Çocuk ruh sağlığı: davranış sorunları, risk belirtileri ve destek

Okul öncesi çocukta sık görülen uyum ve davranış sorunlarını, gelişime uygun olanla dikkat isteyeni ayırmayı ve öğretmenin yapacaklarını öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · RUH SAĞLIĞI

Çocuk ruh sağlığı: risk etkenleri, koruyucu etkenler ve “gelişime uygun mu?” sorusu

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErken çocuklukta duygusal gelişim nasıldır? Duygu düzenleme nedir? Thomas ve Chess'e göre mizaç türleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Dil ve sosyal-duygusal gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temel duygular ilk yılda belirir; utanç, gurur, suçluluk gibi öz bilinç duyguları iki yaş dolayında benlik farkındalığıyla gelir. Çocuk duygusunu önce yetişkinin yardımıyla, okul öncesinde giderek kendisi düzenler. Thomas ve Chess bebekleri mizaçlarına göre kolay, zor ve geç ısınan diye sınıfladı; önemli olan mizaç ile çevrenin uyumudur.

Duygular, duygu düzenleme, mizaç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çocuk ruh sağlığı nedir? Okul öncesinde risk etkenleri ve koruyucu etkenler nelerdir?

Kısa cevap: Çocuk ruh sağlığı, çocuğun yaşına uygun biçimde duygularını yaşayıp düzenleyebilmesi, ilişki kurabilmesi, oynayıp öğrenebilmesidir. Zor mizaç, ihmal, aile içi şiddet, yoksulluk gibi risk etkenleri sorun olasılığını artırır; güvenli bağlanma, tutarlı ve sıcak ebeveynlik, nitelikli okul öncesi eğitim gibi koruyucu etkenler azaltır. Bir davranış yaşı, sıklığı, süresi ve günlük yaşamı bozup bozmadığıyla değerlendirilir.

Bu konunun sonunda: risk ve koruyucu etkenleri ayırt edebilir, bir davranışı yaş, sıklık, süre ve işlevle değerlendirebilir, öğretmenin ilk adımını söyleyebilirsin.

Eylül sabahı kapıda üç çocuk ağlıyor: biri beş dakika sonra kum havuzunda gülüyor, biri öğleye kadar annesini soruyor, biri üçüncü haftada hâlâ kimseyle konuşmuyor.

Ruh sağlığı yalnızca bir hastalığın olmaması değildir. Okul öncesi öğretmeni çocuğu her gün saatlerce gören birkaç yetişkinden biridir; bu yüzden erken fark etmenin en güçlü halkasıdır.

Risk ve koruma

Risk etkenleri sorunun ortaya çıkma olasılığını artıran koşullardır: bireysel (zor mizaç, süreğen hastalık, gelişim geriliği), ailesel (ihmal, şiddet, ebeveynin ruhsal hastalığı, sert ve tutarsız disiplin, boşanmanın çatışmalı geçmesi) ve çevresel (yoksulluk, göç, afet). Koruyucu etkenler ise riske karşın çocuğun iyi gelişmesini sağlar: güvenli bağlanma, sıcak ve tutarlı bakım, çocuğun öz düzenleme becerisi, destekleyici bir öğretmen, nitelikli okul öncesi eğitim. Risk karşısında toparlanabilme gücüne psikolojik sağlamlık denir. Mizaç ve bağlanma türlerini Dil ve sosyal-duygusal gelişim sayfasında gördük; burada onların ruh sağlığına etkisine bakıyoruz.

Tek bir davranış değil, dört sorunun toplamı karar verdirir.Görsel: Sınav Defteri

Aynı davranış bir yaşta olağan, başka bir yaşta dikkat isteyen bir işarettir: iki yaşında yere yatıp ağlamak sık görülür, altı yaşında her gün birkaç kez tekrarlanması öyle değildir. Öğretmenin işi tanı koymak değil, tarih ve saatle gözlem kaydı tutmak, aileyle konuşmak ve gerektiğinde uzmana yönlendirmektir.

Akılda kalsın: Dört soru: yaş, sıklık, süre, işlev. Dördü de “olağan” diyorsa bekle ve destekle; ikisi üçü “dikkat” diyorsa kaydet, aileyle konuş.
Sınavda

Nasıl sorulurBir aile ya da okul durumu verilir, risk mi koruyucu etken mi olduğu sorulur; ya da öncüllerden koruyucu etkenler seçtirilir.

TuzakAşırı korumacı tutumu koruyucu etken sanmaktır; sıcaklık ve tutarlılık korur, çocuğun yerine her şeyi yapmak korumaz. Bir davranış tek başına sorun sayılmaz; yaş ve süre bilgisi soruda hep ipucudur.

?Soru çöz

Bir okul öncesi öğretmeni sınıfındaki çocukların ailelerinden şu bilgileri edinmiştir:
I. Ela'nın annesi ve babası günlük bakımında tutarlı, sıcak ve kurallarını açıklayan bir tutum sergilemektedir.
II. Mert'in ailesi son bir yılda üç kez taşınmış, babası uzun süredir işsizdir.
III. Defne güçlükle karşılaşınca bir süre ağlayıp sonra sakinleşerek yeniden denemektedir.
Bu bilgilerden hangileri ruh sağlığı açısından koruyucu etkendir?

✓ B. Sıcak ve tutarlı ebeveynlik (I) ile çocuğun sakinleşip yeniden deneyebilmesi, yani öz düzenleme (III) koruyucudur. A eksiktir, III'ü atlar; C ve D II'yi içerir, oysa sık taşınma ve ekonomik zorluk çevresel risk etkenidir.

✎Boşluk doldurma vakadaki kavramı adlandır

Efe'nin babası bir yıldır işsiz, evde sık sık bağırışlı kavgalar oluyor; bunlar Efe için birer sayılır. Anneannesi onu her akşam sıcak ve tutarlı biçimde dinliyor, öğretmeni de güvenli bir ilişki sunuyor; bunlar olarak işler. Yıl sonunda yeniden oyuna dalan, arkadaş edinen Efe'nin bu toparlanma gücüne denir.

risk etkeni · koruyucu etken · psikolojik sağlamlık · mizaç · gerileme
GELİŞİM · KAYGI VE KORKU

Korkular, ayrılık kaygısı, seçici konuşmazlık ve uyku sorunları

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağlanma nedir? Bowlby'nin bağlanma kuramı ve Ainsworth'ün bağlanma türleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Dil ve sosyal-duygusal gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bowlby'ye göre bağlanma, bebeğin bakım verenine yakın durmaya yönelik doğuştan gelen, korunmaya hizmet eden duygusal bağdır. Güvenli bağlanan çocuk bakım vereni güvenli üs yapıp çevreyi keşfeder. Ainsworth yabancı durum deneyiyle güvenli, kaygılı-kararsız ve kaçınan bağlanmayı ayırdı; dağınık bağlanma sonradan eklendi.

Bağlanma: Bowlby, Ainsworth

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesi çocukta korkular ve ayrılık kaygısı normal mi? Seçici konuşmazlık ve gece korkusu nedir?

Kısa cevap: Okul öncesinde karanlık, hayvan, gürültü ve hayali yaratık korkuları ile okula başlarken ayrılık kaygısı gelişime uygundur ve çoğu zamanla geçer. Kaygı yaşıtlarından belirgin biçimde yoğunsa, haftalarca sürüyor ve günlük yaşamı bozuyorsa dikkat ister. Seçici konuşmazlıkta çocuk evde konuşur ama okulda konuşmaz. Gece korkusunda çocuk uykunun ilk saatlerinde çığlıkla uyanır ve sabah hatırlamaz.

Bu konunun sonunda: yaşa uygun korkuyu dikkat isteyen kaygıdan ayırabilir, seçici konuşmazlığı vakada tanıyabilir, kabusu gece korkusundan ayırt edebilirsin.

Dört yaşındaki Kerem uyku saatinde perdenin arkasında “canavar” olduğunu söylüyor; öğretmen perdeyi açıp onunla birlikte bakıyor.

Korku, çocuğu tehlikeden koruyan sağlıklı bir duygudur ve konusu yaşla değişir. Bebek yaklaşık sekizinci aydan sonra yabancıdan çekinir. Üç-dört yaşında karanlık, köpek, gök gürültüsü korkuları sıktır. Hayal gücü zenginleştikçe beş-altı yaşında canavar, hırsız, cadı gibi hayali korkular öne çıkar. Bu korkular alay edilmeden, küçümsenmeden ve “büyük çocuklar korkmaz” denmeden karşılandığında zamanla söner. Çocuğu korktuğu şeyle zorla yüz yüze getirmek ise korkuyu büyütür.

Ayrılık kaygısı ve uyum

Ayrılık kaygısı, bağlanılan kişiden ayrılırken duyulan sıkıntıdır. Bebeklikte başlar ve okulun ilk günlerinde yeniden görülmesi olağandır. Öğretmen vedalaşmayı kısa ve öngörülebilir tutar; ailenin çocuğa haber vermeden kaçmasını önerilmez, çünkü güveni sarsar. Evden getirilen bir oyuncak ya da fotoğraf geçiş nesnesi olarak işe yarar. Okula uyum sürecini Okula uyum ve erken okuryazarlık sayfasında ayrıntılı göreceğiz.

Karıştırılan kaygı tabloları: çekirdek özellik
SorunÇekirdek özellikSınıfta görünüm
Ayrılık kaygısıBağlanılan kişiden ayrılmaktan korkmaKapıda ağlama, “annem gelecek mi?”
Toplumsal (sosyal) kaygıYabancıların ve akranların önünde olumsuz değerlendirilmekten korkmaGrup etkinliğinden kaçma, donakalma, ağlama
Seçici konuşmazlıkKonuşabildiği hâlde belirli ortamlarda konuşmamaEvde konuşkan, okulda hiç konuşmuyor
Özgül korku (fobi)Tek bir nesne ya da duruma yoğun korkuBahçede köpek görünce panik

Seçici konuşmazlıkta çocuk konuşmayı bilir ama okul gibi ortamlarda konuşamaz; sorun dil değil kaygıdır. Öğretmen çocuğu konuşmaya zorlamaz, ödül-ceza bağlamaz; başını sallaması, göstermesi, resim çizmesi gibi sözsüz katılımı kabul eder ve küçük grup içinde güven kurar.

Önce konuşma örüntüsüne, sonra korkunun neye yöneldiğine bak.Görsel: Sınav Defteri

Uyku sorunları

Okulda öğle uykusunda da görülebilen iki tablo sık karıştırılır. Kabus gecenin ikinci yarısında görülen korkutucu bir rüyadır; çocuk uyanır, rüyayı anlatır, teselli edilince sakinleşir. Gece korkusunda çocuk uykunun ilk saatlerinde çığlıkla doğrulur, gözleri açıktır ama uyanık değildir, teselliye yanıt vermez ve sabah hiçbir şey hatırlamaz. Gece korkusunda çocuğu uyandırmaya çalışmak yerine güvenliğini sağlamak yeter.

Akılda kalsın: Kabusu çocuk hatırlar, gece korkusunu hatırlamaz. Seçici konuşmazlıkta çocuk konuşmayı bilir, ama belirli ortamda konuşamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun davranışları paragrafla verilir, hangi ruh sağlığı sorununa işaret ettiği sorulur.

TuzakYabancılar ve akranlar önündeki yoğun kaygıyı ayrılık kaygısı sanmaktır; korkulan şey ayrılık değil, değerlendirilmekse tablo toplumsal kaygıdır. Evde konuşup okulda hiç konuşmuyorsa seçici konuşmazlıktır.

Sınavda işaretlesoru kökü bir tanı sisteminin adını anarsa da karar çekirdek özelliğe göre verilir.

?Soru çöz

Ocak ayında 60–72 ay grubunun öğretmeni, Nil'in durumunu rehber öğretmenle paylaşır. Nil okula başlayalı dört ay olmuştur. Sabahları annesinden ağlamadan ayrılır, kapıda el sallar. Sınıfta öğretmeniyle de arkadaşlarıyla da hiç konuşmaz; halkada sözü gelince başını sallar, istediğini parmağıyla gösterir, sanat merkezinde uzun uzun resim yapar; bahçede de arkadaşlarının yanında sessizce oynar. Annesi, Nil'in evde kardeşiyle durmadan konuştuğunu, akşamları şarkı söylediğini, bayramda kuzenleriyle de rahatça sohbet ettiğini anlatır. Aile daha önce dil ve işitme değerlendirmesi yaptırmış, bir sorun bulunmamıştır. Nil'in durumu aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

✓ D. Evde ve tanıdık kişilerle rahatça konuşan Nil'in okulda aylardır hiç konuşmaması, sözsüz katılımı ve dil-işitme sorununun bulunmaması seçici konuşmazlığın çekirdeğidir. A Nil annesinden ağlamadan ayrılıyor, ayrılık sıkıntısı yok; B dil gerilemesi evde de görülürdü; C özgül korku tek bir nesne ya da duruma yöneliktir.

⇄Bilgi eşleştirme sınıftan vakalar

GELİŞİM · DAVRANIŞ

Öfke nöbeti, saldırganlık, yalan ve kardeş kıskançlığı

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Çocuklarda öfke nöbeti, saldırganlık, yalan ve kardeş kıskançlığında öğretmen ne yapmalı?

Kısa cevap: Öfke nöbetleri en sık bir ile dört yaş arasında görülür; öğretmen güvenliği sağlar, sakin kalır, nöbetle istenen şeyi vermez ve çocuk sakinleşince duygusunu adlandırır. Saldırganlık çoğu zaman model alınarak öğrenilir. Okul öncesinde hayal ile gerçeği karıştırmaktan doğan “yalan” gelişime uygundur. Yeni kardeşle görülen kıskançlık, alt ıslatma ya da parmak emmeye dönüş gibi gerilemelerle kendini gösterebilir.

Bu konunun sonunda: öfke nöbetinde öğretmen adımlarını sıralayabilir, araçsal ve düşmanca saldırganlığı ayırt edebilir, hayal ürünü anlatımı yalandan ayırabilirsin.

Market oyununda kasa sırası gelmeyince Ece kendini yere atıp bağırıyor; sınıfın yarısı ona bakıyor.

Öfke nöbeti

Öfke nöbeti, isteği engellenen küçük çocuğun duygusunu sözle düzenleyemediği için bedenle boşaltmasıdır: ağlama, tekmeleme, kendini yere atma. En sık iki-üç yaş civarında görülür, dil geliştikçe azalır. Nöbet sırasında akıl yürütmek işe yaramaz; çocuk o an dinleyemez. Öğretmen çevredeki tehlikeli eşyaları uzaklaştırır, sakin bir sesle yakında durur, izleyen çocukları başka işe yönlendirir. Nöbetle istenen şey verilirse çocuk “bağırınca oluyor” diye öğrenir; davranış pekiştirilmiş olur. Sakinleşince duygu adlandırılır: “Sıra sana gelmeyince çok kızdın.” Öfkeyi göstermenin başka yolları birlikte konuşulur. Dört-beş yaşından sonra da sık, uzun ve yaralayıcı nöbetler sürüyorsa dikkat ister.

Saldırganlık

İki tür saldırganlık vardır: bir oyuncağı almak için iten çocukta saldırganlık bir araçtır (araçsal saldırganlık), birini incitmek için vuran çocukta ise amaçtır (düşmanca saldırganlık). Yaş büyüdükçe araçsal saldırganlık azalır. Çocuk vurmayı çoğu zaman gördüğü yetişkinden ve ekrandan öğrenir; vuran çocuğa vurarak karşılık vermek de bir modeldir. Öğretmen zarar göreni önce korur, kuralı kısa söyler, sorunu sözle çözmeyi gösterir.

Yalan ve kıskançlık

Dört yaşında bir çocuğun “Dün evimize ejderha geldi” demesi yalan değildir: hayal ile gerçeği ayırmak bu yaşta tamamlanmamıştır. Cezadan kaçmak için söylenen yalan ise beş-altı yaşında belirginleşir; öğretmen suçu itiraf ettirmek için sorguya çekmez, doğruyu söyleyen çocuğu takdir eder. Kıskançlık kardeşe vurmanın yanında gerilemeyle de görülebilir: yeniden alt ıslatma, parmak emme, bebek gibi konuşma. Çocuğu kardeşiyle karşılaştırmamak, ona özel zaman ayırmak ve aileyle aynı tutumu sürdürmek gerekir.

Akılda kalsın: Öfke nöbetinde sıra: güvenlik → sakin bekleme → sakinleşince duyguyu adlandırma. Nöbetle kazanılan şey bir sonraki nöbetin ödülüdür.
Sınavda

Nasıl sorulurBir öğretmen davranışı verilir, göz ardı ettiği ilke ya da en uygun tutum sorulur.

TuzakNöbeti susturmak için istenen oyuncağı vermeyi “çocuğu rahatlatmak” diye okumaktır; bu davranışı pekiştirir. Hayal ürünü anlatımı yalan sayıp cezalandırmak da yaşa uygun olmayan bir tepkidir.

?Soru çöz

Serbest oyun zamanında üç yaşındaki Can, istediği arabayı alamayınca kendini yere atıp bağırmaya başlar. Öğretmen sınıf çok gürültülü olmasın diye arabayı başka bir çocuktan alıp Can'a verir; Can hemen susar. Ertesi gün Can başka bir oyuncak için aynı davranışı tekrarlar. Bu öğretmenin göz ardı ettiği ilke aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Arabayı vermek bağırmayı ödüllendirdi; Can ertesi gün aynı yolu denedi, yani davranış pekiştirildi. B güvenlikle ilgili bir sorun vakada yok; C sonraki adımdır ama vakadaki asıl hata ödüldür; D Can kimseye zarar vermedi, konu saldırganlık değil öfke nöbeti.

↕Sıralama öfke nöbetinde öğretmen

  1. Çocuk sakinleşince “Sıra gelmeyince çok kızdın” der
  2. Yakındaki sandalyeyi ve blokları kenara çeker
  3. Kızınca ne yapabileceğini birlikte konuşurlar
  4. Oyuncağı vermeden, sakin sesle yanında bekler
GELİŞİM · ALIŞKANLIK VE KONUŞMA

Parmak emme, tırnak yeme, alt ıslatma ve kekemelik

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Parmak emme, tırnak yeme, alt ıslatma ve kekemelik okul öncesinde normal mi? Öğretmen ne yapmalı?

Kısa cevap: Parmak emme küçük yaşta kendini yatıştırma yoludur; zorla ya da cezayla bıraktırılmaz. Tırnak yeme çoğu zaman gerginlikle artar. Gece kuru kalma çoğu çocukta beş yaş civarında tamamlanır; daha sonra süren ıslatma ya da bir süre kuru kaldıktan sonra yeniden başlayan ıslatma dikkat ister. İki-beş yaş arasındaki takılmalar çoğunlukla gelişimsel akıcısızlıktır; öğretmen sözünü kesmeden, sabırla dinler.

Bu konunun sonunda: birincil ve ikincil alt ıslatmayı vakada ayırt edebilir, gelişimsel akıcısızlıkta uygun öğretmen tutumunu seçebilir, ortak kuralı söyleyebilirsin.

Öğle yemeğinden sonra Ali'nin pantolonu ıslak; öğretmen sessizce yedek giysiyi alıp onu lavaboya götürüyor.

Parmak emme ve tırnak yeme

Parmak emme çoğu çocukta okul öncesi yıllarda kendiliğinden azalır. Kalıcı dişler çıkmaya başlamadan bırakılması diş yapısı için önemlidir. Acı sürmek, ellere eldiven geçirmek, alay etmek davranışı gerginlikle birlikte artırır. Öğretmen elleri meşgul eden etkinlikler sunar, fark ettirmeden yönlendirir. Tırnak yeme kaygıyla sıkça birlikte görülür; çocuğu uyarmak yerine gerginliğin kaynağına bakılır.

Alt ıslatma ve dışkı kaçırma

Beş yaşından sonra süren istemsiz idrar kaçırmaya alt ıslatma (enürezis), dört yaşından sonra uygunsuz yerlere dışkı kaçırmaya dışkı kaçırma (enkoprezis) denir. Çocuk hiç kuru kalmamışsa birincil, en az birkaç ay kuru kaldıktan sonra yeniden başlamışsa ikincil alt ıslatmadan söz edilir. İkincil tabloda yeni kardeş, taşınma, ayrılık gibi bir stres sık görülür; ayrıca idrar yolu enfeksiyonu gibi bedensel bir neden olabileceği için çocuğun bir hekime görülmesi gerekir. Öğretmen utandırmaz, cezalandırmaz, yedek giysiyi hazır tutar, tuvalete gitmeyi hatırlatır ve aileyle konuşur.

Kekemelik

İki-beş yaş arasında dil hızla gelişirken ses ve hece tekrarı, takılma sık görülür: gelişimsel akıcısızlık. Yetişkinin tepkisi kalıcılığı etkiler. Öğretmen çocuğun sözünü kesmez, cümlesini tamamlamaz, “yavaş konuş, nefes al” demez; göz temasıyla sabırla dinler, kendisi yavaş ve rahat konuşur, alaya izin vermez. Takılmada yüz ve boyun kaslarında gerginlik, göz kırpma, konuşmaktan kaçınma ve aylarca sürme varsa aile bir dil ve konuşma uzmanına yönlendirilir.

Akılda kalsın: Bu dört davranışta ortak kural: utandırma, cezalandırma, dikkati üstüne çekme yok. İkincil alt ıslatmada iki şeye bak: yaşamdaki değişiklik ve bedensel neden.
Sınavda

Nasıl sorulurKekeleyen ya da altını ıslatan bir çocuk için öğretmen davranışları öncül olarak verilir, uygun olanlar seçtirilir.

Tuzak“yavaş konuş” ya da “derin nefes al” öğüdünü yardım sanmaktır; bu, çocuğun dikkatini takılmaya çeker. Bir süre kuru kaldıktan sonra yeniden başlayan ıslatmayı birincil saymak da sık yanılgıdır.

?Soru çöz

Dört yaşındaki Arda konuşurken sözcüklerin ilk hecesini tekrarlıyor. Öğretmeni şunları yapıyor:
I. Arda konuşurken göz temasını sürdürüp sözünü bitirmesini bekliyor.
II. Arda takılınca cümlesini onun yerine tamamlıyor.
III. Kendisi Arda'yla yavaş ve rahat bir tempoda konuşuyor.
IV. Takıldığında “Dur, derin bir nefes al, yavaş söyle” diyor.
Öğretmenin davranışlarından hangileri uygundur?

✓ C. Sabırla bekleyip göz temasını sürdürmek (I) ve rahat bir konuşma modeli olmak (III) gelişimsel akıcısızlıkta önerilen tutumdur. A ve B cümleyi tamamlamayı (II) içerir, bu konuşma hakkını elinden alır; D ve B'deki IV, nefes ve hız öğüdüyle dikkati takılmaya çeker.

✎Boşluk doldurma boşaltım sorunları

Altı yaşındaki Zeynep yeni kardeşi doğduktan sonra, bir yıl kuru kaldığı hâlde geceleri yeniden altını ıslatmaya başlamıştır. Bu durum alt ıslatmadır. İstemsiz idrar kaçırmanın tıptaki adı , uygunsuz yerlere dışkı kaçırmanınki 'tir.

ikincil · enürezis · enkoprezis · birincil · gerileme
KAVRAM · ERKEN FARK ETME

Dikkat isteyen işaretler: DEHB, otizm spektrumu ve öğretmenin yönlendirme yolu

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Okul öncesinde DEHB ve otizm spektrumunun erken belirtileri nelerdir? Öğretmen çocuğu nereye yönlendirir?

Kısa cevap: Okul öncesi çocuk hareketlidir; yaşıtlarından belirgin farklı, birden çok ortamda süren dikkat dağınıklığı, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik DEHB açısından dikkat ister. Göz temasının azlığı, adına tepki vermeme, işaret ederek ilgisini paylaşmama, sembolik oyunun yokluğu ve tekrarlayıcı davranışlar otizm spektrumunun erken işaretleridir. Öğretmen tanı koymaz: gözlem kaydı tutar, aileyle görüşür, rehberlik servisine ve aile aracılığıyla RAM'a yönlendirir.

Bu konunun sonunda: yaşa uygun hareketliliği DEHB işaretinden ayırabilir, otizm spektrumunun erken işaretlerini tanıyabilir, yönlendirme adımlarını sıralayabilirsin.

Halka zamanında herkes şarkıya katılırken Emir pencerenin kenarında bir oyuncak arabanın tekerini döndürüp duruyor. Öğretmen adını iki kez söylüyor; Emir başını çevirmiyor.

Erken çocukluk, gelişim farklılıklarının en kolay desteklendiği dönemdir; bu yüzden erken fark etmek önemlidir. Ama aynı yaşta çocuklar arasında büyük farklar olağandır. Öğretmenin görevi etiket koymak değil, ne gördüğünü yargısız ve somut biçimde kaydetmektir: “Saldırgan” değil, “Bugün oyun sırasında üç kez arkadaşını itti.”

DEHB: hareketli çocuk her zaman DEHB değildir

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun üç belirti kümesi vardır: dikkat eksikliği (etkinliği yarıda bırakma, dinlemiyor görünme), aşırı hareketlilik (yerinde duramama) ve dürtüsellik (sırasını bekleyememe, söz kesme). Dört yaşında halkada beş dakika oturamamak çoğu zaman yaşa uygundur. Dikkat isteyen, davranışın yaşıtlarından belirgin biçimde yoğun olması, hem evde hem okulda sürmesi ve öğrenmeyi, arkadaşlığı bozmasıdır. Kesin değerlendirme çocuk psikiyatrisinde yapılır; öğretmen ilaç önermez, ilaç konuşmaz.

Otizm spektrumu: erken işaretler

Otizm spektrumunda sosyal iletişim ve etkileşimde güçlük ile sınırlı, tekrarlayıcı davranışlar birlikte görülür. Okul öncesinde öğretmenin fark edebileceği işaretler şunlardır: göz temasının az olması, adı söylenince bakmama, bir şeyi parmakla gösterip yetişkinin de bakmasını istememe (ortak dikkat eksikliği), evcilik gibi sembolik oyunu kurmama, nesneleri dizme ya da döndürme, el çırpma gibi tekrarlayıcı hareketler, rutin değişince aşırı tepki, seslere ve dokunmaya aşırı duyarlılık, daha önce kullandığı sözcükleri kaybetme.

Gözlemden uzmana: her adımda aile yanındadır.Görsel: Sınav Defteri

Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) çocuğun özel eğitim gereksinimini belirlemek için eğitsel değerlendirme ve tanılama yapar; tıbbi tanı ise hastanede konur. Okulda rehber öğretmen yoksa RAM'ın rehberlik hizmetlerinden destek istenir. Değerlendirme süresince öğretmen beklemez: görsel günlük akış, kısa ve tek adımlı yönergeler, sakin bir köşe gibi sınıf içi düzenlemelerle çocuğu destekler.

Akılda kalsın: Yol: gözlem → aile → rehberlik servisi → RAM. Öğretmen “ne gördüğünü” yazar, “ne olduğunu” söylemez.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun davranışları verilir; erken işaret olan ya da olmayan seçenek sorulur ya da öğretmenin ilk adımı sorulur.

TuzakYaşa uygun hareketliliği DEHB belirtisi saymak ve öğretmenin aileye “Çocuğunuz otizmli” demesini doğru bulmaktır. İlk adım her zaman sistemli gözlemdir.

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi okul öncesi dönemde otizm spektrumunun erken işaretlerinden biri değildir?

✓ A. Dört yaşında halkada uzun süre oturamamak çoğu çocukta yaşa uygundur ve otizm spektrumuna özgü değildir. B adına tepki vermeme sosyal iletişim işaretidir; C işaret ederek ilgiyi paylaşmamak ortak dikkat eksikliğidir; D nesneleri dizmek tekrarlayıcı davranıştır.

↕Sıralama Emir için yol

  1. Öğretmen kayıtları aileyle paylaşır, evdeki durumu sorar
  2. Aile, eğitsel değerlendirme için RAM'a başvurur
  3. Öğretmen iki hafta boyunca davranışları tarih ve saatle kaydeder
  4. Rehber öğretmenle gözlemler birlikte değerlendirilir
KAVRAM · İHMAL VE İSTİSMAR

İhmal ve istismar: türleri, belirtileri ve çocuk anlattığında öğretmenin tutumu

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Çocuk ihmali ve istismarının türleri ve belirtileri nelerdir? Çocuk anlatırsa öğretmen ne yapmalı?

Kısa cevap: İstismar çocuğa bir yetişkinin ya da büyük çocuğun zarar veren eylemidir: fiziksel, duygusal ve cinsel istismar. İhmal ise çocuğun beslenme, bakım, sağlık, eğitim ve sevgi gereksinimlerinin karşılanmamasıdır. Açıklanamayan yaralar, yaşına uymayan cinsel bilgi, sürekli açlık ve bakımsızlık uyarıcı işaretlerdir. Çocuk anlatırsa öğretmen sakin dinler, yönlendirici soru sormaz, sözlerini olduğu gibi kaydeder ve okul yönetimine bildirir.

Bu konunun sonunda: istismar ve ihmal türlerini işaretlerinden ayırt edebilir, çocuk anlattığında yapılacakları ve yapılmayacakları söyleyebilirsin.

Pazartesi sabahı Yusuf'un üst kolunun iç yüzünde parmak biçiminde morluklar var. Sorulunca “Düştüm” diyor ve gözlerini kaçırıyor.

Türler

Fiziksel istismar vurma, sarsma, yakma gibi bedene zarar veren eylemlerdir. Duygusal istismar sürekli aşağılama, tehdit, korkutma, reddetme, kardeşle kıyaslayarak küçük düşürmedir. Cinsel istismar çocuğun bir yetişkinin ya da kendisinden belirgin biçimde büyük birinin cinsel isteklerine alet edilmesidir. İhmal bir eylem değil eksikliktir: fiziksel ihmal (yetersiz beslenme, mevsime uymayan giysi, bakımsızlık, gözetimsiz bırakma), duygusal ihmal (sevgi ve ilgiden yoksun bırakma), sağlık ihmali (tedavinin yaptırılmaması), eğitim ihmali.

Uyarıcı işaretler (tek başına kanıt değildir, bir arada ve tekrarlıyorsa dikkat ister)
TürBedendeDavranışta
Fiziksel istismarFarklı iyileşme evrelerinde morluk; üst kol iç yüzü, sırt, kalça gibi korunaklı yerlerde iz; açıklamayla uyuşmayan yaraYetişkin elini kaldırınca irkilme, eve gitmek istememe
Duygusal istismarÇoğu zaman iz yokAşırı uyum ya da saldırganlık, kendini değersiz görme, gerileme
Cinsel istismarOturma, yürüme güçlüğü; genital bölgede ağrıYaşına uymayan cinsel bilgi ya da oyun, ani korkular, uyku sorunları
İhmalSürekli açlık, kirlilik, mevsime uymayan giysi, tedavisiz sağlık sorunuSık devamsızlık, yiyecek saklama, ilgi arama

Çocuk anlattığında

Çocuk anlatmaya başlarsa öğretmen sakin kalır, şaşkınlık ya da öfke göstermez, “Bana anlattığın için teşekkür ederim, bu senin suçun değil” der. Soru yağmuruna tutmaz, “Seni babam mı dövdü?” gibi cevabı içinde taşıyan yönlendirici soru sormaz; çünkü sonraki adli görüşmeyi bozar. Çocuğun sözlerini aynen, tarih ve saatle yazar. Çocuğun bedenini incelemez, fotoğraf çekmez, şüphelendiği kişiyle yüzleşmez. “Kimseye söylemem” diye söz vermez; çocuğu korumak için başkalarına haber vermesi gerekecektir. Durumu hemen okul yönetimine bildirir. Bildirim bir yasal yükümlülüktür; bunun dayanağını Çocuk hakları sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Çocuk anlatırsa: dinle, inan, yaz, bildir. Sorgulama, inceleme ve yüzleştirme öğretmenin işi değildir.
Sınavda

Nasıl sorulurBelirtilerden istismar ya da ihmal türü ya da çocuk anlattığında öğretmenin yanlış davranışı sorulur.

Tuzak“kimseye söylemeyeceğim” sözünü güven kurmak sanmaktır; öğretmen bu sözü tutamaz. Mevsime uymayan giysi ve sürekli açlık istismar değil fiziksel ihmaldir.

⇄Bilgi eşleştirme işaret ve tür

?Soru çöz

Beş yaşındaki Yusuf, resim yaparken öğretmenine evde canının yandığını söylemeye başlar. Öğretmenin aşağıdaki davranışlarından hangisi uygun değildir?

✓ D. Öğretmen çocuğu korumak için bildirmek zorundadır; tutamayacağı söz güveni sonradan yıkar. A önerilen tutumdur; B sözleri aynen kaydetmek gerekir; C bildirim yasal ve mesleki yükümlülüktür.
GELİŞİM · YAS VE TRAVMA

Travma ve yas: okul öncesi çocuk ölümü nasıl anlar?

Okul Öncesi ÖABT · Çocuk sağlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPiaget'ye göre işlem öncesi dönemin özellikleri nelerdir? Benmerkezcilik, animizm, merkeziyetçilik ve korunum nedir?Bağlantılı konudan (Fiziksel ve bilişsel gelişim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İşlem öncesi dönemde (yaklaşık 2–7 yaş) çocuk sembol kullanır: konuşur, resim yapar, sopayı ata çevirir. Düşüncesi henüz mantıksal işlemlere dayanmaz: benmerkezcidir, cansıza can verir (animizm), doğayı insan yapısı sanır (yapaycılık), tek boyuta odaklanır (merkeziyetçilik), işlemi tersine çeviremez ve korunumu kazanmamıştır.

İşlem öncesi dönem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Okul öncesi çocuk ölümü nasıl anlar? Yas ve travma yaşayan çocuğa öğretmen nasıl destek olur?

Kısa cevap: Okul öncesi çocuk ölümü çoğu zaman geri dönebilen, herkesin başına gelmeyen bir ayrılık gibi düşünür; geri dönüşsüzlük, evrensellik ve işlevsizlik kavramları yaklaşık beş ile yedi yaş arasında oturur. Öğretmen ölümü “uyudu”, “uzun yolculuğa çıktı” gibi örtmecelerle değil, yaşa uygun, kısa ve doğru sözlerle anlatır; günlük düzeni sürdürür, çocuğun oyun ve resimle duygusunu göstermesine alan açar.

Bu konunun sonunda: ölüm kavramının dört bileşenini sayabilir, çocuğun sözünden eksik bileşeni bulabilir, örtmece yerine doğru sözü seçebilirsin.

Defne'nin dedesi geçen hafta öldü. Bugün kum havuzunda bir kutu gömüyor ve arkadaşına söylüyor: “Dedem de böyle toprağın altında, yazın çıkacak.”

Ölüm kavramının dört bileşeni

Çocuğun ölümü tam anlaması dört bileşenin oturmasıyla olur: geri dönüşsüzlük (ölen geri gelmez), evrensellik (bütün canlılar bir gün ölür, ben de), işlevsizlik (ölen yemez, nefes almaz, üşümez) ve nedensellik (ölümün bedensel nedenleri vardır). Fiziksel ve bilişsel gelişim sayfasında gördüğümüz büyüsel düşünce ve benmerkezcilik burada da işler: çocuk “Ben ona kızdığım için öldü” diyerek kendini suçlayabilir. Bu yüzden öğretmen ölümün çocuğun düşüncesi ya da davranışı yüzünden olmadığını açıkça söyler.

Sınıfta yas ve travma

“Dede uyudu” denen çocuk uyumaktan korkabilir; “uzun bir yolculuğa çıktı” denen çocuk dönüşünü bekler. Bu nedenle sade ve doğru bir dil kullanılır: “Dedenin bedeni çalışmayı durdurdu, artık nefes almıyor, geri gelmeyecek.” Aynı soruyu tekrar tekrar sorması olağandır; her seferinde sabırla, aynı kısa cevap verilir. Gerileme, öfke, uyku sorunları, sessizleşme yasla birlikte görülebilir. Deprem, kaza, şiddet gibi bir travmadan sonra çocuk yaşadığını oyunda tekrar tekrar canlandırabilir; bu duyguyu işleme yoludur, yasaklanmaz. Günlük akışın aynı sürmesi çocuğa güven verir. Tepkiler haftalar sonra azalmıyor, oyunu ve uykuyu bozuyorsa aile rehberlik servisine ve uzmana yönlendirilir. Aileyle iş birliğini Anne-baba eğitimi ve aile katılımı sayfasında göreceğiz.

Örtmece mi, doğru söz mü?
SöylenenÇocuğun anladığıYerine
“Uyudu.”Uyuyan uyanır; ben de uyursam ölebilirim“Bedeni çalışmayı durdurdu.”
“Yolculuğa çıktı.”Dönecek; neden veda etmedi?“Öldü, geri gelmeyecek.”
“Çok hastaydı.”Ben hastalanınca ölebilirim“Çok, çok ağır bir hastalığı vardı.”
Akılda kalsın: Ölüm kavramı dört sözcük: dönmez, herkes, çalışmaz, nedeni var. Okul öncesi çocuk en çok ilkinde zorlanır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çocuğun ölümle ilgili sözü verilir, hangi bileşeni henüz kazanmadığı sorulur; ya da öğretmenin yas desteğindeki uygun davranışı sorulur.

TuzakÖrtmeceyi “çocuğu korumak” sanmaktır. “Dedem yazın çıkacak” diyen çocuk geri dönüşsüzlüğü, “Annem ölmez” diyen evrenselliği kazanmamıştır.

Hepsi bir arada: çocuk ruh sağlığı
KonuÖzüSınavın ipucu
Ruh sağlığıRisk ve koruyucu etkenler; yaş, sıklık, süre, işlevAşırı korumacılık koruyucu değil
Korku ve kaygıAyrılık kaygısı, seçici konuşmazlık; kabus, gece korkusuEvde konuşup okulda susan seçici konuşmazlık
Öfke ve davranışÖfke nöbeti, iki tür saldırganlık, hayal ürünü “yalan”Nöbetle isteneni vermek pekiştirir
AlışkanlıklarParmak emme, alt ıslatma, gelişimsel akıcısızlıkKuru dönemden sonra ıslatma ikincildir
Erken işaretlerDEHB, otizm spektrumu; gözlem, aile, rehberlik, RAMİlk adım sistemli gözlemdir
İhmal ve istismarİstismar eylem, ihmal eksiklik; dinle, inan, yaz, bildir“Kimseye söylemem” denmez
Yas ve travmaDört bileşen; örtmece yok“Yazın çıkacak” diyen geri dönüşsüzlükte
  • □ Risk ve koruyucu etkenleri ayırt edebiliyorum.
  • □ Seçici konuşmazlığı ayrılık ve toplumsal kaygıdan ayırt edebiliyorum.
  • □ Öfke nöbetinde öğretmenin adımlarını sıralayabiliyorum.
  • □ Birincil ve ikincil alt ıslatmayı ayırt edebiliyorum.
  • □ Otizm spektrumunun erken işaretlerini yaşa uygun davranıştan ayırt edebiliyorum.
  • □ İstismar ve ihmal türlerini işaretlerinden ayırt edebiliyorum.
  • □ Ölüm kavramının eksik bileşenini çocuğun sözünden bulabiliyorum.

?Soru çöz

Kedisi ölen dört yaşındaki Kuzey, öğretmenine “Pamuk'u bahçeye gömdük ama orada üşüyor, ona battaniye götürelim” der. Kuzey'in bu sözü ölüm kavramının hangi bileşenini henüz kazanmadığını gösterir?

✓ B. Ölen bir canlının üşüyebileceğini düşünmek, ölümle bedenin bütün işlevlerinin durduğunu henüz kavramadığını gösterir. A evrensellik herkesin öleceğini bilmektir, sözde bu yok; C nedensellik ölümün nedenine ilişkindir; D benmerkezcilik bir düşünce özelliğidir, ölüm kavramının bileşeni değil.

⇄Bilgi eşleştirme çocuk sözü ve eksik bileşen

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Osmanlı döneminde okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sıbyan mektepleri oyun ve gelişim anlayışına dayanan kurumlardır.
II. Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati ana mekteplerini ilköğretim kapsamında ele almıştır.
III. 1915'te ana mekteplerine yönelik bir nizamname çıkarılmıştır.

✓ C. 1913 kanunu ana mekteplerini ilköğretim kapsamına aldı (II), 1915'te Ana Mektepleri Nizamnamesi çıktı (III). A ve B I'i içerir, oysa sıbyan mektebi ezber ve dinî içeriğe dayanır, oyun-gelişim anlayışı ana mekteplerle gelir; D aynı nedenle yanlıştır.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Osmanlı: sıbyan mektebi, ana mektepleri

?Soru 2

Bir eğitimcinin özellikleri:
• Çocuğu bir fidana, öğretmeni bahçıvana benzetmiştir.
• Biçimi değişmeyen küre, küp ve silindirlerin yanında çocuğun biçim verdiği kâğıt, kil gibi malzemeleri kullanmıştır.
• Anne-çocuk şarkılarını ve parmak oyunlarını programına almıştır.
Bu eğitimci aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Bahçıvan benzetmesi Kindergarten adının anlamıdır; biçimi değişmeyen nesneler armağanlar, biçim verilen malzeme uğraşlardır. A Owen fabrika çocukları için okul açtı ama bu materyali geliştirmedi; C Montessori materyali hata denetimi taşır, şarkılı grup oyunu onun imzası değildir; D McMillan'ın vurgusu açık hava, sağlık ve beslenmedir.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Owen, Froebel, McMillan, Montessori, Dewey

?Soru 3

Ekim ayındaki veli toplantısında, 36–48 ay grubundaki Duru'nun annesi endişelidir. Kızının merdiveni hâlâ her basamakta iki ayağını birleştirerek çıktığını, sınıftaki çocukların çoğunun ise ayak değiştirerek çıkabildiğini söyler; komşusunun aynı yaştaki oğlunun bunu çoktan yaptığını da ekler. Öğretmen gelişim gözlem formunu açar: Duru koşma, iki ayakla sıçrama ve üç tekerlekli bisiklete binme becerilerini akranlarıyla aynı sırayla kazanmıştır ve bunlar yaşına uygundur. “Duru bu basamağa da gelecek, büyük olasılıkla birkaç ay içinde. Çocuklar aynı yoldan geçer ama herkes kendi hızında yürür.” der ve bahçedeki tırmanma oyunlarını önerir. Öğretmenin açıklaması en çok hangi gelişim ilkesine dayanır?

✓ B. “Aynı sırayla kazanmış”, “herkes kendi hızında” sözleri ve akranla zaman karşılaştırması bireysel farklılığı gösterir: sıra aynı, zamanlama farklı. A bacakla ilgili bir beceri olduğu için akla gelir ama denetimin yönünü anlatır, akranla zaman farkını açıklamaz; C başka bir alanın merdiveni etkilediğine dair ipucu yok; D bütün bedenle tepkiden özel tepkiye geçiştir.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · Gelişim ilkeleri

?Soru 4

Bir dil kuramının görüşleri:
• Bütün dillerin altında ortak dilbilgisi ilkeleri vardır.
• Çocuk, duyduğu sınırlı konuşmadan dilin kurallarını kendisi çıkarır.
• Çocukların hiç duymadıkları cümleleri kurabilmesi bu yeteneğin kanıtıdır.
Bu görüşler aşağıdaki kuramcılardan hangisine aittir?

✓ C. Evrensel dilbilgisi ilkeleri ve kuralı çocuğun kendisinin çıkarması doğuştancı kuramın, yani Chomsky'nin görüşüdür. A Skinner dili taklit ve pekiştirmeyle açıklar, duyulmayan cümleyi açıklayamaz; B Piaget dili düşüncenin ardından gelen bir ürün sayar; D Bruner yetişkinin destek sistemini öne çıkarır.Kaynak: Dil ve sosyal-duygusal gelişim · Dil gelişimi kuramları

?Soru 5

Kasım ayında 60–72 ay grubunun öğretmeni Nur Hanım bir hafta boyunca kendi uygulamalarını not eder.
I. Pazartesi Ece “Yapraklar neden sararıyor?” diye sorar. Nur Hanım soruyu geçiştirmez; bahçeden yaprak toplayıp çocuklarla büyüteçle inceler, tahminlerini panoya yazar.
II. Çarşamba serbest oyunda Defne bloklardan bir market kurup arkadaşlarına satıcı ve müşteri rollerini dağıtır. Nur Hanım oyunu bölmez, kuralları çocukların koymasına izin verir; toparlanma zamanı gelince “Market kapanıyor.” diyerek oyunu sonlandırır.
III. Cuma çocuklar ertesi haftanın etkinliği için öneri getirir. Nur Hanım “Tartışırsak zaman kaybederiz, ne yapacağımızı ben seçtim.” der ve hazırladığı boyama sayfalarını dağıtır.
Erikson'a göre Nur Hanım'ın bu uygulamalarından hangileri girişimcilik duygusunun gelişimini destekler?

✓ C. Ece'nin sorusunu birlikte araştırmak (I) ve Defne'nin kurduğu oyunu bölmeden kurallarını çocuklara bırakmak (II) çocuğun başlattığı işi destekler; bu girişimciliği besler. A ve B eksiktir, iki uygulama da girişimi destekler; D III'ü içerir, oysa önerileri zaman kaybı sayıp etkinliği tek başına seçmek girişimi bastırır, suçluluk duygusuna yol açar.Kaynak: Dil ve sosyal-duygusal gelişim · Erikson'un ilk üç evresi

?Soru 6

Beş yaşındaki Ali, büyüyünce baba olacağını, anne olamayacağını söylemektedir. Ancak öğretmen kukla oyununda ona uzun saçlı bir peruk takınca “Şimdi kız oldum!” diye sevinmektedir. Ali'nin cinsiyet anlayışı hangi basamaktadır?

✓ D. Ali cinsiyetinin zamanla değişmeyeceğini biliyor (durağanlık) ama görünüş değişince değişeceğini sanıyor; sabitlik henüz yok. A Ali erkek olduğunu biliyor, kimlik var; B peruğu takınca kız olduğunu sanması sabitliğin olmadığını gösterir; C vakada bir role ya da etkinliğe dair kalıp yargı yok.Kaynak: Dil ve sosyal-duygusal gelişim · Benlik, toplumsal cinsiyet, akranlar, oyun

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nda sayılan okul öncesi eğitimin amaçlarından biri değildir?

✓ C. Kanun ilköğretime hazırlığı amaç sayar ama okuma-yazma öğretimini saymaz; hazırlık dil, dikkat, öz bakım ve sosyal becerilerle yapılır. A Türkçe amacı Kanun'da açıkça vardır; B fırsat eşitliğini anlatan ortak yetişme ortamı amacıdır; D hazırlık amacının kendisidir, C ile karıştırılan budur.Kaynak: Erken çocukluk eğitimine giriş · Tanım, yaş aralığı, amaçlar

?Soru 8

Üç yaşındaki Selin, sınıfa gelen bütün dört tekerlekli araçlara “otobüs” demektedir. Öğretmen onu düzeltmeden “Bu bir kamyon, bak arkasında yük var.” diye karşılık verir. Selin'in dil kullanımı hangi kavramla açıklanır?

✓ A. Selin “otobüs” sözcüğünün anlamını fazla geniş kullanıp bütün araçlara uyguluyor; bu aşırı genellemedir. B aşırı sınırlamada anlam daraltılır; C aşırı kurallaştırma ek kuralının istisnaya uygulanmasıdır; D telgraf konuşması eksiz iki sözcüklü cümledir.Kaynak: Dil ve sosyal-duygusal gelişim · Dil gelişiminin aşamaları

?Soru 9

Gelişimle ilgili bir kavramın özellikleri:
• Kalıtımla belirlenmiş bir zaman çizelgesine göre gerçekleşir.
• Organların ve sinir sisteminin bir işlevi yerine getirmeye hazır hâle gelmesidir.
• Erken başlatılan alıştırmalarla belirgin biçimde hızlandırılamaz.
Bu özellikler aşağıdaki kavramlardan hangisine aittir?

✓ D. Kalıtımın takvimine bağlı olması, işleve hazır olmayı anlatması ve alıştırmayla hızlanmaması olgunlaşmanın üç özelliğidir. A büyüme boy-kilo gibi nicel artıştır, işleve hazırlığı anlatmaz; B öğrenme yaşantıyla olur, alıştırmayla hızlanır; C kritik dönem bir yaşantının zorunlu olduğu zaman aralığıdır.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · Büyüme, olgunlaşma, beyin

?Soru 10

Bir okul öncesi öğretmeni beş yaşındaki çocuklarda şunları gözlemiştir:
I. Eşit miktardaki iki hamurdan biri yassılaştırılınca “Bu daha çok.” diyorlar.
II. Evcilik merkezinde bir bloğu telefon yapıp konuşuyorlar.
III. Bir oyuncağın gerçek boyunu, kendi boyları ve aradaki farkı kullanarak hesaplıyorlar.
Bu gözlemlerden hangileri Piaget'nin işlem öncesi dönem özellikleriyle tutarlıdır?

✓ B. Biçim değişince miktarı farklı sanmak korunum yokluğunu (I), bloğu telefon yapmak sembolik işlevi (II) gösterir. A eksiktir, sembolik oyun da bu döneme aittir; C ve D III'ü içerir, oysa ölçüleri ilişkilendirip mantıksal işlem yapmak somut işlemler dönemine özgüdür.Kaynak: Fiziksel ve bilişsel gelişim · İşlem öncesi dönem
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Okul Öncesi ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →