Talebin fiyat esnekliği: hesap, türler ve toplam harcama
İktisat · Mikro İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaPiyasa dengesi nasıl hesaplanır? Arz ve talep kayınca denge fiyatı ve miktarı nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Temel kavramlar, arz ve talep). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Piyasa dengesi, talep edilen miktarın arz edilen miktara eşit olduğu fiyattadır: Qd = Qs. Talep artarsa fiyat ve miktar artar; arz artarsa fiyat düşer, miktar artar. İki eğri birlikte kayarsa değişkenlerden birinin yönü kesin, diğerinin yönü kaymaların büyüklüğüne bağlı olarak belirsizdir.
✎Konu anlatımı
Talebin fiyat esnekliği nedir, nasıl hesaplanır ve toplam harcamayı nasıl etkiler?
Kısa cevap: Talebin fiyat esnekliği, fiyattaki yüzde değişmenin talep miktarında yol açtığı yüzde değişmedir: eP = %ΔQ ÷ %ΔP. Mutlak değeri 1'den büyükse talep esnek, küçükse inelastik, 1'e eşitse birim esnektir. Esnek talepte fiyat düşüşü toplam harcamayı artırır, inelastik talepte azaltır; toplam harcama birim esneklikte en yüksektir.Akaryakıta zam gelir ama pompa başındaki kuyruk pek kısalmaz; bir giyim mağazası yüzde 30 indirim yapınca ise reyonlar boşalır. İki malın tüketicisi fiyata neden bu kadar farklı tepki verir?
Temel kavramlar, arz ve talep sayfasında talep kanununu gördük: fiyat artınca talep miktarı düşer. Ama ne kadar düştüğü maldan mala değişir. Bu duyarlılığın ölçüsü talebin fiyat esnekliğidir. Eğim yerine yüzde değişme kullanılır, çünkü eğim birime bağlıdır (litre mi ton mu?), yüzde ise birimden bağımsızdır.
| |eP| | Adı | Talep eğrisi | Örnek |
|---|---|---|---|
| 0 | Tam inelastik | Dikey | Hayati ilaç (yaklaşık) |
| 0 ile 1 arası | İnelastik (esnek olmayan) | Dik | Ekmek, akaryakıt, elektrik |
| 1 | Birim esnek | — | Toplam harcama değişmez |
| 1'den büyük | Esnek | Yatık | Tek bir markanın giysisi, tatil |
| Sonsuz | Tam esnek | Yatay | Tam rekabette tek firmanın ürünü |
Talebi esnek yapan etkenler: malın yakın ikamelerinin çok olması, bütçede büyük pay tutması, zorunlu değil lüks olması, tepki için uzun zaman geçmesi ve malın dar tanımlanması (“gıda” inelastik, “X markası bisküvi” esnek).
Doğrusal talepte esneklik değişir
Doğrusal bir talep eğrisinin eğimi her yerde aynıdır ama esnekliği değildir: fiyat yükseldikçe P/Q oranı büyür. Eğrinin üst yarısı esnek, orta noktası birim esnek, alt yarısı inelastiktir. Toplam harcama (firmanın gözüyle toplam hasılat, TR = P·Q) bu yüzden önce artar, orta noktada en yükseğe çıkar, sonra azalır.
Bir malın fiyatı 10 TL'den 12 TL'ye çıkınca talep miktarı 100'den 90'a düşüyor. Başlangıç noktasına göre fiyat esnekliği nedir?
- %ΔQ = −10 ÷ 100 = −%10, %ΔP = 2 ÷ 10 = %20.
- eP = −10 ÷ 20 = −0,5; |e| < 1, talep inelastiktir. (Orta nokta yöntemiyle −0,58 çıkar; soru yöntemi belirtir.)
Cevap: −0,5, inelastik
Talep fonksiyonu Q = A − 4P olan bir malın fiyatı 5 TL iken fiyat esnekliği −1'dir. A kaçtır?
- eP = −4 · 5 ÷ Q = −1 → Q = 20.
- 20 = A − 4 · 5 → A = 40.
Cevap: A = 40
Nasıl sorulurFiyat ve miktar değişimi ya da talep fonksiyonu verilip esneklik istenir; ters soruda esneklikten fonksiyonun parametresi bulunur. Bir başka kalıp fiyat değişiminin toplam harcamaya etkisidir.
TuzakEğimi esneklik sanmak; doğrusal talebin her noktasında esnekliğin aynı olduğunu düşünmek. İkinci tuzak, inelastik malda fiyat artışıyla toplam harcamanın azalacağını sanmak; tersine artar.
▭Boşluk doldurma dengede esneklik
Temel kavramlar, arz ve talep sayfasındaki piyasada Qd = 100 − 4P ve Qs = −20 + 2P idi. Denge fiyatı TL, denge miktarı da 20'dir. Bu noktada talebin fiyat esnekliği olur; talep tir. Toplam harcamanın en yüksek olduğu fiyat TL'dir.
?Soru çöz
Talebinin fiyat esnekliği −0,4 olan bir malın üreticisi fiyatı %10 artırırsa, ceteris paribus, bu maldan elde ettiği toplam hasılat yaklaşık nasıl değişir?