Büyüme izlemi ve persentil: tek ölçüm değil, eğrinin seyri
Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaErken çocuklukta fiziksel büyüme nasıl olur? Büyüme, olgunlaşma ve gelişim arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Büyüme boy, kilo gibi ölçülebilir nicel artıştır; olgunlaşma kalıtımın belirlediği takvimle organların işleve hazır hâle gelmesidir; gelişim ikisinin ve öğrenmenin ürünü olan düzenli değişimdir. Büyüme ilk yılda en hızlıdır, okul öncesinde yavaşlar ve düzenli sürer. Beyin altı yaşına kadar yetişkin ağırlığının yaklaşık yüzde doksanına ulaşır.
✎Konu anlatımı
Çocuklarda büyüme nasıl izlenir? Persentil ne demektir ve okul öncesinde beslenmede nelere dikkat edilir?
Kısa cevap: Çocuğun büyümesi boy, kilo ve küçük yaşta baş çevresi ölçülerek büyüme eğrileri (persentil çizelgeleri) üzerinde izlenir. Persentil, çocuğun aynı yaş ve cinsiyetteki yüz çocuk arasındaki sırasını gösterir: 50. persentil tam ortadır. Önemli olan tek bir ölçümden çok eğrinin seyridir; çocuğun persentil çizgilerini kesip belirgin biçimde düşmesi ya da yükselmesi hekime danışılmasını gerektirir.Bu konunun sonunda: persentil değerini yorumlayabilir, olağan büyüme seyrini hekime danışma gerektiren düşüşten ayırt edebilir, beslenme ilkesine aykırı davranışı bulabilirsin.
Veli toplantısında bir baba endişeli: “Kızım sınıfın en kısası, boyu 25. persentilde. Bir sorun mu var?”
Büyüme, çocuk sağlığının en iyi göstergelerinden biridir; bu yüzden düzenli izlenir. Ölçümleri aile hekimi ya da çocuk doktoru yapar ve büyüme eğrisine işler. Öğretmen ölçüm yapmak zorunda değildir ama eğrinin dilini bilmelidir; çünkü aileler soruyu çoğu zaman önce öğretmene sorar. Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında büyümenin ilk yılda en hızlı olduğunu, okul öncesinde yavaşlayıp düzenli sürdüğünü gördük; burada o düzenin nasıl izlendiğine bakıyoruz.
Persentil nasıl okunur?
Persentil, bir ölçümün aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklar arasındaki yerini yüzde olarak verir. Boyu 25. persentilde olan çocuk, yaşıtı yüz çocuğun yaklaşık 25'inden uzun, 75'inden kısadır; bu bir hastalık değil, bir sıradır. Çizelgelerin çoğunda en alt ve en üst çizgiler arasında kalan değerler olağan sayılır. Asıl bakılan seyirdir: yıllardır 25. persentil çizgisinde düzenli büyüyen çocuk sağlıklıdır; 50. persentilden 10. persentile doğru çizgileri keserek inen çocuk ise, ölçümü ne olursa olsun, hekime danışılmalıdır.
Beslenme
Okul öncesi çocuk büyümesi yavaşladığı için bebeklik kadar iştahlı değildir; bu olağandır. Öğretmen dengeli ve çeşitli öğün sunar, porsiyonun ne kadarını yiyeceğine çocuğun karar vermesine izin verir, yemeği zorla yedirmez, ödül ya da ceza aracı yapmaz. Su temel içecektir; şekerli içecek ve paketli atıştırmalık sınırlanır. Aileden besin alerjisi ve süreğen hastalık bilgisi alınır, mutfak ve sınıf bu bilgiye göre düzenlenir. Güncel programda bu davranışlar hareket ve sağlık alanındaki sağlıklı yaşam ve öz bakım becerileri içinde yer alır.
Nasıl sorulurBir çocuğun ölçümleri ya da persentil değeri verilir, yorum ya da öğretmenin yapacağı sorulur.
Tuzak50. persentilin altını “zayıf” ya da “geride” saymaktır; 50. persentil ortalamadır, altında olmak sorun değildir. Yemeği bitirene ödül vermek de beslenme ilkesine aykırıdır.
?Soru çöz
Bir velinin getirdiği sağlık kayıtlarına göre beş yaşındaki Mina'nın boyu iki yaşından bu yana 50. persentil çizgisinde ilerlerken son bir yılda 10. persentilin yakınına inmiştir. Öğretmenin bu bilgiye ilişkin yorumlarından hangisi en uygundur?
✎Boşluk doldurma büyüme eğrisi
Çocuğun boy ve kilosunun yaşıtları arasındaki sırasını gösteren değere denir. Bu değerlerin 50.'si yaşıtların tam gösterir. Büyümeyi değerlendirirken tek ölçümden çok eğrinin önemlidir.