Anne-baba eğitimi ve aile katılımı: tutumlar, katılım türleri ve programlar

Anne-baba tutumlarının çocuğa etkisini, aileyi okula katmanın yollarını, aile eğitim programlarını ve veliyle iletişim kurmayı örneklerle öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
AİLE · TEMEL KAVRAMLAR

Aile eğitimi ve aile katılımı: aynı amaç, iki ayrı yol

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağlanma nedir? Bowlby'nin bağlanma kuramı ve Ainsworth'ün bağlanma türleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Dil ve sosyal-duygusal gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bowlby'ye göre bağlanma, bebeğin bakım verenine yakın durmaya yönelik doğuştan gelen, korunmaya hizmet eden duygusal bağdır. Güvenli bağlanan çocuk bakım vereni güvenli üs yapıp çevreyi keşfeder. Ainsworth yabancı durum deneyiyle güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanmayı ayırdı; dağınık bağlanma sonradan eklendi.

Bağlanma: Bowlby, Ainsworth

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Aile eğitimi ile aile katılımı arasındaki fark nedir? Okul öncesinde aile neden eğitimin parçasıdır?

Kısa cevap: Aile katılımı, ailenin çocuğun eğitim sürecine etkin olarak dâhil olmasıdır: sınıfa gelmek, evde etkinliği sürdürmek, kararlara katılmak. Aile eğitimi, anne-babanın çocuk gelişimi ve ebeveynlik konusunda bilgi ve beceri kazanmasıdır: seminer, atölye, aile eğitim programı. Katılımda aile eğitimin ortağıdır, aile eğitiminde ise öğrenen kendisidir. İkisinin ortak amacı ev ile okul arasında tutarlılıktır.

Bu konunun sonunda: aile katılımını aile eğitiminden vakada ayırt edebilir, programın yıl başında önerdiği iki formu söyleyebilir, toplum katılımına örnek verebilirsin.

Sabah karşılamasında Deniz'in babası kapıda bekliyor: “Hocam, evde de bir şey yapmam gerekiyor mu?” Bu soru aile katılımının ilk kapısıdır.

Çocuk günün büyük kısmını evde geçirir; okulda kazandığı beceri evde karşılık bulmazsa çabuk söner. Dil ve sosyal-duygusal gelişim sayfasında güvenli bağlanmanın keşfe zemin olduğunu gördük; okula yeni başlayan çocuk için o güvenli üs hâlâ ailedir. Erken çocukluk eğitimine giriş sayfasında gördüğümüz Perry gibi araştırmalar da kalıcı etkinin çoğu zaman aileyi de içine alan programlarda görüldüğünü düşündürür.

İki kavramı ayırmak

Aile katılımı ile aile eğitimi
Aile katılımıAile eğitimi
Ailenin rolüEğitim sürecinin ortağı, paydaşıBilgi ve beceri kazanan yetişkin
OdakÇocuğun okuldaki öğrenmesinin evde ve okulda sürmesiEbeveynlik becerisi, çocuk gelişimi bilgisi, tutum
ÖrnekBabanın marangozluğunu sınıfta anlatması, evde “yaprak toplama” görevi“Ekran süresi” konulu seminer, aile eğitim programına katılma

Okul öncesi eğitim programı sayfasında gördüğümüz gibi güncel program bu iki yolu aile ve toplum katılımı başlığında birlikte ele alır; yılın başında ailenin ihtiyacını ve katılım tercihini öğrenmek için iki form önerir: aile eğitimi ihtiyaç belirleme formu ve aile katılımı tercih formu. Program aileyi “bilgilendirilecek kişi” değil, güvene dayalı ortaklığın tarafı olarak görür; her ailenin zamanı, kültürü ve imkânı farklı olduğu için katılım biçimi de esnek olmalıdır. Toplum katılımı ise okulun çevresindeki kurumlarla iş birliğidir: itfaiyeye gezi, bir hemşirenin sınıfa daveti.

Akılda kalsın: Katılımda aile öğretir ya da katkı verir; eğitimde aile öğrenir. Sınıfa gelen anne katılımdır; “olumlu disiplin” seminerine gelen anne eğitimdir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin aileye yönelik çalışması verilir; aile katılımı mı aile eğitimi mi olduğu ya da hangi katılım türüne girdiği sorulur.

TuzakHer aile toplantısını “aile eğitimi” saymaktır; yalnız bilgi veren tanışma toplantısı katılım iletişimidir, ebeveynlik becerisi kazandıran oturum eğitimdir.

?Soru çöz

Ayşe Öğretmen'in yıl içindeki çalışmaları:
I. Formla belirlediği “uyku düzeni” ihtiyacı üzerine velilere bir uzmanla oturum düzenler.
II. Bir annenin çocuklarla birlikte bahçeye fide dikmesini sağlar.
III. Babalara “öfke anında çocukla konuşma” atölyesi yapar.
Bu çalışmalardan hangileri aile eğitimine örnektir?

✓ B. I ve III'te ebeveyn bilgi ve beceri kazanan taraftır; ikisi de aile eğitimidir. A III'ü atlar; C ve D II'yi içerir, oysa sınıfta çocuklarla fide diken anne öğrenen değil katkı veren taraftır: bu aile katılımıdır.

✎Boşluk doldurma iki kavram, iki form

Bir annenin çocuklarla bahçede fide dikmesi aile , babanın “olumlu disiplin” seminerine gelmesi aile örneğidir. Güncel programa göre öğretmen ailenin hangi yolla katılmak istediğini aile katılımı ile öğrenir.

katılımı · eğitimi · danışmanlığı · tercih formu · ihtiyaç belirleme formu · gözlem formu
AİLE · ANNE-BABA TUTUMLARI

Anne-baba tutumları: demokratik, otoriter, izin verici, ihmalkâr

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErken çocuklukta duygusal gelişim nasıldır? Duygu düzenleme nedir? Thomas ve Chess'e göre mizaç türleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Dil ve sosyal-duygusal gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temel duygular ilk yılda belirir; utanç, gurur, suçluluk gibi öz bilinç duyguları iki yaş dolayında benlik farkındalığıyla gelir. Çocuk duygusunu önce yetişkinin yardımıyla, okul öncesinde giderek kendisi düzenler. Thomas ve Chess bebekleri mizaçlarına göre kolay, zor ve geç ısınan diye sınıfladı; önemli olan mizaç ile çevrenin uyumudur.

Duygular, duygu düzenleme, mizaç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Anne-baba tutumları nelerdir? Baumrind'e göre demokratik, otoriter ve izin verici tutumun çocuğa etkisi nedir?

Kısa cevap: Diana Baumrind anne-baba tutumlarını iki boyutla ayırdı: sıcaklık-kabul ve denetim-talep. Demokratik (yetkeli) tutum ikisini birlikte taşır; otoriter tutum denetimi yüksek, sıcaklığı düşük; izin verici tutum sıcak ama sınırsızdır. Maccoby ve Martin dördüncü olarak ikisi de düşük olan ihmalkâr tutumu ekledi. En olumlu sonuçlar demokratik tutumla ilişkilidir.

Bu konunun sonunda: dört tutumu sıcaklık ve denetim boyutlarına yerleştirebilir, bir veli sözünden tutumu tanıyabilir, tutumun çocuktaki olası sonucunu söyleyebilirsin.

Aynı sabah üç veli: biri “Ağlama, hemen gir!” diye kapıyı kapatıyor, biri “Girmek istemiyorsan eve dönelim” diyor, üçüncüsü çömelip “Üzgün olduğunu görüyorum; öğlen seni alacağım, şimdi içeri birlikte girelim” diyor.

İki boyut, dört tutum

Tutumu anlamanın anahtarı iki soruyu ayrı ayrı sormaktır: “Çocuğuna sıcak mı?” ve “Sınır koyup tutarlı biçimde uyguluyor mu?” Demokratik (yetkeli) anne-baba ikisine de evet der: kuralı gerekçesiyle açıklar, çocuğun görüşünü dinler, kararlıdır ama sert değildir. Bu tutumda büyüyen çocukta öz denetim, öz güven ve sosyal yeterlik daha yüksektir. Otoriter anne-baba sınırı sıcaklıksız koyar: “Ben öyle dedim, o kadar.” Çocuk dışarıdan uyumlu görünür ama kaygılı, çekingen ya da öfkeli olabilir. İzin verici anne-baba sevgi doludur ama sınır koymaz; çocuk dürtülerini denetlemekte ve kurala uymakta zorlanır. İhmalkâr anne-baba ne sıcaklık ne denetim verir; risk en yüksektir.

Tutumlar iki boyutta
Sıcaklık yüksekSıcaklık düşük
Denetim yüksekDemokratik (yetkeli): gerekçeli kural, dinlemeOtoriter: sorgusuz itaat, ceza
Denetim düşükİzin verici: sevgi var, sınır yokİhmalkâr: ilgisiz, gözetimsiz

Türk kaynaklarındaki ek adlar

Aşırı koruyucu anne-baba çocuğun yapabileceği işi onun yerine yapar (dört yaşındakine hâlâ yemek yedirir); çocukta bağımlılık ve öz bakımda gecikme görülür. Tutarsız tutumda aynı davranış bir gün cezalandırılır, ertesi gün güldürür; çocuk neyin beklendiğini kestiremez. Mükemmeliyetçi tutumda çıta çocuğun gelişiminin üstündedir; çocuk hatadan korkar. Dil ve sosyal-duygusal gelişim sayfasında gördüğümüz mizaç burada da işler: zor mizaçlı çocuk otoriter tutuma daha sert tepki verebilir.

Akılda kalsın: Demokratik = sevgi + sınır + gerekçe. Otoriter sınırı, izin verici sevgiyi, ihmalkâr ikisini de eksik bırakır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir anne ya da babanın konuşması verilir, tutumu sorulur; ya da “öz denetimi gelişmiş, girişken çocuk” gibi sonuçtan tutuma gidilir.

Tuzakİzin verici tutumu “demokratik” sanmaktır: çocuğu dinlemek demokratik tutumdur, her istediğini yapmak izin vericidir.

Sınavda işaretle“yetkeli”, “otoritatif” ve “demokratik” aynı tutumdur; “otoriter” başkadır.

⇄Bilgi eşleştirme veli sözü → tutum

?Soru çöz

Bir anne-baba tutumunun özellikleri şunlardır:
– Çocuğa sevgi ve ilgi gösterilir, isteklerine kolayca evet denir.
– Kural konmaz ya da konan kural uygulanmaz.
– Çocuktan yaşına uygun sorumluluk beklenmez.
Bu tutumla büyüyen çocukta en çok aşağıdakilerden hangisi beklenir?

✓ D. Sıcak ama sınırsız izin verici tutumda çocuk “hayır”la karşılaşmadığı için dürtü denetimi ve kural kabulü zayıf kalır. A demokratik tutumun sonucudur; B sert denetimin yani otoriter tutumun sonucudur; C sıcaklığın da olmadığı ihmalkâr tutuma uyar, vakada sevgi ve ilgi var.
AİLE · EPSTEİN MODELİ

Epstein'ın altı katılım türü: anne-babalıktan toplumla iş birliğine

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkul öncesinde çocuk nasıl değerlendirilir? Anekdot kaydı, portfolyo ve Beceri Edinim Raporu nedir?Bağlantılı konudan (Okul öncesi eğitim programı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Okul öncesinde değerlendirme gözleme dayanır ve süreç odaklı (sürekli izleme) ile sonuç odaklı (dönem sonu) iki yaklaşımı birleştirir. Araçlar anekdot kaydı, kontrol listesi, derecelendirme ölçeği, fotoğraf, ses ve görüntü kaydı, çocuk ürünleridir; hepsi çocuğun portfolyosunda toplanır. Dönem sonunda e-Okul'da Beceri Edinim Raporu doldurulur. Değerlendirme çocuk, program ve öğretmen boyutlarında yapılır.

Çocuğu tanıma ve değerlendirme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Epstein'ın aile katılımı türleri nelerdir? Okul öncesinde her türe örnek nedir?

Kısa cevap: Joyce Epstein okul, aile ve toplumu çocuğun gelişiminde örtüşen etki alanları olarak görür ve aile katılımını altı türe ayırır: anne-babalık (ebeveynliği destekleme), iletişim, gönüllülük, evde öğrenme, karar verme ve toplumla iş birliği. Her tür farklı bir soruya cevap verir: aile evde ne yapar, okulla nasıl haberleşir, okulda ne yapar, kararlara nasıl katılır, çevre nasıl dâhil olur.

Bu konunun sonunda: Epstein'ın altı türünü sayabilir, bir aile etkinliğinin hangi türe girdiğini vakada bulabilir, gönüllülüğü toplumla iş birliğinden ayırt edebilirsin.

Veli toplantısında bir anne gönüllü listesine yazılıyor, bir baba okul-aile birliğine aday oluyor, bir başkası “evde ne yapabilirim?” diye soruyor. Üçü de katılıyor, üç ayrı yoldan.

Epstein'ın modeli, katılımı yalnız “okula gelmek” olarak gören dar bakışı genişletir. Okula hiç gelemeyen ama evde çocuğuyla her akşam kitap okuyan baba da katılmaktadır.

Epstein'ın altı katılım türü
TürNe anlatır?Okul öncesinde örnek
1. Anne-babalıkAilenin evde destekleyici ortam kurmasına yardımUyku düzeni broşürü, ebeveynlik atölyesi
2. İletişimOkul ile ev arasında haberleşme; tek yönlü de çift yönlü de olabilirBireysel görüşme (çift yönlü), haftalık bülten (tek yönlü), portfolyo paylaşımı
3. GönüllülükAilenin okulda zaman ve emek vermesiGezide eşlik, sınıfta mesleğini anlatma
4. Evde öğrenmeOkuldaki öğrenmenin evde sürmesi“Evde üç yuvarlak nesne bul” görevi, ödünç kitap
5. Karar vermeAilenin okul kararlarına katılmasıOkul-aile birliği, bahçe düzeni için veli görüşü
6. Toplumla iş birliğiÇevredeki kurum ve kaynakların okula katılmasıKütüphane, sağlık ocağı, belediye ile ortak etkinlik
Sıra önemli: önce kurum, sonra gönüllülük; eve giden görev iletişim değil, evde öğrenmedir.Görsel: Sınav Defteri

Okul öncesi eğitim programı sayfasında gördüğümüz değerlendirme araçları da bu çerçevede bir yere oturur: portfolyonun aileyle paylaşıldığı gün ve dönem sonunda aileye verilen Beceri Edinim Raporu iletişim türündedir. İletişim türü yalnız iki yönlü konuşma değildir; bülten gibi tek yönlü yollar da bu türe girer. Hangisinin tek, hangisinin çift yönlü olduğunu bir sonraki konuda ayıracağız.

Akılda kalsın: Altı tür bir ailenin günü gibi: evde ebeveynlik → okulla haberleşme → okulda gönüllülük → evde öğrenme → okul kararları → mahalleyle iş birliği.
Sınavda

Nasıl sorulurBir aile ya da öğretmen etkinliği verilir, Epstein'ın hangi türüne girdiği sorulur.

TuzakEve gönderilen etkinlik görevini “iletişim” sanmaktır; o evde öğrenmedir. Öteki tuzak, mesleğini anlatmaya gelen babayı toplumla iş birliği saymaktır: veli okulda emek verdiği için gönüllülüktür; dışarıdan bir kurum gelse toplumla iş birliği olurdu.

?Soru çöz

Okul öncesi öğretmeni Murat Bey, 48–60 ay grubunda “ağaçlar” temalı bir hafta planlamıştır. Pazartesi çocuklarla bahçedeki çınarın yapraklarını incelemiştir. Cuma günü her çocuğa kapağını kendisinin süslediği bir “yaprak defteri” verir ve ailelere kısa bir not yazar: hafta sonu çocuklarıyla parkta yürümelerini, üç farklı yaprak toplayıp deftere yapıştırmalarını ve çocuğun her yaprak için söylediği bir cümleyi altına yazmalarını ister. Pazartesi sabahı çocuklar defterlerini halkada arkadaşlarına gösterir; öğretmen yaprakları sınıfın ağaç panosuna ekler. Murat Bey'in hafta sonu için ailelerden istediği çalışma Epstein'ın hangi katılım türüne örnektir?

✓ A. Sınıfta başlayan ağaç konusu görev defteriyle evde ve parkta sürüyor; bu evde öğrenmedir. B gönüllülükte aile okulda emek verir; C not yalnız görevi taşır, haberleşme değildir; D park bir kurum değildir.

✎Boşluk doldurma Epstein türleri

Velilerin okul-aile birliğinde bahçe düzeni için oy kullanması türüdür. Belediye kütüphanesiyle her ay ortak okuma saati düzenlemek türüne, ailelere uyku düzeni broşürü vermek türüne girer.

karar verme · toplumla iş birliği · anne-babalık · gönüllülük · bireysel görüşme
AİLE · KATILIM YOLLARI

Aileyle iletişim yolları: tek yönlü, çift yönlü ve ev ziyareti

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEpstein'ın aile katılımı türleri nelerdir? Okul öncesinde her türe örnek nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Joyce Epstein okul, aile ve toplumu çocuğun gelişiminde örtüşen etki alanları olarak görür ve aile katılımını altı türe ayırır: anne-babalık (ebeveynliği destekleme), iletişim, gönüllülük, evde öğrenme, karar verme ve toplumla iş birliği. Her tür farklı bir soruya cevap verir: aile evde ne yapar, okulla nasıl haberleşir, okulda ne yapar, kararlara nasıl katılır, çevre nasıl dâhil olur.

Epstein'ın altı katılım türü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde aile katılımı nasıl sağlanır? Tek yönlü ve çift yönlü aile iletişimi nedir, ev ziyareti nasıl yapılır?

Kısa cevap: Okul aileyle tek yönlü ve çift yönlü yollarla iletişim kurar. Tek yönlü yollarda bilgi bir yönde akar ve anında karşılık beklenmez: bülten, haber mektubu, pano, broşür, dilek-öneri kutusu. Çift yönlü yollarda iki taraf aynı anda konuşur ve dinler: bireysel görüşme, veli toplantısı, telefon, ev ziyareti, sabah karşılama ve akşam teslim anındaki kısa konuşmalar. Ev ziyareti planlı, randevulu ve amaçlı yapılır.

Bu konunun sonunda: tek yönlü ve çift yönlü iletişim yollarını ayırt edebilir, bireysel görüşmenin ilkelerini sayabilir, ev ziyaretinin adımlarını sıralayabilirsin.

Akşam teslim saatinde Elif'in annesi aceleyle geliyor. Öğretmen yalnızca bir cümle söylüyor: “Bugün ilk kez kendi başına ceketini giydi.” Annenin yüzü aydınlanıyor; iletişim iki dakikada kuruldu.

Bir yönde mi, iki yönde mi?

Önceki konuda Epstein'ın iletişim türünü gördük; burada o türün yollarını ikiye ayırıyoruz. Ayrımın ölçütü kanal değil, karşılığın o anda gelip gelmediğidir. Bülten ve pano aileyi bilgilendirir; aile soru sorsa bile cevap sonra gelir. Dilek-öneri kutusu da aileden okula tek yönde akar; yazan kişi o anda bir cevap almaz. Bireysel görüşmede, telefonda, ev ziyaretinde ve geliş-gidiş saatlerindeki kısa konuşmalarda ise iki taraf karşılıklı konuşur, yanlış anlama hemen düzeltilir.

Ölçüt kanal değil, cevabın o anda gelip gelmediğidir.Görsel: Sınav Defteri

Bireysel görüşme ve ev ziyareti

Bireysel görüşmede öğretmen olumlu bir gözlemle başlar, kaygıyı yargı değil gözlem diliyle aktarır (“Ali bu hafta iki kez arkadaşının oyuncağını aldı”), aileyi dinler ve birlikte küçük bir eylem kararı alır. Ev ziyareti çocuğu kendi ortamında tanımak, okula gelemeyen aileye ulaşmak ve güven kurmak için yapılır. Önce amaç belirlenir ve okul yönetimi bilgilendirilir, aileden randevu alınır; ziyarette yargılayıcı olmayan bir sohbet kurulur, çocuğun odası ya da oyuncakları onun izniyle görülür; sonra izlenimler gizlilik içinde kaydedilir. Aile istemiyorsa ziyaret yapılmaz.

Akılda kalsın: Cevap hemen geliyorsa çift yönlü, sonra geliyorsa tek yönlü. Dilek kutusu kâğıda yazılır, cevap beklemez; telefonda karşı taraf hemen konuşur.
Sınavda

Nasıl sorulurİletişim yolları sayılır, hangisinin tek yönlü olduğu sorulur; ya da ev ziyareti yapan öğretmenin hatası aranır.

TuzakDilek kutusunu “aileden geldiği için çift yönlü” saymaktır; bilgi yine tek yönde akar. Ev ziyaretinde tuzak, habersiz ziyareti “doğal ortamı görmek” gerekçesiyle doğru saymaktır; randevu şarttır.

↕Sıralama bir ev ziyareti

  1. Evde ailenin anlattıklarını dinler, çocuğun izniyle oyuncaklarına bakar
  2. Ziyaretin amacını belirleyip okul müdürünü bilgilendirir
  3. İzlenimlerini gizli tutulan dosyaya kaydeder
  4. Aileyi arayıp uygun gün ve saat için randevu alır

?Soru çöz

Selin Öğretmen ekim ayında ailelere şu yollarla ulaşıyor:
I. Her cuma, çocukların haftasını fotoğraflarla anlatan bir sayfayı ailelerin e-postasına gönderiyor.
II. Sabah kapıda her veliyle birkaç cümle konuşuyor.
III. Akşamları, gününü önceden sorduğu velileri telefonla arıyor.
IV. Sınıf kapısının yanındaki panoya aylık planı ve yemek listesini asıyor.
V. Uyum güçlüğü yaşayan bir çocuğun ailesini randevu alarak evinde ziyaret ediyor.
Bu yollardan hangilerinde aile, aklına gelen soruya o anda cevap alamaz?

✓ B. E-postayla giden haftalık sayfa (I) ve panodaki plan (IV) bilgiyi okuldan aileye tek yönde taşır; veli soru yazsa da cevap sonra gelir. Bunlar tek yönlü iletişimdir. Kapıdaki konuşma (II), telefon (III) ve ev ziyareti (V) yüz yüze ya da sesli, karşılıklı konuşmadır; cevap hemen gelir, bu yüzden çift yönlüdür. A ve C kapıdaki konuşmayı (II), D telefonu ve ev ziyaretini (III, V) tek yönlü saydığı için yanlıştır.
AİLE · EĞİTİM PROGRAMLARI

Aile eğitim programları: AÇEP, Anne ve Baba Destek, HIPPY, Portage

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAile eğitimi ile aile katılımı arasındaki fark nedir? Okul öncesinde aile neden eğitimin parçasıdır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aile katılımı, ailenin çocuğun eğitim sürecine etkin olarak dâhil olmasıdır: sınıfa gelmek, evde etkinliği sürdürmek, kararlara katılmak. Aile eğitimi, anne-babanın çocuk gelişimi ve ebeveynlik konusunda bilgi ve beceri kazanmasıdır: seminer, atölye, aile eğitim programı. Katılımda aile eğitimin ortağıdır, aile eğitiminde ise öğrenen kendisidir. İkisinin ortak amacı ev ile okul arasında tutarlılıktır.

Aile eğitimi ve aile katılımı farkı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde aile eğitim programları nelerdir? AÇEP, HIPPY ve Portage programlarının özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Aile eğitim programları ev temelli, merkez temelli ya da karma uygulanır. AÇEP Türkiye'de geliştirilen anne-çocuk programıdır, bugün AÇEV yürütür. HIPPY İsrail kökenli, ev ziyaretçisinin anneyle rol oynadığı programdır. Portage ABD'de geliştirilen, gelişim geriliği olan çocuğa ev ziyaretiyle ulaşan programdır.

Bu konunun sonunda: AÇEP, HIPPY ve Portage'ı özelliklerinden tanıyabilir, ev temelli ve merkez temelli uygulamayı ayırt edebilir, bir aile eğitimi oturumunda kullanılan yöntemi adlandırabilirsin.

Muhtarlığın toplantı odasında on beş anne halka olmuş; eğitimci “Çocuğunuz ‘hayır’ deyince ne hissediyorsunuz?” diye soruyor.

Nerede uygulanır?

İlk konudaki ayrımla söylersek bu programlar aile katılımı değil aile eğitimidir: aile katkı vermez, bilgi ve beceri kazanır. Ev temelli programlarda eğitimci aileye gider ya da aile evde materyalle çalışır; ev ortamı doğrudan değişir. Merkez temelli programlarda aileler okul, halk eğitim merkezi ya da belediye salonunda gruplar hâlinde buluşur; aileler birbirinden öğrenir. Karma programlar ikisini birleştirir.

Türkiye'deki programlar

AÇEP (Anne Çocuk Eğitim Programı) 1980'lerde Boğaziçi Üniversitesi'ndeki bir araştırmayla doğdu; anneyi çocuğunun ilk eğitimcisi yaparak okul öncesine bir seçenek sundu. Programı yaygınlaştıran Anne Çocuk Eğitim Vakfı (AÇEV) bugün Anne Destek ve Baba Destek programlarını grup oturumlarıyla uygular.

Yurt dışı kökenli iki program

HIPPY 1969'da İsrail'de geliştirildi. Ev temellidir: ev ziyaretçisi haftanın etkinliklerini anneyle rol oynayarak önce kendisi dener, sonra anne aynı etkinliği çocuğuyla yapar. Portage ABD'de geliştirildi; gelişim geriliği ya da özel gereksinimi olan küçük çocuğun ailesine ev ziyaretiyle ulaşır, gelişim kontrol listesiyle hedef seçer ve aileyi çocuğunun öğretmeni yapar.

Ek bilgi: programların kurucuları, öteki programlar ve rehberler

AÇEP'i geliştiren araştırma ekibinde Çiğdem Kağıtçıbaşı, Diane Sunar ve Sevda Bekman vardı. Portage adını geliştirildiği Wisconsin'deki kasabadan alır. AÇEV'in Baba Destek Programı 1996'da başladı; 3–6 ve 7–11 yaş çocuğu olan babalarla demokratik tutum ve şiddetsiz iletişim üzerine çalışır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının Aile Eğitim Programı (AEP) ücretsiz yetişkin eğitimi biçiminde yürür. HIPPY Kudüs İbrani Üniversitesi'nde Avima Lombard öncülüğünde geliştirildi. Maarif Modeli okul öncesi programı aile eğitiminin ayrıntısını Aile Eğitimi ve Katılımı Rehberi'ne, evde oyun önerilerini Evde Oyun Rehberi'ne bırakır.

Oturumda hangi yöntem?

Bir oturumun yöntemini, ailelerin o anda ne yaptığından bulursun:

Aile eğitimi oturumunda yöntem ve teknikler
YöntemAileler ne yapar?
Örnek olayGerçek hayata benzeyen kısa bir öyküyü inceler, duygu ve düşüncelerini söyler, çözüm önerir
Rol oynamaBir rol kartındaki durumu canlandırır, başka aile üyesinin yerine geçip empati kurar
Tuğla duvarıTuğla biçiminde kesilmiş kâğıtlara konunun başlıklarını yazar, kâğıtları üst üste dizip bir duvar kurar
Cümle tamamlama“Çocuğum ‘hayır’ dediğinde ben …” gibi yarım cümleleri kendi sözleriyle tamamlar
Beyin fırtınasıBir soruya belli sürede, eleştirmeden, akla gelen her fikri söyler
Gösterip yaptırmaÖğretmenin gösterdiği beceriyi (ör. birlikte kitap okuma) önce onun eşliğinde, sonra kendi başına dener
Akılda kalsın: HIPPY rol oynar, Portage kontrol listesiyle hedef seçer, AÇEP anneyi öğretmen yapar. Üçünde de ana eğitimci ailedir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir programın özellikleri verilir, adı sorulur; ya da oturumda ailelerin ne yaptığı anlatılır, yöntem sorulur.

TuzakRol oynamayı örnek olayla karıştırmaktır: rol oynamada aile durumu canlandırır, örnek olayda yalnız tartışır. Öteki tuzak, Portage'ı yalnız “ev ziyareti” ipucuyla HIPPY sanmaktır: özel gereksinim ve kontrol listesi Portage'ı gösterir.

?Soru çöz

Bir aile eğitim programının özellikleri:
– İsrail'de geliştirilmiştir ve ev temellidir.
– Ev ziyaretçisi haftanın etkinliklerini anneyle rol oynayarak önce kendisi uygular.
– Anne aynı etkinlikleri evde okul öncesi dönemdeki çocuğuyla yapar.
Bu özellikler aşağıdaki programlardan hangisine aittir?

✓ B. İsrail kökeni, ev ziyaretçisinin anneyle rol oynaması ve etkinliğin anne tarafından evde uygulanması HIPPY'nin üç imzasıdır. A Portage ABD'dendir ve özel gereksinimli çocuğa kontrol listesiyle hedef seçer; C babalarla grup hâlinde yürür; D Head Start ABD'de yoksul ailelerin çocuklarına eğitim, sağlık ve beslenmeyi birlikte sunan kapsamlı bir hizmet programıdır (merkezde ya da ev temelli seçenekle); İsrail kökeni ve rol oynayan ev ziyaretçisi ona ait değildir.

⇄Bilgi eşleştirme oturum → yöntem

AİLE · İLETİŞİM

Etkili iletişim: ben dili, etkin dinleme ve iletişim engelleri

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAnne-baba tutumları nelerdir? Baumrind'e göre demokratik, otoriter ve izin verici tutumun çocuğa etkisi nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Diana Baumrind anne-baba tutumlarını iki boyutla ayırdı: sıcaklık-kabul ve denetim-talep. Demokratik (yetkeli) tutum ikisini birlikte taşır; otoriter tutum denetimi yüksek, sıcaklığı düşük; izin verici tutum sıcak ama sınırsızdır. Maccoby ve Martin dördüncü olarak ikisi de düşük olan ihmalkâr tutumu ekledi. En olumlu sonuçlar demokratik tutumla ilişkilidir.

Anne-baba tutumları (Baumrind)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ben dili ve etkin dinleme nedir? Öğretmen veliyle ve anne-baba çocukla nasıl etkili iletişim kurar?

Kısa cevap: Ben dili, karşıdakini suçlamadan davranışı, onun bende uyandırdığı duyguyu ve etkisini anlatır: “Oyuncaklar yerde kalınca üzülüyorum, çünkü birileri takılıp düşebilir.” Etkin dinleme, karşıdakinin söylediğini ve duygusunu kendi sözlerimizle geri yansıtarak anladığımızı göstermektir. Emir, tehdit, öğüt, yargı, alay gibi iletişim engelleri konuşmayı keser. Bu beceriler aile eğitiminin ve veli görüşmesinin temelidir.

Bu konunun sonunda: ben dilinin üç parçasını bir cümlede bulabilir, etkin dinlemeyi öğütten ve öteki iletişim engellerinden ayırt edebilirsin.

Bir veli kapıda sesini yükseltiyor: “Çocuğum yine boyalı gelmiş!” Öğretmen savunmaya geçmeden önce bir cümle seçmek zorunda.

Thomas Gordon'un ebeveyn eğitimi çalışmalarıyla yaygınlaşan iki beceri, okul öncesinde hem anne-babaya öğretilir hem de öğretmenin veliyle konuşmasında kullanılır. Eğitim Bilimleri (AGS) serisindeki Sınıf yönetimi sayfasında iletişim, sınıf içindeki boyutuyla anlatıldı; burada aileye bakan yüzüne odaklanıyoruz. Anne-baba tutumları konusundaki demokratik tutumu hatırla: sıcaklık ve tutarlı sınır birlikteydi. Ben dili ve etkin dinleme o tutumun konuşmadaki karşılığıdır.

Sen dili ile ben dili

Sen dili kişiyi hedef alır: “Hep dağıtıyorsun, çok dağınıksın.” Dinleyen savunmaya geçer. Ben dili davranışı hedef alır ve üç parçadan oluşur: davranış (yargısız betimleme: “Bloklar yerde kalınca”), duygu (“endişeleniyorum”), etki (“çünkü biri düşebilir”). Dört yaşındaki çocuk da bu cümlede neyin değişmesi gerektiğini anlar, ama kendini suçlu hissetmez.

Etkin dinleme ve engeller

Etkin dinlemede dinleyen çözüm üretmeye koşmaz; önce duyguyu adlandırarak geri yansıtır: “Boya kıyafete bulaşınca canın sıkıldı, emek verdiğin kıyafet.” Veli anlaşıldığını görünce sesi alçalır; sonra çözüm konuşulur (önlük, değiştirilecek giysi). Gordon'un saydığı engeller konuşmayı tıkar: emir vermek, uyarmak-tehdit etmek, öğüt vermek, ders vermek, yargılamak ve eleştirmek, alay etmek, konuyu değiştirmek. Ebeveyn de ağlayan çocuğa “Ağlanacak bir şey yok” demek yerine “Kulenin yıkılması seni çok üzdü” dediğinde aynı beceriyi kullanır.

Akılda kalsın: Ben dili D-D-E: davranış, duygu, etki. Etkin dinleme önce yansıt, sonra çöz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmen ya da ebeveyn cümlesi verilir; ben dili mi, etkin dinleme mi, iletişim engeli mi olduğu sorulur.

TuzakCümlenin ilk sözcüğüne bakıp karar vermektir: “Ben senin gibi dağınık çocuk görmedim” bir yargı taşıdığı için özünde sen dilidir. Etkin dinlemede tuzak, hemen öğüt veren cümleyi “anlayışlı” diye seçmektir.

✎Boşluk doldurma ben dili ve etkin dinleme

“Oyuncaklar kapının önünde kalınca () endişeleniyorum (), çünkü içeri giren biri takılıp düşebilir ().” Çocuğun “Kulem yıkıldı!” sözüne “Çok emek vermiştin, yıkılınca üzüldün” diye karşılık vermek örneğidir.

yargı · davranış · öğüt · duygu · etki · çözüm · sen dili · etkin dinleme

?Soru çöz

Çocuğunun üstü boyalı geldiği için kızgın olan veliye öğretmenin vereceği cevaplardan hangisi etkin dinlemeye en uygundur?

✓ D. Velinin duygusu ve nedeni kendi sözleriyle geri yansıtılıyor, çözüm sonra öneriliyor; etkin dinleme budur. A ders verme engelidir; B konuyu kapatıp geçiştirme engelidir; C “ben” ile başlasa da veliyi yargılayan bir sen dilidir.
AİLE · ÖZEL DURUMLAR

Özel durumdaki aileler: boşanma, kayıp, göç ve özel gereksinim

Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkul öncesi çocuk ölümü nasıl anlar? Yas ve travma yaşayan çocuğa öğretmen nasıl destek olur?Bağlantılı konudan (Çocuk ruh sağlığı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Okul öncesi çocuk ölümü çoğu zaman geri dönebilen, herkesin başına gelmeyen bir ayrılık gibi düşünür; geri dönüşsüzlük, evrensellik ve işlevsizlik kavramları yaklaşık beş ile yedi yaş arasında oturur. Öğretmen ölümü “uyudu”, “uzun yolculuğa çıktı” gibi örtmecelerle değil, yaşa uygun, kısa ve doğru sözlerle anlatır; günlük düzeni sürdürür, çocuğun oyun ve resimle duygusunu göstermesine alan açar.

Travma, yas ve ölümü anlama

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Boşanma, kayıp, göç ve özel gereksinimli çocuk durumlarında okul öncesi öğretmeni aileyle nasıl çalışır?

Kısa cevap: Boşanma, kayıp, göç ya da özel gereksinimli bir çocuğun doğumu ailenin dengesini değiştirir ve çocuğun okuldaki davranışına yansır. Öğretmen yargılamadan dinler, bilgiyi gizli tutar, rutini sabit tutarak çocuğa güven verir, iki ebeveyne eşit davranır ve gerektiğinde rehberlik servisine yönlendirir. Özel gereksinimli çocuğun ailesi kabule kadar şok, inkâr, öfke gibi evrelerden geçebilir.

Bu konunun sonunda: boşanma, kayıp ve göçte öğretmenin doğru davranışını seçebilir, özel gereksinimli çocuğun ailesindeki evreleri sıralayabilirsin.

Ekim'de neşeli olan Ege kasımda blok merkezinde hep aynı oyunu kuruyor: iki ev, aralarında bir köprü. Annesi görüşmede “Ayrıldık” diyor.

Boşanma ve kayıp

Boşanma sürecindeki çocuk suçluluk, ayrılık kaygısı ve gerileme (alt ıslatma, bebeksi konuşma) gösterebilir. Öğretmen çocuğun önünde ebeveynlerden birini eleştirmez, iki ebeveyni de bilgilendirir ve iki eve de aynı haberi verir (velayete ilişkin bir mahkeme kararı yoksa), aileye çocuğa yaşına uygun ve tutarlı açıklama yapmasını önerir. Çocuk ruh sağlığı sayfasında okul öncesi çocuğun ölümü nasıl anladığını gördük; kayıp yaşayan ailede öğretmen ölümü “uyudu, gitti” gibi örtmeyen, kısa ve gerçek açıklamaları destekler, çocuğun yasını oyunda göstermesine izin verir.

Göç ve dil farkı

Göç eden aile çoğu zaman yeni bir dil, iş ve çevreyle aynı anda baş eder. Öğretmen yazılı duyuruyu görsellerle destekler, gerekirse çevirmen ya da aynı dili konuşan bir veliyle köprü kurar, ailenin kültürünü sınıfa davet eder (bir ninni, bir yemek). Çocuğun ana dilini “unutturmak” hedef değildir; Türkçe edinimi ana dildeki güçlü temelin üstüne kurulur.

Özel gereksinimli çocuğun ailesi

Tanıyı öğrenen ailenin tepkisi çoğu kaynakta evrelerle anlatılır: şok, inkâr (“Büyüyünce geçer”), öfke ve suçluluk, pazarlık, çöküntü ve kabul. Evreler herkeste aynı sırayla ya da hepsi yaşanmayabilir; öğretmen aileyi bir evreye “yetiştirmeye” çalışmaz, bulunduğu yerde dinler. Okul öncesi eğitim programı sayfasında gördüğümüz destekleme ve kapsayıcı sınıf anlayışı burada aileyle iş birliğine dönüşür: evde ve okulda aynı küçük hedef, rehber öğretmen ve RAM ile ortak plan.

Akılda kalsın: Özel durumda öğretmenin dört sabiti: dinle, gizli tut, rutini koru, yönlendir. Taraf tutmak, bilgiyi yaymak ve “yakında geçer” diye avutmak üçü de hatadır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir aile durumu ve öğretmenin tepkisi verilir; doğru ya da yanlış davranış aranır; ya da “Çocuğumda bir şey yok, büyüyünce düzelir” diyen velinin hangi evrede olduğu sorulur.

Tuzakİnkârı “kabul” sanmaktır: sorunu yok sayan veli kabul evresinde değildir. Boşanmada tuzak, bilgiyi yalnız çocuğu getiren ebeveyne vermektir.

Hepsi bir arada: anne-baba eğitimi ve aile katılımı
KonuÖzüSınavın ipucu
Katılım ve eğitimKatılımda aile katkı verir, eğitimde öğrenirSeminere gelen veli eğitimdir
Anne-baba tutumlarıSıcaklık × denetim: dört tutumDinlemek demokratik, her isteğe evet izin verici
EpsteinAltı katılım türüEve görev evde öğrenme, meslek anlatan veli gönüllülük
İletişim yollarıTek yönlü, çift yönlü; ev ziyaretiDilek kutusu tek yönlü; ziyarete randevu şart
Aile eğitim programlarıAÇEP, HIPPY, Portage; oturumda örnek olay, tuğla duvarı, cümle tamamlamaRol oynama HIPPY, kontrol listesi Portage; öyküyü tartışmak örnek olay
Etkili iletişimBen dili, etkin dinleme“Ben” ile başlayan yargı sen dilidir
Özel durumdaki ailelerDinle, gizli tut, rutini koru, yönlendir“Büyüyünce geçer” inkârdır
  • □ Aile katılımını aile eğitiminden vakada ayırt edebiliyorum.
  • □ Bir veli sözünden anne-baba tutumunu tanıyabiliyorum.
  • □ Bir aile etkinliğinin Epstein türünü bulabiliyorum.
  • □ Tek yönlü ve çift yönlü iletişim yollarını ayırt edebiliyorum.
  • □ HIPPY, Portage ve AÇEP'i özelliklerinden, bir oturumdaki yöntemi de ailelerin yaptığından ayırt edebiliyorum.
  • □ Ben dilini, etkin dinlemeyi ve iletişim engellerini ayırt edebiliyorum.
  • □ Özel durumdaki ailede öğretmenin doğru davranışını seçebiliyorum.

Kendini sına: Tablonun “Özü” sütununu elinle kapat, her satırı kendi sözlerinle söyle; sonra kutuları işaretle. İşaretleyemediğin maddenin konusuna dön, o konunun iki etkinliğini yeniden çöz. Sondaki karma tekrarı iki gün sonra ve bir hafta sonra yeniden çöz; iki turda da hepsini doğru yaparsan bu sayfayı bitmiş say.

?Soru çöz

Anne-babası yeni boşanan Ege için öğretmen:
I. Sınıfta günlük akışı her zamanki gibi sabit tutar.
II. Okul etkinliklerini yalnız Ege'yi getiren anneye bildirir.
III. Ege'nin blokla kurduğu “iki ev” oyununa karışmadan eşlik eder.
IV. Durumu diğer velilere açıklayarak destek ister.
Bu davranışlardan hangileri uygundur?

✓ A. Sabit rutin güven verir (I); çocuk duygusunu oyunda işler, öğretmen eşlik eder (III). B ve C II'yi içerir, oysa mahkeme kararı yoksa iki ebeveyn de eşit bilgilendirilir; C ve D IV'ü içerir, oysa ailenin özel bilgisi gizli tutulur.

↕Sıralama bir ailenin tepkileri

  1. “Hamilelikte bir hata mı yaptım?” diye kendini suçlar
  2. Tanıyı duyunca ne diyeceğini bilemez, donakalır
  3. Öğretmen ve RAM ile birlikte evde çalışacakları hedefi seçer
  4. “Doktorlar yanılıyor, büyüyünce geçer” der

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

ABD'de başlatılan bir program düşük gelirli ailelerin okul öncesi çağdaki çocuklarına yöneliktir; sınıf eğitiminin yanında sağlık taraması, beslenme ve aileye sosyal hizmet sunar, ailelerin yönetime katılmasını ister. Bu program hangisidir?

✓ A. Dezavantajlı hedef kitle ve eğitimle birlikte sağlık, beslenme, aile desteği Head Start'ın telafi edici, bütüncül yapısıdır. B High/Scope bir sınıf programıdır, sağlık-beslenme paketi onun değildir; C Bank Street bir öğretim yaklaşımıdır; D Reggio Emilia İtalya kökenlidir.Kaynak: Erken çocuklukta program yaklaşımları · Head Start, doğa okulları, karşılaştırma

?Soru 2

Yeni kardeşi olan bir ayıcığın öyküsünü okuyan öğretmen, son sayfada çocuklara “Sizin evinize yeni bir bebek geldiğinde siz neler hissettiniz?” diye sorar. Öğretmenin sorduğu soru diyalojik okumadaki soru türlerinden hangisidir?

✓ D. Kitaptaki olayı çocuğun kendi yaşantısına bağlayan soru uzaklaştırma sorusudur. A tamamlama, cümlenin sonunu çocuğa bıraktırır; B hatırlama, kitapta geçen bir olayı sordurur; C ne-nerede-neden soruları sayfadaki bir nesne ya da olaya yöneliktir, çocuğun yaşamına değil.Kaynak: Erken çocukluk dönemi edebiyatı · Etkileşimli (diyalojik) okuma

?Soru 3

Nehir Öğretmen, 60–72 ay grubundaki çocukların son haftalarda halka zamanında yeni kardeşlerini ve okula ilk gelişlerini sık sık anlattığını fark eder. Kitap merkezini yenilemek için kütüphaneden dört kitap alır ve her biri için kısa bir not yazar:
I. Bir kuzunun sabah ağıldan çıkıp akşam geri dönüşüne kadar başına gelenler baştan sona sırayla anlatılıyor.
II. Her sayfa “Unutmayın çocuklar, yalan söylemek çok kötüdür” gibi bir öğüt cümlesiyle bitiyor.
III. Bulut'un anaokuluna başladığı ilk gün yaşadığı heyecan ve annesinden ayrılışı anlatılıyor.
IV. Olay, kahramanın anılarıyla geçmişe ve bugüne dönerek iç içe ilerliyor.
Nehir Öğretmen'in notlarına göre hangi kitapların özellikleri çocuğa görelik ilkesine uygundur?

✓ C. Baştan sona sırayla ilerleyen çizgisel kurgu (I) ve çocukların o günlerde yaşadığı okula başlama konusu (III) çocuğa göreliktir. A öğüt cümlesini değer eğitimi sanır (II); B hem öğüdü hem iç içe kurguyu uygun sayar; D geçmişle bugün arasında gidip gelen kurgunun (IV) okul öncesi çocukça izlenebileceği yanılgısıdır.Kaynak: Erken çocukluk dönemi edebiyatı · Çocuk edebiyatı ve çocuğa görelik

?Soru 4

Deniz Öğretmen'in 48–60 ay grubuna yeni gelen Mert, ilk haftalarda etkinliklere katılmaz; köşede oturup arkadaşlarını izler. Deniz Öğretmen önce Mert'le birebir zaman geçirir, evdeki köpeğini sorar ve onunla güven ilişkisi kurar. Çocuklar mahallede yeni açılan marangoz atölyesini merak edince sınıfça oraya gezi düzenlenir; marangoz testereyi ve rendeyi gösterir. Ertesi gün çocuklar blok alanında bir marangoz atölyesi kurar, Mert de ilk kez oyuna katılıp çırak olur. Deniz Öğretmen gün sonunda hem çocukların ne öğrendiğini hem nasıl hissettiğini not eder. Deniz Öğretmen'in uygulamaları en çok hangi yaklaşımla açıklanır?

✓ B. Duygusal güveni öğrenmenin ön koşulu sayması, yakın çevre gezisini bloklarla yeniden kurdurması ve hem öğrenmeyi hem duyguyu gözlemesi gelişimsel-etkileşimci yaklaşımın imzalarıdır. A Montessori'nin bireysel materyal çalışması ve hazırlanmış çevresi vakada yok; C Waldorf'un ritmi ve taklidi değil, gezi ve yeniden kurma öne çıkıyor; D blok oyunu High/Scope'ta da olur, ama onun imzası olan çocuğun planı ve gözden geçirmesi vakada yok.Kaynak: Erken çocuklukta program yaklaşımları · Bank Street: gelişimsel-etkileşimci

?Soru 5

Maarif Modeli okul öncesi programıyla ilgili:
I. Türkçe alanında yazma becerisinin yerini erken okuryazarlık alır.
II. Süreç bileşenleri aynı öğrenme çıktısı için yaş gruplarına göre farklı yazılır.
III. Sosyal-duygusal öğrenme becerileri haftada belirli saatlerde ayrı bir alan olarak işlenir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Okuma-yazma öğretilmediği için Türkçenin dördüncü becerisi erken okuryazarlıktır (I); aynı çıktı 36–48 ayda destekle, 60–72 ayda bağımsız yazılır (II). B I'i atlar; C ve D III'ü içerir, oysa sosyal-duygusal öğrenme becerileri ayrı alan değil, programlar arası bileşen olarak her etkinliğe yedirilir.Kaynak: Okul öncesi eğitim programı · Yapı: öğrenme çıktısı, süreç bileşeni, eğilim

?Soru 6

Bir öğretmen, kitap fuarından aldığı ve henüz okumadığı resimli öykü kitabını halka zamanında okumaya başlar. Kitabı kendine dönük tutarak satırları takip eder, her sayfanın sonunda kitabı kısa bir süre çocuklara çevirir. Çocuklar bir süre sonra yan yana fısıldaşmaya başlar. Bu öğretmenin göz ardı ettiği ilkeler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

✓ B. Kitabı ilk kez okuduğu için metne gömülmüş, kitabı kendine dönük tutup resimleri geç göstermiştir; çocukların ilgisi bu yüzden dağılmıştır. A ses ve duraklama vakada anılmıyor; C okuma sonrasıyla ilgilidir; D grup büyüklüğü ve oturma düzeni vakada anılmıyor.Kaynak: Erken çocukluk dönemi edebiyatı · Hikâye anlatma ve kitap merkezi

?Soru 7

Nisan ayında 60–72 ay grubundaki Derya Öğretmen, yirmi çocukla halıda yarım ay biçiminde oturur ve “Renkli Çizmeler” hikâyesini okumaya başlar. Derya Öğretmen okumayı bir yerde durdurur, çocuklardan resimdeki kırmızı çizmeleri saymalarını ister; ardından önlerine koyduğu karton çizmeleri büyük ve küçük diye iki gruba ayırmalarını söyler. Hikâye yağmurun başladığı yere gelince çocuklar tef, marakas ve parmaklarıyla yağmur sesini canlandırır; öğretmen okumaya kaldığı yerden devam eder. Etkinlik boyunca bütün çocuklar aynı görev üzerinde çalışır ve hikâyenin dışına çıkılmaz. Derya Öğretmen'in bu etkinliğinin uygulama biçimi en doğru nasıl adlandırılır?

✓ C. Sayma ve gruplama (matematik) ile yağmur sesi (müzik) hikâyenin (Türkçe) içine yerleştirilmiş; “hikâyenin dışına çıkılmaz” ipucu tek kurguyu, yirmi çocuğun aynı görevde çalışması büyük grubu gösterir. A ayrı etkinlikleri peş peşe dizmektir, burada okuma durup aynı hikâyeye dönülüyor; B grubu çocuklar ilgisine göre seçmiş olmalıydı; D her çocuğun kendi hızında ayrı çalışmasıdır.Kaynak: Okul öncesi eğitim programı · Günlük akış, rutinler, etkinlik biçimleri

?Soru 8

Bir öğretmen merkezleri resimli tabelalarla tanıtmış, materyalleri etiketli açık raflara yerleştirmiş, her merkezin girişine kaç çocuğun girebileceğini gösteren yaka kartları asmıştır. Ancak kitap merkezini blok ve müzik merkezlerinin arasına kurmuştur. Bu öğretmenin göz ardı ettiği ilke hangisidir?

✓ A. Odak isteyen kitap merkezi en sesli iki merkezin arasında kalmış; sessiz merkezler sakin bölgede olmalıydı. B etiketli açık raflarla karşılanmış; C resimli tabelalar merkezleri tanıtıyor; D yaka kartları kişi sınırını gösteriyor.Kaynak: Okul öncesi eğitim programı · Öğrenme merkezleri ve okul dışı öğrenme

?Soru 9

Bir öğretmenin portfolyo uygulamaları:
I. Her çocuğun yalnız en düzgün boyanmış resimlerini dosyaya koyar.
II. Ürünlerin üzerine tarih ve etkinlik adını yazar.
III. Hangi çalışmanın dosyaya gireceğini çocukla birlikte seçer.
IV. Dosyaları yıl sonunda bir kez inceleyip aileye hiç göstermez.
Bu uygulamalardan hangileri programın portfolyo anlayışıyla örtüşür?

✓ D. Tarih ve etkinlik adı yazmak (II) ve çocuğu seçime katmak (III) portfolyonun gereğidir. A ve B I'i içerir, oysa portfolyo en güzel ürünlerin sergisi değil, gelişimin kaydıdır; B ve C IV'ü içerir, oysa portfolyo yıl boyu izlenir ve aileyle paylaşılır.Kaynak: Okul öncesi eğitim programı · Çocuğu tanıma ve değerlendirme

?Soru 10

Bir öğretmen adayının eşleştirmeleri:
I. Mekânın üçüncü öğretmen sayılması – Reggio Emilia
II. Yüz ifadesi çizilmemiş bez bebek – Montessori
III. Çocuğun çalışma zamanından sonra yaptığını anlatması – High/Scope
Bu eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

✓ C. Mekânın üçüncü öğretmen sayılması (I) Reggio Emilia'ya, çalışmadan sonra yapılanı anlatmak, yani gözden geçirme (III) High/Scope'a aittir. A ve B eksiktir; D II'yi içerir, oysa yüzsüz bez bebek hayal gücünü öne çıkaran Waldorf'un oyuncağıdır, Montessori gerçekçi ve amaçlı materyal kullanır.Kaynak: Erken çocuklukta program yaklaşımları · Head Start, doğa okulları, karşılaştırma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Okul Öncesi ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →