Çocuk dili nasıl edinir? Davranışçı, doğuştancı ve etkileşimci kuramlar
Okul Öncesi ÖABT · Erken çocuklukta gelişim · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaErken çocuklukta fiziksel büyüme nasıl olur? Büyüme, olgunlaşma ve gelişim arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Büyüme boy, kilo gibi ölçülebilir nicel artıştır; olgunlaşma kalıtımın belirlediği takvimle organların işleve hazır hâle gelmesidir; gelişim ikisinin ve öğrenmenin ürünü olan düzenli değişimdir. Büyüme ilk yılda en hızlıdır, okul öncesinde yavaşlar ve düzenli sürer. Beyin altı yaşına kadar yetişkin ağırlığının yaklaşık yüzde doksanına ulaşır.
✎Konu anlatımı
Dil gelişimi kuramları nelerdir? Skinner, Chomsky ve etkileşimci kurama göre çocuk dili nasıl edinir?
Kısa cevap: Davranışçı kurama (Skinner) göre dil taklit ve pekiştirmeyle öğrenilir. Doğuştancı kurama (Chomsky) göre çocuk dil edinim aygıtıyla doğar, dilbilgisi kurallarını kendisi çıkarır. Etkileşimci kuramlar (Vygotsky, Bruner) biyolojik hazırlığın ancak çocukla konuşan yetişkinlerle işlediğini söyler. Bilişsel bakışa (Piaget) göre dil, düşüncenin gelişimini izler.Bu konunun sonunda: dört dil kuramını temsilcileriyle eşleyebilir, bir gözlemin hangi kuramı desteklediğini bulabilir, “kitapı” gibi hataların neyin kanıtı olduğunu açıklayabilirsin.
Dört yaşındaki Defne servis kapısında annesine sesleniyor: “Anne, bugün kitapı unuttum!” Bu cümleyi evde ya da sınıfta hiç kimseden duymadı.
Çocuk ilk beş yılda bir dilin ses düzenini, binlerce sözcüğünü ve eklerini, kimse ona kural anlatmadan edinir. Bunun nasıl olduğu üç farklı biçimde açıklanır; her biri gerçeğin bir yüzünü iyi görür.
| Kuram | Temsilci | Dil nasıl edinilir? | Neyi açıklayamaz? |
|---|---|---|---|
| Davranışçı | Skinner | Duyulanı taklit etme; doğru söylenen pekiştirilir | Çocuğun hiç duymadığı cümleleri ve “kitapı” gibi hataları |
| Doğuştancı | Chomsky | Doğuştan dil edinim aygıtı; bütün dillerde ortak dilbilgisi ilkeleri | Çevrenin ve konuşma ortamının payını küçümser |
| Etkileşimci | Vygotsky, Bruner | Biyolojik hazırlık + yetişkinle anlamlı, karşılıklı konuşma | (Bugünkü yaygın kabul budur) |
| Bilişsel | Piaget | Çocuk anladığı kavramın adını kullanır; dil düşünceyi izler | Dilin düşünceyi biçimlendirmesini |
Defne'nin “kitapı” demesi doğuştancıların en sevdiği kanıttır: çocuk bu biçimi kimseden duymadı; Türkçenin ek kuralını çıkarmış, istisnayı (b'ye dönüşmeyi) henüz öğrenmemiştir. Dil edinim aygıtı Chomsky'nin bu kural çıkarma yeteneğine verdiği addır. Bruner ise yetişkinin çocuğun diline uyarak konuşmasını, aynı kitabı aynı sözlerle okumasını, cevabı bekleyip genişletmesini bu aygıtın sosyal ortağı sayar: dil edinimini destekleme sistemi. Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz Vygotsky de dili düşüncenin aracı sayar.
Nasıl sorulurBir gözlem ya da görüş verilir, hangi kurama ait olduğu sorulur.
TuzakTaklidi her şeyin açıklaması saymaktır: çocuğun duymadığı hatalı biçimleri kurması taklitle açıklanamaz. “Anne bebeğin söylediği sözcüğe sevinçle karşılık verince sözcük sıklaşır” ifadesi davranışçıdır, etkileşimci değil.
?Soru çöz
Bir dil kuramının görüşleri:
• Bütün dillerin altında ortak dilbilgisi ilkeleri vardır.
• Çocuk, duyduğu sınırlı konuşmadan dilin kurallarını kendisi çıkarır.
• Çocukların hiç duymadıkları cümleleri kurabilmesi bu yeteneğin kanıtıdır.
Bu görüşler aşağıdaki kuramcılardan hangisine aittir?