Erken çocuklukta fen eğitimi: merak, gözlem, deney ve kavramlar

Okul öncesi çocuğun merakını bilimsel düşünmeye çevirmeyi; gözlem, sınıflama, tahmin ve deney etkinliklerini ve yaygın yanılgıları öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · FEN EĞİTİMİ

Okul öncesinde fen eğitimi: hazır bilgi değil, merak ve düşünme yolu

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMaarif Modeli okul öncesi eğitim programının temel yaklaşımı nedir? Program hangi ilkelere dayanır?Bağlantılı konudan (Okul öncesi eğitim programı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı 36–72 aylık çocuklar içindir. Beceri temelli ve bütüncüldür; oyunu temel öğrenme yöntemi sayar, çocuğu merkeze alır ve esnektir. Sarmal yapıdadır: aynı beceri farklı zamanlarda ve bağlamlarda yeniden ele alınır. Etkinlikler basitten karmaşığa, somuttan soyuta, yakından uzağa ilerler.

Programın temel yaklaşımı ve ilkeleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde fen eğitiminin amacı nedir? Fen etkinliklerinde hangi ilkelere uyulur?

Kısa cevap: Okul öncesinde fen eğitiminin amacı çocuğa hazır bilgi yüklemek değil, merakını canlı tutup onu bilimsel düşünmenin yollarıyla buluşturmaktır: gözlemek, soru sormak, denemek, bulduğunu anlatmak. Etkinlikler somut, yakın çevreden, çocuğun eliyle yapabileceği ve günlük yaşama bağlı olur. Öğretmen cevabı hemen veren değil, çocukla birlikte araştıran kişidir.

Bu konunun sonunda: fen eğitiminin amacını tek cümleyle söyleyebilir, bir fen etkinliğinde çiğnenen ilkeyi vakadan bulabilirsin.

Bahçede bir salyangoz bulan Efe sesleniyor: “Öğretmenim, evini sırtında taşıyor! Neden düşmüyor?”

Efe'nin sorusunda bir fen dersinin bütün malzemesi var: gözlem, merak ve yapılabilecek bir inceleme. Fen bilgisinin üç yüzü vardır. İçerik (canlılar, madde, ışık, ses, hava, mevsimler), süreç (gözlemlemek, sınıflamak, denemek) ve tutum (merak, sabır, kanıta ve canlıya saygı). Okul öncesinde ağırlık süreç ve tutumdadır.

Fen etkinliğinin ilkeleri

  • Somuttan soyuta, yakından uzağa: sınıftaki bitki, bahçedeki taş, mutfaktaki buz.
  • Çocuk etkin: deneyi öğretmen yapıp çocuk izlemez; malzemeyi çocuk eline alır, dener.
  • Birden çok duyu: dokunmak, koklamak, dinlemek; güvenli olduğu ölçüde.
  • Süreç ürünün önünde: “doğru sonuç”tan çok çocuğun nasıl düşündüğü önemlidir.
  • Gelişime uygunluk: etkinlik kısa, tek değişkenli ve sonucu gözle görülür olur.

Son ilkenin nedeni, Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz işlem öncesi düşüncedir: çocuk tek boyuta takılır, cansıza can verir, işlemi zihninde geri alamaz.

Maarif Modeli okul öncesi programı fen alanını dokuz beceriyle tanımlar: bilimsel gözlem, sınıflandırma, bilimsel gözleme dayalı tahmin, bilimsel veriye dayalı tahmin, deney yapma, bilimsel çıkarım yapma, bilimsel model oluşturma, kanıt kullanma, bilimsel sorgulama.

Bilgi aktaran fen ile sorgulayan fen
Bilgi aktaran fenSorgulayan fen
BaşlangıçÖğretmenin anlatımıÇocuğun sorusu ya da bir gözlem
ÇocukDinler, izler, boyarTahmin eder, dener, kaydeder, tartışır
ÖğretmenDoğruyu söylerSoru sorar, malzeme sağlar, birlikte araştırır
SonuçEzberlenen cümleKendi kanıtına dayanan açıklama
Akılda kalsın: Okul öncesinde fen = merak + yöntem. Çocuğun “Neden?”i bir soru listesine, cevabı da bir denemenin sonucuna yazılır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin fen etkinliği betimlenir; etkinliğin hangi ilkeyle çeliştiği ya da fen eğitiminin hangi amacına hizmet ettiği sorulur.

TuzakDeneyi öğretmenin yapıp çocukların izlediği etkinliği yeterli saymaktır: çocuk malzemeyi kendi kullanmadıkça süreç becerisi çalışmaz. İkinci tuzak, uzay ve dinozor gibi doğrudan incelenemeyen konuları yakın çevrenin önüne koymaktır.

?Soru çöz

“Hava” etkinliğinde öğretmen bir balonu şişirip havanın yer kapladığını anlatır, ardından çocuklara balon resmi boyatır. Çocuklar balona dokunmaz, kendileri hiçbir deneme yapmaz. Öğretmenin göz ardı ettiği ilke hangisidir?

✓ B. Balonu yalnız öğretmen kullanmış, çocuklar izleyip boyamış; denemeyen çocukta süreç becerisi çalışmaz. A balon ve hava günlük yaşamdan; C boyama zaten bütünleştirmedir, sorun o değil; D hava çocuğun çevresindedir, konu seçimi yerinde.

⇄Bilgi eşleştirme öğretmen davranışı → ilke

BECERİ · BİLİMSEL SÜREÇ

Bilimsel süreç becerileri: gözlemden iletişime temel beceriler

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkul öncesi eğitim programında alan becerileri, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri nedir? Programın yapısında hangi bileşenler vardır?Bağlantılı konudan (Okul öncesi eğitim programı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Program yedi alanın becerileri üzerine kuruludur: Türkçe, matematik, fen, sosyal, hareket ve sağlık, sanat, müzik. Her becerinin altında öğrenme çıktıları, her çıktının altında yaş grubuna göre yazılmış süreç bileşenleri vardır. Bunlara eğilimler (benlik, sosyal, entelektüel) ve programlar arası bileşenler (sosyal-duygusal öğrenme becerileri, değerler, okuryazarlık becerileri) eşlik eder.

Yapı: öğrenme çıktısı, süreç bileşeni, eğilim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilimsel süreç becerileri nelerdir? Okul öncesinde gözlem, sınıflama, ölçme ve iletişim nasıl çalışılır?

Kısa cevap: Bilimsel süreç becerileri, bilgiye ulaşırken kullanılan düşünme ve uygulama yollarıdır. Temel beceriler gözlem, sınıflama, karşılaştırma, ölçme, tahmin, çıkarım ve iletişimdir. Değişkenleri belirleme, hipotez kurma, deney yapma ve veri yorumlama gibi bütünleştirilmiş beceriler bunların üstüne kurulur. Okul öncesinde ağırlık temel becerilerdedir.

Bu konunun sonunda: temel ve bütünleştirilmiş becerileri ayırabilir, çocuğun davranışından gözlem, sınıflama, ölçme ya da iletişimi tanıyabilirsin.

Fen merkezinde üç çocuk yaprak sepetinin başında: Ada büyüteçle damarlara bakıyor, Kaan yaprakları “sivri” ve “yuvarlak” diye iki kutuya ayırıyor, Selin en uzun yaprağı karışıyla ölçüyor.

Bilim bir bilgi yığını olmaktan önce bir yöntemdir; o yöntem parçalara ayrılınca süreç becerileri ortaya çıkar. Üç çocuğun her biri farklı bir beceriyi çalıştırıyor. Becerileri iki katmanda düşünmek, hangisinin okul öncesine ait olduğunu görmeyi kolaylaştırır.

Okul öncesi çocuğu alt katmanda çalışır; üst katmanın ilk izleri basit denemelerde görülür.Görsel: Sınav Defteri

Temel beceriler sınıfta

  • Gözlem: duyularla veri toplamak. Nitel gözlem renk, doku, koku söyler; nicel gözlem “kaç tane, ne kadar uzun” der. Gözleme yorum katılmaz.
  • Sınıflama: nesneleri ortak bir özelliğe göre gruplamak ve ölçütü söylemek. Okul öncesinde önce tek ölçüt (renk), sonra iki ölçüt gelir.
  • Karşılaştırma: iki ya da daha çok nesnenin benzerliğini ve farkını söylemek.
  • Ölçme: karış, adım, ataş gibi standart olmayan birimlerle nicelik belirlemek; ölçmenin kavramlarını Erken çocuklukta matematik eğitimi sayfasında göreceğiz.
  • İletişim: bulduğunu anlatmak, çizmek, çizelgeye işaret koymak. Kayıt tutmak da iletişimdir.

Tahmin ve çıkarım da temel becerilerdendir; ikisi en çok karıştırılan çift olduğu için bir sonraki konuda ayrı ele alacağız.

Akılda kalsın: Gözlem duyunun söylediğidir: “Kırmızı, sert, ağır.” “Olgun, yenir” dediğin anda gözlemin ötesine geçmiş olursun.
Sınavda

Nasıl sorulurBir fen etkinliğindeki çocuk davranışı verilir; hangi bilimsel süreç becerisini kullandığı sorulur.

TuzakSınıflamayı karşılaştırmayla karıştırmaktır: iki nesnenin farkını söylemek karşılaştırma, bir ölçüte göre gruplar kurmak sınıflamadır. İkinci tuzak, değişkeni denetleyen deneyi okul öncesinin temel becerisi saymaktır; o bütünleştirilmiş beceridir, okul öncesinde basit deneme biçiminde görülür.

Sınavda işaretletahmine “önceden kestirme”, iletişime “verileri kaydetme ve paylaşma” diyen kaynaklar vardır.

⇄Bilgi eşleştirme çocuk ve beceri

?Soru çöz

Elma incelenen bir etkinlikte çocukların söyledikleri:
I. “Bu elma kırmızı ve parlak.”
II. “Elmanın içinde kurt var, çünkü kabuğunda küçük bir delik var.”
III. “Elimde tutunca bu elma şu armuttan daha ağır geliyor.”
Bu ifadelerden hangileri yalnız duyularla elde edilen veriye dayanır?

✓ D. Renk ve parlaklık (I) görme, iki meyveyi elde tartmak (III) dokunma duyusuyla elde edilen veridir. A eksiktir, III de duyuya dayanan bir karşılaştırmadır; B ve C II'yi içerir, oysa görülmeyen kurda delikten varmak gözlem değil çıkarımdır.
BECERİ · TAHMİN VE ÇIKARIM

Tahmin, çıkarım ve kanıt: gözlemin ötesine geçen beceriler

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaProje yaklaşımı nedir? Katz ve Chard'a göre projenin aşamaları nelerdir?Bağlantılı konudan (Erken çocuklukta program yaklaşımları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Proje yaklaşımı, çocukların ilgisini çeken gerçek bir konunun bir grup tarafından günler ya da haftalar boyunca derinlemesine araştırılmasıdır. Lilian Katz ve Sylvia Chard yaklaşımı okul öncesi için sistemleştirdi. Proje üç aşamada ilerler: başlangıç (ön bilgi, sorular, konu ağı), araştırma (alan gezisi, uzman, gözlem, temsil) ve sonuç (paylaşım, sergi, değerlendirme).

Proje yaklaşımı (Katz ve Chard)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bilimsel gözleme dayalı tahmin ile veriye dayalı tahmin arasındaki fark nedir? Çıkarım ve kanıt kullanma ne demektir?

Kısa cevap: Tahmin, henüz olmamış bir sonucu önceden söylemektir. Maarif Modeli okul öncesi programı o anki gözleme ya da günlük yaşam ipucuna dayananı (gözleme dayalı) önceki kayıt ve denemelere dayanandan (veriye dayalı) ayırır. Çıkarım gözlenen bir durumu açıklamak, kanıt kullanma düşünceyi veriyle gerekçelendirmek, model oluşturma bir olayı somut düzenekle göstermektir.

Bu konunun sonunda: iki tahmin türünü dayanağından, tahmini çıkarımdan zamana bakarak ayırabilir; kanıt kullanmayı ve model oluşturmayı vakada tanıyabilirsin.

Halıda su dolu bir leğen. Öğretmen elinde bir elma tutuyor: “Bırakırsam ne olur?” Mina “Batar, çünkü ağır” diyor; Arda “Dün mandalina yüzmüştü, elma da yüzer” diyor.

İki çocuk da tahmin ediyor ama dayanakları farklı: Mina elindeki ağırlığa, Arda dünkü denemeye bakıyor; program bunları ayrı beceri sayar. Tahminin doğru çıkması gerekmez; değeri sonradan sınanabilmesindedir.

Gözlemin ötesine geçen beş beceri
BeceriNe yapar?DayanağıSınıftan örnek
Gözleme dayalı tahminOlacak olanı söylerO anki gözlem, çevredeki ipucuKara bulut → “Yağmur yağacak”
Veriye dayalı tahminOlacak olanı söylerÖnceki kayıtlar ve denemelerHava çizelgesinden yarını kestirmek
Bilimsel çıkarımOlanı açıklarGözlem ve veriSolan bitki → “Su almamış”
Kanıt kullanmaDüşüncesini gerekçelendirirKaydedilmiş veri“Sulanan fasulye daha uzun, işte çizelgemiz”
Model oluşturmaOlayı somut gösterir ya da soruna çözüm kurarDüşünce ve malzemeEl feneri ve topla gece-gündüzü göstermek

Tahmin mi, çıkarım mı?

Ayırmanın en kısa yolu zamana bakmaktır: tahmin ileriye bakar (“olacak”), çıkarım şimdiye ya da geçmişe bakar (“oldu, çünkü”). Hipotez ise iki şey arasında sınanabilir bir ilişki önerir (“Işık azalırsa bitki solar”); bütünleştirilmiş becerilerdendir.

Model oluşturma okul öncesinde en çok tasarımda görülür: köprüsü çöken çocuk malzemeyi değiştirip yeniden kurar. Program bu beceriyi STEM ve tasarım uygulamalarıyla ilişkilendirir.

Önce zamana bak (olacak mı, olmuş mu), sonra dayanağa.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Tahmin: “Olacak.” Çıkarım: “Oldu, çünkü…” Kanıt: “Bakın, kaydımız diyor ki…” Model: “Göstereyim, böyle oluyor.”
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun sözü ya da davranışı verilir; hangi beceriyi kullandığı sorulur.

TuzakTahmin ile çıkarımı karıştırmaktır: henüz olmayanı söylemek tahmin, gözlenen durumu açıklamak çıkarımdır. İkinci tuzak, iki tahmin türünü ayırmamaktır: dünkü denemelerin ya da bir çizelgenin anılması veriye dayalı tahminin işaretidir.

Sınavda işaretleeski kaynaklar ikisini tek “tahmin (önceden kestirme)” becerisi sayar; soru güncel programın adını kullanıyorsa ayrımı gözet.

?Soru çöz

Hava durumu çalışmasında öğretmen Ela'nın davranışlarını not eder:
• Sınıfın bir haftalık hava çizelgesine bakıp “Beş gündür sabah bulut, öğleden sonra yağmur var” der.
• Henüz gelmemiş olan yarın için “Öğleden sonra yine yağmur yağar” der.
• Ertesi gün pencereye koşup söylediğinin çıkıp çıkmadığına bakar.
Ela, Maarif Modeli okul öncesi programındaki hangi fen becerisini kullanmıştır?

✓ A. Ela henüz olmamış bir sonucu söylüyor, dayanağı da bir haftalık kayıt: veriye dayalı tahmin. B o anki ipucuna (gökteki bulut) dayanır; C olmuş bir durumu açıklar, ileriye bakmaz; D bir düşünceyi veriyle gerekçelendirir, sonuç kestirmez.

✎Boşluk doldurma vakadaki beceriyi adlandır

Pencereden kara bulutları gören Zeynep “Birazdan yağmur yağacak” diyor: bilimsel . Batu gölgenin, eli lambanın önüne konunca ışık geçemediği için oluştuğunu söylüyor: bilimsel . Kâğıt köprüsü arabanın ağırlığıyla çökünce Lale kâğıdı katlayıp yeniden kuruyor: bilimsel . Tuna mıknatısın ataşı çektiğini çizelgedeki işaretleri göstererek savunuyor: .

gözleme dayalı tahmin · çıkarım · model oluşturma · kanıt kullanma · veriye dayalı tahmin · gözlem
YÖNTEM · SORGULAMA

Sorgulama ve basit deney: “Neden?” sorusunu araştırmaya çevirmek

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaReggio Emilia yaklaşımı nedir? Belgeleme, atölyeci ve çevrenin üçüncü öğretmen olması ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Erken çocuklukta program yaklaşımları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Reggio Emilia, Loris Malaguzzi öncülüğünde İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra İtalya'da gelişen yaklaşımdır. Çocuk güçlü ve yetkindir; düşüncesini resim, kil, ışık, hareket gibi “yüz dil”le anlatır. Program çocukların sorularından doğan projelerle ilerler. Öğretmen birlikte araştırır ve süreci belgeler; mekân “üçüncü öğretmen”dir.

Reggio Emilia yaklaşımı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde basit deney nasıl yapılır? Öğretmen çocukların neden sorularını nasıl karşılamalıdır?

Kısa cevap: Bilimsel sorgulama, çocuğun merak ettiği bir soruyu basit bir incelemeyle araştırıp bulduğunu paylaşmasıdır. Okul öncesinde deney kısa, güvenli ve tek değişkenlidir: yalnız bir koşul değiştirilir, ötekiler aynı tutulur. Öğretmen “neden” sorusuna hazır cevap vermez; tahmin istetir, “Nasıl öğrenebiliriz?” diye sorar ve üretken sorularla düşünmeyi yönlendirir.

Bu konunun sonunda: basit bir deneyde hangi koşulun değişeceğini söyleyebilir, öğretmenin sorusunun türünü belirleyebilirsin.

Bahçeden dönen Ece soruyor: “Güneşteki su birikintisi kurudu, gölgedeki neden duruyor?” Öğretmen gülümsüyor: “Sence neden? Bunu nasıl anlayabiliriz?”

Öğretmen cevabı biliyor ama söylemiyor; çünkü söylerse Ece bir cümle öğrenir, araştırırsa bir yol öğrenir. Sorgulama bir döngüdür; cevap çoğu zaman yeni bir soru doğurur.

Ece'nin sorusu beş adımda bir deneye dönüşüyor.Görsel: Sınav Defteri

Adil deneme: tek koşul değişir

Ece'nin deneyinde iki kaba aynı miktarda su konur, kaplar aynıdır; biri güneşe, öteki gölgeye bırakılır. Yalnız bir koşul değiştiği için fark o koşula bağlanabilir. Biri güneşte sıcak su, öteki gölgede soğuk su olsaydı kurumanın nedeni anlaşılmazdı. Çocuk “değişken” sözcüğünü bilmez ama “İkisi de aynı olsun, yalnız yeri farklı” diyebilir.

Öğretmenin soruları

Jos Elstgeest'in üretken sorular dediği sorular çocuğu konuşmaya değil, bakmaya ve denemeye yollar. Buna karşılık “Neden?” diye soran öğretmen çocuğu hazır açıklama bulmaya zorlar, çoğu çocuk susar.

Üretken soru türleri
Soru türüNe yaptırır?Örnek
Dikkat çekenBakmaya yöneltir“Salyangozun kabuğunda ne görüyorsun?”
Ölçme ve saymaNicel gözlem“Kaç bacağı var? Ne kadar uzun?”
KarşılaştırmaBenzerlik, fark“Hangi buz daha çabuk eridi?”
EylemDeneme yaptırır“Buzu tuza koyarsak ne olur?”
Problem kurmaAraştırma tasarlatır“Buzu en uzun süre nasıl saklayabiliriz?”
Akılda kalsın: İyi fen sorusu çocuğu ellerine yollar: “Ne görüyorsun? Kaç tane? Hangisi daha? Ne yaparsak ne olur?” Ve bir seferde tek koşul değişir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir deney düzeneği verilir; hangi koşulun farklı, hangilerinin aynı tutulması gerektiği ya da öğretmenin hangi soru türünü kullandığı sorulur.

Tuzakİki koşulu birden değiştiren düzeneği kabul etmektir; fark hangisinden geldiği bilinmeyen bir sonuç olur. İkinci tuzak, çocuğun sorusunu hemen cevaplayan öğretmeni “bilgilendirici olduğu için” doğru saymaktır; sorgulayan fen cevabı çocukla birlikte aratır.

↕Sıralama Ece'nin deneyi

  1. Aynı kaplara eşit su konur, biri güneşe biri gölgeye bırakılır; su çizgisi her saat işaretlenir
  2. Ece gölgedeki birikintinin neden kurumadığını sorar
  3. Çocuklar işaretlere bakıp güneşin suyu daha çabuk kuruttuğunu söyler, sonucu panoya çizer
  4. Çocuklar güneşteki kaptaki suyun önce biteceğini söyler

?Soru çöz

Nur Öğretmen, 60–72 ay grubuyla bahçedeki otları incelerken Defne'nin “Ağacın altındaki otlar neden daha kısa?” sorusunu bir araştırmaya çevirmek ister. Çocuklarla birlikte iki fasulye fidesi seçerler; Defne birini güneş alan pencerenin önüne, Mert ötekini karanlık bir dolaba koymayı önerir. Çocuklar fidelerin boyunu her gün ataşla ölçüp çizelgeye işlemeye karar verir. Nur Öğretmen, iki hafta sonra görülecek boy farkını yalnız araştırılan koşula bağlayabilmek için düzeneği bir kez daha gözden geçirir. Denemenin adil olması için aşağıdakilerden hangisi iki fidede farklı olmalıdır?

✓ C. Defne'nin sorusu ağaç gölgesini, yani ışığı soruyor; pencere ile dolap arasındaki tek fark ışık olmalı ki boy farkı ona bağlansın. A su da farklı olursa boy farkının ışıktan mı sudan mı geldiği anlaşılmaz; B toprak türü büyümeyi etkiler, aynı tutulmalı; D ekim günü farklı fideler yaşça da farklıdır.
KAVRAM · KAVRAM YANILGISI

Kavram yanılgıları: çocuğun kendi fen kuramları

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPiaget'ye göre işlem öncesi dönemin özellikleri nelerdir? Benmerkezcilik, animizm, merkeziyetçilik ve korunum nedir?Bağlantılı konudan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İşlem öncesi dönemde (yaklaşık 2–7 yaş) çocuk sembol kullanır: konuşur, resim yapar, sopayı ata çevirir. Düşüncesi henüz mantıksal işlemlere dayanmaz: benmerkezcidir, cansıza can verir (animizm), doğayı insan yapısı sanır (yapaycılık), tek boyuta odaklanır (merkeziyetçilik), işlemi tersine çeviremez ve korunumu kazanmamıştır.

İşlem öncesi dönem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesi çocukların fen kavram yanılgıları nelerdir? Öğretmen kavram yanılgılarını nasıl ele alır?

Kısa cevap: Çocuklar okula boş gelmez; gölgeyi, batmayı, canlılığı kendi deneyimleriyle açıklayan sezgisel fikirlerle gelir. Bilimsel açıklamayla çelişen ve kolay değişmeyen bu fikirlere kavram yanılgısı denir. Öğretmen yanılgıyı “yanlış” diyerek düzeltmez: önce ortaya çıkarır, sonra tahmin ettirip denetir; çocuk kendi gözlemiyle çelişkiyi görünce yeni açıklamayı kurar.

Bu konunun sonunda: sık görülen fen yanılgılarını tanıyabilir, yanılgıyı değiştiren ve değiştirmeyen öğretmen uygulamalarını ayırt edebilirsin.

Gün batarken Eymen pencereden bakıyor: “Gölgem nereye gitti? Uyumaya mı gitti?”

Eymen'in fikri kendi içinde tutarlıdır: gölge gündüz yanındadır, akşam kaybolur; o hâlde bir yere gitmiştir. Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz animizm, yapaycılık ve merkeziyetçilik fen yanılgılarının çoğunun kaynağıdır.

Okul öncesinde sık görülen fen yanılgıları
KonuÇocuğun fikriBilimsel açıklamaSınıfta ne yapılır?
CanlılıkHareket eden canlıdır (bulut, araba); bitki canlı değildirCanlı beslenir, büyür, çoğalırFasulye yetiştirip büyümesini çizelgeye işlemek
GölgeGölge nesnenin parçasıdır, gece uyurCisim ışığın yolunu kesince gölge oluşurEl feneriyle gölgeyi büyütüp küçültmek
Batma-yüzmeAğır ya da büyük olan batarBatmayı yalnız ağırlık değil, malzeme ve biçim de belirlerBüyük mumla küçük bilyeyi denemek; hamuru top ve kayık yapmak
IsıKazak sıcaklık üretirKazak vücut ısısının kaçmasını yavaşlatırKazağa sarılan buzla açıktaki buzun erimesini karşılaştırmak
MıknatısHer metali çekerDemir ve bazı metalleri çeker; alüminyumu çekmezMetal nesnelerle “çeker, çekmez” çizelgesi yapmak

Yanılgı nasıl değişir?

Doğru bilgiyi tekrar tekrar söylemek yanılgıyı değiştirmez; çocuk cümleyi ezberler, fikrini korur. Değişimin en bilinen yolu tahmin et-gözle-açıkla stratejisidir: çocuk önce sonucu söyler, sonra dener, ardından beklediğiyle gördüğü arasındaki farkı açıklamaya çalışır.

Önce fikri ortaya çıkarmak gerekir: çizdirmek, “Sence neden?” diye sormak, tahmin çizelgesi kurmak ya da farklı fikirleri konuşan çocukların resmedildiği bir kavram karikatürü göstermek.

Akılda kalsın: Yanılgı yanlış bir cevap değil, çalışan bir kuramdır. Çocuk onu ancak kendi gözü onu yalanlayınca bırakır: önce tahmin, sonra deney, sonra “Neden böyle oldu?”
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun açıklaması verilir; hangi yanılgıyı taşıdığı ya da öğretmenin hangi uygulamasının kavramsal değişimi desteklediği sorulur.

TuzakDoğru bilgiyi anlatıp tahtaya yazmayı yeterli saymaktır; yanılgı anlatımla değil, çocuğun kendi tahmininin çürüdüğünü görmesiyle değişir. İkinci tuzak, “Ay bizi izliyor” gibi bir sözü yalnız fen yanılgısı sayıp gelişimsel kaynağını, animizmi, görmemektir.

?Soru çöz

Gölge etkinliğinde bir öğretmenin uygulamaları:
I. Başlamadan önce çocuklara gölgenin nereden geldiğini sorar, düşüncelerini çizdirir.
II. Çocuklar el feneriyle denemeden önce gölgenin nasıl oluştuğunu anlatıp tahtaya yazar, çocuklara tekrar ettirir.
III. Feneri nesneye yaklaştırınca gölgeye ne olacağını tahmin ettirip sonra çocuklara denetir.
Bu uygulamalardan hangileri kavram yanılgılarını gidermeye yöneliktir?

✓ B. Fikirleri çizdirmek (I) yanılgıyı ortaya çıkarır, tahmin ettirip denetmek (III) çocuğa çelişkiyi kendi gözüyle gösterir. A ve C II'yi içerir, oysa açıklamayı önceden söyleyip tekrar ettirmek ezber üretir, fikri değiştirmez; D de II yüzünden yanlıştır.

✎Boşluk doldurma sınıfta yanılgı

Beş yaşındaki Can “Bulut canlıdır, çünkü gökte yürüyor” diyor; bu söz kavramına ilişkin bir yanılgıdır. Öğretmen “Bu mum batar mı?” diye sorup çocuklara denetiyor, sonra “Neden yüzdü?” diye açıklatıyor; kullandığı strateji stratejisidir. Kazağa sarılan buz geç eriyince çocuklar şaşırıyor; çünkü kazak vücut ısısının yavaşlatır, ısı üretmez.

canlılık · tahmin et-gözle-açıkla · kaçmasını · artmasını · gölge
ETKİNLİK · FEN

Fen etkinliği türleri: planlı deneyden rastlantısal fırsata, fen merkezinden mutfağa

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkul öncesinde öğrenme merkezleri nelerdir? Sınıfta öğrenme merkezleri nasıl düzenlenir?Bağlantılı konudan (Okul öncesi eğitim programı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öğrenme merkezleri sınıfta ve açık havada sınırları belirlenmiş, materyalle donatılmış oyun-öğrenme alanlarıdır. Programda yaygın merkezler blok, kitap, erken okuryazarlık, müzik, sanat, fen, matematik, dramatik oyun ve açık hava merkezleridir. Hareketli merkezler bir arada, sessiz merkezler ayrı yerleştirilir; materyal açık raflarda durur, merkez sembolle tanıtılır, çocuk sayısı sınırlanır.

Öğrenme merkezleri ve okul dışı öğrenme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde fen etkinliği türleri nelerdir? Fen merkezinde hangi materyaller bulunur?

Kısa cevap: Okul öncesinde fen yalnız planlı deneyden ibaret değildir. Planlı etkinlik öğretmenin amaçla hazırladığı çalışmadır (deney, uzun süreli gözlem, alan gezisi). Rastlantısal etkinlik gün içinde beliren bir fırsatın değerlendirilmesidir (gökkuşağı, bahçede karınca). Serbest keşifte çocuk fen merkezindeki materyalle kendi başına araştırır. Mutfak ve bahçe de fen alanıdır.

Bu konunun sonunda: bir sınıf olayının planlı, rastlantısal ya da serbest keşif olduğunu söyleyebilir, fen merkezinin düzenini değerlendirebilirsin.

Kahvaltıda Duru'nun bardağındaki buzlar eriyor: “Öğretmenim, bardak terledi!” Öğretmen o günkü planı bir kenara bırakıp buzlu bardağı masanın ortasına koyuyor.

Duru'nun gözlemi planda yoktu; ama o anki merak en iyi hazırlanmış deneyden güçlü bir başlangıçtır. Fen etkinlikleri kimin başlattığına göre üçe ayrılır.

Fen etkinliği türleri
TürKim başlatır?ÖrnekÖğretmenin rolü
PlanlıÖğretmen, bir amaçlaBatma-yüzme deneyi, fasulye yetiştirmeHazırlar, yönlendirir, soru sorar
RastlantısalBir olay ya da çocuğun sorusuYağmurdan sonra solucan, terleyen bardakFırsatı fark eder, soruyla genişletir
Serbest keşifÇocukFen merkezinde mıknatısla denemeOrtamı hazırlar, gözler, kaydeder

Fen merkezi

Okul öncesi eğitim programı sayfasında fen merkezinin sessiz bölgede yer aldığını gördük; ışık alan bir köşe en uygunudur. Merkezde büyüteç, mıknatıs, terazi, ayna, el feneri, huni, damlalık; taş, yaprak, kozalak, deniz kabuğu gibi doğal materyal; toprak ve tohum; balık ya da bitki bakılan bir canlı köşesi; kayıt kâğıdı ve kalem bulunur. Materyal elle denenmek içindir, bir sergi masası gibi seyredilmez. Doğal materyal mevsimle yenilenir.

Fen her yerde

  • Mutfakta fen: erime, karışma, pişme, mayalanma; kek yapmak bir değişim deneyidir.
  • Doğa yürüyüşü ve alan gezisi: önce amaç ve kurallar konuşulur, gezide toplanır ve gözlenir, dönüşte sınıflanır ve paylaşılır.
  • Uzun süreli gözlem: bitki günlüğü, haftalık hava durumu çizelgesi.
  • Tasarım işleri: rampa, barınak, köprü; Erken çocuklukta program yaklaşımları sayfasında gördüğümüz proje yaklaşımında bir fen sorusu haftalarca süren bir araştırmaya dönüşebilir.
Akılda kalsın: Planlı deney masada, rastlantısal fen pencerede, serbest keşif fen merkezinde. İyi öğretmen beklenmeyen anı kaçırmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir sınıf olayı verilir; etkinliğin planlı mı rastlantısal mı olduğu ya da fen merkezinin düzeninde neyin uygun olmadığı sorulur.

TuzakGün içinde çocuğun sorusuyla başlayan çalışmayı “plansız olduğu için değersiz” saymaktır; rastlantısal fen en güçlü öğrenme anlarındandır. İkinci tuzak, fen merkezini dokunulmayan bir sergi köşesi sanmaktır; materyal çocuğun denemesi içindir.

✎Boşluk doldurma vakadaki etkinlik türünü adlandır

Yağmurdan sonra bahçede solucan bulununca öğretmen o anda bir inceleme başlatıyor: fen etkinliği. Önceden hazırlanan kaplarda çocuklar tuzlu ve tuzsuz suya yumurta bırakıyor: fen etkinliği. Çocuk fen merkezinde mıknatısı kendi seçtiği nesnelere tutup deniyor: . Kekin pişince değiştiğini izliyorlar: .

rastlantısal · planlı · serbest keşif · mutfakta fen · alan gezisi

?Soru çöz

Sabah sınıfa giren çocuklar pencerede bir örümcek ağı fark edip heyecanlanır. Öğretmen o gün için planladığı etkinliği erteler; çocuklarla ağı büyüteçle inceler, “Örümcek ağı nasıl örüyor olabilir?” diye sorar. Öğretmenin bu uygulaması en çok hangisiyle açıklanır?

✓ D. İnceleme önceden planlanmamış, çocukların o anki merakından doğmuş; öğretmen fırsatı fark edip soruyla genişletmiş. A planlı etkinlik önceden hazırlanır, burada plan ertelenmiş; B serbest keşifte çocuk merkezdeki materyalle kendi başına çalışır; C sınıf dışına amaçlı bir çıkış yok.
ETKİNLİK · GÜVENLİK VE DEĞERLENDİRME

Fen etkinliğinde güvenlik ve değerlendirme: bilim insanının alışkanlıkları

Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkul öncesi çocuklarda en sık kazalar nelerdir? Boğulma, düşme, zehirlenme ve yanıktan korunmak için sınıfta neler yapılır?Bağlantılı konudan (Çocuk sağlığı ve ilk yardım). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Okul öncesi çocukta en sık kazalar küçük cisim ya da yiyecekle hava yolu tıkanması, suda boğulma, düşme, zehirlenme ve yanıktır. Bunların çoğu çocuğun gelişim özelliğinden doğar: eline geçeni ağzına götürür, tehlikeyi öngöremez, merakla tırmanır. En etkili önlem sürekli gözetim ve ortamın düzenlenmesidir: küçük parçalar erişilmez, ilaç ve temizlik ürünleri kilitli durur, pencere ve priz korunur, su kapları boş tutulur.

Kazalardan korunma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde fen etkinliklerinde hangi güvenlik kurallarına uyulur? Fen etkinliği nasıl değerlendirilir?

Kısa cevap: Okul öncesinde fen etkinliği önce güvenli olmalıdır: tanınmayan madde tadılmaz, koku elle yelpazelenerek alınır, cam yerine kırılmaz malzeme kullanılır, büyüteçle güneşe bakılmaz, küçük parça, düğme pil ve mıknatıs gözetimsiz bırakılmaz, canlılara zarar verilmez. Değerlendirme doğru cevabı değil süreci izler: gözlem kaydı, çocuğun çizimi, fen günlüğü, tahmin-sonuç çizelgesi.

Bu konunun sonunda: bir fen planındaki güvenlik hatasını bulabilir, süreci izleyen değerlendirme araçlarını adlandırabilirsin.

Fen merkezine yeni gelen kutudan beyaz bir toz çıkıyor. Kerem parmağını ağzına götürmek üzereyken öğretmen sesleniyor: “Bilim insanları tanımadıkları şeyi tatmaz!”

Çocuk sağlığı ve ilk yardım sayfasında boğulmayı, zehirlenmeyi ve yanığı önlemeyi gördük; bir fen etkinliği bu üç riski de masaya getirebilir. Kurallar yasak listesi gibi değil, bilim insanının alışkanlıkları gibi sunulur ve etkinlikten önce çocuklarla birlikte konup resimli kartlarla merkeze asılır.

Güvenlik

  • Duyular: tatma yalnız öğretmenin seçtiği yiyecekle olur; koku kaba eğilerek değil, elle yelpazelenerek alınır.
  • Malzeme ve ısı: plastik büyüteç, kırılmaz kap; sıcak su ve ısı kaynağı yalnız yetişkinin elindedir. Büyüteçle güneşe bakılmaz, güneş ışığı kâğıda odaklanıp yakılmaz.
  • Yutma: küçük parçalar boğulmaya yol açabilir; düğme pil ve küçük güçlü mıknatıslar yutulursa iç organlarda ciddi hasar yapabilir.
  • Canlılar ve temizlik: böcek incelenir, sonra yerine bırakılır; hayvan ve toprakla çalıştıktan sonra eller yıkanır; alerji bilgisi aileden alınır.

Değerlendirme

Fen etkinliğinde sorulan “Doğru sonucu buldu mu?” değil, “Nasıl düşündü?” sorusudur. Öğretmen süreç becerilerini gözlem notlarıyla izler; çocuğun çizimleri, her gün değişimini işlediği fen günlüğü, deneyden önce ve sonra doldurulan tahmin-sonuç çizelgesi ve fotoğraflı belgeleme panosu çocuğun ürün dosyasına girer. Öğretmen kendi etkinliğine de bakar: çocukların sorusuna cevap aradı mı, herkes malzemeye dokunabildi mi? Aileye evde yapılabilecek basit gözlemler (mutfakta buz, parkta yaprak) önerilir.

Akılda kalsın: Bilim insanı tanımadığını tatmaz, kokuyu elle yelpazeler, işi bitince elini yıkar, canlıyı yerine bırakır. Değerlendirmede “ne buldu?”dan önce “nasıl buldu?” gelir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir fen etkinliği planı verilir; hangi uygulamanın güvenlik açısından uygun olmadığı ya da değerlendirmede hangi aracın kullanıldığı sorulur.

TuzakBüyüteçle güneş ışığını kâğıda odaklamayı ilgi çekici bir deney saymaktır; yanık riski yüzünden okul öncesinde yapılmaz. İkinci tuzak, yalnız “doğru sonucu” bulan çocuğu başarılı saymaktır; değerlendirme tahminini kaydeden, deneyen ve anlatan çocuğu izler.

Hepsi bir arada: erken çocuklukta fen eğitimi
KonuÖzüSınavın ipucu
Amaç ve ilkelerMerak + yöntem; içerik, süreç, tutumDeneyi yalnız öğretmen yapıyorsa ilke çiğnenmiştir
Temel süreç becerileriGözlem, sınıflama, karşılaştırma, ölçme, iletişimYorum varsa artık gözlem değildir
Tahmin, çıkarım, kanıt, modelİki tahmin türü; çıkarım açıklarÇizelge ya da dünkü deneme → veriye dayalı tahmin
Sorgulama ve deneySoru → tahmin → dene → kaydet → açıklaTek koşul değişir; eylem sorusu “Ne olur?”
Kavram yanılgılarıTutarlı, inatçı çocuk fikirleriAnlatmak değil, tahmin et-gözle-açıkla
Etkinlik türleriPlanlı, rastlantısal, serbest keşifPlan ertelenip anlık fırsat değerlendirildiyse rastlantısal
Güvenlik ve değerlendirmeTatma yok, ısı yetişkinde; süreç kaydıBüyüteçle kâğıt yakmak uygun değildir
  • □ Fen eğitiminin amacını ve beş ilkesini bir vakada sınayabiliyorum.
  • □ Gözlemi çıkarımdan, sınıflamayı karşılaştırmadan ayırt edebiliyorum.
  • □ Gözleme dayalı ve veriye dayalı tahmini dayanağından tanıyabiliyorum.
  • □ Bir deneyde hangi koşulun değişip hangilerinin aynı kalacağını söyleyebiliyorum.
  • □ Üretken soru türlerini örnekten adlandırabiliyorum.
  • □ Beş fen yanılgısını ve onları değiştiren stratejiyi açıklayabiliyorum.
  • □ Planlı, rastlantısal ve serbest keşif etkinliklerini ayırt edebiliyorum.
  • □ Bir fen planındaki güvenlik hatasını bulabiliyorum.

?Soru çöz

Bir öğretmenin “fen haftası” uygulamalarından hangisi güvenlik açısından uygun değildir?

✓ A. Güneş ışığını büyüteçle odaklamak yanık ve yangın riski taşır; ilgi çekse de okul öncesinde yapılmaz. B koklarken bir maddeyi doğrudan solumayı önleyen doğru yöntemdir; C canlıya saygı ve hijyen kuralına uyar; D ısı kaynağının yetişkinde kalması yanığı önler.

✎Boşluk doldurma süreci değerlendirmek

Ali'nin fasulyesinin değişimini her gün çizdiği deftere denir. Deneyden önce çocukların beklentilerinin, sonra da gördüklerinin yan yana yazıldığı çizelge çizelgesidir. Çocuğun çalışmalarının zaman içinde biriktirildiği dosyaya denir.

fen günlüğü · tahmin-sonuç · ürün dosyası · kontrol listesi · gelişim raporu

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Dramatik oyun merkezinde hastane oynayan çocukların yanına giden öğretmen, her çocuğa hangi rolü alacağını söyler. Oyunu sık sık durdurup “Şimdi şırıngaları sayalım, kaç tane?” diye sorar. Bu öğretmenin göz ardı ettiği ilke hangisidir?

✓ D. Rolleri kendisi dağıtıp oyunu sayma çalışmasına çeviren öğretmen yönetici uca kaymış, oyunun sahipliğini çocuklardan almıştır. A materyalin türüne dair bilgi verilmiyor; B vakada çocuklar arasında bir çatışma yok; C merkezin sınıftaki yeri anlatılmıyor.Kaynak: Oyun ve drama · Öğretmenin oyundaki rolleri ve oyun ortamı

?Soru 2

Ana sınıfına giden dört yaşındaki Kerem sık sık uykusuz ve aç geliyor. Öğretmen durumu okul yönetimine bildiriyor; yapılan sosyal incelemede annenin çocuğu sevdiği ama “Ne zaman yatırmalı, ne yedirmeli, ‘hayır’ deyince ne yapmalı, bilmiyorum.” dediği görülüyor. Çocuk hâkimi, Kerem'in evinde kalmasına ve bir uzmanın anneyle düzenli görüşüp uyku, beslenme ve sınır koyma konularında ona yol göstermesine karar veriyor. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu'na göre bu karar hangi koruyucu ve destekleyici tedbirdir?

✓ B. Kerem evinde kalıyor; desteğin hedefi annenin çocuk yetiştirme bilgisi. Çocuğun bakımından sorumlu kişiye yol göstermek, Kanunun 5. maddesine göre danışmanlık tedbiridir. A eğitim tedbiri çocuğun bir eğitim kurumuna ya da meslek kursuna devamıdır; “yol gösterme” sözü onu çağrıştırsa da ailenin eğitimini anlatmaz. C bakım tedbiri çocuğun aileden alınıp kuruma ya da koruyucu aileye verilmesidir, oysa Kerem evde kalıyor. D sağlık tedbiri tıbbi bakım ve tedavidir; Kerem'in uykusuzluğu ve açlığı hastalıktan değil annenin bilgisizliğinden geliyor.Kaynak: Çocuk hakları · Anayasa ve 5395 Çocuk Koruma Kanunu

?Soru 3

Bir ilkenin özellikleri:
– Mahkemeler, idari makamlar ve sosyal yardım kuruluşlarının çocuğu ilgilendiren bütün işlemlerinde geçerlidir.
– Çocuk hakkında karar verilirken öncelikli ölçüttür.
– Ana-babanın sorumluluğunu kullanırken de gözetmesi gereken ölçüttür.
Bu özellikler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin hangi temel ilkesine aittir?

✓ A. Çocuğu ilgilendiren her işlemde, mahkemeden ana-babaya kadar herkesin öncelikli ölçütü çocuğun yüksek yararıdır (madde 3 ve 18). B haklardan eşit yararlanmayı güvenceye alır; C hayatta kalma ve gelişmeyi korur; D çocuğun kendi görüşünü söyleme hakkıdır, karar ölçütü değildir.Kaynak: Çocuk hakları · Sözleşmenin dört temel ilkesi

?Soru 4

Bir okul öncesi öğretmeninin uygulamaları:
I. Kuralı bozan çocuğu bahçe saatinde sınıfta bekletir.
II. Sınıf kurallarını çocuklarla birlikte belirleyip resimlerle panoya asar.
III. Türkçe bilmeyen çocuğu, dili öğrenene kadar grup etkinliklerine almaz.
Bu uygulamalardan hangileri Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile çelişir?

✓ D. Oyunu ceza olarak kesmek oyun ve dinlenme hakkıyla (madde 31), dili nedeniyle çocuğu dışarıda bırakmak ayrımcılık yasağıyla (madde 2) çelişir. A III'ü atlar; B ve C II'yi içerir, oysa kuralları çocuklarla belirlemek katılım hakkının (madde 12) uygulamasıdır.Kaynak: Çocuk hakları · Hak grupları: yaşama, gelişme, korunma, katılım

?Soru 5

Selin Öğretmen ekim ayında ailelere şu yollarla ulaşıyor:
I. Her cuma, çocukların haftasını fotoğraflarla anlatan bir sayfayı ailelerin e-postasına gönderiyor.
II. Sabah kapıda her veliyle birkaç cümle konuşuyor.
III. Akşamları, gününü önceden sorduğu velileri telefonla arıyor.
IV. Sınıf kapısının yanındaki panoya aylık planı ve yemek listesini asıyor.
V. Uyum güçlüğü yaşayan bir çocuğun ailesini randevu alarak evinde ziyaret ediyor.
Bu yollardan hangilerinde aile, aklına gelen soruya o anda cevap alamaz?

✓ B. E-postayla giden haftalık sayfa (I) ve panodaki plan (IV) bilgiyi okuldan aileye tek yönde taşır; veli soru yazsa da cevap sonra gelir. Bunlar tek yönlü iletişimdir. Kapıdaki konuşma (II), telefon (III) ve ev ziyareti (V) yüz yüze ya da sesli, karşılıklı konuşmadır; cevap hemen gelir, bu yüzden çift yönlüdür. A ve C kapıdaki konuşmayı (II), D telefonu ve ev ziyaretini (III, V) tek yönlü saydığı için yanlıştır.Kaynak: Anne-baba eğitimi ve aile katılımı · Katılım yolları: görüşme, ev ziyareti, iletişim

?Soru 6

Okul öncesi öğretmeni Murat Bey, 48–60 ay grubunda “ağaçlar” temalı bir hafta planlamıştır. Pazartesi çocuklarla bahçedeki çınarın yapraklarını incelemiştir. Cuma günü her çocuğa kapağını kendisinin süslediği bir “yaprak defteri” verir ve ailelere kısa bir not yazar: hafta sonu çocuklarıyla parkta yürümelerini, üç farklı yaprak toplayıp deftere yapıştırmalarını ve çocuğun her yaprak için söylediği bir cümleyi altına yazmalarını ister. Pazartesi sabahı çocuklar defterlerini halkada arkadaşlarına gösterir; öğretmen yaprakları sınıfın ağaç panosuna ekler. Murat Bey'in hafta sonu için ailelerden istediği çalışma Epstein'ın hangi katılım türüne örnektir?

✓ A. Sınıfta başlayan ağaç konusu görev defteriyle evde ve parkta sürüyor; bu evde öğrenmedir. B gönüllülükte aile okulda emek verir; C not yalnız görevi taşır, haberleşme değildir; D park bir kurum değildir.Kaynak: Anne-baba eğitimi ve aile katılımı · Epstein'ın altı katılım türü

?Soru 7

Evcilik merkezinde Deniz ile Arda pazar alışverişi oynamaktadır.
I. Çocukların satıcı ve müşteri rollerini üstlenmesi
II. Ağaç yapraklarını para yerine kullanmaları
III. Önceden belirlenen kurallara göre puan toplayıp kazananı seçmeleri
Bunlardan hangileri Smilansky'ye göre sosyodramatik oyunun öğelerindendir?

✓ A. Taklitle rol üstlenme (I) ve nesneyle “-mış gibi” yapma (II) Smilansky'nin öğelerindendir. B eksiktir, yaprağı para yapmak da bir öğedir; C ve D III'ü içerir, oysa puan toplama ve kazanan seçme kurallı oyunun özelliğidir, sosyodramatik oyunun değil.Kaynak: Oyun ve drama · Oyun türleri: işlevsel, yapı, dramatik, kurallı

?Soru 8

Ayşe Öğretmen'in yıl içindeki çalışmaları:
I. Formla belirlediği “uyku düzeni” ihtiyacı üzerine velilere bir uzmanla oturum düzenler.
II. Bir annenin çocuklarla birlikte bahçeye fide dikmesini sağlar.
III. Babalara “öfke anında çocukla konuşma” atölyesi yapar.
Bu çalışmalardan hangileri aile eğitimine örnektir?

✓ B. I ve III'te ebeveyn bilgi ve beceri kazanan taraftır; ikisi de aile eğitimidir. A III'ü atlar; C ve D II'yi içerir, oysa sınıfta çocuklarla fide diken anne öğrenen değil katkı veren taraftır: bu aile katılımıdır.Kaynak: Anne-baba eğitimi ve aile katılımı · Aile eğitimi ve aile katılımı farkı

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi yaratıcı dramanın özelliklerinden biri değildir?

✓ C. Hazır metin, ezber ve izleyici tiyatronun özelliğidir; dramada durum doğaçlanır, grup hem oynar hem izler. A dramada öğretmen lider olarak süreci planlar; B canlandırılan durumlar çocukların yaşantılarından gelir; D dramanın temel ilkesi süreçtir.Kaynak: Oyun ve drama · Dramatik oyun, drama ve tiyatro; kukla

?Soru 10

Bir öğretmenin drama oturumundaki uygulamaları:
I. Isınmada çocuklardan aynaya bakar gibi eşlerinin hareketlerini taklit etmelerini ister.
II. Canlandırmada “Pazarda kaybolan çocuk” durumunu verir; ne söyleneceğini çocuklara bırakır.
III. Değerlendirmede en iyi rol yapan çocuğu seçip sınıfa alkışlatır.
Bu uygulamalardan hangileri yaratıcı dramanın ilkeleriyle örtüşür?

✓ B. Ayna çalışması tipik bir ısınmadır (I); başlangıcı verip sözü çocuklara bırakmak doğaçlamadır (II). III dramanın süreç odaklı yapısına aykırıdır: değerlendirmede en iyi oyuncu seçilmez, duygu ve düşünce paylaşılır. A I'i dışarıda bırakır; C ve D III'ü içerir.Kaynak: Oyun ve drama · Okul öncesinde drama: aşamalar ve teknikler
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Okul Öncesi ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →