Dil ve sosyal-duygusal gelişim: dil, bağlanma, oyun ve öz bakım

Çocuğun ilk sözcükten cümleye nasıl geçtiğini, duygularını ve ilişkilerini nasıl kurduğunu, oyunda ve öz bakımda nasıl bağımsızlaştığını öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KURAM · DİL

Çocuk dili nasıl edinir? Davranışçı, doğuştancı ve etkileşimci kuramlar

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErken çocuklukta fiziksel büyüme nasıl olur? Büyüme, olgunlaşma ve gelişim arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Büyüme boy, kilo gibi ölçülebilir nicel artıştır; olgunlaşma kalıtımın belirlediği takvimle organların işleve hazır hâle gelmesidir; gelişim ikisinin ve öğrenmenin ürünü olan düzenli değişimdir. Büyüme ilk yılda en hızlıdır, okul öncesinde yavaşlar ve düzenli sürer. Beyin altı yaşına kadar yetişkin ağırlığının yaklaşık yüzde doksanına ulaşır.

Büyüme, olgunlaşma, beyin

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dil gelişimi kuramları nelerdir? Skinner, Chomsky ve etkileşimci kurama göre çocuk dili nasıl edinir?

Kısa cevap: Davranışçı kurama (Skinner) göre dil taklit ve pekiştirmeyle öğrenilir. Doğuştancı kurama (Chomsky) göre çocuk dil edinim aygıtıyla doğar, dilbilgisi kurallarını kendisi çıkarır. Etkileşimci kuramlar (Vygotsky, Bruner) biyolojik hazırlığın ancak çocukla konuşan yetişkinlerle işlediğini söyler. Bilişsel bakışa (Piaget) göre dil, düşüncenin gelişimini izler.

Bu konunun sonunda: dört dil kuramını temsilcileriyle eşleyebilir, bir gözlemin hangi kuramı desteklediğini bulabilir, “kitapı” gibi hataların neyin kanıtı olduğunu açıklayabilirsin.

Dört yaşındaki Defne servis kapısında annesine sesleniyor: “Anne, bugün kitapı unuttum!” Bu cümleyi evde ya da sınıfta hiç kimseden duymadı.

Çocuk ilk beş yılda bir dilin ses düzenini, binlerce sözcüğünü ve eklerini, kimse ona kural anlatmadan edinir. Bunun nasıl olduğu üç farklı biçimde açıklanır; her biri gerçeğin bir yüzünü iyi görür.

Dil gelişimi kuramları
KuramTemsilciDil nasıl edinilir?Neyi açıklayamaz?
DavranışçıSkinnerDuyulanı taklit etme; doğru söylenen pekiştirilirÇocuğun hiç duymadığı cümleleri ve “kitapı” gibi hataları
DoğuştancıChomskyDoğuştan dil edinim aygıtı; bütün dillerde ortak dilbilgisi ilkeleriÇevrenin ve konuşma ortamının payını küçümser
EtkileşimciVygotsky, BrunerBiyolojik hazırlık + yetişkinle anlamlı, karşılıklı konuşma(Bugünkü yaygın kabul budur)
BilişselPiagetÇocuk anladığı kavramın adını kullanır; dil düşünceyi izlerDilin düşünceyi biçimlendirmesini

Defne'nin “kitapı” demesi doğuştancıların en sevdiği kanıttır: çocuk bu biçimi kimseden duymadı; Türkçenin ek kuralını çıkarmış, istisnayı (b'ye dönüşmeyi) henüz öğrenmemiştir. Dil edinim aygıtı Chomsky'nin bu kural çıkarma yeteneğine verdiği addır. Bruner ise yetişkinin çocuğun diline uyarak konuşmasını, aynı kitabı aynı sözlerle okumasını, cevabı bekleyip genişletmesini bu aygıtın sosyal ortağı sayar: dil edinimini destekleme sistemi. Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz Vygotsky de dili düşüncenin aracı sayar.

Akılda kalsın: Skinner taklit ve ödül, Chomsky doğuştan aygıt, Bruner destek sistemi, Piaget önce kavram sonra sözcük. “Hiç duymadığı cümle” görürsen Chomsky'yi düşün.
Sınavda

Nasıl sorulurBir gözlem ya da görüş verilir, hangi kurama ait olduğu sorulur.

TuzakTaklidi her şeyin açıklaması saymaktır: çocuğun duymadığı hatalı biçimleri kurması taklitle açıklanamaz. “Anne bebeğin söylediği sözcüğe sevinçle karşılık verince sözcük sıklaşır” ifadesi davranışçıdır, etkileşimci değil.

?Soru çöz

Bir dil kuramının görüşleri:
• Bütün dillerin altında ortak dilbilgisi ilkeleri vardır.
• Çocuk, duyduğu sınırlı konuşmadan dilin kurallarını kendisi çıkarır.
• Çocukların hiç duymadıkları cümleleri kurabilmesi bu yeteneğin kanıtıdır.
Bu görüşler aşağıdaki kuramcılardan hangisine aittir?

✓ C. Evrensel dilbilgisi ilkeleri ve kuralı çocuğun kendisinin çıkarması doğuştancı kuramın, yani Chomsky'nin görüşüdür. A Skinner dili taklit ve pekiştirmeyle açıklar, duyulmayan cümleyi açıklayamaz; B Piaget dili düşüncenin ardından gelen bir ürün sayar; D Bruner yetişkinin destek sistemini öne çıkarır.

⇄Bilgi eşleştirme gözlem → kuram

GELİŞİM · DİL

Agulamadan anlatıya: dil gelişiminin aşamaları ve öğretmenin dil desteği

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Çocuklarda dil gelişimi aşamaları nelerdir? Agulama, babıldama, telgraf konuşması ve aşırı genelleme ne demektir?

Kısa cevap: Dil ağlama ve agulamayla (yaklaşık 2 ay) başlar, babıldama (yaklaşık 6 ay) ile hece tekrarına geçer. İlk sözcük bir yaş civarında gelir; tek sözcük bütün bir cümlenin yerini tutar. İki yaşa doğru ekleri olmayan telgraf konuşması, ardından eklerin ve uzun cümlelerin kullanımı başlar. Çocuk anlamayı konuşmadan önce kazanır.

Bu konunun sonunda: dil gelişiminin aşamalarını sıralayabilir, aşırı genelleme, sınırlama ve kurallaştırmayı ayırt edebilir, öğretmenin dil destek tekniğini tanıyabilirsin.

Bebek odasında on aylık Kaan, öğretmenin “Top nerede?” sorusuna parmağıyla topu gösteriyor: henüz konuşmuyor ama anlıyor.

Yaşlar yaklaşık; sıra aynı, zamanlama değişir.Görsel: Sınav Defteri

Ön dil ve dil dönemi

İlk yıl ön dil dönemidir: ağlamanın ardından iki ay civarında ünlü ağırlıklı agulama, altı ay civarında “ma-ma, ba-ba” gibi hece tekrarlarıyla babıldama gelir. Bebek bu sırada sesleri ayırt eder, işaret eder, yetişkinle aynı nesneye bakar (ortak dikkat). Bir yaş civarındaki ilk sözcükle dil dönemi başlar. “Su!” bazen “su istiyorum”, bazen “su döküldü” demektir: tek sözcüklü cümle. Yaklaşık 50 sözcükten sonra sözcük dağarcığı hızla genişler (sözcük patlaması); iki sözcük yan yana gelir, ekler düşer: telgraf konuşması (“Baba araba.”). Üç-dört yaşta ekler ve soru biçimleri yerleşir, beş-altı yaşta çocuk bağlaçlı uzun cümle kurar, bir olayı başı-ortası-sonuyla anlatır.

Çocuğun “yanlışları”

Bütün erkeklere “baba” demek, sözcüğün anlamını fazla geniş kullanmaktır: aşırı genelleme. Tersi, “köpek” sözcüğünü yalnız kendi köpeği için kullanmak aşırı sınırlamadır. “Kitapı”, “ağaçı” demek ise dilbilgisi kuralını istisnasına da uygulamaktır: aşırı kurallaştırma. Üçü de hata değil, öğrenmenin işaretidir; öğretmen düzeltmez, çocuğun sözünü doğru biçimde yineler.

Öğretmenin dil desteği ve uyarı işaretleri

  • Genişletme: “Kuş uçtu.” diyen çocuğa “Evet, kuş uçtu, ağaca kondu.”
  • Yeniden biçimlendirme: “Kitapı getirdim.” diyene “Kitabı getirdin, teşekkürler.”
  • Paralel konuşma: çocuğun o an yaptığını sözle anlatmak (“Kırmızı bloğu üste koyuyorsun.”).
  • Uyarı işaretleri (yaklaşık): bir yaşta babıldama ve işaret etmenin olmaması, iki yaşta iki sözcüğü birleştirememe, üç yaşta konuşmasının yabancılarca çoğunlukla anlaşılamaması, kazanılmış sözcüklerin kaybı. Böyle bir çocuk aileyle konuşulup işitme ve dil değerlendirmesine yönlendirilir; iki-beş yaşta sık görülen akıcılık bozulmasını Çocuk ruh sağlığı sayfasında göreceğiz.
Akılda kalsın: Sıra: ağlama → agulama → babıldama → tek sözcük → telgraf → ekli cümle → anlatı. Anlam fazla genişse aşırı genelleme, dar ise aşırı sınırlama, ek kuralı istisnaya uygulanmışsa aşırı kurallaştırma.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun sözü verilir, dil aşaması ya da kavram sorulur; ya da öğretmenin hangi dil destek tekniğini kullandığı.

TuzakAşırı genelleme ile aşırı kurallaştırmayı karıştırmaktır: biri sözcüğün anlamıyla, öteki ekle ilgilidir.

Sınavda işaretlebazı kaynaklar dilbilgisel hatayı da “aşırı genelleme” diye adlandırır; şıklarda “aşırı kurallaştırma” varsa ek hatası için onu seç.

↕Sıralama dil gelişimi

  1. “Mama!” diyerek mamasını ister
  2. “Parka gidelim mi, çünkü hava güzel.” der
  3. “Ağuu” gibi ünlü sesler çıkarır
  4. “Anne top.” der
  5. “Ba-ba-ba-ba” diye heceleri yineler

?Soru çöz

Üç yaşındaki Selin, sınıfa gelen bütün dört tekerlekli araçlara “otobüs” demektedir. Öğretmen onu düzeltmeden “Bu bir kamyon, bak arkasında yük var.” diye karşılık verir. Selin'in dil kullanımı hangi kavramla açıklanır?

✓ A. Selin “otobüs” sözcüğünün anlamını fazla geniş kullanıp bütün araçlara uyguluyor; bu aşırı genellemedir. B aşırı sınırlamada anlam daraltılır; C aşırı kurallaştırma ek kuralının istisnaya uygulanmasıdır; D telgraf konuşması eksiz iki sözcüklü cümledir.
GELİŞİM · DUYGU VE MİZAÇ

Duygular ve mizaç: sosyal gülümsemeden öz düzenlemeye, kolay, zor ve geç ısınan çocuk

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Erken çocuklukta duygusal gelişim nasıldır? Duygu düzenleme nedir? Thomas ve Chess'e göre mizaç türleri nelerdir?

Kısa cevap: Temel duygular ilk yılda belirir; utanç, gurur, suçluluk gibi öz bilinç duyguları iki yaş dolayında benlik farkındalığıyla gelir. Çocuk duygusunu önce yetişkinin yardımıyla, okul öncesinde giderek kendisi düzenler. Thomas ve Chess bebekleri mizaçlarına göre kolay, zor ve geç ısınan diye sınıfladı; önemli olan mizaç ile çevrenin uyumudur.

Bu konunun sonunda: duyguların beliriş sırasını söyleyebilir, sosyal başvuruyu yabancı kaygısından ayırabilir, bir çocuğun mizaç türünü vakadan bulabilirsin.

Uyum haftası: Ali hemen oyuna dalıyor, Ece kapıda izleyip yavaşça katılıyor, Mert her değişiklikte uzun uzun ağlıyor.

Duygular sırayla gelir

Bebek iki ay civarında yüzlere bilerek gülümser (sosyal gülümseme); sevinç, üzüntü, öfke, korku, şaşkınlık gibi temel duygular ilk yılda görünür hâle gelir. Altı-sekiz aydan sonra tanımadığı yüze yabancı kaygısıyla tepki verir. Bir yaşa doğru belirsiz bir durumda bakım verenin yüzüne bakıp ona göre davranır: sosyal başvuru. İki yaş dolayında çocuk aynada kendini tanır; utanç, gurur, suçluluk, kıskançlık gibi öz bilinç duyguları ancak bu benlik farkındalığından sonra gelir.

Duygu düzenleme

Bebek kendini yatıştıramaz; sallanarak, kucakta, sesle yatışır: birlikte düzenleme. Okul öncesinde çocuk dikkatini başka yere vermek, kendi kendine konuşmak, yardım istemek gibi yollarla duygusunu giderek kendisi yönetir (öz düzenleme). Bunun ilk adımı duygunun adını koymaktır: “Kulenin yıkıldığı için kızgınsın.” Maarif Modeli programı bunları sosyal-duygusal öğrenme becerileri içinde, kendini tanıma ve kendini düzenleme adlarıyla ele alır.

Mizaç

Thomas ve Chess'e göre mizaç türleri
TürBebekte görünümSınıfta görünümÖğretmen
Kolay (yaklaşık %40)Düzenli uyku-beslenme, olumlu ruh hâliYeniliğe çabuk uyarSessiz olduğu için gözden kaçırmamalı
Zor (yaklaşık %10)Düzensiz, yoğun ve olumsuz tepkilerDeğişikliğe güçlü dirençTutarlı rutin, önceden haber verme
Geç ısınan (yaklaşık %15)Yeniliğe önce çekingen, ılımlı tepkiÖnce izler, zamanla katılırZorlamadan zaman tanıma

Kalan çocuklar hiçbir gruba tam uymaz. Mizaç doğuştan gelen, görece kalıcı tepki biçimidir; ama yazgı değildir. Thomas ve Chess'in asıl bulgusu uyum iyiliğidir: mizaç ile ortamın beklentisi birbirine uyduğunda zor mizaçlı çocuk da iyi uyum sağlar.

Akılda kalsın: Kapıda izleyip sonra katılan geç ısınandır, zor değil. Mizaç değiştirilmez, ortam mizaca uydurulur.
Sınavda

Nasıl sorulurYeni duruma tepki anlatılır, mizaç türü ya da uyum iyiliğine uygun öğretmen davranışı sorulur.

TuzakGeç ısınanı zor mizaçlı saymaktır: geç ısınanın tepkisi ılımlıdır ve zamanla uyar, zorunki yoğun ve olumsuzdur. Sosyal başvuru da yabancı kaygısıyla karışır.

?Soru çöz

Bir çocuğun mizacıyla ilgili gözlemler:
I. Yeni bir etkinlikte önce kenarda durup diğerlerini izliyor.
II. Tepkileri yoğun değil; ağlamak yerine sessizce geri çekiliyor.
III. Birkaç gün aynı etkinlik tekrarlanınca kendiliğinden katılıyor.
Thomas ve Chess'e göre bu gözlemler hangi mizaç türüne aittir?

✓ D. Yeniliğe önce çekingen ama ılımlı tepki (I, II) ve zamanla kendiliğinden uyum (III) geç ısınan mizacı tanımlar. A kolay mizaçlı çocuk yeniliğe hemen uyar; B zor mizaçta tepki yoğun ve olumsuzdur; C kaçınan bağlanma mizaç değil, ilişki biçimidir.

✎Boşluk doldurma duygu kavramları

On iki aylık bebek, yere konan tanımadığı oyuncağa dokunmadan önce öğretmeninin yüzüne bakıp gülümsediğini görünce oyuncağa uzanıyor; bu örneğidir. Utanç, gurur ve suçluluk benlik farkındalığına dayandığı için diye adlandırılır. Mizaç ile ortamın beklentisinin birbirine uymasına denir.

sosyal başvuru · öz bilinç duyguları · uyum iyiliği · yabancı kaygısı · temel duygular
KURAM · BAĞLANMA

Bağlanma: Bowlby, güvenli üs ve Ainsworth'ün yabancı durum deneyi

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOkul öncesi eğitim neden önemlidir? Kritik dönem, duyarlı dönem ve Perry araştırması ne gösterir?Bağlantılı konudan (Erken çocukluk eğitimine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk yıllarda beyin en hızlı büyüdüğü dönemdedir; kullanılan bağlantılar güçlenir, kullanılmayanlar budanır. Bazı beceriler için kritik ya da duyarlı dönemler vardır. Kaliteli okul öncesi eğitim elverişsiz çevreden gelen çocukların okula geriden başlamasını önler. ABD'deki Perry araştırması bu etkinin yetişkinliğe kadar sürdüğünü göstermiştir.

Neden erken? Beyin, kritik dönem, Perry

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bağlanma nedir? Bowlby'nin bağlanma kuramı ve Ainsworth'ün bağlanma türleri nelerdir?

Kısa cevap: Bowlby'ye göre bağlanma, bebeğin bakım verenine yakın durmaya yönelik doğuştan gelen, korunmaya hizmet eden duygusal bağdır. Güvenli bağlanan çocuk bakım vereni güvenli üs yapıp çevreyi keşfeder. Ainsworth yabancı durum deneyiyle güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanmayı ayırdı; dağınık bağlanma sonradan eklendi.

Bu konunun sonunda: güvenli üs ve içsel çalışan modeli açıklayabilir, kavuşma tepkisinden bağlanma türünü bulabilir, Bowlby, Ainsworth ve Harlow'u bulgularıyla eşleyebilirsin.

Sabah karşılamada iki yaşındaki Zeynep annesinin dizine tutunarak sınıfa bakıyor; birkaç adım uzaklaşıp oyuncak rafına gidiyor, arada dönüp annesinin orada olup olmadığına bakıyor.

Bowlby: güvenli üs

İngiliz psikiyatrist Bowlby bağlanmayı evrimsel bir donanım saydı: ağlamak, gülümsemek, sarılmak bebeği koruyacak yetişkini yakında tutar. Erken çocukluk eğitimine giriş sayfasında gördüğümüz Lorenz'in ördek yavruları bu düşüncenin hayvanlardaki örneğiydi. Harlow'un maymun deneyinde yavruların süt veren tel “anne” yerine yumuşak kumaş “anne”ye sarılması, bağın beslenmeden değil temas ve güvenden doğduğunu gösterdi. Zeynep'in yaptığı da budur: annesi güvenli üstür; ondan güç alıp keşfe çıkar, korkunca ona döner. Bebek ilk yıllardaki deneyimlerden “İhtiyacım olunca biri gelir mi?” sorusunun cevabını taşıyan bir içsel çalışan model kurar; öğretmenle ve arkadaşlarla ilişkilerini de bu model renklendirir.

Ainsworth: yabancı durum

Ainsworth yaklaşık bir yaşındaki bebeği annesiyle birlikte oyuncaklı bir odada gözledi; içeri bir yabancı girdi, anne kısa süre çıkıp döndü. Belirleyici olan, annenin dönüşündeki tepkiydi.

Bağlanma türleri ve okul öncesi sınıfında görünümleri
TürAnne dönünceOkul öncesi sınıfında
GüvenliSevinçle yaklaşır, çabuk yatışır, oyuna dönerAyrılıkta üzülse de kısa sürede oyuna katılır, öğretmenden yardım ister
Kaygılı-kararsız (direnen)Hem sarılır hem iter, kolay yatışmazUzun süren ayrılık sıkıntısı, öğretmene aşırı yapışma, keşfe az çıkma
KaçınanGörmezden gelir, uzak dururAyrılıkta tepkisiz görünür, yardım istemez, duygusunu saklar
Dağınık (düzensiz)Donakalma, yaklaşıp kaçma gibi çelişkili davranışÖngörülemeyen tepkiler; çoğunlukla zor yaşantılarla ilişkili
Önce dönüşte anneye yönelip yönelmediğine, sonra nasıl yatıştığına bak.Görsel: Sınav Defteri

Dördüncü türü Main ve arkadaşları ekledi. Bağlanma yalnız anneyle değil, babayla, büyükanneyle, sürekli bakım veren öğretmenle de kurulur. Bu yüzden okul öncesinde çocuğu hep aynı öğretmenin karşılaması, tutarlı rutin ve sıcak ilişki önemlidir; güvensiz bağlanan çocuk için öğretmen ikinci bir güvenli üs olabilir. Okula başlarken bu bilginin nasıl kullanıldığını Okula uyum ve erken okuryazarlık sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Ayrılığa değil dönüşe bak: sevinip yatışan güvenli, hem sarılıp hem öfkelenen kaygılı-kararsız, görmezden gelen kaçınan, donakalan dağınık.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun ayrılık ve kavuşma tepkisi verilir, bağlanma türü sorulur; ya da kuramcı (Bowlby, Ainsworth, Harlow) ile görüş eşlenir.

TuzakAyrılırken hiç ağlamayan çocuğu en güvenli sanmaktır; dönüşte de ilgisizse kaçınan bağlanmadır. Güvenli bağlanan çocuk da ayrılıkta üzülür; farkı çabuk yatışmasıdır.

?Soru çöz

Yabancı durum deneyinde annesi odadan çıkınca yoğun biçimde ağlayan bir bebek, annesi dönünce ona koşup kucağına çıkıyor ama bir yandan da annesini itip tekmeliyor; uzun süre yatışmıyor ve oyuncaklara dönmüyor. Ainsworth'e göre bu bebeğin bağlanma türü hangisidir?

✓ B. Dönüşte hem yakınlık arayıp hem öfkeyle iten ve yatışamayan bebek kaygılı-kararsız (direnen) bağlanmıştır. A güvenli bağlanan bebek dönüşte çabuk yatışıp oyuna döner; C kaçınan bebek anneyi görmezden gelir; D dağınık bağlanmada donakalma, yaklaşıp kaçma gibi tutarsız ve düzensiz davranış görülür.

⇄Bilgi eşleştirme bulgu → kavram

KURAM · ERİKSON (0–6)

Erikson'un ilk üç evresi: güven, özerklik, girişimcilik

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Erikson'a göre 0–6 yaşın psikososyal evreleri nelerdir? Güven, özerklik ve girişimcilik evrelerinde öğretmen ne yapmalı?

Kısa cevap: Erikson'a göre erken çocuklukta üç psikososyal kriz çözülür: temel güvene karşı güvensizlik (yaklaşık 0–1,5 yaş), özerkliğe karşı utanç ve kuşku (1,5–3 yaş), girişimciliğe karşı suçluluk (3–6 yaş). Tutarlı bakım güveni, kendi başına yapma fırsatı özerkliği, merakın ve oyun girişimlerinin desteklenmesi girişimciliği besler.

Bu konunun sonunda: ilk üç evreyi yaşları ve güçleriyle sıralayabilir, özerkliği girişimcilikten ayırt edebilir, bir öğretmen tutumunun hangi evreyi nasıl etkilediğini bulabilirsin.

Ana sınıfında beş yaşındaki Emir yeni bir oyun icat ediyor: “Bu sandalyeler gemi, ben kaptanım!” Öğretmen sınıfı toparlamak için oyunu bitirmeli mi?

Erikson kişiliğin yaşam boyu sekiz evrede, toplumla ilişki içinde geliştiğini söyler; her evrede çözülmesi gereken bir gerilim, yani kriz vardır. Okul öncesi öğretmenini ilgilendiren ilk üçüdür.

Her basamak bir öncekinin üstüne kurulur.Görsel: Sınav Defteri

Güven evresinde ağladığında gelen, tutarlı ve sıcak bakım bebeğe dünyanın güvenilir olduğunu öğretir. Özerklik evresinde çocuk “Ben yaparım!” der: kaşığı tutmak, ayakkabısını giymek, tuvaleti kullanmak ister. Her denemesi “Sen yapamazsın, ver ben yapayım.” cümlesiyle kesilen ya da kazası alayla karşılanan çocukta utanç ve kendinden kuşku büyür. Girişimcilik evresinde çocuk işi kendisi başlatır: oyun kurar, rol dağıtır, “Neden?” diye sorar. Merakı ve girişimi sürekli azarlanırsa girişimde bulunmayı suçlulukla eşleştirir. Emir'in gemi oyunu bu yüzden bitirilmez; toparlama zamanı geldiğinde gemi “limana yanaştırılır”.

Akılda kalsın: Özerklik “kendim yaparım” (kendi bedeni, öz bakım), girişimcilik “ben başlatırım” (oyun, plan, soru). Sırayla güçler: umut, irade, amaç.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun davranışı ya da öğretmen ve ebeveyn tutumu verilir; hangi evrenin hangi yönde etkilendiği sorulur.

TuzakÖzerklik ile girişimciliği karıştırmaktır: kendi montunu giymek isteyen iki yaşındaki çocuk özerklik, yeni bir oyun kurup kurallarını anlatan beş yaşındaki çocuk girişimcilik evresindedir. Utanç ve kuşku ikinci, suçluluk üçüncü evrenin olumsuz ucudur.

?Soru çöz

Kasım ayında 60–72 ay grubunun öğretmeni Nur Hanım bir hafta boyunca kendi uygulamalarını not eder.
I. Pazartesi Ece “Yapraklar neden sararıyor?” diye sorar. Nur Hanım soruyu geçiştirmez; bahçeden yaprak toplayıp çocuklarla büyüteçle inceler, tahminlerini panoya yazar.
II. Çarşamba serbest oyunda Defne bloklardan bir market kurup arkadaşlarına satıcı ve müşteri rollerini dağıtır. Nur Hanım oyunu bölmez, kuralları çocukların koymasına izin verir; toparlanma zamanı gelince “Market kapanıyor.” diyerek oyunu sonlandırır.
III. Cuma çocuklar ertesi haftanın etkinliği için öneri getirir. Nur Hanım “Tartışırsak zaman kaybederiz, ne yapacağımızı ben seçtim.” der ve hazırladığı boyama sayfalarını dağıtır.
Erikson'a göre Nur Hanım'ın bu uygulamalarından hangileri girişimcilik duygusunun gelişimini destekler?

✓ C. Ece'nin sorusunu birlikte araştırmak (I) ve Defne'nin kurduğu oyunu bölmeden kurallarını çocuklara bırakmak (II) çocuğun başlattığı işi destekler; bu girişimciliği besler. A ve B eksiktir, iki uygulama da girişimi destekler; D III'ü içerir, oysa önerileri zaman kaybı sayıp etkinliği tek başına seçmek girişimi bastırır, suçluluk duygusuna yol açar.

⇄Bilgi eşleştirme durum → Erikson

GELİŞİM · SOSYAL

Benlik, toplumsal cinsiyet ve akranlar: “ben kimim?” sorusundan ilk arkadaşlıklara

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde benlik ve toplumsal cinsiyet anlayışı nasıl gelişir? Akran ilişkileri, saldırganlık türleri ve oyun gelişimi nasıldır?

Kısa cevap: Çocuk iki yaş dolayında aynada kendini tanır; okul öncesinde kendini somut özellikleriyle ve çoğunlukla olumlu tanımlar. Cinsiyet anlayışı üç basamakta gelişir: kimlik (yaklaşık 2–3), durağanlık (yaklaşık 4–5), sabitlik (yaklaşık 6–7). Akran ilişkilerinde paylaşma ve yardım artar; saldırganlık araçsaldan düşmancaya, fizikselden sözele kayar.

Bu konunun sonunda: cinsiyet anlayışının üç basamağını çocuğun sözünden ayırt edebilir, araçsal ve düşmanca saldırganlığı tanıyabilir, benlik farkındalığının işaretini söyleyebilirsin.

Evcilik merkezinde dört yaşındaki Can elbiseyi giyip aynaya bakıyor ve endişeyle soruyor: “Öğretmenim, şimdi kız mı oldum?”

Benlik

Burnuna boya sürülen bebeğin aynaya bakıp kendi burnunu silmesi iki yaş civarında görülür: çocuk kendini ayrı bir kişi olarak tanır, “ben”, “benim” sözcükleri gelir. Okul öncesi çocuğu kendini somut özellikleriyle anlatır (“Benim kırmızı bisikletim var, hızlı koşarım.”) ve becerisini çoğunlukla olduğundan büyük görür. Bu iyimserlik denemeyi sürdürmesine yardım eder; öğretmen onu karşılaştırmayla kırmaz.

Toplumsal cinsiyet

Cinsiyet anlayışının basamakları (Kohlberg, yaşlar yaklaşık)
BasamakÇocuk ne bilir?Örnek
Cinsiyet kimliği (2–3)Kendinin ve başkalarının kız ya da erkek olduğunu söyler“Ben kızım, Ali erkek.”
Cinsiyet durağanlığı (4–5)Cinsiyetin zaman içinde değişmediğini bilir“Büyüyünce baba olacağım.”
Cinsiyet sabitliği (6–7)Giysi, saç, oyun değişse de cinsiyetin aynı kaldığını bilir“Elbise giysem de erkeğim.”

Can henüz sabitliği kazanmamıştır: işlem öncesi düşünce görünüşe dayanır, görünüş değişince cinsiyet de değişir sanılır. Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları da (“Kızlar blokla oynamaz.”) bu yıllarda öğrenilir; öğretmen merkezleri cinsiyete göre ayırmaz, her çocuğu her merkeze davet eder.

Akranlar ve oyun

Okul öncesinde arkadaş, “birlikte oynadığım kişi”dir. Paylaşma, yardım etme, teselli etme gibi olumlu sosyal (prososyal) davranışlar artar. Saldırganlık da biçim değiştirir: küçük çocukta çoğunlukla bir oyuncağı ya da yeri ele geçirmek içindir (araçsal saldırganlık); büyüdükçe karşısındakini incitmeyi amaçlayan düşmanca saldırganlık ve itme-vurma yerine alay, dışlama gibi sözel biçimler artar. Oyun da sosyalleşir: yalnız oyundan yan yana oyuna, oradan birlikte oyuna geçilir; bu evreleri Oyun ve drama sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Cinsiyette üç basamak: ne olduğunu bilmek → hep öyle kalacağını bilmek → giysi değişse de değişmeyeceğini bilmek. Oyuncak için vurmak araçsal, canını yakmak için vurmak düşmancadır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun cinsiyetle ilgili sözü verilir, hangi basamakta olduğu sorulur; ya da bir saldırgan davranışın türü.

TuzakDurağanlık ile sabitliği karıştırmaktır: “Büyüyünce de erkek olacağım” durağanlık, “Saçımı uzatsam da erkeğim” sabitliktir.

Sınavda işaretlekaynaklar ikinci ve üçüncü basamağa “kalıcılık” ve “değişmezlik” adlarını da verir; görünüş değişikliği geçiyorsa son basamaktır.

?Soru çöz

Beş yaşındaki Ali, büyüyünce baba olacağını, anne olamayacağını söylemektedir. Ancak öğretmen kukla oyununda ona uzun saçlı bir peruk takınca “Şimdi kız oldum!” diye sevinmektedir. Ali'nin cinsiyet anlayışı hangi basamaktadır?

✓ D. Ali cinsiyetinin zamanla değişmeyeceğini biliyor (durağanlık) ama görünüş değişince değişeceğini sanıyor; sabitlik henüz yok. A Ali erkek olduğunu biliyor, kimlik var; B peruğu takınca kız olduğunu sanması sabitliğin olmadığını gösterir; C vakada bir role ya da etkinliğe dair kalıp yargı yok.

✎Boşluk doldurma sosyal gelişim

Üç yaşındaki Deniz, arkadaşının elindeki kamyonu almak için onu itiyor; bu saldırganlıktır. Ağlayan arkadaşına oyuncağını uzatan çocuğun davranışı davranıştır. Aynada burnundaki boyayı görüp kendi burnunu silen bebek kazanmaya başlamıştır.

araçsal · prososyal · benlik farkındalığı · düşmanca · cinsiyet sabitliği
GELİŞİM · ÖZ BAKIM

Öz bakım becerileri: kaşık, mont, tuvalet ve “kendim yaptım” duygusu

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKaba motor ve ince motor gelişim nedir? Çocuk kaç aylıkken oturur, yürür, sıçrar? Temel hareket becerileri nelerdir?Bağlantılı konudan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kaba motor beceriler büyük kasları kullanır (oturma, yürüme, koşma, sıçrama); ince motor beceriler küçük kasları ve el-göz koordinasyonunu ister (kavrama, boncuk dizme, makas, kalem). Çocuk yaklaşık 6–8 ayda desteksiz oturur, 12–15 ayda yürür, 4 yaş dolayında tek ayak üstünde durur. Temel hareket becerileri yer değiştirme, denge ve nesne kontrolüdür.

Kaba ve ince motor gelişim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde öz bakım becerileri nelerdir? Çocuk ne zaman kendi giyinir, tuvalet eğitimi ne zaman başlar?

Kısa cevap: Öz bakım becerileri çocuğun yemek, giyinmek, tuvalet ve temizlik gereksinimlerini kendi başına karşılamasıdır. Çocuk giysiyi giymeden önce çıkarmayı öğrenir; düğme yaklaşık dört, bağcık beş-altı yaşta gelir. Tuvalet kontrolü olgunlaşmaya bağlıdır; gündüz denetimi gece denetiminden önce kazanılır. Öğretim küçük adımlara bölünür ve zorlamadan yapılır.

Bu konunun sonunda: öz bakım becerilerini yaklaşık sırasıyla sayabilir, geriye zincirlemeyi vakada tanıyabilir, tuvalet eğitiminde hazırbulunuşluk işaretlerini söyleyebilirsin.

Bahçe çıkışında öğretmen beş yaşındakilerin montunun fermuarını tek tek çekiyor: iş hızlanıyor ama çocuklar hiçbir şey öğrenmiyor.

Öz bakım becerileri hem motor gelişime (Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz ince motor sırası) hem de Erikson'un özerklik evresine dayanır: kendi montunu giyen çocuk “kendim yaptım” duygusunu kazanır. Maarif Modeli okul öncesi programı bu becerileri Hareket ve Sağlık alanında, sağlıklı yaşam ve öz bakım becerileri başlığında ele alır.

Öz bakım becerilerinde yaklaşık sıra
Yaş (yaklaşık)YemeGiyinmeTuvalet ve temizlik
1–2Parmakla yer, bardaktan içer, kaşığı dökerek kullanırÇorap, şapka çıkarır; giydirilirken kolunu uzatırBezinin ıslak olduğunu belli eder
2–3Kaşığı az dökerek kullanırGevşek giysileri çıkarır, basit giysileri giymeye başlarGündüz tuvalet denetimi kazanılmaya başlar; ellerini yardımla yıkar
3–4Çatal kullanır, sürahiden dökerBüyük düğmeleri açar-ilikler, ayakkabısını (bağcıksız) giyerGündüz denetimi yerleşir; elini kendisi yıkayıp kurular
5–6Bıçakla yumuşak yiyeceği sürerFermuarı takıp çeker, bağcık bağlamayı öğrenirTuvalet temizliğini büyük ölçüde kendisi yapar; gece denetimi çoğunlukla yerleşmiştir

Nasıl öğretilir?

Beceri küçük adımlara bölünür (görev analizi): montu yere ser, kollarını sok, başının üstünden çevir. Çoğu zaman geriye zincirleme kullanılır: yetişkin bütün adımları yapar, son adımı çocuğa bırakır; çocuk işi her seferinde kendisi bitirdiği için başarıyı tadar, sonra sondan bir önceki adım da ona geçer. Tuvalet eğitiminde yaş değil hazırbulunuşluk belirleyicidir: birkaç saat kuru kalabilmek, ıslaklığı fark edip söylemek, basit yönergeyi anlamak, tuvalete oturup kalkabilmek. Bu işaretler çoğu çocukta iki yaş civarında belirir. Zorlamak, kazayı cezalandırmak, alay etmek süreci uzatır; beş yaştan sonra süren alt ıslatmayı Çocuk ruh sağlığı sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Çıkarmak giymekten, gündüz geceden, büyük düğme küçükten önce gelir. Öz bakımı çocuğun yerine yapan öğretmen zaman kazanır, çocuk özerkliği kaybeder.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmenin öz bakım öğretimi verilir, kullandığı yöntem (görev analizi, geriye zincirleme) ya da göz ardı ettiği ilke sorulur.

TuzakTuvalet eğitimini takvim yaşına göre başlatmaktır; ölçüt hazırbulunuşluk işaretleridir. Geriye zincirlemede çocuk ilk adımı değil, son adımı yapar.

Hepsi bir arada: dil ve sosyal-duygusal gelişim
KonuÖzüSınavın ipucu
Dil kuramlarıSkinner taklit, Chomsky aygıt, Bruner destekDuymadığı biçim Chomsky'yi gösterir
Dil aşamalarıAgulama, babıldama, tek sözcük, telgrafAnlam genişse aşırı genelleme
Duygu ve mizaçSosyal başvuru, öz bilinç duyguları, üç mizaçİzleyip sonra katılan geç ısınandır
BağlanmaGüvenli üs; dört bağlanma türüAyrılığa değil dönüşe bak
EriksonGüven, özerklik, girişimcilikOyun kuran girişimciliktedir
Benlik ve akranCinsiyet kimliği, durağanlık, sabitlik; saldırganlıkGörünüş geçiyorsa sabitlik
Öz bakımGörev analizi, geriye zincirleme, hazırbulunuşlukSon adımı çocuk yapar
  • □ Dört dil kuramını gözlemden ayırt edebiliyorum.
  • □ Dil aşamalarını ve üç “aşırı” hatayı ayırt edebiliyorum.
  • □ Sosyal başvuruyu ve mizaç türlerini vakada tanıyabiliyorum.
  • □ Kavuşma tepkisinden bağlanma türünü bulabiliyorum.
  • □ Özerklik ile girişimciliği ayırt edebiliyorum.
  • □ Cinsiyet durağanlığı ile sabitliği ayırt edebiliyorum.
  • □ Geriye zincirlemeyi ve tuvalet hazırbulunuşluğunu tanıyabiliyorum.

↕Sıralama giyinmede sıra

  1. Montunun fermuarını takıp çeker
  2. Çorabını ayağından çıkarır
  3. Ayakkabısının bağcığını bağlar
  4. Önlüğünün büyük düğmelerini ilikler
  5. Cırt cırtlı ayakkabısını kendisi giyer

?Soru çöz

Öğretmen, montunu giymekte zorlanan dört yaşındaki Ela'ya montu giydirip fermuarı neredeyse sonuna kadar çekiyor, yalnız son birkaç santimi Ela'nın çekmesini istiyor. Ela bunu başarınca birkaç gün sonra fermuarı yarısından itibaren ona bırakıyor. Öğretmenin kullandığı yöntem hangisidir?

✓ A. Öğretmen işin son adımını çocuğa bırakıyor ve çocuğun payını sondan geriye doğru büyütüyor; bu geriye zincirlemedir. B ileriye zincirlemede çocuk ilk adımdan başlar; C ertelenmiş taklit görülen davranışı sonradan yinelemektir; D aşırı genelleme bir dil gelişimi kavramıdır.

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir eğitimcinin özellikleri:
• Yoksul ve kimsesiz çocuklar için okullar açmıştır.
• Öğretimin nesneyi gözlemekle başlayıp somuttan soyuta ilerlemesini istemiştir.
• Çocuğun ilk öğretmeninin anne olduğunu vurgulamıştır.
Bu özellikler aşağıdaki eğitimcilerden hangisine aittir?

✓ D. Okul açıp uygulaması, nesneyle ve gözlemle öğretim ve annenin ilk öğretmen sayılması Pestalozzi'nin imzasıdır. A Locke'un anahtarı boş levhadır, okul açmadı; B Rousseau görüşlerini Emile'de yazdı ama uygulamadı; C Comenius da annenin rolünü önemser ama okul açıp nesne dersleri yapan Pestalozzi'dir, Comenius'un imzası Orbis Pictus'tur.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Comenius, Locke, Rousseau, Pestalozzi

?Soru 2

Bir araştırmada okul öncesi programa katılan çocukların zekâ testi puanlarındaki üstünlük ilkokulun ilk yıllarında kaybolmuş; ancak aynı çocuklar yetişkinlikte karşılaştırma grubuna göre daha çok liseyi bitirmiş, daha yüksek gelir elde etmiş ve daha az suça karışmıştır. Bu bulgu en çok hangi yargıyı destekler?

✓ A. Zekâ farkı söndüğü hâlde yaşam sonuçlarındaki fark sürmüş; demek ki kalıcı etki test dışı kazanımlardan geliyor. B yalnız zekâ puanına bakıp yetişkinlik bulgularını yok sayar; C bulgu zekânın değişmezliğine değil, programın uzun etkisine dairdir; D bulgu okulun ötesindeki kazanımları gösterir.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Neden erken? Beyin, kritik dönem, Perry

?Soru 3

Türkiye'de okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. 1739 sayılı Kanun okul öncesi eğitimi örgün eğitim içinde sayar.
II. Okul öncesi eğitim 1973'ten beri zorunludur.
III. 1992'de okul öncesi için ayrı bir genel müdürlük kurulmuştur.

✓ A. 1739 okul öncesini örgün eğitimin ilk basamağı sayar (I), 1992'de Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü kuruldu (III). B eksiktir, III de doğrudur; C ve D II'yi içerir, oysa okul öncesi eğitim Kanun'a göre isteğe bağlıdır, zorunlu değildir.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Cumhuriyet'ten bugüne: 222, 1739

?Soru 4

Ekim ayındaki veli toplantısında, 36–48 ay grubundaki Duru'nun annesi endişelidir. Kızının merdiveni hâlâ her basamakta iki ayağını birleştirerek çıktığını, sınıftaki çocukların çoğunun ise ayak değiştirerek çıkabildiğini söyler; komşusunun aynı yaştaki oğlunun bunu çoktan yaptığını da ekler. Öğretmen gelişim gözlem formunu açar: Duru koşma, iki ayakla sıçrama ve üç tekerlekli bisiklete binme becerilerini akranlarıyla aynı sırayla kazanmıştır ve bunlar yaşına uygundur. “Duru bu basamağa da gelecek, büyük olasılıkla birkaç ay içinde. Çocuklar aynı yoldan geçer ama herkes kendi hızında yürür.” der ve bahçedeki tırmanma oyunlarını önerir. Öğretmenin açıklaması en çok hangi gelişim ilkesine dayanır?

✓ B. “Aynı sırayla kazanmış”, “herkes kendi hızında” sözleri ve akranla zaman karşılaştırması bireysel farklılığı gösterir: sıra aynı, zamanlama farklı. A bacakla ilgili bir beceri olduğu için akla gelir ama denetimin yönünü anlatır, akranla zaman farkını açıklamaz; C başka bir alanın merdiveni etkilediğine dair ipucu yok; D bütün bedenle tepkiden özel tepkiye geçiştir.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · Gelişim ilkeleri

?Soru 5

Bir okul öncesi öğretmeni beş yaşındaki çocuklarda şunları gözlemiştir:
I. Eşit miktardaki iki hamurdan biri yassılaştırılınca “Bu daha çok.” diyorlar.
II. Evcilik merkezinde bir bloğu telefon yapıp konuşuyorlar.
III. Bir oyuncağın gerçek boyunu, kendi boyları ve aradaki farkı kullanarak hesaplıyorlar.
Bu gözlemlerden hangileri Piaget'nin işlem öncesi dönem özellikleriyle tutarlıdır?

✓ B. Biçim değişince miktarı farklı sanmak korunum yokluğunu (I), bloğu telefon yapmak sembolik işlevi (II) gösterir. A eksiktir, sembolik oyun da bu döneme aittir; C ve D III'ü içerir, oysa ölçüleri ilişkilendirip mantıksal işlem yapmak somut işlemler dönemine özgüdür.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · İşlem öncesi dönem

?Soru 6

Osmanlı döneminde okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sıbyan mektepleri oyun ve gelişim anlayışına dayanan kurumlardır.
II. Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati ana mekteplerini ilköğretim kapsamında ele almıştır.
III. 1915'te ana mekteplerine yönelik bir nizamname çıkarılmıştır.

✓ C. 1913 kanunu ana mekteplerini ilköğretim kapsamına aldı (II), 1915'te Ana Mektepleri Nizamnamesi çıktı (III). A ve B I'i içerir, oysa sıbyan mektebi ezber ve dinî içeriğe dayanır, oyun-gelişim anlayışı ana mekteplerle gelir; D aynı nedenle yanlıştır.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Osmanlı: sıbyan mektebi, ana mektepleri

?Soru 7

Bir anaokulunun 60–72 ay grubunda çalışan Nihan Öğretmen her sabah çocukları kapıda adlarıyla karşılıyor, haftalık gözlemlerini düzenli olarak gelişim dosyalarına işliyor ve cuma günleri velilere kısa bir bilgi notu gönderiyor. Çarşamba günü sanat etkinliğinde her çocuğa aynı kelebek kalıbını ve aynı renkleri veriyor. On dakika sonra zil çalınca, kanatlardan yalnız birini boyayabilen Arda'nın kâğıdını alıp “Sen hep yavaşsın, yarın hızlı ol” diyor; Arda'nın kanada kendi çizdiği noktaları da “Kelebekte nokta olmaz” diyerek siliyor. Panodaki bütün kelebekler birbirinin aynısı.

Nihan Öğretmen'in bu etkinlikte en çok göz ardı ettiği öğretmen niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Herkese aynı kalıp ve aynı süre verilmesi, yavaş çocuğun etiketlenmesi ve Arda'nın kendi eklediği noktaların silinmesi bireysel farklılığı yok sayar. A velilere her hafta bilgi notu gidiyor, aile iş birliği var; B sabah karşılamada sıcaklık görülüyor, etkinlikteki sorun tek tip beklentidir; C gözlemler düzenli kaydediliyor, bu nitelik zaten uygulanıyor.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Kurum türleri ve öğretmen nitelikleri

?Soru 8

Gelişimle ilgili bir kavramın özellikleri:
• Kalıtımla belirlenmiş bir zaman çizelgesine göre gerçekleşir.
• Organların ve sinir sisteminin bir işlevi yerine getirmeye hazır hâle gelmesidir.
• Erken başlatılan alıştırmalarla belirgin biçimde hızlandırılamaz.
Bu özellikler aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?

✓ D. Kalıtımın takvimine bağlı olması, işleve hazır olmayı anlatması ve alıştırmayla hızlanmaması olgunlaşmanın üç özelliğidir. A büyüme boy-kilo gibi nicel artıştır, işleve hazırlığı anlatmaz; B öğrenme yaşantıyla olur, alıştırmayla hızlanır; C kritik dönem bir yaşantının zorunlu olduğu zaman aralığıdır.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · Büyüme, olgunlaşma, beyin

?Soru 9

Yeni doğanın duyusal gelişimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Görme yeni doğanın en az gelişmiş duyusudur; netlik yaklaşık 20–30 cm ile sınırlıdır, en gelişmiş duyu dokunmadır. B doğrudur, işitme doğumda iyidir; C doğrudur, tercih tatlıdır; D doğrudur, dokunma en güçlü duyudur.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · Refleksler ve duyusal gelişim

?Soru 10

Spor salonundaki hareket etkinliğinde dört çocuğun yaptıkları gözlenmiştir. Hangisinin hareketi nesne kontrol becerisine örnektir?

✓ C. Topu yere vurup sekince tutmak bir nesneyi gönderip almaktır; bu nesne kontrolüdür. A tek ayak üstünde kıpırdamadan durmak statik dengedir, kollar açık diye nesne kontrolü sayılmaz; B galopla salonu geçmek bedeni bir yerden öbürüne taşır, yer değiştirmedir; D ayaklar yerinde kalıp gövde eğildiği için lokomotor olmayan harekettir, el uzandı diye nesne kontrolü değildir.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · Kaba ve ince motor gelişim
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Okul Öncesi ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →