Erken matematik: rakam ezberi değil, nesneyle kurulan ilişkiler
Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaPiaget'ye göre işlem öncesi dönemin özellikleri nelerdir? Benmerkezcilik, animizm, merkeziyetçilik ve korunum nedir?Bağlantılı konudan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İşlem öncesi dönemde (yaklaşık 2–7 yaş) çocuk sembol kullanır: konuşur, resim yapar, sopayı ata çevirir. Düşüncesi henüz mantıksal işlemlere dayanmaz: benmerkezcidir, cansıza can verir (animizm), doğayı insan yapısı sanır (yapaycılık), tek boyuta odaklanır (merkeziyetçilik), işlemi tersine çeviremez ve korunumu kazanmamıştır.
✎Konu anlatımı
Okul öncesinde matematik eğitimi nasıl olmalıdır? Somut, yarı somut ve soyut aşamalar nelerdir?
Kısa cevap: Okul öncesinde matematik, rakam ve sayı ezberletmek değil; eşleştirme, sınıflama, örüntü, sayma, şekil ve ölçme kavramlarını somut nesneyle, oyunla ve günlük yaşamın içinde kurmaktır. Öğretim somuttan (gerçek nesne) yarı somuta (resim, nokta, çentik) ve soyuta (rakam) ilerler. Matematik dili (daha çok, en uzun, arasında) günlük konuşmada kullanılır.Bu konunun sonunda: somut, yarı somut ve soyut aşamaları örnekle sıralayabilir, bir matematik etkinliğinde çiğnenen ilkeyi vakadan bulabilirsin.
Kahvaltı masasını hazırlayan Defne her sandalyenin önüne bir tabak koyuyor; bir sandalye boş kalınca “Bir tabak eksik!” diyor. Henüz yirmiye kadar sayamıyor.
Defne matematik yapıyor: tabakları sandalyelere tek tek karşılık getiriyor. Erken matematiğin malzemesi günün kendisidir; sofra kurmak, oyuncak toplamak, sıra beklemek. Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında işlem öncesi çocuğun korunumu kazanmadığını gördük: aralıklı dizilen boncukları “daha çok” sanır. Bu yüzden sayı sözle anlatılmaz, nesneyi elle dizip bozarak kurulur.
| Basamak | Bruner'in adıyla | “Beş” nasıl çalışılır? |
|---|---|---|
| Somut | Eylemsel | Beş kaşığı beş tabağa koymak |
| Yarı somut | İmgesel (görsel) | Beş elma resmi, beş nokta, beş çentik |
| Soyut | Sembolik | “5” rakam kartını nesnelerin yanına koymak |
Programda matematik
Maarif Modeli okul öncesi programı matematiği beş beceriyle tanımlar: sayma, matematiksel muhakeme (örüntü ve karşılaştırma üzerine akıl yürütme), matematiksel problem çözme, matematiksel temsil (nesneyle, resimle, simgeyle, grafikle gösterme) ve veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme.
Matematik merkezi sessiz bölgede durur: birim küpler, boncuk ve ip, örüntü blokları, tangram, terazi, ölçme şeritleri, zar, sayı kartları. Öğretmen günlük konuşmada matematik dilini bilerek kullanır: “Hangi kule daha yüksek? Kapının yanındaki sandalyeye otur.”
Nasıl sorulurBir öğretmenin matematik etkinliği verilir; hangi ilkeyle çeliştiği ya da çocuğun hangi temsil düzeyinde çalıştığı sorulur.
TuzakRakam yazdırılan çalışma kâğıdını erken matematik saymaktır; nesneyle kurulmamış rakam çocuk için boş bir şekildir. İkinci tuzak, ezbere yirmiye kadar saymayı sayı kavramı sanmaktır.
Sınavda işaretlesomut, yarı somut, soyut yerine kaynaklar Bruner'in eylemsel, imgesel, sembolik adlarını da kullanır.
?Soru çöz
Öğretmen “sayılar” etkinliğine çalışma kâğıdıyla başlar: çocuklardan sayfadaki rakamların üzerinden geçmelerini ve her rakamı satır boyunca yazmalarını ister. Sınıfta hiçbir nesne kullanılmaz. Öğretmenin göz ardı ettiği ilke hangisidir?
↕Sıralama “beş” nasıl kurulur?
- Kartta beş elma resmini parmağıyla tek tek gösterir
- Beş bloğun yanına “5” rakam kartını koyar
- Beş kaşığı beş tabağa birer birer yerleştirir
- Kâğıda her blok için bir çentik atar