürmesini istediği şeylere yöneltiliyor; bu ilk görüşme formül görevidir. A mucize sorusu sorunun çözüldüğü bir geleceği betimletir, gözlem ödevi vermez; B ölçeklemede 0–10 arasında puan istenir; C dışsallaştırma sorunu kişiden ayıran öyküsel terapi tekniğidir.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · Mucize, istisna, ölçekleme, başa çıkma

?Soru 8

Bir öğrenci, sınıf rehber öğretmenine her konuda “Siz nasıl uygun görürseniz öyle yaparım hocam.” demekte, kendi isteğini hiç dile getirememektedir. Transaksiyonel analize göre öğrencinin bu tutumu daha çok hangi ego durumundan kaynaklanır?

✓ C. Kendi isteğini bastırıp yetişkinin beklentisine boyun eğmek Uyumlu Çocuk'un işaretidir. A Eleştirel Ebeveyn kural koyar ve yargılar, boyun eğmez; B Yetişkin bilgiye dayanıp kendi kararını verirdi; D Besleyici Ebeveyn bakım ve şefkat sunar, burada öğrenci bakım vermiyor, onay bekliyor.Kaynak: Postmodern ve sistemik yaklaşımlar · Transaksiyonel analiz: ego durumları

?Soru 9

Bir rehberlik öğretmeni, sınav kaygısıyla başvuran öğrenciyle ilk görüşmesinde aşağıdakileri yapmıştır.

I. Görüşmelerin haftada bir ve kırk dakika olacağını söylemiştir.
II. Paylaşılanların hangi durumlarda gizli tutulamayacağını açıklamıştır.
III. Öğrencinin kaygısının, ailesinin beklentilerini karşılayamama korkusundan kaynaklanabileceğini söylemiştir.

Bu davranışlardan hangileri yapılandırmaya örnektir?

✓ A. Süre ve sıklığı (I) ve gizliliğin sınırlarını (II) açıklamak sürecin çerçevesini çizer; yapılandırmadır. B, C ve D'deki III, kaygıya bir neden önerdiği için yorumdur; sürecin kuralı değil sorunun açıklamasıdır, üstelik ilk görüşmede verildiği için erken bir yorumdur.Kaynak: Bireyle psikolojik danışma · İlk görüşme ve yapılandırma

?Soru 10

Sınav kaygısıyla baş etme grubu için ön görüşme yapan bir rehberlik öğretmeni, aşağıdaki adaylardan hangisini gruba almayıp önce bireysel destek sağlamalı ve gerekirse sevk etmelidir?

✓ C. Kendine zarar verme düşüncesi akut bir risktir; öncelik bireysel destek, güvenliğin sağlanması ve gerekirse sevktir, grup bu ihtiyacı karşılayamaz. A grubun amacına uygun bir sorun ve paylaşma isteği taşır; B çekingenlik dışlama nedeni değildir, grupta çalışılabilir; D değişme isteği aranan bir ölçüttür.Kaynak: Grupla psikolojik danışma · Grubu oluşturmak
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Rehberlik ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →