Çocuk haklarının tarihi: Cenevre Bildirgesi'nden Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye
Okul Öncesi ÖABT · Aile ve haklar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Çocuk hakları düşüncesi nasıl gelişti? Cenevre Bildirgesi, 1959 Bildirgesi ve 1989 Çocuk Haklarına Dair Sözleşme arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Çocuk hakları üç belgeyle gelişti: 1924 Cenevre Çocuk Hakları Bildirgesi (Milletler Cemiyeti), 20 Kasım 1959 BM Çocuk Hakları Bildirgesi ve 20 Kasım 1989'da BM Genel Kurulunda kabul edilen Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. Bildirgeler ilke koyar ama bağlayıcı değildir; sözleşme onaylayan devleti hukuken bağlar. Türkiye sözleşmeyi 14 Eylül 1990'da imzaladı; onay kararı 27 Ocak 1995 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.Bu konunun sonunda: üç belgeyi yıl ve kurumuyla sıralayabilir, bildirge ile sözleşmeyi bağlayıcılık açısından ayırt edebilir, Türkiye'nin onay sürecini özetleyebilirsin.
Panoda 20 Kasım afişi: “Benim de haklarım var.” Bu cümlenin hukuki geçmişi bir asır öncesine uzanır.
Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Avrupa'da yetim ve aç kalan çocuklar için yardım örgütleri kuruldu. Save the Children'ın kurucusu Eglantyne Jebb'in hazırladığı kısa metin, 1924'te Milletler Cemiyeti tarafından benimsendi: Cenevre Çocuk Hakları Bildirgesi. Çocuğu korunacak ve yardım edilecek bir varlık olarak görüyordu. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Birleşmiş Milletler 20 Kasım 1959'da on ilkeli Çocuk Hakları Bildirgesini kabul etti.
Bildirgeden sözleşmeye
Bildirge iyi niyet beyanıdır; uyulmazsa yaptırımı yoktur. 1979 Uluslararası Çocuk Yılı'nda başlayan çalışmalar on yıl sürdü ve BM Genel Kurulu 20 Kasım 1989'da Çocuk Haklarına Dair Sözleşmeyi kabul etti; sözleşme 1990'da yürürlüğe girdi. Sözleşme bağlayıcıdır: taraf devlet yasasını sözleşmeye uydurmayı ve düzenli rapor vermeyi üstlenir. Bakış da değişti: çocuk artık yalnız korunan değil, hak sahibi ve görüşü alınan bir öznedir.
Türkiye'nin onay süreci
Türkiye sözleşmeyi 14 Eylül 1990'da imzaladı; TBMM 9 Aralık 1994 tarihli 4058 sayılı Kanunla onaylanmasını uygun buldu, Bakanlar Kurulu kararı 27 Ocak 1995 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Türkiye bir ihtirazi kayıt (çekince) koydu: 17, 29 ve 30. maddeleri Anayasa ve 1923 Lozan Antlaşması'na uygun yorumlama hakkını saklı tuttu.
Nasıl sorulurBelgeler ve yıllar verilir, hangisinin bağlayıcı olduğu ya da Türkiye'nin onay tarihi sorulur.
Tuzak1959 bildirgesini “sözleşme” sanmaktır; bağlayıcı olan yalnız 1989 sözleşmesidir.
Sınavda işaretleResmî Gazete'deki Türkçe metin 1924 ve 1959 belgelerine “Bildiri” der; soru “Bildirge” derse aynı belgeleri kastediyordur.
↕Sıralama dört belge, dört tarih
- BM Genel Kurulu Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'yi kabul eder
- Milletler Cemiyeti Cenevre Bildirgesi'ni benimser
- Türkiye'nin onay kararı Resmî Gazete'de yayımlanır
- BM on ilkeli Çocuk Hakları Bildirgesi'ni kabul eder
?Soru çöz
Çocuk haklarına ilişkin belgelerle ilgili:
I. 1959 BM Çocuk Hakları Bildirgesi, onaylayan devletlere rapor verme yükümlülüğü getirir.
II. Cenevre Bildirgesi Milletler Cemiyeti tarafından benimsenmiştir.
III. Türkiye, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'yi bazı maddelere ihtirazi kayıt koyarak onaylamıştır.
yargılarından hangileri doğrudur?