Okul öncesinde fen eğitimi: hazır bilgi değil, merak ve düşünme yolu
Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMaarif Modeli okul öncesi eğitim programının temel yaklaşımı nedir? Program hangi ilkelere dayanır?Bağlantılı konudan (Okul öncesi eğitim programı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı 36–72 aylık çocuklar içindir. Beceri temelli ve bütüncüldür; oyunu temel öğrenme yöntemi sayar, çocuğu merkeze alır ve esnektir. Sarmal yapıdadır: aynı beceri farklı zamanlarda ve bağlamlarda yeniden ele alınır. Etkinlikler basitten karmaşığa, somuttan soyuta, yakından uzağa ilerler.
Programın temel yaklaşımı ve ilkeleri
✎Konu anlatımı
Okul öncesinde fen eğitiminin amacı nedir? Fen etkinliklerinde hangi ilkelere uyulur?
Kısa cevap: Okul öncesinde fen eğitiminin amacı çocuğa hazır bilgi yüklemek değil, merakını canlı tutup onu bilimsel düşünmenin yollarıyla buluşturmaktır: gözlemek, soru sormak, denemek, bulduğunu anlatmak. Etkinlikler somut, yakın çevreden, çocuğun eliyle yapabileceği ve günlük yaşama bağlı olur. Öğretmen cevabı hemen veren değil, çocukla birlikte araştıran kişidir.Bu konunun sonunda: fen eğitiminin amacını tek cümleyle söyleyebilir, bir fen etkinliğinde çiğnenen ilkeyi vakadan bulabilirsin.
Bahçede bir salyangoz bulan Efe sesleniyor: “Öğretmenim, evini sırtında taşıyor! Neden düşmüyor?”
Efe'nin sorusunda bir fen dersinin bütün malzemesi var: gözlem, merak ve yapılabilecek bir inceleme. Fen bilgisinin üç yüzü vardır. İçerik (canlılar, madde, ışık, ses, hava, mevsimler), süreç (gözlemlemek, sınıflamak, denemek) ve tutum (merak, sabır, kanıta ve canlıya saygı). Okul öncesinde ağırlık süreç ve tutumdadır.
Fen etkinliğinin ilkeleri
- Somuttan soyuta, yakından uzağa: sınıftaki bitki, bahçedeki taş, mutfaktaki buz.
- Çocuk etkin: deneyi öğretmen yapıp çocuk izlemez; malzemeyi çocuk eline alır, dener.
- Birden çok duyu: dokunmak, koklamak, dinlemek; güvenli olduğu ölçüde.
- Süreç ürünün önünde: “doğru sonuç”tan çok çocuğun nasıl düşündüğü önemlidir.
- Gelişime uygunluk: etkinlik kısa, tek değişkenli ve sonucu gözle görülür olur.
Son ilkenin nedeni, Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz işlem öncesi düşüncedir: çocuk tek boyuta takılır, cansıza can verir, işlemi zihninde geri alamaz.
Maarif Modeli okul öncesi programı fen alanını dokuz beceriyle tanımlar: bilimsel gözlem, sınıflandırma, bilimsel gözleme dayalı tahmin, bilimsel veriye dayalı tahmin, deney yapma, bilimsel çıkarım yapma, bilimsel model oluşturma, kanıt kullanma, bilimsel sorgulama.
| Bilgi aktaran fen | Sorgulayan fen | |
|---|---|---|
| Başlangıç | Öğretmenin anlatımı | Çocuğun sorusu ya da bir gözlem |
| Çocuk | Dinler, izler, boyar | Tahmin eder, dener, kaydeder, tartışır |
| Öğretmen | Doğruyu söyler | Soru sorar, malzeme sağlar, birlikte araştırır |
| Sonuç | Ezberlenen cümle | Kendi kanıtına dayanan açıklama |
Nasıl sorulurBir öğretmenin fen etkinliği betimlenir; etkinliğin hangi ilkeyle çeliştiği ya da fen eğitiminin hangi amacına hizmet ettiği sorulur.
TuzakDeneyi öğretmenin yapıp çocukların izlediği etkinliği yeterli saymaktır: çocuk malzemeyi kendi kullanmadıkça süreç becerisi çalışmaz. İkinci tuzak, uzay ve dinozor gibi doğrudan incelenemeyen konuları yakın çevrenin önüne koymaktır.
?Soru çöz
“Hava” etkinliğinde öğretmen bir balonu şişirip havanın yer kapladığını anlatır, ardından çocuklara balon resmi boyatır. Çocuklar balona dokunmaz, kendileri hiçbir deneme yapmaz. Öğretmenin göz ardı ettiği ilke hangisidir?