Ödemeler bilançosu ve döviz kuru: cari denge, kur sistemleri, pariteler

Bir ülkenin dünyayla bütün işlemleri tek bir tabloda nasıl dengelenir? Ödemeler bilançosu kayıtlarını, döviz kuru sistemlerini, reel kur ve pariteleri, açık ekonomide politika etkinliğini anlatıyoruz.

7 durakKPSS A
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ULUSLARARASI İKTİSAT · KAVRAM

Ödemeler bilançosunun yapısı: cari işlemler, finans hesabı, net hata noksan

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGSYH nedir, GSMH'den farkı nedir? Hangi işlemler GSYH'ye dahil edilmez?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Millî gelir ve makro göstergeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ülkenin sınırları içinde bir yılda üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa değeridir; üreten kim olursa olsun sayılır. Gayrisafi millî hasıla (GSMH) ise vatandaşların nerede olursa olsun ürettiğidir: GSMH = GSYH + yurt dışından net faktör geliri. Ara mallar, transferler, ikinci el satışlar ve finansal işlemler GSYH'ye girmez.

GSYH ve GSMH

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ödemeler bilançosu hangi hesaplardan oluşur? BPM6'ya göre cari işlemler, sermaye hesabı, finans hesabı ve net hata noksan arasındaki ilişki nedir?

Kısa cevap: Ödemeler bilançosu bir ülkede yerleşik olanlarla yerleşik olmayanlar arasındaki işlemlerin bir dönemlik kaydıdır. IMF'nin altıncı el kitabına (BPM6) göre cari işlemler (mal, hizmet, birincil gelir, ikincil gelir), sermaye hesabı ve finans hesabından oluşur. Kayıtlar çift taraflı olduğundan cari ve sermaye hesabının toplamı finans hesabına eşit olmalıdır; aradaki fark net hata ve noksandır.

TCMB ayın ortasında “cari işlemler hesabı açık verdi” diye açıklıyor. Bu açık hangi işlemlerden oluşuyor ve nasıl kapanıyor?

Ödemeler bilançosunun ölçütü vatandaşlık değil yerleşikliktir: Türkiye'de bir yıldan uzun yaşayan yabancı yerleşiktir. Her işlem çift kayıtla iki kez yazılır: bir ihracat, karşılığında gelen dövizle birlikte kaydedilir. TCMB 2014'ten beri IMF'nin Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu Altıncı El Kitabı'na (BPM6) uygun sunumu kullanır.

BPM6'da rezerv varlıklar finans hesabının içindedir; net hata ve noksan, kayıtların kapanmayan farkını gösteren artık kalemdir.Görsel: Sınav Defteri

Cari işlemlerin dört alt hesabı vardır. Birincil gelir, BPM5'teki “gelir” kalemidir: ücret, faiz, kâr payı gibi üretim faktörü getirileri. İkincil gelir eski “cari transferler”dir: karşılıksız gelen giden işçi dövizi, hibe. Millî gelir ve makro göstergeler sayfasında GSYH ile GSMH arasındaki farkı yurt dışı net faktör geliri olarak gördük; o fark ödemeler bilançosunda birincil gelir dengesidir.

Eski adlar ↔ BPM6 adları
Eski ad (BPM5, eski kitaplar)BPM6 adı
TurizmSeyahat (hizmetler)
Gelir (yatırım geliri) dengesiBirincil gelir
Cari transferler; karşılıksız, tek taraflı transferlerİkincil gelir
Sermaye hareketleri; sermaye ve finans hesabı (doğrudan, portföy, diğer yatırım)Finans hesabı
Resmî rezervler, rezerv hareketleriRezerv varlıklar (finans hesabının içinde)
Net sermaye girişi artı işaretliNet giriş eksi işaretli

ÖSYM soruları eski adları kullanabilir. Şıktaki “sermaye” doğrudan ya da portföy yatırımı için geçiyorsa BPM6'nın finans hesabı kastedilir; BPM6'daki dar sermaye hesabı yalnız sermaye transferleri ve üretilmeyen varlıklar içindir.

İşaret kuralı ve temel özdeşlik

BPM6'da cari ve sermaye hesabında gelir de gider de artı yazılır, denge “gelir − gider”dir. Finans hesabında artı işaret varlık ya da yükümlülük artışı demektir; net finans hesabı net varlık edinimi − net yükümlülük oluşumu olarak bulunur. Bu yüzden yabancılardan net sermaye girişi finans hesabında eksi işaretle görünür. Özdeşlik: cari denge + sermaye hesabı + net hata noksan = finans hesabı.

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Cari işlemler 40 milyar dolar açık, sermaye hesabı 0'dır. Doğrudan yatırımda 10, portföyde 15, diğer yatırımda 20 milyar dolar net giriş olmuş; TCMB rezervleri 3 milyar dolar artmıştır. Net hata ve noksan kaçtır?

  1. Net girişler finans hesabında eksi, rezerv artışı artı: FH = −10 − 15 − 20 + 3 = −42.
  2. NHN = FH − cari − sermaye = −42 − (−40) − 0 = −2.

Cevap: −2 milyar dolar (kaynağı belirlenemeyen net çıkış)

Akılda kalsın: Ölçüt yerleşiklik, kayıt çift taraflı. BPM6: cari işlemler (mal, hizmet, birincil gelir = faktör geliri, ikincil gelir = karşılıksız transfer), sermaye hesabı, finans hesabı (doğrudan, portföy, diğer, rezerv). Cari + sermaye + NHN = finans hesabı; net giriş eksi işaretlidir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi ödemeler bilançosunun cari işlemler hesabında yer alır?” ya da hesap kalemleri verilip net hata noksan hesaplatılır.

TuzakRezerv varlıkları finans hesabının dışında ayrı bir denge sanmak; BPM6'da finans hesabının alt kalemidir. İkinci tuzak, birincil gelir ile ikincil geliri karıştırmak; faiz ve kâr birincil, işçi dövizi ikincildir. Üçüncü tuzak, eski adla sorulan “sermaye hesabı”nı BPM6'nın dar sermaye hesabı sanmak; doğrudan yatırım finans hesabındadır.

▭Boşluk doldurma hesaplar

Yurt dışına ödenen faiz ve kâr payları cari işlemlerin hesabına kaydedilir. Yurt dışındaki işçilerin ailelerine gönderdiği paralar, eski kitaplarda “cari transferler” denen, BPM6'da adını alan hesaptadır. TCMB'nin rezervlerindeki değişme içinde gösterilir.

birincil gelirikincil gelirfinans hesabısermaye hesabıhizmetler

?Soru çöz

BPM6 sunumuyla hazırlanan bir ödemeler bilançosunda cari işlemler dengesi −40 milyar dolar, sermaye hesabı 0, finans hesabı −42 milyar dolardır. Net hata ve noksan kaç milyar dolardır?

✓ B. Cari + sermaye + NHN = finans hesabı → −40 + 0 + NHN = −42 → NHN = −2. A işareti ters kurar (cari − finans); C ve D iki büyüklüğü toplar, eksi işaretli finans hesabının net giriş anlamına geldiğini gözden kaçırır.
ULUSLARARASI İKTİSAT · HESAP

Kayıt örnekleri ve dış açığın finansmanı: tasarruf-yatırım dengesi

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMillî gelir hangi yöntemlerle hesaplanır? Katma değer ve harcama yöntemi nasıl uygulanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Millî gelir ve makro göstergeler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

GSYH üç yoldan aynı sayıya ulaşır. Üretim yönteminde her aşamanın katma değeri (satış eksi ara girdi) toplanır. Harcama yönteminde nihai harcamalar toplanır: GSYH = C + I + G + X − M. Gelir yönteminde üretime katılan faktörlerin gelirleri (ücret, faiz, rant, kâr) toplanır. Üçü eşittir, çünkü her harcama birinin geliri, her gelir bir üretimin karşılığıdır.

Üç yöntem: üretim, harcama, gelir

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ödemeler bilançosunda turizm geliri, kâr transferi, işçi dövizi ve doğrudan yatırım hangi hesaba yazılır? Cari açık nasıl finanse edilir, tasarruf-yatırım farkıyla ilişkisi nedir?

Kısa cevap: Mal ve hizmet akışları, faiz-kâr ödemeleri ve karşılıksız transferler cari işlemlere; yatırımlar, krediler ve rezerv değişimleri finans hesabına yazılır. Cari açık, yurt içi tasarrufun yatırımı karşılamadığını gösterir ve ya net sermaye girişiyle ya da rezerv kullanımıyla finanse edilir. Doğrudan yatırımla finansman kısa vadeli portföy girişlerinden daha kalıcıdır.

Antalya'daki otele gelen Alman turist, İstanbul'daki fabrikasının kârını Hollanda'ya aktaran yabancı şirket ve Almanya'daki oğlundan para alan aile: üçü de ödemeler bilançosunun hangi satırında?

İşlem → hesap (Türkiye açısından)
İşlemHesap
Yabancı turistin Türkiye'deki harcamasıCari · hizmetler (seyahat) geliri
Türk bankasının yurt dışına ödediği kredi faizi; yabancı ortaklı şirketin kâr transferiCari · birincil gelir gideri
Yurt dışındaki işçinin ailesine gönderdiği paraCari · ikincil gelir (kişisel transfer)
Bir ülkenin Türkiye'ye borç affı ya da yatırım hibesiSermaye hesabı (sermaye transferi)
Yabancı firmanın Türkiye'de fabrika kurması ya da bir şirketin en az %10'unu almasıFinans · doğrudan yatırım (yükümlülük)
Yabancının borsada %10'dan az hisse ya da devlet tahvili almasıFinans · portföy yatırımı (yükümlülük)
Türk bankasının yurt dışından sendikasyon kredisi almasıFinans · diğer yatırım (yükümlülük)
TCMB'nin piyasadan döviz almasıFinans · rezerv varlıklar (artış)

Cari açık ve tasarruf-yatırım dengesi

Millî gelir ve makro göstergeler sayfasında harcama yöntemini Y = C + I + G + X − M diye gördük. Gelirin harcanmayan kısmı vergi ya da özel tasarruftur: Y = C + S + T. İkisini eşitleyince dış denge iç dengelerin toplamı olur:

X − M = (S − I) + (T − G)Net gelir ve transferler eklenince sol taraf cari dengedir. Özel tasarruf yatırımdan azsa ya da kamu açık veriyorsa ülke dış açık verir.
Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Bir ekonomide özel tasarruf 180, özel yatırım 220 milyar dolardır; kamu bütçesi 10 milyar dolar açık vermektedir. Cari denge kaçtır?

  1. S − I = 180 − 220 = −40; T − G = −10.
  2. X − M = −40 − 10 = −50: 50 milyar dolar cari açık.

Cevap: −50 milyar dolar

Cari açık kapanmak zorundadır: ya yerleşik olmayanlar ülkeye net kaynak getirir (doğrudan yatırım, portföy, kredi) ya da merkez bankası rezervlerini satar. Doğrudan yatırım fabrika ve şirket ortaklığı olduğu için kolay çıkmaz; kısa vadeli portföy girişleri (sıcak para) ise küresel faiz ya da risk algısı değişince hızla çıkabilir ve ani duruş (sudden stop) riski taşır.

Akılda kalsın: Turizm = hizmet; faiz-kâr = birincil gelir; işçi dövizi = ikincil gelir; borç affı = sermaye hesabı; %10 ve üstü pay = doğrudan yatırım, altı = portföy; banka kredisi = diğer yatırım. X − M = (S − I) + (T − G). Kalıcı finansman doğrudan yatırım, kırılgan finansman kısa vadeli portföy.
Sınavda

Nasıl sorulur“Türkiye'de yatırım yapmış yabancı sermayenin elde ettiği kârı ülkesine transfer etmesi hangi hesapta yer alır?” türü kayıt soruları sorulur; tasarruf, yatırım ve bütçe dengesinden cari denge hesaplatılır.

TuzakKâr transferini finans hesabına yazmak; sermayenin kendisi finans hesabındadır, getirisi birincil gelirdir. İkinci tuzak, borsada küçük paylı hisse alımını doğrudan yatırım saymak.

⇄Bilgi eşleştirme işlem ve hesap

?Soru çöz

Bir ekonomide özel tasarruf 180 milyar dolar, özel yatırım 220 milyar dolardır ve kamu bütçesi 10 milyar dolar açık vermektedir. Net faktör geliri ve transferler sıfırsa bu ekonominin cari dengesi kaç milyar dolardır?

✓ D. X − M = (S − I) + (T − G) = (180 − 220) + (−10) = −50. A bütçe açığını artı yazıp özel açıktan düşer; B işaretleri ters çevirir (I − S + bütçe açığı); C yalnız özel kesimin açığını alır, kamu açığını unutur.
ULUSLARARASI İKTİSAT · HESAP

Döviz kuru kavramları: nominal, reel ve efektif kur

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKarşılaştırmalı üstünlük nedir, nasıl hesaplanır? Ticaret hadleri hangi aralıkta olursa iki ülke de kazanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ticaret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ricardo'ya göre bir ülke iki malı da daha pahalıya üretse bile, fırsat maliyeti daha düşük olan malda uzmanlaşırsa ticaretten kazanır. Buna karşılaştırmalı üstünlük denir. Ticaret, ancak ticaret hadleri iki ülkenin yurt içi fırsat maliyetlerinin arasında kalırsa iki tarafa da kazanç sağlar.

Karşılaştırmalı üstünlük ve ticaret hadleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Nominal, reel ve efektif döviz kuru nedir? Değer kaybı ile devalüasyon arasındaki fark nedir? Reel kur nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Nominal kur bir yabancı paranın yerli para cinsinden fiyatıdır. Reel kur, iki ülkenin fiyat düzeylerini de hesaba katarak yerli malların yabancı mallara göre ne kadar pahalı olduğunu gösterir: e · P* ÷ P. Efektif kur, tek bir para yerine ticaret ağırlıklı bir para sepetine karşı hesaplanır. Dalgalı kurda değer kaybı, sabit kurda devalüasyon denir.

Dolar kuru bir yılda %10 arttı ama Türkiye'de fiyatlar %8, ABD'de %2 yükseldi. Türk ihracatçısının rekabet gücü gerçekten %10 mu arttı?

Türkiye'de kur doğrudan yazılır: e = 1 dolar kaç TL. Bu yazımda e'nin artması TL'nin değer kaybetmesi, azalması değer kazanmasıdır. Kur piyasada oluşuyorsa “değer kaybı / kazancı”, sabit kurda resmî kararla değiştiriliyorsa devalüasyon / revalüasyon denir.

Reel kur

q = e · P*P · %Δq ≈ %Δe + π* − πP: yurt içi, P*: yabancı fiyat düzeyi; π, π*: enflasyonlar. Bu tanımda q'nun artması reel değer kaybıdır: yerli mallar görece ucuzlar, rekabet gücü artar.
Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Kur 40'tan 44 TL'ye (%10) çıkmıştır; yurt içi enflasyon %8, ABD enflasyonu %2'dir. Reel kur nasıl değişmiştir? Fiyat endeksleri P = 150, P* = 120 ve e = 40 iken reel kurun düzeyi kaçtır?

  1. Yaklaşık: 10 + 2 − 8 = %4 reel değer kaybı; kesin: 1,10 · 1,02 ÷ 1,08 ≈ 1,039, yani %3,9.
  2. Düzey: 40 · 120 ÷ 150 = 32.

Cevap: TL reel olarak yaklaşık %4 değer kaybetti; reel kur 32

Nominal kurdaki %10 artışın yarıdan fazlası iç enflasyonla geri alınmıştır. Uluslararası ticaret sayfasında ticaret hadlerini ihracat-ithalat fiyat oranı olarak gördük; reel kur da bir tür fiyat oranıdır ama bütün mal sepetinin fiyatına bakar.

Efektif kur

Ülke tek bir ülkeyle ticaret yapmaz. Nominal efektif kur, kurların dış ticaret paylarıyla ağırlıklandırılmış ortalamasıdır; reel efektif kur bunu fiyat farklarıyla düzeltir. Dikkat: TCMB'nin reel efektif kur endeksi ters yönde tanımlanır; endeksin artması TL'nin reel değer kazanması anlamına gelir.

Akılda kalsın: e = 1 dolar kaç TL; e ↑ = TL değer kaybı. Dalgalı kurda değer kaybı, sabit kurda devalüasyon. Reel kur = e · P* ÷ P; değişimi ≈ kur değişimi + dış enflasyon − iç enflasyon. Efektif kur = ticaret ağırlıklı sepet. TCMB reel efektif kur endeksinde artış = TL reel değer kazancı.
Sınavda

Nasıl sorulurNominal kur ve iki ülkenin fiyat düzeyleri verilip reel kur hesaplatılır; “ülkenin para biriminin ticaret ortaklarının paralarına göre fiyat farklarıyla düzeltilmiş ortalama değerini gösteren ölçü hangisidir?” gibi kavram sorusu gelir.

TuzakReel kur değişiminde enflasyonların işaretini karıştırmak. İkinci tuzak, dalgalı kurdaki değer kaybına devalüasyon demek.

▭Boşluk doldurma reel kur

Nominal kur 50 TL/dolar, ABD fiyat endeksi 110, Türkiye fiyat endeksi 125 ise reel kur olur. Dalgalı kur rejiminde 1 doların TL karşılığının yükselmesi TL'nin demektir; sabit kurda aynı değişiklik resmî kararla yapılırsa denir.

44değer kaybıdevalüasyonrevalüasyon56,8

?Soru çöz

Bir yılda dolar/TL kuru %10 artmış, Türkiye'de enflasyon %8, ABD'de %2 olmuştur. Bu dönemde TL'nin reel değeri yaklaşık olarak nasıl değişmiştir?

✓ A. %Δq ≈ 10 + 2 − 8 = 4; reel kur yükseldiği için TL reel olarak değer kaybetmiştir. B üç oranı toplar; C hesabı doğru yapar ama yönü ters yorumlar; D iç enflasyonu ekleyip dış enflasyonu çıkarır.
ULUSLARARASI İKTİSAT · KAVRAM

Kur sistemleri ve uluslararası para sistemi: altın standardından dalgalanmaya

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParanın işlevleri nelerdir? Mal para, itibari para, kaydi para ve elektronik para arasındaki farklar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Para, banka ve para politikası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Para, trampadaki ihtiyaçların çifte rastlaşması sorununu çözer. Dört işlevi vardır: değişim aracı, hesap birimi, değer saklama aracı ve ertelenmiş ödemeler standardı. Değerini malzemesinden alan mal paradan, değerini yasadan ve güvenden alan itibari paraya geçildi. Bugün para arzının büyük kısmı bankaların yarattığı kaydi paradır.

Paranın işlevleri ve türleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sabit, dalgalı ve yönetimli dalgalı kur sistemlerinin farkları nelerdir? Altın standardı ve Bretton Woods sistemi nasıl işliyordu?

Kısa cevap: Sabit kurda merkez bankası kuru ilan edip döviz alım satımıyla savunur; dalgalı kurda kur piyasada oluşur; yönetimli dalgalanmada piyasa kuruna zaman zaman müdahale edilir. Uluslararası para sistemi altın standardından 1944 Bretton Woods'un altına bağlı dolar sistemine, 1971'de dolar-altın bağı kopunca da 1973'ten itibaren dalgalı kurlara geçti.

Bir ülke parasını dolara 1'e 1 sabitliyor, bir başkası kurun tamamen piyasada oluşmasına izin veriyor. Hangisi spekülatif saldırıya, hangisi kur oynaklığına daha açıktır?

Başlıca kur sistemleri
SistemİşleyişGüçlü / zayıf yanı
Sabit kurKur ilan edilir, merkez bankası rezervle savunurBelirsizlik az, enflasyona çapa / rezerv tükenirse spekülatif saldırı
Dalgalı kurKur döviz arz ve talebiyle oluşurDış şokları kur emer, bağımsız para politikası / kur oynaklığı
Yönetimli dalgalanmaPiyasa kuru esas, aşırı oynaklıkta müdahaleEsneklik ile istikrar arasında orta yol
Para kuruluYerli para ancak tam döviz karşılığıyla basılır, kur yasayla sabitÇok güvenilir / merkez bankası son ödünç verici olamaz
DolarizasyonYabancı para resmî para olarak kullanılırKur riski yok / para politikası tamamen kaybolur

Para, banka ve para politikası sayfasında kur çapasının bağımsız para politikasını ortadan kaldırdığını gördük. Merkez bankası döviz aldığında rezerv paranın arttığını da orada hesapladık: sabit kuru savunmak için döviz satan merkez bankası aynı anda para arzını daraltır. Türkiye 22 Şubat 2001'den beri dalgalı kur rejimini uygular; TCMB'nin 2026 Para Politikası metni kurların düzeyine ilişkin bir hedefi olmadığını ve kurun düzeyini ya da yönünü belirlemek için döviz alım satımı yapmayacağını belirtir.

Uluslararası para sistemi

Altın standardında (klasik dönem yaklaşık 1870–1914) her para belirli miktar altına çevrilebilirdi; iki paranın altın içeriği kuru belirlerdi. I. Dünya Savaşı'yla bu düzen çözüldü. 1944'te ABD'deki Bretton Woods konferansı yeni sistemi kurdu: ABD doları ons başına 35 dolardan altına çevrilebilirdi, öbür paralar dolara sabit ama gerektiğinde değiştirilebilir kurla bağlandı. Aynı konferansta IMF (ödemeler dengesi açığı olan ülkelere kısa vadeli finansman) ve Dünya Bankası (savaş sonrası yeniden yapılanma ve kalkınma kredisi) kuruldu. ABD'nin dış açıkları dolara güveni sarsınca 15 Ağustos 1971'de doların altına çevrilebilirliği askıya alındı; 1973'te gelişmiş ülkeler dalgalanmaya geçti, 1976 Jamaika toplantısı ülkelere kur sistemini seçme serbestliği tanıdı.

Akılda kalsın: Sabit (çapa, saldırı riski), dalgalı (şoku kur emer), yönetimli dalgalanma, para kurulu (tam döviz karşılığı), dolarizasyon. Türkiye: 22 Şubat 2001'den beri dalgalı. Altın standardı → Bretton Woods 1944 (dolar-altın 35 $/ons, ayarlanabilir sabit kur, IMF + Dünya Bankası) → 1971 dolar-altın bağı askıda → 1973 dalgalanma → 1976 Jamaika.
Sınavda

Nasıl sorulurBretton Woods sisteminin özellikleri öncüllerle ya da “hangisi bu sistemin özelliklerinden değildir?” biçiminde sorulur; kur sistemi ile tanımı eşleştirilir.

TuzakBretton Woods'ta bütün paraların doğrudan altına bağlı olduğunu sanmak; altına bağlı olan dolardı, öbür paralar dolara bağlıydı. İkinci tuzak, IMF ile Dünya Bankası'nın görevlerini karıştırmak.

↕Sıralama para sistemi tarihi

  1. Doların altına çevrilebilirliğinin askıya alınması
  2. Klasik altın standardı
  3. Jamaika toplantısı: kur sistemi seçimi serbest
  4. Bretton Woods konferansı, IMF ve Dünya Bankası
  5. Gelişmiş ülke paralarının genel dalgalanmaya geçmesi

?Soru çöz

Bretton Woods sistemiyle ilgili
I. ABD doları belirli bir oranda altına çevrilebilirdi.
II. Diğer ülkelerin paraları dolara sabit ama gerektiğinde değiştirilebilir bir kurla bağlanmıştı.
III. IMF ve Dünya Bankası bu sistemi kuran konferansta oluşturuldu.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ C. Üçü de doğrudur: dolar ons başına 35 dolardan altına bağlıydı (I), öbür paralar dolara ayarlanabilir sabit kurla bağlandı (II), IMF ve Dünya Bankası 1944 konferansında kuruldu (III). A ve B kurumların kuruluşunu, D doların altın bağını atlar.
ULUSLARARASI İKTİSAT · HESAP

Satın alma gücü paritesi ve faiz paritesi: kur nereye gider?

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKota, gönüllü ihracat kısıtlaması ve diğer tarife dışı engeller nelerdir? Damping nedir, türleri nelerdir ve hangi önlemlerle karşılanır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Uluslararası ticaret). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tarife dışı engeller ithalatı fiyat yerine miktar, kural ya da destekle sınırlar: kota, gönüllü ihracat kısıtlaması, ihracat sübvansiyonu, teknik standartlar, bağlı ticaret. Damping, bir malın dış piyasada iç piyasadan ya da maliyetinden düşük fiyatla satılmasıdır. İthalatçı ülke dampinge anti-damping, sübvansiyona telafi edici vergiyle karşılık verebilir.

Tarife dışı engeller ve damping

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mutlak ve nispi satın alma gücü paritesi nedir, varsayımları nelerdir? Karşılanmış ve karşılanmamış faiz paritesi neyi söyler?

Kısa cevap: Satın alma gücü paritesine (SAGP) göre aynı mal sepeti iki ülkede ortak parayla aynı fiyata satılmalıdır: mutlak biçimde kur iki fiyat düzeyinin oranıdır, nispi biçimde kurun değişimi enflasyon farkına eşittir. Faiz paritesine göre iki ülke arasındaki faiz farkı, yüksek faizli paranın beklenen ya da vadeli piyasada fiyatlanan değer kaybına eşit olur.

Aynı hamburger Türkiye'de 300 TL, ABD'de 6 dolar. Piyasada dolar 40 TL'yse TL olması gerekenden değerli mi, değersiz mi?

SAGP'nin dayanağı tek fiyat yasasıdır: mallar homojen, piyasalar tam rekabetçi, taşıma maliyeti ve ticaret engeli yoksa ucuz yerden alıp pahalı yerde satma (arbitraj) fiyatları eşitler. Mal sepetine genişletilince:

Mutlak SAGP: e = PP* · Nispi SAGP: %Δe ≈ π − π*Mutlak SAGP tutarsa reel kur 1'dir; nispi SAGP tutarsa reel kur sabit kalır.
Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Hamburger Türkiye'de 300 TL, ABD'de 6 dolar; piyasa kuru 40 TL'dir. SAGP kuru kaçtır, TL ne yönde sapmıştır? Gelecek yıl enflasyon Türkiye'de %25, ABD'de %3 beklenirse nispi SAGP kurun ne kadar değişmesini öngörür?

  1. SAGP kuru 300 ÷ 6 = 50 TL/dolar. Piyasada 40: hamburger Türkiye'de 300 ÷ 40 = 7,5 dolar, ABD'den %25 pahalı; TL SAGP'ye göre aşırı değerlidir.
  2. Nispi SAGP: 25 − 3 = %22 civarı kur artışı (kesin: 1,25 ÷ 1,03 ≈ %21,4).

Cevap: SAGP kuru 50; TL %25 aşırı değerli; kur yaklaşık %22 artmalı

SAGP uzun dönemde yön gösterir ama kısa dönemde sık sık bozulur: taşıma maliyetleri, tarifeler, ticarete konu olmayan hizmetler (kira, berber) ve ürün farkları arbitrajı engeller. Uluslararası ticaret sayfasında tarifeyle iç fiyatın dünya fiyatından ayrışabildiğini gördük; aynı neden SAGP'den sapma yaratır.

Faiz paritesi

Yatırımcı TL ile dolar arasında getiriyi karşılaştırır. Karşılanmamış faiz paritesinde kur riski açık bırakılır: i ≈ i* + beklenen değer kaybı. TL faizi %40, dolar faizi %5 ise piyasa TL'nin yaklaşık %35 değer kaybetmesini bekliyordur; beklenmiyorsa sermaye TL'ye akar. Karşılanmış faiz paritesinde ise kur riski vadeli sözleşmeyle kapatılır; faiz farkı bu kez vadeli kurla spot kur arasındaki farka yansır.

Ek bilgi: vadeli kur hesabı

Karşılanmış faiz paritesinde F = S · (1 + i) ÷ (1 + i*). TL faizi %40, dolar faizi %5 ve spot kur 40 ise bir yıllık vadeli kur 40 · 1,40 ÷ 1,05 ≈ 53,33 olur; başka bir vadeli kurda risksiz arbitraj kazancı doğar.

Akılda kalsın: Tek fiyat yasası → mutlak SAGP: e = P ÷ P*; nispi SAGP: kur değişimi ≈ enflasyon farkı. Varsayımlar: homojen mal, tam rekabet, taşıma maliyeti ve engel yok, mallar ticarete konu. Karşılanmamış faiz paritesi: faiz farkı ≈ beklenen değer kaybı. Karşılanmış: kur riski vadeli sözleşmeyle kapatılır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi satın alma gücü paritesinin varsayımlarından biri değildir?” sorulur; iki ülkenin enflasyonu verilip kurun beklenen değişimi ya da faizler verilip vadeli kur hesaplatılır.

TuzakNispi SAGP'de enflasyon farkını ters yönde kullanmak; enflasyonu yüksek olan ülkenin parası değer kaybeder. İkinci tuzak, SAGP'nin kısa dönemde de her zaman geçerli olduğunu sanmak.

▭Boşluk doldurma pariteler

Bir mal Türkiye'de 300 TL, ABD'de 6 dolarsa mutlak SAGP'ye göre kur TL/dolar olmalıdır. TL faizi %40, dolar faizi %5 iken karşılanmamış faiz paritesi TL'nin yaklaşık yüzde değer kaybını öngörür. Kur riskinin vadeli sözleşmeyle kapatıldığı biçim faiz paritesidir.

5035karşılanmışkarşılanmamış45

?Soru çöz

Gelecek yıl Türkiye'de enflasyonun %25, ABD'de %3 olması beklenmektedir. Nispi satın alma gücü paritesine göre dolar/TL kurunda yaklaşık hangi değişim beklenir?

✓ B. %Δe ≈ π − π* = 25 − 3 = 22; enflasyonu yüksek olan TL değer kaybeder, kur yükselir. A enflasyonları toplar; C farkı doğru bulur ama yönü ters kurar; D mutlak SAGP ile nispi SAGP'yi karıştırıp fiyat değişimini yok sayar.
ULUSLARARASI İKTİSAT · MODEL

Dış dengesizliklerin uyumu: Marshall-Lerner koşulu, J eğrisi, fiyat-akış

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHarcama, vergi, transfer ve denk bütçe çarpanı nedir, nasıl hesaplanır? Enflasyonist açık ve tasarruf paradoksu nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Klasik ve Keynesyen model). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Otonom harcamadaki bir artış, gelirde kendisinden büyük bir artış yaratır; oran çarpandır. Basit modelde harcama çarpanı 1/(1 − b), götürü vergi çarpanı −b/(1 − b), transfer çarpanı b/(1 − b), denk bütçe çarpanı 1'dir. Orantılı vergi ve ithalat sızıntı olduğu için çarpanı küçültür. Herkes daha çok tasarruf etmek isterse gelir düşer ve toplam tasarruf artmaz: tasarruf paradoksu.

Çarpanlar, açıklar, tasarruf paradoksu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Marshall-Lerner koşulu nedir? J eğrisi neden oluşur? Altın standardında dış dengesizlik nasıl kendiliğinden giderilirdi?

Kısa cevap: Değer kaybı dış ticaret dengesini ancak ihracat ve ithalat talebinin fiyat esnekliklerinin mutlak değerleri toplamı 1'den büyükse iyileştirir: Marshall-Lerner koşulu. Kısa dönemde miktarlar geç tepki verdiği için denge önce kötüleşir, sonra düzelir: J eğrisi. Altın standardında ise açık veren ülkeden altın çıkar, fiyatlar düşer ve ihracat artar.

TL değer kaybettikten sonraki iki ay dış ticaret açığı büyüdü; altı ay sonra küçülmeye başladı. Kur politikası başarısız mı oldu?

Esneklik ve tüketici teorisi sayfasında fiyat esnekliğini ve esnekliğin toplam harcamayı nasıl belirlediğini gördük. Değer kaybı iki şey yapar: ihracatın döviz fiyatını düşürür (ihracat miktarı artar), ithalatın TL fiyatını yükseltir (ithalat miktarı azalır). Ama her ithal mal için artık daha çok TL ödenir. Miktarlar yeterince tepki vermezse ödenen tutar artar ve denge kötüleşir.

|eX| + |eM| > 1Başlangıçta dış ticaret dengedeyken, ihracat ve ithalat talep esnekliklerinin mutlak değerleri toplamı 1'i aşarsa değer kaybı dış dengeyi iyileştirir. Toplam 0,9 ise kötüleştirir; 1,5 ise iyileştirir.
Değer kaybından sonra sözleşmeler ve alışkanlıklar yüzünden miktarlar geç değişir; denge önce düşer, esneklikler büyüdükçe yükselir.Görsel: Sınav Defteri

J eğrisi Marshall-Lerner koşulunun zaman boyutudur: kısa dönemde esneklikler küçük olduğu için koşul sağlanmaz, uzun dönemde sağlanır.

Öbür uyum mekanizmaları

Fiyat-akış mekanizması (David Hume): altın standardında dış açık veren ülkeden altın çıkar, para arzı daralır, fiyatlar düşer; ihracat ucuzlar, açık kendiliğinden kapanır. Fazla veren ülkede süreç terstir. Gelir yaklaşımı: Klasik ve Keynesyen model sayfasında gördüğümüz dış ticaret çarpanıyla gelir düşünce ithalat da azalır. Parasal yaklaşım ise ödemeler dengesini para piyasasının dengesizliği olarak görür: para arzı para talebini aşarsa fazlalık dışarıya, döviz rezervi kaybı olarak akar.

Akılda kalsın: Marshall-Lerner: |eX| + |eM| > 1 ise değer kaybı dış dengeyi düzeltir. J eğrisi: önce kötüleşme, sonra iyileşme. Hume fiyat-akış: açık → altın çıkışı → para arzı ↓ → fiyat ↓ → ihracat ↑. Gelir yaklaşımı (çarpan), parasal yaklaşım (fazla para → rezerv kaybı).
Sınavda

Nasıl sorulurEsneklik değerleri verilip devalüasyonun dış dengeye etkisi sorulur; J eğrisi ve fiyat-akış mekanizması öncüllerle yoklanır.

TuzakEsnekliklerin toplamı 1'den küçükken devalüasyonun dengeyi iyileştireceğini söylemek. İkinci tuzak, altın standardında açık veren ülkede fiyatların yükseldiğini düşünmek; altın çıktığı için düşer.

⇄Bilgi eşleştirme mekanizma ve işleyiş

?Soru çöz

Dış dengesizliklerin uyumuyla ilgili
I. İhracat ve ithalat talep esnekliklerinin mutlak değerleri toplamı 1'den küçükse değer kaybı dış ticaret dengesini iyileştirir.
II. Değer kaybından sonra kısa dönemde dış ticaret dengesi önce kötüleşebilir.
III. Altın standardında dış açık veren ülkede para arzı ve fiyatlar yükselir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ A. II J eğrisidir. I yanlıştır: Marshall-Lerner koşulu toplamın 1'den büyük olmasını ister. III yanlıştır: açık veren ülkeden altın çıkar, para arzı ve fiyatlar düşer. B koşulu ters kurar; C fiyat-akış yönünü ters çevirir; D ikisini birden yapar.
ULUSLARARASI İKTİSAT · MODEL

Mundell-Fleming ve imkânsız üçlü: açık ekonomide politika etkinliği

İktisat · Uluslararası İktisat · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMerkez bankasının işlevleri nelerdir? TCMB'nin bağımsızlığı ve para politikası araçları (açık piyasa işlemleri, reeskont, zorunlu karşılık, politika faizi) nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Para, banka ve para politikası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Merkez bankası banknot ihracı tekeline sahiptir, bankaların bankası ve son ödünç verici mercidir, rezervleri yönetir. 2001'deki değişiklikle TCMB'nin temel amacı fiyat istikrarı oldu; araçlarını kendisi belirler, Hazine'ye kredi veremez. Dolaylı araçlar açık piyasa işlemleri, reeskont, zorunlu karşılık ve politika faizidir; TCMB'nin temel politika aracı bir hafta vadeli repo ihale faiz oranıdır.

Merkez bankası ve para politikası araçları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mundell-Fleming modeline göre sabit ve esnek kurda para ve maliye politikası ne kadar etkilidir? İmkânsız üçlü nedir?

Kısa cevap: Mundell-Fleming modeli IS-LM'i sermayenin tam hareketli olduğu küçük açık ekonomiye taşır; yurt içi faiz dünya faizine eşitlenir. Sabit kurda para politikası etkisiz, maliye politikası güçlüdür; esnek kurda para politikası güçlü, maliye politikası etkisizdir. Bir ülke sabit kur, serbest sermaye hareketi ve bağımsız para politikasından aynı anda yalnız ikisine sahip olabilir.

Merkez bankası faizi indiriyor, aynı gün yabancı yatırımcılar tahvil satıp dövize geçiyor. Kur sabitse merkez bankası ne yapmak zorunda kalır?

IS-LM ve toplam arz-talep sayfasında dışlama etkisini ve politikaların göreli etkinliğini gördük. Robert Mundell ve Marcus Fleming 1960'ların başında bu modele ödemeler dengesini ekledi. Varsayım: ülke küçüktür ve sermaye tam hareketlidir; yurt içi faiz dünya faizinden ayrılırsa sermaye anında girer ya da çıkar, faizi r = r* düzeyine geri iter.

Tam sermaye hareketliliğinde politika etkinliği
Genişletici para politikasıGenişletici maliye politikası
Sabit kurEtkisiz: faiz düşer, sermaye çıkar; kuru korumak için merkez bankası döviz satar, para arzı eski düzeyine inerÇok etkili: faiz yükselir, sermaye girer; merkez bankası döviz alır, para arzı da artar, dışlama olmaz
Esnek kurEtkili: faiz düşer, sermaye çıkar, yerli para değer kaybeder, net ihracat artarEtkisiz: faiz yükselir, sermaye girer, yerli para değer kazanır, net ihracat düşer; kamu harcaması net ihracatı dışlar

Para, banka ve para politikası sayfasında merkez bankasının döviz alıp satarak rezerv parayı değiştirdiğini gördük; sabit kurda para politikasını etkisiz kılan zincir budur: kuru savunma zorunluluğu para arzını merkez bankasının elinden alır. Esnek kurda maliye politikasındaki dışlama ise faizle değil kur yoluyla olur.

İmkânsız üçlü

Her kenar bir seçimdir: kenarın uçlarındaki iki hedef korunur, karşı köşedeki hedeften vazgeçilir.Görsel: Sınav Defteri

Mundell-Fleming'in sonucu genel bir kurala dönüşür: imkânsız üçlü (üçlem). Bretton Woods sermaye kontrolleriyle sabit kur ve bağımsız para politikasını birlikte tuttu; bugün dalgalı kurlu ülkeler serbest sermaye ile bağımsız para politikasını seçer; para kurulu ya da ortak para kullanan ülkeler para politikasından vazgeçer.

Akılda kalsın: Mundell-Fleming: küçük açık ekonomi, tam sermaye hareketliliği, r = r*. Sabit kur: para etkisiz, maliye çok etkili. Esnek kur: para etkili, maliye etkisiz (kur yoluyla dışlama). İmkânsız üçlü: sabit kur + serbest sermaye + bağımsız para politikası, en çok ikisi.
Sınavda

Nasıl sorulur“Sermaye hareketlerinin tam serbest olduğu sabit kurlu küçük bir ekonomide hangi politika etkisizdir?” ya da imkânsız üçlünün bileşenleri sorulur.

TuzakKapalı ekonomideki likidite tuzağı sonucunu buraya taşımak; burada etkinliği kur rejimi belirler. İkinci tuzak, esnek kurda maliye politikasının faiz yükselterek yatırımı dışladığını söylemek; faiz r*'da kalır, dışlanan net ihracattır.

⇄Bilgi eşleştirme rejim ve sonuç

?Soru çöz

Sermaye hareketlerini tamamen serbest bırakan ve kurunu dolara sabitleyen küçük bir ülke, imkânsız üçlüye göre aşağıdakilerden hangisinden vazgeçmek zorundadır?

✓ D. Sabit kur ve serbest sermaye seçildiğinde faiz dünya faizine bağlanır; merkez bankası para arzını kuru savunmaya göre ayarlamak zorundadır. A zaten seçilmiş olan serbest sermayenin karşılığıdır, ayrı bir vazgeçiş değildir; B ülkenin seçtiği sabit kurdur; C üçlünün unsuru değildir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Laffer eğrisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

✓ D. Ters U biçimli eğride t*'ın sağı yasaklayıcı bölgedir; oranı düşürmek matrahı genişletir, gelir artar. A ve B yalnız bir bölge için geçerli olanı genelleştirir: t*'ın solunda oran indirimi geliri azaltır. C yanlıştır; %100 oranda kayıtlı faaliyet kalmaz, gelir sıfıra iner.Kaynak: Tüketim, yatırım ve makro okullar · Arz yönlü iktisat ve okulların karşılaştırması

?Soru 2

TCMB analitik bilançosuyla ilgili
I. Fon hesapları rezerv paranın kalemlerindendir.
II. Banka dışı kesimin TCMB'deki TL mevduatı rezerv paraya dahildir.
III. Açık piyasa işlemlerinden doğan yükümlülükler rezerv paranın bir kalemidir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ D. Rezerv para emisyon, bankalar mevduatı, fon hesapları ve banka dışı kesim mevduatının toplamıdır; I ve II doğrudur. III yanlış: açık piyasa işlemleri (net) ve kamu mevduatı rezerv paraya eklenince Merkez Bankası parası bulunur. A rezerv parayı emisyon ve bankalar mevduatıyla sınırlı sanıp II'yi atlar; B ve C APİ'yi rezerv paranın kalemi sayar.Kaynak: Para, banka ve para politikası · Para arzı tanımları ve rezerv para

?Soru 3

Yeni klasik iktisada göre
I. Ekonomik birimler beklentilerini yalnız geçmiş enflasyona bakarak uyarlayıcı biçimde oluşturur.
II. Kamuoyunca önceden bilinen sistematik bir para politikası, işsizliği doğal oranın altına indirebilir.
III. Geçmiş verilerle tahmin edilen ekonometrik model katsayıları, politika kuralı değişince değişebilir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?

✓ B. III Lucas eleştirisidir. I yanlıştır: yeni klasikler rasyonel beklenti varsayar, birimler mevcut bütün bilgiyi (politika kuralı dahil) kullanır; uyarlayıcı beklenti monetaristlerindir. II yanlıştır: öngörülen politika beklentilere ve fiyatlara önceden yansır, işsizlik doğal oranda kalır (politika etkisizliği). A ve D uyarlayıcı beklentiyi yeni klasiklere yükler; C ve D öngörülen politikayı etkili sayar, bu Keynesyen görüştür.Kaynak: Tüketim, yatırım ve makro okullar · Monetarizm ve yeni klasik iktisat

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi enflasyon hedeflemesi rejiminin özelliklerinden biri değildir?

✓ D. Para arzını sabit oranda büyütmek Friedman'ın sabit para kuralıdır, çapası para arzı olan parasal hedeflemeye aittir. A rejimin çapasıdır; B hesap verebilirliktir (TCMB'de açık mektup); C enflasyon hedeflemesinin aracıdır, TCMB'de bir hafta vadeli repo ihale faizi.Kaynak: Para, banka ve para politikası · Aktarım kanalları ve para politikası rejimleri

?Soru 5

Bir ülkenin beyaz eşya sektöründe ihracatı 90 milyar dolar, ithalatı 60 milyar dolardır. Grubel-Lloyd endeksine göre bu sektördeki endüstri içi ticaret düzeyi kaçtır?

✓ B. GL = 1 − |90 − 60| ÷ (90 + 60) = 1 − 0,2 = 0,8. A yalnız |X − M| ÷ (X + M) oranını bulur, 1'den çıkarmayı unutur; C ihracatı ithalata böler; D ithalatı ihracata böler, endeksin formülü değildir.Kaynak: Uluslararası ticaret · Yeni ticaret teorileri ve endüstri içi ticaret

?Soru 6

Türkiye'de 1 makine 2 tekstile, Almanya'da 1 makine ⅔ tekstile mal olmaktadır. Aşağıdaki ticaret hadlerinden hangisinde iki ülke de ticaretten kazanç sağlar?

✓ A. 1,2 iki yurt içi oranın (⅔ ile 2) arasındadır: Türkiye makineyi kendi üretiminden ucuza, Almanya tekstili kendi üretiminden ucuza alır. B tekstilin fırsat maliyetini (ters oranı) kullanır; C 2'nin üstündedir, Türkiye makineyi kendisi daha ucuza üretir; D ⅔'ün altındadır, Almanya makinesini yurt içindekinden ucuza satmış olur.Kaynak: Uluslararası ticaret · Karşılaştırmalı üstünlük ve ticaret hadleri

?Soru 7

Bir firmanın aynı malı iç piyasada yüksek, dış piyasada sürekli olarak daha düşük fiyatla satması hangi fiyatlama biçiminin uluslararası örneğidir ve hangi koşulda firma için kârlıdır?

✓ C. Pazarları ayırıp her birinde MR = MC'ye göre fiyat koyan firma, talebi daha esnek pazarda düşük fiyat uygular; dış piyasada rakip çok olduğu için talep daha esnektir. A her alıcıya ayrı fiyattır; B miktar indirimidir; D esneklik koşulunu ters kurar: esnek pazarda yüksek fiyat satışları çökertir.Kaynak: Uluslararası ticaret · Tarife dışı engeller ve damping

?Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi merkantilist dış ticaret anlayışının unsurlarından biri değildir?

✓ C. Ticaretin iki tarafa da kazandırdığı fikri Smith'in mutlak üstünlük teorisinindir; merkantilistler ticareti sıfır toplamlı görür. A korumacılığın, B değerli maden ölçütünün ifadesidir; D merkantilistlerin yerli sanayiye ucuz girdi sağlamak için izlediği politikadır.Kaynak: Uluslararası ticaret · Merkantilizm ve mutlak üstünlük

?Soru 9

Beklentilerle genişletilmiş Phillips eğrisi π = πe − 0,5 · (u − 8) olan bir ekonomide beklenen enflasyon %10'dur. İşsizlik oranı %6 olursa enflasyon yüzde kaç olur?

✓ C. u − u* = 6 − 8 = −2; π = 10 − 0,5 · (−2) = 11. İşsizlik doğal oranın altında olduğu için enflasyon beklentiyi aşar. A işareti ters alır (10 − 1); B doğal oranın altındaki işsizliğin etkisini yok sayar; D katsayı yerine 2 kullanır (10 + 2 · 2).Kaynak: Tüketim, yatırım ve makro okullar · Phillips eğrisi ve beklentiler

?Soru 10

Bir ekonomide rezerv para 500 milyar TL, halkın nakit-mevduat oranı 0,2 ve bankaların zorunlu karşılık oranı 0,1'dir. Bankalar serbest rezerv tutmuyorsa para arzı kaç milyar TL'dir?

✓ A. m = (1 + 0,2)/(0,2 + 0,1) = 4; M = 4 · 500 = 2.000. B halkın nakit tutmasını yok sayıp basit çarpanı (1/0,1 = 10) kullanır; C rezerv parayı yalnız (1 + c) ile çarpar; D payın 1 + c olduğunu unutur (500 ÷ 0,3).Kaynak: Para, banka ve para politikası · Kaydi para yaratma ve para çarpanı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İktisat soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →