Erken çocukluk eğitimine giriş: önemi, öncüleri ve Türkiye’deki gelişimi

Erken çocukluk eğitiminin neden önemli olduğunu, alanın öncü düşünürlerini, Türkiye’de okul öncesi eğitimin tarihini ve bugünkü yapısını öğren.

7 durakÖABT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ERKEN ÇOCUKLUK

Erken çocukluk eğitimi nedir? Yaş aralığı ve okul öncesi eğitimin amaçları

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Erken çocukluk eğitimi nedir, hangi yaşları kapsar? Okul öncesi eğitimin amaçları nelerdir?

Kısa cevap: Erken çocukluk eğitimi, doğumdan ilkokula kadar çocuğun bütün gelişim alanlarını bakım ve eğitimi birlikte sunarak destekler; uluslararası kaynaklar dönemi 0–8 yaş sayar. Türkiye'de okul öncesi eğitim, zorunlu ilköğretim çağına gelmemiş çocukları kapsar ve isteğe bağlıdır. Maarif Modeli okul öncesi programı 36–72 aylık çocuklar için hazırlanmıştır.

Bu konunun sonunda: erken çocukluk ile okul öncesi eğitimi kapsamıyla ayırt edebilir, 1739 sayılı Kanun'daki dört amacı sayabilir, "isteğe bağlı" niteliğini öncüllerde tanıyabilirsin.

Eylülün ilk sabahı ana sınıfının kapısında bir baba soruyor: “Burada ders mi yapılacak, oyun mu oynanacak?” Öğretmenin cevabı kısa: “İkisi aynı şey.”

İki ad, iki kapsam

Erken çocukluk bir dönemin adıdır: beynin, dilin ve kişiliğin temelinin atıldığı ilk yıllar. Okul öncesi eğitim ise bu dönemin ilkokuldan önceki bölümünde, bir kurumda verilen eğitimdir. Türk kaynaklarında dönem çoğunlukla 0–6 yaş (0–72 ay) diye geçer; programın öğrenme çıktıları 36–48, 48–60, 60–72 ay gruplarına göre yazılmıştır.

Bu yaşta bakım ile eğitim ayrılmaz: çocuğa el yıkamayı, sırasını beklemeyi, ayakkabısını giymeyi öğretmek de eğitimdir. Bu yüzden okul öncesi eğitim bir gelişim alanını değil, çocuğu bütün olarak (beden, zihin, dil, duygu, sosyal ilişki) ele alır.

Yasada okul öncesi

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu okul öncesi eğitimi örgün eğitimin ilk basamağı sayar ve isteğe bağlı olduğunu söyler. Kanunun saydığı amaçlar dört başlıkta toplanır: çocuğun beden, zihin ve duygu gelişimini desteklemek ve iyi alışkanlıklar kazandırmak; onu ilköğretime hazırlamak; şartları elverişsiz çevre ve ailelerden gelen çocuklara ortak bir yetişme ortamı sunmak; Türkçeyi doğru ve güzel konuşmasını sağlamak. Üçüncü amaç, erken eğitimin fırsat eşitliği işlevini doğrudan yasaya yazar.

Erken çocukluk ile okul öncesi eğitim
Erken çocukluk eğitimiOkul öncesi eğitim
Ne anlatır?Bir gelişim dönemine yönelik eğitimin tamamıİlkokuldan önce kurumda verilen eğitim
YaşUluslararası kaynaklarda 0–8Zorunlu ilköğretim çağından önce; program 36–72 ay
Nerede?Aile, bakım kurumu, okul, ilkokulun ilk yıllarıAnaokulu, ana sınıfı, uygulama sınıfı
Akılda kalsın: Okul öncesi eğitim “okula hazırlık dersi” değil, bütün çocuğun eğitimidir. Yasadaki dört amaç: gelişim, ilköğretime hazırlık, ortak ortam (fırsat eşitliği), Türkçe.
Sınavda

Nasıl sorulurOkul öncesi eğitimin amacı ya da niteliği öncüllerle verilir, doğru olanlar sorulur.

Tuzak“ilköğretime hazırlamak” amacını okuma-yazma öğretmek diye okumaktır; hazırlık, dikkat, dil, öz bakım ve sosyal becerilerle yapılır. İkinci tuzak, okul öncesini zorunlu sanmaktır; Kanun'a göre isteğe bağlıdır.

✎Boşluk doldurma yasa ve program

Türkiye'de okul öncesi eğitim örgün eğitimin ilk basamağıdır ve dır. Maarif Modeli okul öncesi programı aylık çocuklar için hazırlanmıştır. Elverişsiz çevreden gelen çocuklara ortak bir yetişme ortamı sunmak, okul öncesi eğitimin işlevini gösterir.

isteğe bağlı · 36–72 · fırsat eşitliği · zorunlu · 0–36

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nda sayılan okul öncesi eğitimin amaçlarından biri değildir?

✓ C. Kanun ilköğretime hazırlığı amaç sayar ama okuma-yazma öğretimini saymaz; hazırlık dil, dikkat, öz bakım ve sosyal becerilerle yapılır. A Türkçe amacı Kanun'da açıkça vardır; B fırsat eşitliğini anlatan ortak yetişme ortamı amacıdır; D hazırlık amacının kendisidir, C ile karıştırılan budur.
KAVRAM · ERKEN EĞİTİMİN ÖNEMİ

Neden erken? Beyin gelişimi, kritik dönem ve Perry araştırması

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Okul öncesi eğitim neden önemlidir? Kritik dönem, duyarlı dönem ve Perry araştırması ne gösterir?

Kısa cevap: İlk yıllarda beyin en hızlı büyüdüğü dönemdedir; kullanılan bağlantılar güçlenir, kullanılmayanlar budanır. Bazı beceriler için kritik ya da duyarlı dönemler vardır. Kaliteli okul öncesi eğitim elverişsiz çevreden gelen çocukların okula geriden başlamasını önler. ABD'deki Perry araştırması bu etkinin yetişkinliğe kadar sürdüğünü göstermiştir.

Bu konunun sonunda: kritik dönemi duyarlı dönemden ayırt edebilir, Perry araştırmasının bulgusundan doğru yargıyı çıkarabilir, fırsat eşitliği işlevini örnekte tanıyabilirsin.

Aynı sokakta büyüyen iki çocuk ilkokula aynı gün başlıyor; biri yüzlerce sözcükle, öteki birkaç düzine sözcükle.

Beyin: hızlı büyüme ve budama

Yeni doğanın beyni yetişkin beyninin yaklaşık dörtte biri ağırlığındadır; altı yaşında yaklaşık yüzde doksanına ulaşır. İlk yıllarda sinir hücreleri arasındaki bağlantılar (sinaps) gereğinden fazla kurulur; sık kullanılanlar güçlenir, kullanılmayanlar budanır. Deneyim beynin mimarisini biçimlendirir.

Kritik dönem, duyarlı dönem

Kritik dönem, belirli bir uyarının mutlaka o zaman gelmesi gereken penceredir; Lorenz'in ördek yavrularının ilk gördükleri hareketli varlığı izlemesi (iz bırakma) ünlü örnektir. Duyarlı dönem ise öğrenmenin en kolay olduğu dönemdir; sonradan da öğrenilir ama daha zor.

Kritik dönem ile duyarlı dönem
Kritik dönemDuyarlı dönem
Pencere kaçarsaTelafi çok güç ya da olanaksızSonra da öğrenilir, daha zor
SınırKeskinEsnek
ÖrnekÖrdek yavrusunda iz bırakmaDil seslerini ayırt etme, aksansız ikinci dil

Perry araştırması ve fırsat eşitliği

İki grup aynı mahalleden, tek fark okul öncesi programı.Görsel: Sınav Defteri

David Weikart'ın yürüttüğü araştırmada çocuklar rastgele ayrıldığı için aradaki fark programa bağlanabilir. Zekâ puanı üstünlüğü birkaç yılda silindi, ama okula bağlılık ve öz denetim gibi kazanımlar sürdü: erken eğitimin getirisi yalnız test puanıyla ölçülemez. Elverişsiz çevreden gelen çocuğun açığını kapatan bu etkiye fırsat eşitliği işlevi denir; Erken çocuklukta program yaklaşımları sayfasında göreceğimiz Head Start da aynı düşünceyle kuruldu.

Akılda kalsın: Kritik dönem = kaçarsa kapanan kapı; duyarlı dönem = kaçarsa zorlaşan yol. Perry'nin dersi: zekâ puanı farkı söner, yaşam farkı kalır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir araştırma bulgusu (göç yaşı ile dil yeterliği, erken programa katılanların yetişkinlikteki durumu) verilir; hangi sonucun çıkarılacağı sorulur.

Tuzak“erken başlanmazsa hiç öğrenilmez” gibi kesin ifadeleri seçmektir; dil için doğru kavram duyarlı dönemdir, kesin kapanma değil.

?Soru çöz

Bir araştırmada okul öncesi programa katılan çocukların zekâ testi puanlarındaki üstünlük ilkokulun ilk yıllarında kaybolmuş; ancak aynı çocuklar yetişkinlikte karşılaştırma grubuna göre daha çok liseyi bitirmiş, daha yüksek gelir elde etmiş ve daha az suça karışmıştır. Bu bulgu en çok hangi yargıyı destekler?

✓ A. Zekâ farkı söndüğü hâlde yaşam sonuçlarındaki fark sürmüş; demek ki kalıcı etki test dışı kazanımlardan geliyor. B yalnız zekâ puanına bakıp yetişkinlik bulgularını yok sayar; C bulgu zekânın değişmezliğine değil, programın uzun etkisine dairdir; D bulgu okulun ötesindeki kazanımları gösterir.

⇄Bilgi eşleştirme durum → kavram

1630 → 1830 · ÖNCÜ DÜŞÜNÜRLER

Okul öncesinin öncüleri: Comenius'un ana kucağından Pestalozzi'nin baş-kalp-el ilkesine

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Okul öncesi eğitimin öncü düşünürleri kimlerdir? Comenius, Locke, Rousseau ve Pestalozzi'nin görüşleri nelerdir?

Kısa cevap: Comenius eğitimin ilk altı yılını evde, annenin yanında geçen “ana kucağı okulu” saydı ve resimli çocuk kitabı Orbis Pictus'u hazırladı. Locke zihni boş bir levhaya benzetti. Rousseau, Emile'de çocuğun küçük bir yetişkin olmadığını, doğasına göre eğitilmesi gerektiğini savundu. Pestalozzi baş, kalp ve elin birlikte eğitilmesini ve nesneyle öğretimi önerdi.

Bu konunun sonunda: dört öncü düşünürü anahtar görüşüyle eşleyebilir, Rousseau ile Pestalozzi'yi ve Locke ile Rousseau'yu karıştırmadan bir görüşün sahibini adlandırabilirsin.

Kitap köşesindeki resimli sözlükte her sayfada bir resim, altında adı var. Bu fikrin ilk örneği yaklaşık dört yüz yaşında.

Fikirden kuruma iki yüz elli yıl.Görsel: Sınav Defteri

Comenius ve Locke: duyular ve deneyim

Çek eğitimci Comenius (17. yy) eğitimi altışar yıllık dört basamağa ayırdı; ilk basamak okul değil, evdi: ana kucağı okulu. Bu yaşta çocuk duyularıyla, nesneye dokunarak ve konuşarak öğrenir. Aynı düşünceyle sözcüğü resmiyle birlikte veren Orbis Pictus'u hazırladı. İngiliz düşünür Locke (17. yy) ise doğan çocuğun zihnini boş bir levhaya benzetti: bilgi doğuştan gelmez, deneyimle yazılır. Bu yüzden erken alışkanlıklar, beden sağlığı ve oyunla öğrenme önemlidir.

Rousseau ve Pestalozzi: çocuğun doğası

Rousseau (18. yy) Emile'de çocuğun küçük bir yetişkin olmadığını, kendine özgü bir doğası ve gelişim sırası olduğunu savundu. Erken yaşta çocuğa kitap ve öğüt yüklemek yerine onu kötü etkilerden korumayı ve doğal deneyime bırakmayı önerdi; buna olumsuz eğitim denir. İsviçreli Pestalozzi bu fikirleri yoksul ve kimsesiz çocuklar için açtığı okullarda uyguladı. Ona göre eğitim baş, kalp ve eli (zihin, duygu, beceri) birlikte geliştirmelidir; öğretim nesneyi gözleyerek, somuttan soyuta ilerler. Çocuğun ilk öğretmeninin anne olduğunu söyleyerek aile eğitimine de kapı açtı. Froebel, Yverdon'da onun yanında çalıştı.

Akılda kalsın: Comenius resim ve ana kucağı, Locke boş levha, Rousseau doğa ve Emile, Pestalozzi baş-kalp-el. Dördü de öğrenmeyi duyulara ve yaşantıya bağlar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir görüş (“zihin doğuşta boş levhadır”, “çocuk küçük bir yetişkin değildir”) ya da bir eser verilir, düşünür sorulur.

TuzakRousseau ile Pestalozzi'yi karıştırmaktır: Rousseau kuramı yazdı, Pestalozzi okul açıp uyguladı; anahtar sözcük birinde Emile, ötekinde baş-kalp-eldir. Boş levha Locke'undur, Rousseau'nun değil.

✎Boşluk doldurma görüşün sahibini adlandır

Öğretmen, “Çocuğunuz dünyaya bilgiyle gelmez; ona ne yaşatırsak zihnine o yazılır” diyor; bu görüş 'a aittir. Bir anne, “İlk altı yıl çocuğun okulu benim kucağım” diyor; bu düşünce 'un ana kucağı okuludur. Öğretmen beş yaşındaki çocuğa öğüt vermek yerine onu bahçede kendi deneyimine bırakıyor; bu tutum 'nun olumsuz eğitimine uyar. Ağaç dikme etkinliğinde düşünme, sevgi ve el becerisini birlikte işleyen öğretmen 'nin ilkesini uygular.

Locke · Comenius · Rousseau · Pestalozzi · Froebel · Dewey

?Soru çöz

Bir eğitimcinin özellikleri:
• Yoksul ve kimsesiz çocuklar için okullar açmıştır.
• Öğretimin nesneyi gözlemekle başlayıp somuttan soyuta ilerlemesini istemiştir.
• Çocuğun ilk öğretmeninin anne olduğunu vurgulamıştır.
Bu özellikler aşağıdaki eğitimcilerden hangisine aittir?

✓ D. Okul açıp uygulaması, nesneyle ve gözlemle öğretim ve annenin ilk öğretmen sayılması Pestalozzi'nin imzasıdır. A Locke'un anahtarı boş levhadır, okul açmadı; B Rousseau görüşlerini Emile'de yazdı ama uygulamadı; C Comenius da annenin rolünü önemser ama okul açıp nesne dersleri yapan Pestalozzi'dir, Comenius'un imzası Orbis Pictus'tur.
1816 → 1914 · İLK KURUMLAR

İlk kurumlar: Owen'ın okulu, Froebel'in kindergarteni, McMillan, Montessori ve Dewey

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İlk anaokulunu kim açtı? Froebel'in armağanları nedir? Owen, McMillan kardeşler, Montessori ve Dewey okul öncesine ne kattı?

Kısa cevap: Owen İskoçya'daki New Lanark'ta işçi çocukları için küçük çocuk okulu açtı. Froebel ilk anaokulunu kurup ona “Kindergarten” (çocuk bahçesi) adını verdi; armağanlar ve uğraşlarla oyunu eğitimin merkezine koydu. McMillan kardeşler sağlığı ve açık havayı öne alan çocuk yuvasını, Montessori 1907'de Roma'da Çocuklar Evi'ni kurdu. Dewey yaparak yaşayarak öğrenmeyi savundu.

Bu konunun sonunda: ilk kurumları kuranları özellikleriyle tanıyabilir, Froebel'in armağanlarını uğraşlarından ayırabilir, Froebel ile Montessori'yi karıştırmadan ayırt edebilirsin.

Blok merkezindeki ahşap küpler, silindirler, küreler: bu oyuncakların tasarımcısı bir eğitimciydi.

Owen: fabrikanın yanında bir okul

Fabrika sahibi Robert Owen 1816'da New Lanark'ta işçilerin küçük çocukları için bir okul açtı: ceza yoktu; şarkı, dans, doğa gezisi ve nesnelerle konuşma vardı. İngiltere'deki küçük çocuk okullarının (infant school) çıkış noktası budur.

Froebel: çocuk bahçesi

Pestalozzi'nin yanında çalışan Alman Froebel 1837'de bir kurum açtı ve 1840'ta ona Kindergarten adını verdi: çocuk bir fidan, öğretmen bahçıvandır. Oyunu eğitimin merkezine koydu. Armağanlar biçimi değişmeyen nesnelerdir (yün toplar; küre, küp, silindir; bölünen küpler), uğraşlar ise çocuğun biçim verdiği malzemedir (kâğıt katlama, kesme, örme, kil). Anne-çocuk şarkıları, parmak oyunları ve bahçe işi de programın parçasıydı.

McMillan, Montessori, Dewey

  • McMillan kardeşler (Rachel ve Margaret): 1914'te Londra'da açık hava çocuk yuvası kurdular; temiz hava, beslenme ve sağlık denetimi eğitimle bir aradaydı.
  • Montessori: hekimdir; 1907'de Roma'da Çocuklar Evi'ni açtı. Sınıftaki uygulamasını Erken çocuklukta program yaklaşımları sayfasında göreceğiz.
  • Dewey: 1896'da Chicago'da laboratuvar okulunu kurdu; yaparak yaşayarak öğrenmeyi savundu. İlerlemeci düşüncesi Bank Street ve proje yaklaşımının köküdür.
Froebel ile Montessori
FroebelMontessori
KurumKindergarten (1837 açılış, 1840 adı)Çocuklar Evi (1907, Roma)
MateryalArmağanlar ve uğraşlarHatayı kendisi gösteren duyu materyali
OyunHayal, şarkı, grup oyunu merkezdeGerçek yaşam işleri öne çıkar
ÖğretmenEtkinliği yöneten bahçıvanGözleyip geri çekilen yönlendirici
Akılda kalsın: Owen fabrika çocuğu, Froebel çocuk bahçesi ve ahşap bloklar, McMillan açık hava ve sağlık, Montessori Çocuklar Evi, Dewey yaparak yaşayarak.
Sınavda

Nasıl sorulur“İlk anaokulunu açan”, “armağanları geliştiren”, “okul öncesine sağlığı ve beslenmeyi katan” kişi özellikleriyle verilir, ad sorulur.

TuzakFroebel ile Montessori'yi karıştırmaktır: kindergarten, armağanlar ve şarkılı grup oyunu Froebel'in; hazırlanmış çevre ve hata denetimi Montessori'nindir. Owen'ın okulu ilk kindergarten değildir; adı ve kuramı Froebel'e aittir.

?Soru çöz

Bir eğitimcinin özellikleri:
• Çocuğu bir fidana, öğretmeni bahçıvana benzetmiştir.
• Biçimi değişmeyen küre, küp ve silindirlerin yanında çocuğun biçim verdiği kâğıt, kil gibi malzemeleri kullanmıştır.
• Anne-çocuk şarkılarını ve parmak oyunlarını programına almıştır.
Bu eğitimci aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Bahçıvan benzetmesi Kindergarten adının anlamıdır; biçimi değişmeyen nesneler armağanlar, biçim verilen malzeme uğraşlardır. A Owen fabrika çocukları için okul açtı ama bu materyali geliştirmedi; C Montessori materyali hata denetimi taşır, şarkılı grup oyunu onun imzası değildir; D McMillan'ın vurgusu açık hava, sağlık ve beslenmedir.

↕Sıralama eskiden yeniye

  1. Froebel'in kurumuna “Kindergarten” adını vermesi
  2. Rousseau'nun Emile'i yazması
  3. Montessori'nin Roma'da Çocuklar Evi'ni açması
  4. Comenius'un Orbis Pictus'u hazırlaması
  5. Owen'ın New Lanark'ta işçi çocukları için okul açması
OSMANLI · SIBYAN MEKTEBİNDEN ANA MEKTEBİNE

Osmanlı'da okul öncesi: sıbyan mektebi, ana mektepleri, 1913 ve 1915

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Osmanlı'da okul öncesi eğitim nasıldı? Sıbyan mektebi, ana mektepleri ve 1913 kanunu neyi getirdi?

Kısa cevap: Osmanlı'da küçük çocuklar sıbyan mekteplerinde dinî bilgi ve okuma öğrenirdi; kaynaklar bunu okul öncesinin ilk izleri arasında sayar. İlk ana mektepleri özel girişimlerle açıldı. 1913'te Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati ana mekteplerini ilköğretim kapsamına aldı; 1915'te çıkan Ana Mektepleri Nizamnamesi bu kurumlar için ilk özel düzenleme oldu.

Bu konunun sonunda: Osmanlı'da okul öncesinin gelişim sırasını sayabilir, 1913 kanunu ile 1915 nizamnamesini ayırt edebilir, sıbyan mektebinin neden "ilk iz" sayıldığını açıklayabilirsin.

Mahallede davul, ilahi ve süslenmiş bir çocuk: Osmanlı'da okula başlamak, bütün mahallenin katıldığı bir şenlikti.

Sıbyan mektebi

Cami ya da vakıf yanında açılan sıbyan mektepleri (sıbyan: küçük çocuklar) kız ve erkek çocukları birlikte alırdı. Çocuk geleneğe göre dört-altı yaş arasında, “bed-i besmele” denen bir törenle okula başlardı. Elifba, Kur'an okuma, dua, temel ahlak ve biraz hesap öğretilirdi. Başlama yaşı bugünkü okul öncesiyle çakıştığı için kaynaklar bu okulları okul öncesinin ilk izleri arasında anar; ama yöntem ezbere ve dinî içeriğe dayanıyordu, oyun ve gelişim düşüncesi yoktu.

Ana mektepleri ve ilk düzenlemeler

Froebel'in fikirleri 19. yüzyılın sonunda İstanbul'a ulaştı; ilk ana mektepleri özel girişimlerle ve azınlık okullarında açıldı. II. Meşrutiyet'ten sonra bunların sayısı arttı. 1913'te çıkan geçici ilköğretim kanunu, Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati, ana mekteplerini ilköğretim kapsamında saydı ve resmî ana mekteplerinin önünü açtı. 1915'te çıkarılan Ana Mektepleri Nizamnamesi ise bu kurumların amacını, işleyişini ve programını düzenleyen ilk özel metindi. Öğretmen yetiştirmek için kadın öğretmen okullarında ana muallimi yetiştiren bölümler kuruldu.

Akılda kalsın: Osmanlı'da sıra: sıbyan mektebi → özel ana mektepleri → 1913 kanun (ilk yasal yer) → 1915 nizamname (ilk özel düzenleme). “Kanun” 1913, “nizamname” 1915.
Sınavda

Nasıl sorulurOkul öncesinin ilk kez yasal bir metne girdiği düzenleme ya da yılı sorulur; ya da Osmanlı ile Cumhuriyet dönemi bilgileri öncüllerle karıştırılır.

Tuzak1913 kanunu ile 1915 nizamnamesini karıştırmaktır: ana mekteplerini ilköğretim kapsamına alan kanun 1913'tür, yalnız ana mekteplerini düzenleyen ilk metin 1915 nizamnamesidir.

✎Boşluk doldurma Osmanlı'da okul öncesi

Osmanlı'da küçük çocukların bed-i besmele töreniyle başladığı mahalle okuluna denir. Ana mekteplerini ilköğretim kapsamına alan geçici kanun yılında çıktı. Ana mekteplerini düzenleyen ilk özel metin 1915 tarihli Ana Mektepleri dir.

sıbyan mektebi · 1913 · nizamnamesi · rüştiye · 1924

?Soru çöz

Osmanlı döneminde okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sıbyan mektepleri oyun ve gelişim anlayışına dayanan kurumlardır.
II. Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati ana mekteplerini ilköğretim kapsamında ele almıştır.
III. 1915'te ana mekteplerine yönelik bir nizamname çıkarılmıştır.

✓ C. 1913 kanunu ana mekteplerini ilköğretim kapsamına aldı (II), 1915'te Ana Mektepleri Nizamnamesi çıktı (III). A ve B I'i içerir, oysa sıbyan mektebi ezber ve dinî içeriğe dayanır, oyun-gelişim anlayışı ana mekteplerle gelir; D aynı nedenle yanlıştır.
1923 → BUGÜN · CUMHURİYET

Cumhuriyet'ten bugüne okul öncesi: 222, 1739 ve ayrı bir genel müdürlük

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet döneminde okul öncesi eğitim nasıl gelişti? 222 ve 1739 sayılı kanunlar okul öncesi için ne getirdi?

Kısa cevap: Cumhuriyet'in ilk yıllarında kıt kaynak ilkokula ayrıldığı için resmî ana mektepleri büyük ölçüde kapandı. 1961'de 222 sayılı Kanun okul öncesi kurumlarına isteğe bağlı kurumlar arasında yer verdi. 1973'te 1739 sayılı Kanun okul öncesini örgün eğitimin ilk basamağı yaptı. 1992'de okul öncesi için ayrı bir genel müdürlük kuruldu.

Bu konunun sonunda: Cumhuriyet dönemindeki düzenlemeleri sıralayabilir, 222 ile 1739 sayılı kanunların okul öncesine getirdiğini ayırt edebilir, öncüllü sorularda yanlış yılı yakalayabilirsin.

Bir köy okulunun tek odasında, 1930'ların başında: öğretmen okuma bilmeyen otuz çocukla uğraşırken anaokulu kimsenin aklına gelmiyor.

Önce ilkokul

Yeni devletin önündeki en büyük iş okuryazarlığı yaymaktı; kaynak ve öğretmen azdı. Bu yüzden 1920'lerin ikinci yarısından başlayarak resmî ana mekteplerinin çoğu kapatıldı, bütçe ilkokula aktarıldı. Okul öncesi uzun süre büyük kentlerdeki özel kurumlar ile kız meslek okullarının uygulama sınıflarıyla sınırlı kaldı; ancak ilköğretim yaygınlaştıktan sonra yeniden gündeme geldi.

Yasal zemin

  • 1961 · 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu: okul öncesi kurumlarını, zorunlu öğrenim çağına gelmemiş çocukları eğiten isteğe bağlı kurumlar olarak saydı.
  • 1973 · 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu: okul öncesini örgün eğitimin ilk basamağı yaptı; amaçlarını ve kurum türlerini (bağımsız anaokulu, ana sınıfı, uygulama sınıfı) yazdı.
  • 1992: 3797 sayılı Kanun'la Millî Eğitim Bakanlığında ayrı bir Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü kuruldu; o güne dek bu hizmet birkaç birim arasında dağınıktı. Bugün okul öncesi Temel Eğitim Genel Müdürlüğü çatısı altındadır.

Sonraki yıllarda hedef okullaşmayı artırmak oldu: ana sınıfları ilkokulların içinde yaygınlaştı, özellikle ilkokuldan önceki son yıl için kayıt teşvik edildi. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile okul öncesi için de yeni bir program hazırlandı; programın yapısını Okul öncesi eğitim programı sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Cumhuriyet'in sırası: önce ilkokul (ana mektepleri kapanır) → 1961 222 (isteğe bağlı kurum) → 1973 1739 (örgün eğitimin ilk basamağı) → 1992 ayrı genel müdürlük.
Sınavda

Nasıl sorulurOkul öncesi için atılmış bir yasal adım anlatılır; hangi yıla ya da hangi kanuna ait olduğu sorulur, kimi zaman adımlar sıraya konur.

Tuzak1739'u ilk düzenleme sanmaktır: okul öncesi kurumları 1961'de 222'de de vardır, Osmanlı'da 1913'te ilk yasal yerini almıştır. Okul öncesini zorunlu yapan bir kanun yoktur.

↕Sıralama okul öncesinin yasal yolu

  1. 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu
  2. Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü'nün kurulması
  3. Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati
  4. 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu
  5. Ana Mektepleri Nizamnamesi

?Soru çöz

Türkiye'de okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. 1739 sayılı Kanun okul öncesi eğitimi örgün eğitim içinde sayar.
II. Okul öncesi eğitim 1973'ten beri zorunludur.
III. 1992'de okul öncesi için ayrı bir genel müdürlük kurulmuştur.

✓ A. 1739 okul öncesini örgün eğitimin ilk basamağı sayar (I), 1992'de Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü kuruldu (III). B eksiktir, III de doğrudur; C ve D II'yi içerir, oysa okul öncesi eğitim Kanun'a göre isteğe bağlıdır, zorunlu değildir.
KAVRAM · KURUM VE ÖĞRETMEN

Bugün okul öncesi: anaokulu, ana sınıfı, uygulama sınıfı, kreş ve öğretmen

Okul Öncesi ÖABT · Erken çocukluk eğitimi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Okul öncesi eğitim kurumları nelerdir? Anaokulu, ana sınıfı, uygulama sınıfı ve kreş arasındaki fark nedir? Okul öncesi öğretmeninin nitelikleri nelerdir?

Kısa cevap: Anaokulu yalnız okul öncesi eğitim veren bağımsız okuldur; ana sınıfı bir ilkokul ya da başka bir okulun içinde açılır; uygulama sınıfı, çocuk gelişimi alanında okuyan meslek lisesi öğrencilerinin uygulama yaptığı sınıftır. Kreş ve gündüz bakımevleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlıdır. Okul öncesi öğretmeni gelişimi bilen, gözleyen, oyunla öğreten ve aileyle çalışan kişidir.

Bu konunun sonunda: bir kurumu verilen özelliklerden adlandırabilir, kreşi okul öncesi eğitim kurumlarından ayırt edebilir, bir öğretmen davranışında göz ardı edilen niteliği bulabilirsin.

Aynı mahallede üç tabela: “Anaokulu”, “İlkokulu – Ana Sınıfı”, “Kreş ve Gündüz Bakımevi”. Veliler için üçü de “okul”; mevzuat için üç ayrı kurum.

Kurum türleri

Okul öncesi kurumlarının karşılaştırması
KurumNerede açılır?Bağlı olduğu bakanlıkAyırt edici özellik
AnaokuluBağımsız binadaMillî EğitimYalnız okul öncesi eğitim verir, kendi müdürü vardır
Ana sınıfıİlkokul gibi bir okulun içindeMillî EğitimBağlı olduğu okulun yönetimindedir
Uygulama sınıfıMesleki ve teknik ortaöğretim kurumundaMillî EğitimÇocuk gelişimi alanı öğrencileri uygulama yapar
Kreş, gündüz bakımeviÇoğunlukla özel kurumAile ve Sosyal HizmetlerBakım ağırlıklı; kreş daha küçük yaşları da alır
Önce bakanlığa, sonra binaya bak; meslek lisesi geçiyorsa uygulama sınıfıdır, özel eğitim sınıfı değil.Görsel: Sınav Defteri

Okul öncesi öğretmeni

Öğretmenin kişisel nitelikleri: sabır, sıcaklık, esneklik, mizah, enerji ve çocuğa her davranışıyla model olmak. Mesleki nitelikleri beş başlıkta toplanır:

  • Gelişim bilgisi: bir davranışın yaşa uygun olup olmadığını bilmek.
  • Gözlem ve kayıt: çocuğu sistemli izlemek, planı buna göre yapmak.
  • Oyunla öğretme: öğrenmeyi oyun ve somut yaşantı içinde kurmak.
  • Bireysel farklılık: her çocuğun hızına, ilgisine, gereksinimine göre uyarlamak; kaynaştırmayı bilmek.
  • Aileyle iş birliği: aileyi bilgilendirmek ve sürece katmak.
Akılda kalsın: Kurum ayrımı iki soruyla çözülür: Bağımsız mı, bir okulun içinde mi? ve Millî Eğitim mi, Aile ve Sosyal Hizmetler mi? Meslek lisesi geçiyorsa cevap uygulama sınıfıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kurumun özellikleri verilir, türü sorulur; ya da bir öğretmen davranışı verilip hangi niteliği göz ardı ettiği istenir.

TuzakUygulama sınıfını kaynaştırma ya da özel eğitim sınıfıyla karıştırmaktır. Bütün çocuklardan aynı sürede aynı ürünü bekleyen öğretmen bireysel farklılığı göz ardı eder.

Hepsi bir arada: erken çocukluk eğitimine giriş
KonuÖzüSınavın ipucu
Tanım ve amaçlarBütün çocuğun eğitimi; 1739'da dört amaçOkul öncesi isteğe bağlıdır
Neden erken?Budama, kritik ve duyarlı dönem, PerryDil için duyarlı dönem; zekâ farkı söner
Öncü düşünürlerComenius, Locke, Rousseau, PestalozziBoş levha Locke, baş-kalp-el Pestalozzi
İlk kurumlarOwen, Froebel, McMillan, Montessori, DeweyKindergarten ve armağanlar Froebel
OsmanlıSıbyan mektebi → 1913 kanun → 1915 nizamnameKanun 1913, nizamname 1915
Cumhuriyet1961 222 → 1973 1739 → 1992 genel müdürlük1739: örgün eğitimin ilk basamağı
Kurum ve öğretmenAnaokulu, ana sınıfı, uygulama sınıfı, kreşKreş Aile ve Sosyal Hizmetler'e bağlı
  • □ Erken çocukluk ile okul öncesi eğitimi ayırt edip 1739'daki amaçları sayabiliyorum.
  • □ Kritik dönemi duyarlı dönemden ayırıp Perry bulgusunu yorumlayabiliyorum.
  • □ Bir görüşün Comenius, Locke, Rousseau ya da Pestalozzi'ye ait olduğunu adlandırabiliyorum.
  • □ Froebel'i Montessori'den, armağanları uğraşlardan ayırt edebiliyorum.
  • □ Osmanlı'daki 1913 kanunu ile 1915 nizamnamesini karıştırmıyorum.
  • □ 222, 1739 ve 1992 adımlarını sıraya koyabiliyorum.
  • □ Verilen özelliklerden kurum türünü ve göz ardı edilen öğretmen niteliğini bulabiliyorum.

✎Boşluk doldurma tabeladaki kurumu adlandır

Elif'in sınıfı mahalle ilkokulunun zemin katında; izin dilekçesini ilkokulun müdürü imzalıyor. Elif na gidiyor. Kuzeni Mert'in okulunda yalnız okul öncesi çocuklar var ve okulun kendi müdürü bulunuyor; bu bir . Meslek lisesinde çocuk gelişimi okuyan Seda, okulundaki küçük çocuk sınıfında haftada iki gün uygulama yapıyor; bu sınıf dır. Bebeği için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı bir kurum arayan anne araştırıyor.

ana sınıfı · anaokulu · uygulama sınıfı · kreş · özel eğitim sınıfı · sıbyan mektebi

?Soru çöz

Bir anaokulunun 60–72 ay grubunda çalışan Nihan Öğretmen her sabah çocukları kapıda adlarıyla karşılıyor, haftalık gözlemlerini düzenli olarak gelişim dosyalarına işliyor ve cuma günleri velilere kısa bir bilgi notu gönderiyor. Çarşamba günü sanat etkinliğinde her çocuğa aynı kelebek kalıbını ve aynı renkleri veriyor. On dakika sonra zil çalınca, kanatlardan yalnız birini boyayabilen Arda'nın kâğıdını alıp “Sen hep yavaşsın, yarın hızlı ol” diyor; Arda'nın kanada kendi çizdiği noktaları da “Kelebekte nokta olmaz” diyerek siliyor. Panodaki bütün kelebekler birbirinin aynısı.

Nihan Öğretmen'in bu etkinlikte en çok göz ardı ettiği öğretmen niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Herkese aynı kalıp ve aynı süre verilmesi, yavaş çocuğun etiketlenmesi ve Arda'nın kendi eklediği noktaların silinmesi bireysel farklılığı yok sayar. A velilere her hafta bilgi notu gidiyor, aile iş birliği var; B sabah karşılamada sıcaklık görülüyor, etkinlikteki sorun tek tip beklentidir; C gözlemler düzenli kaydediliyor, bu nitelik zaten uygulanıyor.

Karma tekrar

Bu sayfadan karışık 7 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Bir anaokulunun 60–72 ay grubunda çalışan Nihan Öğretmen her sabah çocukları kapıda adlarıyla karşılıyor, haftalık gözlemlerini düzenli olarak gelişim dosyalarına işliyor ve cuma günleri velilere kısa bir bilgi notu gönderiyor. Çarşamba günü sanat etkinliğinde her çocuğa aynı kelebek kalıbını ve aynı renkleri veriyor. On dakika sonra zil çalınca, kanatlardan yalnız birini boyayabilen Arda'nın kâğıdını alıp “Sen hep yavaşsın, yarın hızlı ol” diyor; Arda'nın kanada kendi çizdiği noktaları da “Kelebekte nokta olmaz” diyerek siliyor. Panodaki bütün kelebekler birbirinin aynısı.

Nihan Öğretmen'in bu etkinlikte en çok göz ardı ettiği öğretmen niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Herkese aynı kalıp ve aynı süre verilmesi, yavaş çocuğun etiketlenmesi ve Arda'nın kendi eklediği noktaların silinmesi bireysel farklılığı yok sayar. A velilere her hafta bilgi notu gidiyor, aile iş birliği var; B sabah karşılamada sıcaklık görülüyor, etkinlikteki sorun tek tip beklentidir; C gözlemler düzenli kaydediliyor, bu nitelik zaten uygulanıyor.Kaynak: bu sayfa · Kurum türleri ve öğretmen nitelikleri

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nda sayılan okul öncesi eğitimin amaçlarından biri değildir?

✓ C. Kanun ilköğretime hazırlığı amaç sayar ama okuma-yazma öğretimini saymaz; hazırlık dil, dikkat, öz bakım ve sosyal becerilerle yapılır. A Türkçe amacı Kanun'da açıkça vardır; B fırsat eşitliğini anlatan ortak yetişme ortamı amacıdır; D hazırlık amacının kendisidir, C ile karıştırılan budur.Kaynak: bu sayfa · Tanım, yaş aralığı, amaçlar

?Soru 3

Osmanlı döneminde okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Sıbyan mektepleri oyun ve gelişim anlayışına dayanan kurumlardır.
II. Tedrisat-ı İptidaiye Kanun-ı Muvakkati ana mekteplerini ilköğretim kapsamında ele almıştır.
III. 1915'te ana mekteplerine yönelik bir nizamname çıkarılmıştır.

✓ C. 1913 kanunu ana mekteplerini ilköğretim kapsamına aldı (II), 1915'te Ana Mektepleri Nizamnamesi çıktı (III). A ve B I'i içerir, oysa sıbyan mektebi ezber ve dinî içeriğe dayanır, oyun-gelişim anlayışı ana mekteplerle gelir; D aynı nedenle yanlıştır.Kaynak: bu sayfa · Osmanlı: sıbyan mektebi, ana mektepleri

?Soru 4

Türkiye'de okul öncesi eğitimle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. 1739 sayılı Kanun okul öncesi eğitimi örgün eğitim içinde sayar.
II. Okul öncesi eğitim 1973'ten beri zorunludur.
III. 1992'de okul öncesi için ayrı bir genel müdürlük kurulmuştur.

✓ A. 1739 okul öncesini örgün eğitimin ilk basamağı sayar (I), 1992'de Okul Öncesi Eğitimi Genel Müdürlüğü kuruldu (III). B eksiktir, III de doğrudur; C ve D II'yi içerir, oysa okul öncesi eğitim Kanun'a göre isteğe bağlıdır, zorunlu değildir.Kaynak: bu sayfa · Cumhuriyet'ten bugüne: 222, 1739

?Soru 5

Bir eğitimcinin özellikleri:
• Çocuğu bir fidana, öğretmeni bahçıvana benzetmiştir.
• Biçimi değişmeyen küre, küp ve silindirlerin yanında çocuğun biçim verdiği kâğıt, kil gibi malzemeleri kullanmıştır.
• Anne-çocuk şarkılarını ve parmak oyunlarını programına almıştır.
Bu eğitimci aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Bahçıvan benzetmesi Kindergarten adının anlamıdır; biçimi değişmeyen nesneler armağanlar, biçim verilen malzeme uğraşlardır. A Owen fabrika çocukları için okul açtı ama bu materyali geliştirmedi; C Montessori materyali hata denetimi taşır, şarkılı grup oyunu onun imzası değildir; D McMillan'ın vurgusu açık hava, sağlık ve beslenmedir.Kaynak: bu sayfa · Owen, Froebel, McMillan, Montessori, Dewey

?Soru 6

Bir araştırmada okul öncesi programa katılan çocukların zekâ testi puanlarındaki üstünlük ilkokulun ilk yıllarında kaybolmuş; ancak aynı çocuklar yetişkinlikte karşılaştırma grubuna göre daha çok liseyi bitirmiş, daha yüksek gelir elde etmiş ve daha az suça karışmıştır. Bu bulgu en çok hangi yargıyı destekler?

✓ A. Zekâ farkı söndüğü hâlde yaşam sonuçlarındaki fark sürmüş; demek ki kalıcı etki test dışı kazanımlardan geliyor. B yalnız zekâ puanına bakıp yetişkinlik bulgularını yok sayar; C bulgu zekânın değişmezliğine değil, programın uzun etkisine dairdir; D bulgu okulun ötesindeki kazanımları gösterir.Kaynak: bu sayfa · Neden erken? Beyin, kritik dönem, Perry

?Soru 7

Bir eğitimcinin özellikleri:
• Yoksul ve kimsesiz çocuklar için okullar açmıştır.
• Öğretimin nesneyi gözlemekle başlayıp somuttan soyuta ilerlemesini istemiştir.
• Çocuğun ilk öğretmeninin anne olduğunu vurgulamıştır.
Bu özellikler aşağıdaki eğitimcilerden hangisine aittir?

✓ D. Okul açıp uygulaması, nesneyle ve gözlemle öğretim ve annenin ilk öğretmen sayılması Pestalozzi'nin imzasıdır. A Locke'un anahtarı boş levhadır, okul açmadı; B Rousseau görüşlerini Emile'de yazdı ama uygulamadı; C Comenius da annenin rolünü önemser ama okul açıp nesne dersleri yapan Pestalozzi'dir, Comenius'un imzası Orbis Pictus'tur.Kaynak: bu sayfa · Comenius, Locke, Rousseau, Pestalozzi
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Okul Öncesi ÖABT soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler, sondaki karma tekrar ve tekrar listenle kendini dene.
Soru çöz →