IS eğrisi: mal piyasası dengesi, eğimi ve kayması
İktisat · Makro İktisat · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHarcama, vergi, transfer ve denk bütçe çarpanı nedir, nasıl hesaplanır? Enflasyonist açık ve tasarruf paradoksu nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Klasik ve Keynesyen model). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Otonom harcamadaki bir artış, gelirde kendisinden büyük bir artış yaratır; oran çarpandır. Basit modelde harcama çarpanı 1/(1 − b), götürü vergi çarpanı −b/(1 − b), transfer çarpanı b/(1 − b), denk bütçe çarpanı 1'dir. Orantılı vergi ve ithalat sızıntı olduğu için çarpanı küçültür. Herkes daha çok tasarruf etmek isterse gelir düşer ve toplam tasarruf artmaz: tasarruf paradoksu.
Çarpanlar, açıklar, tasarruf paradoksu
✎Konu anlatımı
IS eğrisi nedir, nasıl türetilir? IS eğrisinin eğimini ve kaymasını neler belirler?
Kısa cevap: IS eğrisi, mal piyasasını dengede tutan faiz ve gelir bileşimlerini gösterir. Faiz düşünce yatırım artar, gelir çarpan kadar yükselir; bu yüzden IS negatif eğimlidir. Yatırım faize ne kadar duyarlıysa ve çarpan ne kadar büyükse IS o kadar yatıktır. Kamu harcaması, otonom tüketim ya da ihracat artışı ve vergi indirimi IS'yi sağa kaydırır.Merkez bankası politika faizini düşürdüğünde inşaat firmaları yeni projeleri yeniden masaya koyar. Bu kararlar ekonominin toplam gelirine nasıl yansır?
Klasik ve Keynesyen model sayfasında çarpanı gördük; orada yatırım sabit bir sayıydı. Gerçekte yatırım faize bağlıdır: borçla alınan makinenin maliyeti faizdir. IS-LM modeli 1937'de John Hicks'in Keynes'in fikirlerini bir grafikte toplamasıyla doğdu. Adı iki koşuldan gelir: mal piyasasında yatırım = tasarruf (Investment = Saving) ve para piyasasında likidite tercihi = para arzı (Liquidity = Money).
Türetme: faiz → yatırım → gelir
Faiz düşer, yatırım artar, artan yatırım çarpanla geliri yükseltir. Her faiz düzeyine mal piyasasını dengede tutan bir gelir düzeyi karşılık gelir; bu noktaları birleştiren IS eğrisidir ve negatif eğimlidir. Örnek: C = 100 + 0,8Y, I = 300 − 20r, G = 100 ise denge koşulu Y = 100 + 0,8Y + 300 − 20r + 100'dür, buradan Y = 2.500 − 100r çıkar.
| Değişme | IS'ye etkisi |
|---|---|
| Yatırımın faize duyarlılığı (d) artar | Daha yatık (faizdeki küçük değişme geliri çok değiştirir) |
| MPC artar, çarpan büyür | Daha yatık |
| Yatırım faize tamamen duyarsız (d = 0) | Dikey |
| G, otonom C, otonom I, X artar; götürü vergi azalır | Sağa kayar (kayma miktarı = değişme × çarpan) |
| Vergi artar, ithalat artar, G azalır | Sola kayar |
| Faiz değişir | Kayma değil, eğri üzerinde hareket |
Yukarıdaki ekonomide kamu harcaması 40 birim artarsa IS eğrisi nasıl değişir?
- Çarpan 1/(1 − 0,8) = 5; her faizde gelir 5 · 40 = 200 artar.
- Yeni IS: Y = 2.700 − 100r; eğim aynı, eğri 200 birim sağa kaydı.
Cevap: IS 200 birim sağa kayar
Nasıl sorulur“IS eğrisinin sağa kaymasına hangisi yol açar?” ya da “IS eğrisinin daha dik olmasının nedeni hangisidir?” kalıbı sık sorulur; sayısal soruda fonksiyonlardan IS denklemi kurulur.
TuzakPara arzı artışını IS'ye bağlamak; para politikası LM'yi kaydırır. İkinci tuzak, faizin düşmesini IS'nin kayması saymak; faiz eksendeki değişkendir, eğri üzerinde hareket yaratır.
▭Boşluk doldurma IS'den gelir
IS eğrisi Y = 2.500 − 100r olan ekonomide faiz 5 iken mal piyasasını dengeleyen gelir 'dir. Çarpan 5 iken kamu harcaması 20 artarsa IS eğrisi birim kayar.
?Soru çöz
Diğer koşullar sabitken aşağıdakilerden hangisi IS eğrisini sağa kaydırır?