Çocuk resminin evreleri: karalamadan ilk insan figürüne
Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKaba motor ve ince motor gelişim nedir? Çocuk kaç aylıkken oturur, yürür, sıçrar? Temel hareket becerileri nelerdir?Bağlantılı konudan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kaba motor beceriler büyük kasları kullanır (oturma, yürüme, koşma, sıçrama); ince motor beceriler küçük kasları ve el-göz koordinasyonunu ister (kavrama, boncuk dizme, makas, kalem). Çocuk yaklaşık 6–8 ayda desteksiz oturur, 12–15 ayda yürür, 4 yaş dolayında tek ayak üstünde durur. Temel hareket becerileri yer değiştirme, denge ve nesne kontrolüdür.
✎Konu anlatımı
Lowenfeld'e göre çocuk resminin evreleri nelerdir? Karalama döneminin aşamaları nelerdir?
Kısa cevap: Lowenfeld çocuk resmini yaşla ilerleyen evrelere ayırır; okul öncesine ilk ikisi düşer: karalama dönemi (yaklaşık 2–4 yaş) ve şema öncesi dönem (yaklaşık 4–7 yaş). Karalama üç aşamada gelişir: düzensiz karalamada çizgi rastgeledir, kontrollü karalamada çocuk elini gözüyle yönetip çizgiyi tekrarlar, adlandırılmış karalamada çizdiğine ad verir.Bu konunun sonunda: Lowenfeld'in evrelerini sırasıyla sayabilir, bir çocuğun çiziminden ve konuşmasından hangi karalama aşamasında olduğunu bulabilirsin.
Sanat merkezinde iki yaşındaki Efe pastel boyayı avucuna almış, kolunu omzundan sallayarak kâğıda vuruyor; çizgiler masaya taşıyor. Yan masada dört yaşına yaklaşan Lina dairelerini bitirip “Bu bizim kedi, bu da yumağı” diyor.
İkisi de resim yapıyor ama aynı yerde değil. Viktor Lowenfeld'e göre çocuk resmi, motor ve zihinsel gelişimi izleyen evrelerden geçer. Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında motor gelişimin gövdeden uçlara doğru ilerlediğini gördük: karalamanın gidişi de omuzdan bileğe, bilekten parmaklara iner.
Karalamanın üç aşaması
| Aşama | Yaklaşık | Çocukta ne görülür? |
|---|---|---|
| Düzensiz karalama | 2 yaş | Kol omuzdan sallanır, kalem avuçla tutulur; çocuk kâğıda bakmadan çizer, çizgi kâğıttan taşar. Zevk hareketin kendisindedir. |
| Kontrollü karalama | 3 yaş | Göz eli izler; aynı çizgi, daire ve sarmal tekrar edilir, çizgi kâğıdın içinde kalır, bilek devreye girer. |
| Adlandırılmış karalama | 3,5–4 yaş | Çocuk çizdiğine ad verir; ad çizerken ya da sonra değişebilir. Hareketle düşünmekten imgeyle düşünmeye geçiştir. |
Adlandırmayla çizgi artık bir şeyin yerine geçer, yani temsil başlar. Ama resim adını duymadan tanınmaz; aynı yumak bir dakika sonra “bulut” olabilir. Öğretmen bu yüzden “Ne çizdin?” diye ad istemez, “Bana resmini anlatır mısın?” der; karalayana nesne çizdirmez.
Nasıl sorulurBir çocuğun çizimi ve konuşması verilir; hangi karalama aşamasında olduğu ya da evrelerin sırası sorulur.
TuzakKontrollü karalamayı adlandırılmışla karıştırmaktır: düzenli daireler çizmek el-göz kontrolünü, çizgiye ad vermek adlandırmayı gösterir. İkinci tuzak, adlandırılmış karalamayı şema öncesi saymaktır; şema öncesinde çocuk ne çizeceğini önceden bilir ve figür tanınır.
Sınavda işaretlekontrollü karalamaya “denetimli” ya da “düzenli”, düzensize “rastgele” karalama diyen kaynaklar vardır.
?Soru çöz
Öğretmen üç yaşındaki Deniz'i gözlemler: Deniz kâğıdın ortasına iç içe daireler çiziyor, çizgileri kâğıdın dışına taşırmıyor, renk değiştirip aynı daireyi yeniden çiziyor. Öğretmen “Bana anlatır mısın?” deyince “Bilmem, yuvarlak” diyor. Deniz'in çizimi hangi aşamaya uygundur?
↕Sıralama çocuk resmi nasıl ilerler?
- Daireyi bitirince “Bu kedi” diyor, biraz sonra aynı daireye “bulut” diyor
- Kalemi avucuna alıp kâğıda rastgele vuruyor, çizgiler masaya taşıyor
- “Annemi çizeceğim” deyip başından iki bacak çıkan bir insan çiziyor
- Aynı daireyi kâğıdın içinde, renk değiştirerek tekrar tekrar çiziyor