Merkantilizm: değerli maden, ticaret fazlası ve güçlü devlet
İktisat · İktisadi Doktrinler Tarihi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMerkantilistler dış ticareti nasıl görüyordu? Adam Smith'in mutlak üstünlük teorisi neyi savunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ticaret). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Merkantilistler zenginliği altın ve gümüş stoku sayar, ihracat fazlasını devlet korumasıyla sağlamaya çalışırdı; onlara göre bir ülkenin ticaret kazancı ötekinin kaybıdır. Adam Smith ise zenginliği üretim kapasitesine bağladı: her ülke daha az emekle ürettiği malda uzmanlaşıp ticaret yaparsa iki taraf da kazanır. Buna mutlak üstünlük denir.
Merkantilizm ve mutlak üstünlük
✎Konu anlatımı
Merkantilizmin temel fikirleri nelerdir? Bulyonizm, Colbertizm ve kameralizm arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Merkantilizm 16.–18. yüzyılda ulusal devletlerin güç arayışından doğan bir politika anlayışıdır. Zenginliği değerli maden stokuyla ölçer, bu stoku dış ticaret fazlasıyla artırmak için ihracatı özendirip mamul ithalatını kısıtlar. Ülkeye göre üç kol ayrılır: İspanya'da bulyonizm, Fransa'da Colbertizm, Alman devletlerinde kameralizm. İngiltere'de vurgu ticaret dengesidir.17. yüzyılda bir Fransız bakanı devlet eliyle cam, ayna ve dokuma imalathaneleri kuruyor, ithal kumaşa ağır gümrük koyuyor, yabancı ustaları yüksek ücretle getiriyor. Amacı kralın hazinesine her yıl daha çok altın girmesi. Bu bir iktisat kuramı mı, yoksa bir devlet politikası mı?
Merkantilizm tek bir kuramcının sistemi değil, yaklaşık iki yüz yıl boyunca devlet adamları ve tüccar yazarların paylaştığı bir görüşler demetidir. Uluslararası ticaret sayfasında merkantilistlerin dış ticareti sıfır toplamlı gördüğünü, yani bir ülkenin kazancını ötekinin kaybı saydığını gördük. Bunun altında üç fikir yatar: zenginlik ve güç değerli maden stokudur; maden üretmeyen ülke onu ancak ihracat fazlasıyla kazanır; bu yüzden devlet ihracatı özendirmeli, mamul ithalatını gümrükle kısmalı, hammadde ithalatını kolaylaştırmalıdır. Kalabalık nüfus ucuz emek ve güçlü ordu demek olduğu için nüfus artışı desteklenir.
| Kol | Ülke | Vurgu |
|---|---|---|
| Bulyonizm (külçecilik) | İspanya, Portekiz | Altın ve gümüşün ülke dışına çıkışını doğrudan yasaklamak |
| Colbertizm (sanayi merkantilizmi) | Fransa | Devlet destekli imalathaneler, kalite denetimi, mamul ihracatı |
| Kameralizm | Alman devletleri, Avusturya | Devlet hazinesi ve kamu yönetimi; nüfus ve tarım politikası |
| Ticaret dengesi görüşü | İngiltere (Thomas Mun) | Tek tek işlemler değil, toplam dış ticaretin fazla vermesi |
Eleştiri iki yönden geldi. Ödemeler bilançosu ve döviz kuru sayfasında David Hume'un fiyat-akış mekanizmasını gördük: ülkeye giren altın para arzını ve fiyatları artırır, ihracat pahalılaşır, fazla kendiliğinden erir. Yani altın birikimi kalıcı bir politika hedefi olamaz. Adam Smith ise zenginliği maden stokunda değil, emeğin ürettiği mal ve hizmet akımında aradı.
Nasıl sorulurKol–ülke–vurgu eşleştirmesi ya da “hangisi merkantilist görüşe aittir / değildir?” biçiminde sorulur.
TuzakColbertizmi tarımı öne çıkaran bir akım sanmak; tarımı tek üretken kesim sayan fizyokratlardır, Colbertizm sanayiyi korur. İkinci tuzak, kameralizmi yalnız dış ticaret politikası saymak; kameralizm kamu maliyesi ve yönetim bilgisine ağırlık verir.
⇄Bilgi eşleştirme merkantilizm ve eleştirisi
?Soru çöz
Merkantilizmin kollarıyla vurguları arasındaki aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?