Meslek etiği: yasa, ahlak ve etik kurallar; danışmanın temel etik ilkeleri
Rehberlik ÖABT · Etik ve mevzuat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaPsikolojik danışma ilişkisinin özellikleri nelerdir? Psikolojik danışma rehberlik ve psikoterapiden nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Bireyle psikolojik danışma). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Psikolojik danışma, uzman bir psikolojik danışmanla danışan arasında kurulan amaçlı, gönüllülüğe ve gizliliğe dayanan, süresi ve kuralları belli bir yardım ilişkisidir. Rehberlik hizmetlerinin çekirdeğidir; normal gelişim içindeki bireyin kendini anlamasına, karar vermesine ve sorunlarını çözmesine yardım eder. Kararı danışan verir, danışman öğüt vermez.
Danışma ilişkisi ve özellikleri
✎Konu anlatımı
Psikolojik danışmada temel etik ilkeler nelerdir? Türk PDR Derneği Etik Kuralları ile MEB Etik Yönergesi'nde hangi ilkeler yer alır?
Kısa cevap: Meslek etiği, meslek örgütünün belirlediği ve önceliği danışanı ve toplumu korumak olan davranış ilkeleridir. Kaynaklarda beş temel ilke öne çıkar: özerklik, zarar vermeme, yarar sağlama, adalet ve sadakat. Türk PDR Derneği Etik Kuralları altı temel ilke sayar; MEB Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Etik Yönergesi ise yetkinlik, dürüstlük, gizlilik, duyarlılık, bilimsellik ve sorumluluğu esas alır.Bu konunun sonunda: bir danışman davranışının hangi etik ilkeyle tutarlı ya da çelişkili olduğunu söyleyebilir, etik kuralın önceliğinin danışanı korumak olduğunu açıklayabilir ve MEB Yönergesi ile Dernek kurallarının ilke listelerini ayırabilirsin.
Bu sayfayı nasıl çalışmalı? ÖABT Rehberlik'te bu alandan yaklaşık 2 soru gelir: en çok etik ilke ve gizliliğin sınırı. Madde numaraları ezber için değil başvuru içindir; onları “Dayanak” notlarında ve ek bilgi kutularında bulursun.
Karnesi kötü gelen öğrenci, rehberlik öğretmeninden matematik öğretmeniyle “notu için” konuşmasını istiyor.
Yasa herkes için en alt sınırdır, yaptırımını devlet uygular; ahlak toplumun yazısız ölçüsüdür. Meslek etiği ise meslek örgütünün kendi üyeleri için yazdığı kurallardır ve önceliği üyelerin çıkarı değil, danışanı ve toplumu korumaktır. Kitchener'ın beş ilkesi temel çerçevedir; bir ikilemde danışman önce hangi ilkelerin çatıştığını adlandırır.
Ek bilgi: zorunlu etik ve ideal etik
Kaynaklar iki düzey ayırır: kurala uymakla yetinen zorunlu etik ve danışanın en yüksek yararını gözeten ideal etik.
| İlke | Ne ister? | Okulda örneği |
|---|---|---|
| Özerklik | Danışanın kendi kararını verme hakkına saygı | Alan seçimini danışan yapar; danışman seçenekleri birlikte inceler |
| Zarar vermeme | Önce zarar vermemek; zarar riski taşıyan uygulamadan kaçınmak | Eğitimini almadığı bir tekniği denememek |
| Yarar sağlama | Danışanın iyiliğine etkin katkı | Sınav kaygısı yaşayan öğrenciye etkililiği gösterilmiş bir program sunmak |
| Adalet | Hizmetin herkese ayrım yapılmadan, ihtiyaca göre sunulması | Türkçesi zayıf göçmen öğrenciye de aynı özenle hizmet vermek |
| Sadakat | Verilen söze ve kurulan güvene bağlılık | Randevuya gelmek, söylenen gizlilik kurallarına uymak |
Türkiye'deki iki belge
Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği'nin Etik Kuralları altı temel ilke sayar: yetkinlik, dürüstlük, duyarlı ve saygılı olmak (ilke başlığında “duyarlılık ve hoşgörü”), bireysel ve kültürel farklılıklara duyarlılık, toplumsal sorumluluk, mesleki ve bilimsel sorumluluk. Okullarda uygulanan MEB Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Etik Yönergesi de altı ilkeyi esas alır: yetkinlik, dürüstlük, gizlilik, duyarlılık, bilimsellik ve sorumluluk.
Ek bilgi: iki belgenin künyesi
Dernek'in “Psikolojik Danışma ve Rehberlik Alanında Çalışanlar İçin Etik Kurallar” kitapçığı ilk kez 1995'te yayımlandı, 2006'da gözden geçirildi. Dayanak: MEB Etik Yönergesi md. 4 (altı ilke).
Nasıl sorulurEtik kuralların niteliğiyle ilgili ifadeler verilir ve yanlış olanı istenir; ya da bir danışman davranışının hangi etik ilkeyle tutarlı ya da çelişkili olduğu sorulur.
TuzakEtik kuralların önceliğini meslek üyelerinin çıkarını korumak sanmaktır. İkinci tuzak, özerklik ile yarar sağlamayı karıştırmaktır: danışan adına “en iyisini” seçmek yarar gibi görünse de özerkliği çiğner.
✎Boşluk doldurma davranıştaki etik ilkeyi adlandır
Ailesi tıp istese de danışan meslek seçimini kendisi yapsın diye seçenekleri onunla birlikte inceleyen danışman ilkesine uyar. Videodan izlediği bir hipnoz tekniğini, eğitimini almadığı için öğrencilerle denemeyen danışman ilkesini gözetir. Türkçesi zayıf göçmen öğrenciye çevirmen desteği bulup ona da tam süre ayıran danışman ilkesine, randevusunu iptal etmek zorunda kalınca öğrenciye önceden haber verip yeni saat belirleyen danışman ilkesine uyar.
?Soru çöz
Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Etik Yönergesi'nde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin esası olarak sayılan ilkeler arasında aşağıdakilerden hangileri yer alır?
I. Gizlilik
II. Bilimsellik
III. Toplumsal sorumluluk