Tüketim, yatırım ve makro okullar: gelir hipotezleri, Phillips eğrisi, beklentiler

Hanehalkı bugünkü gelirine mi, ömür boyu gelirine mi bakar? Tüketim ve yatırım teorilerini, Phillips eğrisi tartışmasını ve Keynesyenlerden yeni klasiklere makro iktisat okullarını karşılaştırıyoruz.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
MAKRO İKTİSAT · TEORİ

Tüketim teorileri I: mutlak gelir, Kuznets bulmacası, nispi gelir

İktisat · Makro İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKlasik modelde istihdam ve faiz nasıl belirlenir? Ödünç verilebilir fonlar teorisi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Klasik ve Keynesyen model). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik modelde istihdam, reel ücretin (w/P) emek talebi ile emek arzını eşitlediği noktada belirlenir; reel ücret esnek olduğu için işsizlik gönüllüdür. Üretim bu istihdamla belirlenir ve talepten bağımsızdır. Faiz ise ödünç verilebilir fonlar piyasasında tasarruf ile yatırımı eşitleyen fiyattır: tasarruf faizle artar, yatırım faizle azalır.

Klasik emek ve fon piyasası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Keynes'in mutlak gelir hipotezi nedir? Kuznets bulmacası ve Duesenberry'nin nispi gelir hipotezi neyi açıklar?

Kısa cevap: Keynes'e göre tüketim cari (mutlak) gelire bağlıdır ve gelir arttıkça ortalama tüketim eğilimi (APC) düşer. Kuznets uzun dönem verilerinde APC'nin sabit kaldığını buldu; bu çelişkiye Kuznets bulmacası denir. Duesenberry'ye göre tüketim, çevredekilerin tüketimine (gösteriş etkisi) ve geçmişte ulaşılan en yüksek gelire (mandal etkisi) bağlıdır.

Maaşına zam alan bir memur hemen daha pahalı bir telefon alıyor; aynı memur zam alamadığı bir yılda harcamasını neredeyse hiç kısmıyor. Tüketimi yalnız bu ayki gelir mi belirliyor?

Klasik ve Keynesyen model sayfasında Keynes'in tüketim fonksiyonunu C = a + bY olarak gördük: otonom tüketim a pozitif olduğu için APC = a/Y + b gelir arttıkça düşer. Bu yaklaşıma mutlak gelir hipotezi denir. Kısa dönem hane verileri onu doğrular: yüksek gelirli hane gelirinin daha küçük bir kısmını tüketir.

C = 2.000 + 0,75Y fonksiyonunda APC
Gelir (Y)Tüketim (C)APC = C/YMPC
8.0008.0001,000,75
16.00014.0000,8750,75
32.00026.000≈ 0,810,75

Kuznets bulmacası

Simon Kuznets 1940'larda ABD'nin onlarca yıllık millî gelir verisini derledi ve gelir kat kat artmasına rağmen APC'nin aşağı yukarı sabit kaldığını gördü. Kısa dönemde düşen, uzun dönemde sabit kalan APC'ye Kuznets bulmacası denir. Uzun dönem tüketim fonksiyonu orijinden geçer (C = kY, APC = MPC); kısa dönem fonksiyonu daha yatıktır ve dikey ekseni pozitif değerde keser. Sonraki teorilerin hepsi bu iki gözlemi uzlaştırmaya çalıştı.

Kısa dönem fonksiyonunda gelir arttıkça APC düşer; uzun dönem fonksiyonu orijinden geçtiği için APC sabittir (ölçek: 1.000 TL gelir = 15 px, 1.000 TL tüketim = 6,5 px).Görsel: Sınav Defteri

Duesenberry: nispi gelir

James Duesenberry (1949) tüketimi toplumsal bir davranış olarak ele aldı. Gösteriş etkisi: hane, geliri değişmese bile komşularının, meslektaşlarının tüketim düzeyini izler; önemli olan gelirin mutlak düzeyi değil, toplumdaki göreli sırasıdır. Mandal etkisi: gelir düştüğünde hane alıştığı yaşam standardını, yani geçmişteki en yüksek gelir düzeyini korumaya çalışır; tüketim gelirle birlikte hızla düşmez. Durgunlukta APC yükselir, gelir eski zirvesini geçince tüketim yeniden uzun dönem doğrusu üzerinde ilerler.

Akılda kalsın: Keynes = mutlak (cari) gelir, gelir ↑ → APC ↓. Kuznets = uzun dönemde APC sabit; çelişkinin adı Kuznets bulmacası. Duesenberry = nispi gelir: gösteriş (çevrenin tüketimi), mandal (geçmişteki en yüksek gelir).
Sınavda

Nasıl sorulurHipotez–düşünür eşleştirmesi ya da “gelir düşünce tüketimin geçmişteki en yüksek gelire göre belirlenmesi hangi kavramla açıklanır?” biçiminde sorulur; tüketim fonksiyonundan APC hesaplanabilir.

TuzakMandal etkisini gösteriş etkisiyle karıştırmak; mandal zamanla (geçmiş gelir), gösteriş çevreyle (başkalarının tüketimi) ilgilidir. İkinci tuzak, Keynes'te APC ile MPC'nin eşit olduğunu düşünmek; a pozitifken APC > MPC'dir.

⇄Bilgi eşleştirme kim ne dedi?

?Soru çöz

Gelirleri azalan hanelerin, alıştıkları yaşam standardını korumak için tüketimlerini gelir düşüşüyle orantılı olarak azaltmaması aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

✓ B. Duesenberry'ye göre tüketim geçmişte ulaşılan en yüksek gelire bağlıdır; gelir düşünce tüketim geriye kolay gitmez, mandal gibi takılır. A başkalarının tüketimini izlemedir, zamanla değil çevreyle ilgilidir; C fiyat düzeyi düşünce reel para bakiyesinin artıp tüketimi artırmasıdır; D gelir değişiminin yatırıma etkisidir.
MAKRO İKTİSAT · TEORİ

Tüketim teorileri II: sürekli gelir, yaşam boyu gelir, rassal yürüyüş

İktisat · Makro İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Friedman'ın sürekli gelir hipotezi ve Modigliani'nin yaşam boyu gelir hipotezi nedir? Geçici gelir değişmesi tüketimi nasıl etkiler?

Kısa cevap: Friedman'a göre tüketim cari gelire değil, kişinin uzun dönemde beklediği sürekli gelire bağlıdır; geçici gelir büyük ölçüde tasarrufa gider. Modigliani'ye göre kişi tüketimini yaşam boyu servet ve gelirine göre düzleştirir: çalışırken biriktirir, emeklilikte harcar. Hall'a göre beklentiler rasyonelse tüketim yalnız yeni bilgiyle değişir, öngörülemez.

Bir mühendis yıl sonunda 120.000 TL tek seferlik ikramiye alıyor; bir başkası aynı tutarda kalıcı maaş artışı. Hangisi bu ay alışverişe daha çok para ayırır?

Friedman: sürekli gelir

Milton Friedman (1957) cari geliri iki parçaya ayırdı: kişinin servet ve becerisinden beklediği ortalama gelir olan sürekli gelir (YP) ve şansa bağlı geçici gelir. Tüketim sürekli gelirle orantılıdır: C = k · YP. İkramiye geçici gelirdir; Friedman'a göre tüketime etkisi yok denecek kadar küçüktür, çoğu biriktirilir. Kalıcı maaş artışı ise sürekli geliri ve tüketimi yükseltir. Kuznets bulmacası da böyle çözülür: kısa dönem gelir dalgalanmalarının bir kısmı geçicidir, APC düşer görünür; uzun dönemde APC sabittir.

YP = θ · Yt + (1 − θ) · Yt−1Friedman sürekli geliri geçmiş gelirlerin ağırlıklı ortalamasıyla ölçtü (uyarlayıcı beklenti). θ = 0,6, Yt = 50.000, Yt−1 = 40.000 ise YP = 46.000; k = 0,9 ile C = 41.400.

Modigliani: yaşam boyu gelir

Franco Modigliani ve arkadaşları (1950'ler) kişinin bütün hayatını planladığını varsaydı: gelir gençlikte ve emeklilikte düşük, orta yaşta yüksektir; kişi tüketimini düzleştirir. Gençken borçlanır, çalışırken biriktirir, emeklilikte harcar; toplam tasarruf nüfusun yaş yapısına, tüketim hem gelire hem servete bağlıdır.

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir kişinin 500.000 TL serveti var; 40 yıl daha yılda 100.000 TL kazanacak ve 50 yıl yaşamayı bekliyor. Faiz sıfırken tüketimini eşit dağıtırsa yıllık tüketimi ne olur?

  1. Yaşam boyu kaynak: 500.000 + 40 · 100.000 = 4.500.000.
  2. Yıllık tüketim: 4.500.000 ÷ 50 = 90.000. Servetten MPC 1/50 = 0,02, gelirden 40/50 = 0,8.

Cevap: 90.000 TL; çalışırken her yıl 10.000 TL biriktirir

Hall: rassal yürüyüş

Robert Hall (1978) sürekli gelire rasyonel beklentiyi ekledi: bilinen her şey plana zaten katılmışsa tüketimi yalnız beklenmeyen haber değiştirir; değişmeler öngörülemez, tüketim rassal yürüyüş izler. Önceden açıklanan vergi indirimi açıklandığı anda tüketime yansır, uygulandığı gün değil.

Dört tüketim hipotezi
HipotezTüketimi belirleyenGeçici gelir artışının etkisi
Mutlak gelir (Keynes)Cari gelirMPC kadar, büyük
Nispi gelir (Duesenberry)Göreli ve geçmiş en yüksek gelirSınırlı
Sürekli gelir (Friedman)Beklenen ortalama gelirÇok küçük, çoğu tasarruf
Yaşam boyu (Modigliani)Ömür boyu gelir ve servetKalan ömre yayılır, küçük
Akılda kalsın: Friedman = sürekli gelir, geçici gelir tasarrufa. Modigliani = yaşam boyu, tüketim düzleştirme, servet önemli, tasarruf yaş yapısına bağlı. Hall = rasyonel beklenti, tüketim rassal yürüyüş. Kalıcı vergi indirimi tüketimi geçicisinden çok daha fazla artırır.
Sınavda

Nasıl sorulurÖncüllü sorularda geçici ve kalıcı gelirin etkisi ya da hipotez–kavram eşleştirmesi sorulur; yıllık tüketim hesaplatılabilir.

TuzakTek seferlik ikramiye ya da miras gibi geçici bir geliri sürekli gelir artışı gibi değerlendirmek. İkinci tuzak, yaşam boyu hipotezinin tasarrufu yalnız gelire bağladığını sanmak; servet ve yaş da belirleyicidir.

▭Boşluk doldurma yaşam boyu tüketim

500.000 TL serveti olan, 40 yıl daha yılda 100.000 TL kazanacak ve 50 yıl yaşamayı bekleyen kişinin yıllık tüketimi TL'dir. Bu kişinin gelirden marjinal tüketim eğilimi olur.

90.0000,8100.0000,024.500.000

?Soru çöz

Friedman'ın sürekli gelir hipotezine göre
I. Tek seferlik bir ikramiye, tüketimi ikramiye tutarına yakın oranda artırır.
II. Tüketim, kişinin cari gelirinden çok uzun dönemde beklediği ortalama gelire bağlıdır.
III. Kalıcı bir vergi indirimi, aynı tutardaki geçici vergi indiriminden daha çok tüketim artışı sağlar.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. II hipotezin tanımıdır; III: kalıcı indirim sürekli geliri yükseltir, geçici indirimin çoğu tasarrufa gider. I yanlıştır: ikramiye geçici gelirdir, tüketimi az artırır; bu sonuç Keynes'in mutlak gelir hipotezine uyar. A ve B Keynes ile Friedman'ı karıştırır; C kalıcı ve geçici gelir ayrımının sonucunu (III) atlar.
MAKRO İKTİSAT · TEORİ

Yatırım teorileri: marjinal etkinlik, hızlandıran, Tobin q

İktisat · Makro İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaIS eğrisi nedir, nasıl türetilir? IS eğrisinin eğimini ve kaymasını neler belirler?Bu konunun bağlandığı sayfadan (IS-LM ve toplam arz-talep). Önce kendin cevapla, sonra aç.

IS eğrisi, mal piyasasını dengede tutan faiz ve gelir bileşimlerini gösterir. Faiz düşünce yatırım artar, gelir çarpan kadar yükselir; bu yüzden IS negatif eğimlidir. Yatırım faize ne kadar duyarlıysa ve çarpan ne kadar büyükse IS o kadar yatıktır. Kamu harcaması, otonom tüketim ya da ihracat artışı ve vergi indirimi IS'yi sağa kaydırır.

IS eğrisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sermayenin marjinal etkinliği nedir? Basit ve esnek hızlandıran, Tobin q ve Jorgenson'ın yatırım teorisi neyi açıklar?

Kısa cevap: Keynes'e göre firma, sermayenin marjinal etkinliği (yatırımın getiri oranı) faizi aştıkça yatırım yapar. Hızlandıran ilkesine göre yatırım gelirin değişmesine bağlıdır: basit biçimde I = v · ΔY, esnek biçimde istenen sermayeye kısmi uyum. Tobin q'ya göre şirketin piyasa değeri sermayenin yenileme maliyetini aşıyorsa (q > 1) yatırım yapılır. Jorgenson yatırımı sermayenin kullanıcı maliyetine bağlar.

Bir tekstil firması 1.000.000 TL'lik dokuma makinesi almayı düşünüyor. Kredi faizi mi, makinenin getirisi mi, sipariş artışı mı belirleyici?

IS-LM ve toplam arz-talep sayfasında yatırımın faize bağlı olduğunu ve IS eğrisinin eğimini belirlediğini gördük. Yatırım GSYH'nin en oynak kalemidir; teoriler bu oynaklığı açıklar.

Sermayenin marjinal etkinliği

Keynes yatırımın getirisini, gelecekteki getirileri bugünkü maliyete eşitleyen iskonto oranıyla ölçtü: sermayenin marjinal etkinliği (MEC). Bugün 1.000.000 TL'ye alınan ve bir yıl sonra 1.100.000 TL getiri sağlayan makinenin MEC'si %10'dur. Faiz %8 ise yatırım kârlıdır, %12 ise değildir. En kârlı projeler önce yapıldığı için yatırım arttıkça MEC düşer; yatırım faizin azalan fonksiyonudur. Keynes yatırımcı iyimserliğine (hayvansal güdüler) de dikkat çekti: beklenti kötüleşince MEC eğrisi sola kayar.

Hızlandıran ilkesi

Firma üretimi için belirli bir sermaye stoku ister: K* = v · Y (v: sermaye-hasıla katsayısı). Basit hızlandırana göre net yatırım gelirdeki değişmeyle orantılıdır: I = v · ΔY. Satışlar düşmese bile artmayı bırakınca net yatırım sıfıra iner. Basit hızlandıran faizi ve kapasite kullanımını dikkate almaz. Esnek hızlandıran (kısmi uyum) firmanın aradaki farkın yalnız bir kısmını bir dönemde kapattığını varsayar: I = λ · (K* − Kt−1), 0 < λ < 1.

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

v = 3, gelir 1.100'den 1.200'e çıkıyor, önceki dönem sermaye stoku 3.300, uyum katsayısı λ = 0,4. Basit ve esnek hızlandırana göre net yatırım nedir?

  1. Basit: I = 3 · (1.200 − 1.100) = 300.
  2. Esnek: K* = 3 · 1.200 = 3.600; I = 0,4 · (3.600 − 3.300) = 120.

Cevap: basit 300, esnek 120; firma açığın %40'ını bir dönemde kapatır

Tobin q ve Jorgenson

James Tobin'in q'su borsadan bakar: q = şirketin piyasa değeri ÷ sermayesinin yenileme maliyeti. Piyasa değeri 150, yenileme maliyeti 120 ise q = 1,25'tir; yeni sermaye değer yaratır, yatırım artar. q < 1 ise mevcut şirketi almak yeni yatırımdan ucuzdur. Dale Jorgenson'ın neoklasik yaklaşımında istenen sermaye, marjinal ürünün kullanıcı maliyetine (faiz + aşınma − sermaye malının fiyat artışı) eşitliğinden çıkar.

Akılda kalsın: MEC > faiz → yatırım; MEC getirileri maliyete eşitleyen iskonto oranıdır. Basit hızlandıran: I = v · ΔY (faiz yok); esnek: I = λ(K* − K). Tobin q > 1 → yatırım. Jorgenson = sermayenin kullanıcı maliyeti.
Sınavda

Nasıl sorulurEsnek hızlandıranla net yatırım hesaplatılır ya da basit hızlandıranın varsayımları sorulur; Tobin q yorumu da gelir.

TuzakBasit hızlandıranda yatırımı gelirin düzeyine bağlamak; belirleyici gelirdeki değişmedir. İkinci tuzak, esnek hızlandıranda uyum katsayısını unutmak.

⇄Bilgi eşleştirme yatırım teorileri

?Soru çöz

Sermaye-hasıla katsayısının 3 olduğu bir ekonomide gelir 1.200, önceki dönemin sermaye stoku 3.300 ve uyum katsayısı 0,4'tür. Esnek hızlandıran modeline göre bu dönemin net yatırımı kaçtır?

✓ A. İstenen sermaye K* = 3 · 1.200 = 3.600; açık 3.600 − 3.300 = 300; firma bunun 0,4'ünü kapatır: 120. B uyum katsayısını unutur, bütün açığı yatırım sayar; C katsayıyı istenen sermayenin tamamına uygular (0,4 · 3.600); D katsayıyı mevcut sermayeye uygular (0,4 · 3.300).
MAKRO İKTİSAT · MODEL

Phillips eğrisi: enflasyon-işsizlik ödünleşimi ve beklentiler

İktisat · Makro İktisat · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKısa ve uzun dönem toplam arz eğrisi nedir? Talep ve arz şokları ekonomiyi nasıl etkiler, stagflasyon nasıl oluşur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (IS-LM ve toplam arz-talep). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kısa dönem toplam arz (SRAS) pozitif eğimlidir, çünkü ücretler ve bazı fiyatlar gecikmeyle uyum sağlar. Uzun dönem toplam arz (LRAS) potansiyel üretimde dikeydir. Talep şoku fiyat ve üretimi aynı yönde, arz şoku zıt yönde değiştirir. Olumsuz arz şoku fiyatları artırıp üretimi düşürür: stagflasyon. Keynesyen uçta AS yatay, klasik uçta dikeydir.

Toplam arz, şoklar, stagflasyon

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Phillips eğrisi nedir? Beklentilerle genişletilmiş Phillips eğrisi neden uzun dönemde dikeydir?

Kısa cevap: Phillips eğrisi enflasyon ile işsizlik arasındaki ters ilişkiyi gösterir. Friedman ve Phelps bu ödünleşimin yalnız kısa dönemde ve beklenmeyen enflasyonla mümkün olduğunu savundu: beklentiler uyum sağlayınca işsizlik doğal orana döner, uzun dönem Phillips eğrisi doğal oranda dikeydir. Uyarlayıcı beklentide uyum gecikmeli, rasyonel beklentide hızlıdır.

Bir hükümet seçim öncesi işsizliği düşürmek için harcamaları artırıyor. İşsizlik bir süre düşüyor, fiyatlar yükseliyor; iki yıl sonra işsizlik eski düzeyine dönüyor ama enflasyon yüksek kalıyor. Ne oldu?

A. W. Phillips 1958'de İngiltere'nin yaklaşık yüz yıllık verisinde nominal ücret artışı ile işsizlik arasında ters ilişki buldu. Paul Samuelson ve Robert Solow (1960) ücret yerine fiyat enflasyonunu koyup eğriyi politika menüsüne çevirdi: biraz enflasyonu kabul eden işsizliği düşürür. IS-LM ve toplam arz-talep sayfasında 1970'lerin petrol şokuyla enflasyon ve işsizliğin birlikte yükseldiğini (stagflasyon) gördük; bu menü o yıllarda çöktü.

Beklentilerle genişletilmiş Phillips eğrisi

Milton Friedman (1968) ve Edmund Phelps, işçilerin reel ücretle ilgilendiğini vurguladı. Enflasyon beklenenden yüksek çıkarsa reel ücret beklenmedik biçimde düşer, firmalar daha çok işçi çalıştırır; işsizlik, Millî gelir ve makro göstergeler sayfasında tanımladığımız doğal oranın altına iner. Ama beklentiler zamanla gerçekleşen enflasyona uyum sağlar ve işsizlik doğal orana döner.

π = πe − β · (u − u*)π enflasyon, πe beklenen enflasyon, u* doğal işsizlik oranı. İşsizlik doğal oranın altındaysa enflasyon beklentiyi aşar. πe = 10, β = 0,5, u* = 8 iken u = 6 ise π = 11.
A'dan B'ye: beklenmeyen enflasyon işsizliği düşürür. B'den C'ye: beklentiler 5'e uyum sağlar, SRPC yukarı kayar, işsizlik doğal orana döner, enflasyon yüksek kalır (ölçek: 1 işsizlik puanı = 40 px, 1 enflasyon puanı = 20 px).Görsel: Sınav Defteri

Uyarlayıcı ve rasyonel beklenti

Uyarlayıcı beklentide kişi beklentisini geçmiş enflasyona göre gecikmeyle düzeltir; politika kısa dönemde işsizliği düşürebilir, işsizliği doğal oranın altında tutmak için enflasyonun sürekli hızlanması gerekir (hızlanan enflasyon hipotezi). Rasyonel beklentide (John Muth, 1961) kişi mevcut bütün bilgiyi, politikanın kendisi dahil, kullanır ve sistematik hata yapmaz; öngörülen politika işsizliği kısa dönemde bile değiştiremez.

Akılda kalsın: Phillips (1958) = ücret artışı ↔ işsizlik ters; Samuelson-Solow = politika menüsü. Friedman-Phelps = beklentilerle genişletilmiş: kısa dönemde eğimli, uzun dönemde u*'da dikey. Uyarlayıcı = geçmişe bakar, gecikmeli; rasyonel (Muth) = bütün bilgi, sistematik hata yok.
Sınavda

Nasıl sorulur“Uzun dönem Phillips eğrisi neden dikeydir?” ya da “beklentilerle genişletilmiş Phillips eğrisine göre hangisi doğrudur?” biçiminde sorulur; denklem verilip enflasyon hesaplatılabilir.

TuzakUzun dönemde de enflasyon-işsizlik ödünleşimi olduğunu sanmak. İkinci tuzak, stagflasyonu Phillips eğrisi üzerinde bir hareket saymak; stagflasyon kısa dönem eğrisinin yukarı kaymasıdır.

↕Sıralama ödünleşim nasıl kaybolur?

  1. Beklentiler gerçekleşen enflasyona uyum sağlar, ücretler yükselir
  2. Genişletici para ya da maliye politikası uygulanır
  3. İşsizlik doğal orana döner, enflasyon yüksek kalır
  4. Enflasyon beklenenin üstüne çıkar, reel ücret düşer
  5. İstihdam artar, işsizlik doğal oranın altına iner

?Soru çöz

Beklentilerle genişletilmiş Phillips eğrisi π = πe − 0,5 · (u − 8) olan bir ekonomide beklenen enflasyon %10'dur. İşsizlik oranı %6 olursa enflasyon yüzde kaç olur?

✓ C. u − u* = 6 − 8 = −2; π = 10 − 0,5 · (−2) = 11. İşsizlik doğal oranın altında olduğu için enflasyon beklentiyi aşar. A işareti ters alır (10 − 1); B doğal oranın altındaki işsizliğin etkisini yok sayar; D katsayı yerine 2 kullanır (10 + 2 · 2).
MAKRO İKTİSAT · TEORİ

Monetarizm ve yeni klasik iktisat: para kuralı, Lucas eleştirisi

İktisat · Makro İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParanın miktar teorisi nedir? Fisher ve Cambridge denklemleri ile klasik dikotomi ne anlatır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Klasik ve Keynesyen model). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Miktar teorisine göre para miktarı ile fiyat düzeyi aynı oranda değişir. Fisher'ın değişim denklemi MV = PT'dir (gelir biçimi MV = PY); paranın dolanım hızı V ve reel üretim Y sabitse para arzındaki artış yalnız fiyatları artırır. Cambridge biçimi M = kPY'dir (k = 1/V). Reel ve parasal değişkenlerin ayrı belirlenmesine klasik dikotomi, paranın reel büyüklükleri etkilememesine paranın yansızlığı denir.

Miktar teorisi ve klasik dikotomi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Monetaristler ve yeni klasik iktisatçılar para politikası hakkında ne söyler? Lucas eleştirisi ve politika etkisizliği önermesi nedir?

Kısa cevap: Monetaristler (Friedman) enflasyonun parasal bir olgu olduğunu, ekonominin özünde istikrarlı olduğunu ve takdire dayalı politika yerine paranın sabit oranda büyütülmesini savunur. Yeni klasikler rasyonel beklenti ve esnek fiyatlarla, öngörülen politikanın reel değişkenleri etkilemeyeceğini (politika etkisizliği) ve politika değişince davranış parametrelerinin de değişeceğini (Lucas eleştirisi) ileri sürer.

Merkez bankası her yıl “bu sefer faizleri düşük tutup büyümeyi destekleyeceğim” diyor. Piyasa bunu bildiği için fiyatlarını önceden artırıyor. Politika bir işe yarıyor mu?

Monetarizm

Klasik ve Keynesyen model sayfasında gördüğümüz miktar teorisini Friedman yeniden kurdu: para talebi istikrarlıdır, bu yüzden para arzındaki değişmeler nominal geliri öngörülebilir biçimde etkiler. Monetaristlerin dört iddiası: enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur; özel kesim kendiliğinden istikrarlıdır, dalgalanmaların çoğu yanlış para politikasından gelir; para politikasının etkisi uzun ve değişken gecikmelerle ortaya çıkar; bu yüzden takdire dayalı politika istikrarı bozar. Öneri sabit para kuralıdır (k% kuralı): para arzı her yıl uzun dönem reel büyüme hızına yakın sabit bir oranda artırılmalıdır. Monetaristlere göre IS-LM'de LM dik, para politikası güçlüdür; kısa dönemde reel etkisi vardır, uzun dönemde yoktur.

Yeni klasik iktisat

1970'lerde Robert Lucas, Thomas Sargent ve Neil Wallace iki varsayımı birleştirdi: rasyonel beklenti ve sürekli temizlenen piyasalar (esnek fiyat ve ücret). Sonuçları:

Yeni klasik önermeler
Önermeİçeriği
Politika etkisizliği (Sargent-Wallace, 1975)Öngörülen, sistematik para politikası çıktıyı ve işsizliği kısa dönemde bile etkilemez; yalnız sürpriz (beklenmeyen) politika geçici etki yapar
Lucas eleştirisi (1976)Geçmiş verilerden tahmin edilen model katsayıları politika değişince değişir; eski modelle yeni politika değerlendirilemez
Lucas yanlış algı modeliÜretici genel fiyat artışını kendi malının göreli pahalanması sanınca üretimi artırır; kısa dönem arz eğrisi buradan pozitif eğimlidir

Lucas eleştirisinin örneği önceki konudaki Phillips eğrisidir: 1960'larda gözlenen ödünleşim, politikacılar onu kullanmaya kalkınca beklentiler değiştiği için kayboldu. Yeni klasiklere göre güvenilir ve önceden açıklanan bir politika enflasyonu işsizlik maliyeti olmadan düşürebilir; bunun için merkez bankasının sözüne inanılması gerekir. Güvenilirlik ve kural-takdir tartışmasını Para, banka ve para politikası sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Monetarizm (Friedman) = enflasyon parasal, para talebi istikrarlı, sabit para kuralı, uzun ve değişken gecikmeler. Yeni klasik = rasyonel beklenti + esnek fiyat → öngörülen politika etkisiz (Sargent-Wallace), yalnız sürpriz etkili; Lucas eleştirisi = politika değişince parametreler değişir.
Sınavda

Nasıl sorulurOkul–kavram eşleştirmesi (“yeni klasik model – politika etkisizliği”) ve “aşağıdakilerden hangisi monetarist görüşlerden biri değildir?” kalıbı sık sorulur.

TuzakYeni klasiklere göre para politikasının hiçbir koşulda etkisi olmadığını söylemek; beklenmeyen politika kısa dönemde etkilidir. İkinci tuzak, monetaristleri para politikasını etkisiz sayan okul sanmak; para politikasını güçlü bulurlar ama takdirle kullanılmasına karşı çıkarlar.

⇄Bilgi eşleştirme kişi ve kavram

?Soru çöz

Yeni klasik iktisada göre
I. Ekonomik birimler beklentilerini yalnız geçmiş enflasyona bakarak uyarlayıcı biçimde oluşturur.
II. Kamuoyunca önceden bilinen sistematik bir para politikası, işsizliği doğal oranın altına indirebilir.
III. Geçmiş verilerle tahmin edilen ekonometrik model katsayıları, politika kuralı değişince değişebilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ B. III Lucas eleştirisidir. I yanlıştır: yeni klasikler rasyonel beklenti varsayar, birimler mevcut bütün bilgiyi (politika kuralı dahil) kullanır; uyarlayıcı beklenti monetaristlerindir. II yanlıştır: öngörülen politika beklentilere ve fiyatlara önceden yansır, işsizlik doğal oranda kalır (politika etkisizliği). A ve D uyarlayıcı beklentiyi yeni klasiklere yükler; C ve D öngörülen politikayı etkili sayar, bu Keynesyen görüştür.
MAKRO İKTİSAT · TEORİ

Reel konjonktür ve yeni Keynesyen iktisat: teknoloji şokları, katılıklar

İktisat · Makro İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGelir esnekliği, çapraz esneklik ve arz esnekliği nedir? Lüks, zorunlu ve düşük mal nasıl ayrılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Esneklik ve tüketici teorisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gelir esnekliği gelirdeki yüzde değişmenin talepteki yüzde değişmeye oranıdır: 1'den büyükse lüks, 0 ile 1 arasında zorunlu mal, negatifse düşük maldır. Çapraz esneklik bir malın fiyatı değişince diğerinin talebinin tepkisidir: pozitifse ikame, negatifse tamamlayıcı, sıfırsa bağımsız mallar. Arz esnekliği zaman geçtikçe büyür.

Gelir, çapraz ve arz esnekliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Reel konjonktür teorisi dalgalanmaları nasıl açıklar? Yeni Keynesyenler fiyat ve ücret katılığını hangi nedenlere bağlar?

Kısa cevap: Reel konjonktür teorisine göre dalgalanmaların kaynağı teknoloji gibi reel arz şoklarıdır; para yansızdır ve dalgalanma, değişen koşullara etkin bir tepkidir. Yeni Keynesyenler rasyonel beklentiyi kabul eder ama fiyat ve ücretlerin menü maliyeti, etkin ücret ve içeridekiler-dışarıdakiler gibi nedenlerle katı olduğunu, bu yüzden talep yönlü politikanın kısa dönemde etkili olduğunu gösterir.

Bir lokanta, maliyetleri az artınca menüsünü yeniden bastırmıyor; bir yazılım şirketi işsizlik yüksek olduğu hâlde ücretleri düşürmüyor. Fiyat ve ücretler neden hemen uyum sağlamıyor?

Reel konjonktür teorisi

Finn Kydland ve Edward Prescott (1982) yeni klasik çizgiyi bir adım öteye taşıdı: dalgalanmaları para değil, reel şoklar yaratır. Teknolojide bir ilerleme verimliliği ve reel ücreti artırır; insanlar ücretin yüksek olduğu dönemde daha çok, düşük olduğu dönemde daha az çalışır. Esneklik ve tüketici teorisi sayfasında gördüğümüz ikame etkisinin zamanlar arası biçimidir (zamanlar arası emek ikamesi). Durgunluk da olumsuz bir verimlilik şokuna verilen akılcı tepkidir. Sonuçları: para yansızdır, dalgalanma piyasa başarısızlığı değildir, istikrar politikası gereksizdir. Ölçmek için büyüme muhasebesindeki Solow artığı kullanılır.

Yeni Keynesyen iktisat

1980'lerde Gregory Mankiw, George Akerlof, Janet Yellen gibi iktisatçılar Keynesyen sonuçları mikro temellere oturttu. Rasyonel beklentiyi kabul ettiler, piyasaların sürekli temizlendiğini kabul etmediler. Eksik rekabet piyasaları sayfasında oligopolde dirsekli talep yüzünden fiyatların katılaşabildiğini gördük; yeni Keynesyenler katılığı genel bir açıklamaya çevirdi:

Katılığın yeni Keynesyen açıklamaları
AçıklamaNe katılaşır?Mekanizma
Menü maliyetiFiyatFiyat değiştirmenin küçük maliyeti, fiyat koyan firmanın küçük kârından büyük olabilir; toplumsal etkisi büyüktür
Etkin ücretReel ücretPiyasanın üstünde ücret çabayı ve bağlılığı artırır, işten ayrılmayı azaltır; işsizlik olsa da ücret düşürülmez
İçeridekiler-dışarıdakilerÜcretÇalışanlar (içeridekiler) işe alma ve eğitim maliyetini pazarlık gücü olarak kullanır; işsizler (dışarıdakiler) daha düşük ücreti öneremez
Kademeli sözleşmelerÜcret ve fiyatSözleşmeler farklı tarihlerde yenilendiği için genel düzey yavaş uyum sağlar

Faktör piyasaları ve refah iktisadı sayfasında rekabetçi firmanın ücreti emeğin marjinal ürün değerine eşitlediğini gördük; etkin ücrette ücret çabayı da etkilediği için bu kural tek başına işlemez. Katılık varsa talep şokları üretimi ve istihdamı değiştirir; para kısa dönemde yansız değildir, talep yönlü politika etkilidir.

Ek bilgi: histerezis

Uzun süren işsizlik, işsizin becerisini ve iş arama bağını aşındırabilir; içeridekiler-dışarıdakiler yapısı da işsizleri ücret pazarlığının dışında bırakır. Bu yüzden geçici bir durgunluk doğal işsizlik oranını kalıcı olarak yükseltebilir. Bu kalıcılığa histerezis denir.

Akılda kalsın: Reel konjonktür (Kydland-Prescott) = teknoloji şoku, zamanlar arası emek ikamesi, para yansız, politika gereksiz. Yeni Keynesyen = rasyonel beklenti var, piyasa temizlenmesi yok: menü maliyeti (fiyat), etkin ücret ve içeridekiler-dışarıdakiler (ücret) → talep politikası kısa dönemde etkili.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi yeni Keynesyen iktisadın fiyat-ücret katılığı açıklamalarından biri değildir?” ya da okul–kavram eşleştirmesi biçiminde sorulur.

TuzakReel konjonktür teorisini para şoklarına bağlamak; kaynak reel (teknoloji) şoklardır. İkinci tuzak, yeni Keynesyenlerin rasyonel beklentiyi reddettiğini sanmak; kabul ederler, ayrıldıkları nokta piyasaların sürekli temizlenmesidir.

▭Boşluk doldurma katılığın nedenleri

Kataloğu yeniden basmanın maliyeti yüzünden fiyatın değiştirilmemesi ile açıklanır. Firmanın çalışanların çabasını artırmak için ücreti piyasanın üstünde tutması teorisidir. İşsizlerin daha düşük ücretle çalışmayı önerememesi modeliyle açıklanır.

menü maliyetietkin ücretiçeridekiler-dışarıdakilerteknoloji şoku

?Soru çöz

Reel konjonktür teorisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ A. Kydland ve Prescott'a göre teknoloji şokları verimliliği ve reel ücreti değiştirir, insanlar çalışma kararını buna göre ayarlar; dalgalanma etkin bir tepkidir. B yeni Keynesyen görüştür; C Keynesyen talep yetersizliği açıklamasıdır; D yeni klasik sürpriz politika (Lucas) açıklamasıdır, reel konjonktür teorisinde para yansızdır.
MAKRO İKTİSAT · POLİTİKA

Arz yönlü iktisat, Laffer eğrisi ve makro okulların karşılaştırması

İktisat · Makro İktisat · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Arz yönlü iktisat ve Laffer eğrisi nedir? Keynesyen, monetarist, yeni klasik ve yeni Keynesyen okullar hangi noktalarda ayrılır?

Kısa cevap: Arz yönlü iktisat büyümenin talepten değil, çalışma, tasarruf ve yatırım güdülerinden geldiğini savunur; vergi oranlarını düşürmeyi ve düzenlemeleri azaltmayı önerir. Laffer eğrisine göre vergi oranı belirli bir düzeyin üstündeyse oranın düşürülmesi vergi gelirini artırabilir. Makro okullar en çok fiyat esnekliği, beklentiler ve politikanın etkinliği konusunda ayrılır.

Bir maliye bakanı “oranı düşürürsek kayıt dışı kayda girer, vergi gelirimiz artar” diyor. Bu her vergi oranında doğru mu?

Arz yönlü iktisatçılar (1970'ler sonu ve 1980'ler, ABD'de Reagan dönemi politikaları) vergilerin çalışma, tasarruf ve yatırım kararlarını bozduğunu vurguladı. Önerileri: marjinal vergi oranlarını düşürmek, düzenlemeleri azaltmak, toplam arzı (LRAS) sağa kaydırmak. Bu yaklaşımın simgesi Arthur Laffer'in adıyla anılan eğridir.

Matrah oran yükseldikçe daraldığında (örnekte 1.000 · (1 − t)) gelir %20'de ve %80'de aynıdır: 160. t*'ın sağında oranı düşürmek geliri artırır; solunda azaltır. t*'ın gerçek değeri ülkeye ve vergiye göre değişir.Görsel: Sınav Defteri

Eğrinin mantığı basittir: oran sıfırken de %100'ken de gelir sıfırdır, çünkü %100'de kimse kayıtlı çalışmaz; arada bir t* oranında gelir en yüksektir. t*'ın sağı yasaklayıcı bölgedir: oranı düşürmek matrahı o kadar genişletir ki gelir artar. Tartışma, bir ülkenin bu bölgede olup olmadığıdır; deneyimlerde oran indirimleri geliri her zaman artırmadı. Vergi davranışının ayrıntısını Maliye (KPSS A) serisindeki Verginin etkileri sayfasında bulabilirsin.

Makro okulların karşılaştırması
OkulFiyat-ücretBeklentiTalep politikasının etkisi
KeynesyenKatıDurağan / uyarlayıcıEtkili, özellikle maliye politikası
MonetaristKısa dönemde yavaş uyumUyarlayıcıKısa dönemde etkili, uzun dönemde yansız; kural önerir
Yeni klasikEsnekRasyonelÖngörülen politika etkisiz
Reel konjonktürEsnekRasyonelEtkisiz; dalgalanma reel şoklardan
Yeni KeynesyenKatı (mikro temelli)RasyonelKısa dönemde etkili
Arz yönlü——Talep değil arz güdüleri önemli; vergi indirimi
Akılda kalsın: Arz yönlü = vergi oranı ↓, güdüler, LRAS sağa. Laffer = ters U; t*'ın sağında oran indirimi geliri artırır, solunda azaltır. Ayrılık noktaları: fiyat katı mı, beklenti rasyonel mi; katı fiyat + rasyonel beklenti = yeni Keynesyen.
Sınavda

Nasıl sorulur“Laffer eğrisine göre hangisi doğrudur?” ya da okul–varsayım eşleştirmesi sorulur; şıklarda okulların politika önerileri karıştırılır.

TuzakLaffer eğrisinin her oran indiriminin geliri artırdığını söylediğini sanmak; yalnız t*'ın üstündeki bölgede geçerlidir. İkinci tuzak, yeni klasik ile reel konjonktür teorisini politikaya bakışta ayırmak; ikisi de talep politikasını etkisiz bulur, ayrıldıkları nokta şokların kaynağıdır.

⇄Bilgi eşleştirme okul ve görüşü

?Soru çöz

Laffer eğrisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ D. Ters U biçimli eğride t*'ın sağı yasaklayıcı bölgedir; oranı düşürmek matrahı genişletir, gelir artar. A ve B yalnız bir bölge için geçerli olanı genelleştirir: t*'ın solunda oran indirimi geliri azaltır. C yanlıştır; %100 oranda kayıtlı faaliyet kalmaz, gelir sıfıra iner.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kapalı bir ekonomide C = 50 + 0,75Y, yatırım 100 ve kamu harcaması 50 birimdir. Vergi olmadığına göre denge gelir kaçtır?

✓ C. Otonom harcamalar 50 + 100 + 50 = 200; çarpan 1 ÷ (1 − 0,75) = 4; Y = 800. A kamu harcamasını unutur (150 × 4); B çarpanı hiç uygulamaz; D çarpanı 1 ÷ 0,75 diye MPC ile kurar.Kaynak: Klasik ve Keynesyen model · Tüketim fonksiyonu ve 45° modeli

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi cari yılın GSYH hesabına dahil edilir?

✓ B. Komisyon, galericinin bu yıl ürettiği aracılık hizmetinin bedelidir ve GSYH'ye girer. A finansal varlığın el değiştirmesidir, üretim yoktur; C karşılıksız transferdir; D konut üretildiği yılda sayılmıştır, satış bedeli ikinci el işlemdir.Kaynak: Millî gelir ve makro göstergeler · GSYH ve GSMH

?Soru 3

Diğer koşullar sabitken aşağıdakilerden hangisi IS eğrisini sağa kaydırır?

✓ D. Kamu harcaması otonom harcamadır; her faiz düzeyinde geliri çarpan kadar artırır, IS sağa kayar. A para piyasasıdır, LM'yi kaydırır; B eksendeki değişkendir, eğri üzerinde harekettir; C harcanabilir geliri düşürür, IS'yi sola kaydırır.Kaynak: IS-LM ve toplam arz-talep · IS eğrisi

?Soru 4

Bir ekonomide tüketim 500, yatırım 150, kamu mal ve hizmet alımları 120, ihracat 100, ithalat 130, transfer ödemeleri 40 birimdir. Harcama yöntemine göre GSYH kaçtır?

✓ D. 500 + 150 + 120 + (100 − 130) = 740; transferler karşılığında üretim olmadığı için eklenmez. A ithalatı çıkarmak yerine ekler; B transferi kamu harcamasına ekler; C net ihracatı hiç hesaba katmaz.Kaynak: Millî gelir ve makro göstergeler · Üç yöntem: üretim, harcama, gelir

?Soru 5

Ham petrol fiyatlarındaki sert artışın kısa dönemde
I. genel fiyat düzeyini artırması,
II. reel üretimi azaltması,
III. işsizlik oranını düşürmesi
etkilerinden hangileri beklenir?

✓ C. Petrol bütün üreticilerin maliyetini artırır, SRAS sola kayar: fiyat düzeyi yükselir, üretim düşer (stagflasyon). III yanlış: üretim azalınca istihdam düşer, işsizlik artar. A üretimdeki düşüşü atlar; B ve D işsizliğin azaldığını varsayar, bu talep şokunun sonucudur.Kaynak: IS-LM ve toplam arz-talep · Toplam arz, şoklar, stagflasyon

?Soru 6

Fiyat endeksleriyle ilgili
I. GSYH deflatörü, yurt dışından ithal edilen tüketim mallarının fiyatlarını kapsar.
II. TÜFE baz yılının mal sepetini sabit tuttuğu için tüketicilerin ucuzlayan mallara yönelmesini yansıtmaz.
III. Çekirdek enflasyon göstergeleri enerji ve işlenmemiş gıda gibi oynak kalemleri dışarıda bırakır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ C. II doğru: sabit sepet (Laspeyres) ikame etkisini göremez. III doğru: çekirdek enflasyon oynak kalemleri ayıklar. I yanlış: deflatör yalnız yurt içinde üretileni kapsar; ithal tüketim malları TÜFE'dedir. A ve B bu yüzden yanlış öncülü içerir; D I'i de doğru sayar.Kaynak: Millî gelir ve makro göstergeler · Nominal-reel GSYH ve fiyat endeksleri

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi toplam talep eğrisinin negatif eğimli olmasının nedenlerinden biri değildir?

✓ B. Bu, tek bir malın talep eğrisini açıklayan mikro ikame etkisidir; bütün fiyatlar birlikte değiştiğinde göreli fiyatlar değişmez, ikame yoktur. A Keynes'in faiz etkisidir; C Pigou'nun servet etkisidir; D dış ticaret etkisidir. Üçü de AD'nin eğimini açıklar.Kaynak: IS-LM ve toplam arz-talep · Toplam talep (AD)

?Soru 8

Diğer koşullar sabitken
I. Merkez bankasının para arzını azaltması
II. Genel fiyat düzeyinin yükselmesi
III. Hanehalkının aynı gelir ve faiz düzeyinde daha çok para tutmak istemesi
gelişmelerinden hangileri LM eğrisini sola kaydırır?

✓ B. I nominal, II reel para arzını (M/P) düşürür; III para talebini artırır. Üçünde de aynı gelirde para piyasası ancak daha yüksek faizde dengelenir, LM sola kayar. A fiyat düzeyinin reel para arzını düşürdüğünü atlar; C para arzındaki azalışı, D para talebindeki artışı gözden kaçırır.Kaynak: IS-LM ve toplam arz-talep · LM eğrisi ve para talebi

?Soru 9

Para miktarı 600, paranın dolanım hızı 5 ve reel gelir 1.500 birim olan bir ekonomide miktar teorisine göre fiyat düzeyi kaçtır?

✓ D. P = MV ÷ Y = 600 · 5 ÷ 1.500 = 2. A oranı ters kurar (Y ÷ MV); B Cambridge k'sini (1/V) fiyat düzeyi sanır; C MV çarpımında kalıp üretime bölmeyi unutur.Kaynak: Klasik ve Keynesyen model · Miktar teorisi ve klasik dikotomi

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi klasik makro modelin varsayımlarından biri değildir?

✓ C. Ücretlerin aşağı yönde katılığı Keynes'in varsayımıdır; klasiklerde ücretler tam esnektir ve emek piyasası temizlenir. A Say yasasını işleten faiz esnekliğidir; B “para peçedir” varsayımıdır; D para illüzyonunun olmadığını anlatır. Üçü de klasiktir.Kaynak: Klasik ve Keynesyen model · Klasik varsayımlar ve Say yasası
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İktisat soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →