Oyun nedir? Çocuğun işi sayılan uğraşın beş özelliği
Okul Öncesi ÖABT · Alan eğitimi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaOkul öncesinde günlük akış nasıldır? Güne başlama zamanı, öğrenme merkezlerinde oyun, rutinler ve günü değerlendirme nedir?Bağlantılı konudan (Okul öncesi eğitim programı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Gün güne başlama zamanıyla açılır (selamlaşma, yoklama, sohbet, merkez seçimi), öğrenme merkezlerinde oyunla sürer, beslenme-toplanma-temizlik rutinleri ve planlı etkinliklerle ilerler, açık havada oyunu içerir ve günü değerlendirmeyle kapanır. Etkinlikler bireysel, küçük grup, büyük grup ya da bütünleştirilmiş uygulanır; etkinlikleri art arda dizmek onları bütünleştirmek değildir.
Günlük akış, rutinler, etkinlik biçimleri
✎Konu anlatımı
Oyun nedir, özellikleri nelerdir? Okul öncesinde oyun neden temel öğrenme yoludur?
Kısa cevap: Oyun, çocuğun kendi isteğiyle girdiği, içten güdülendiği, sonucundan çok sürecinden keyif aldığı ve çoğu zaman “-mış gibi” yaptığı etkin bir uğraştır. Kuralları oynayanlar koyar, anlaşırsa değiştirir. Maarif Modeli okul öncesi programı oyunu ayrı bir etkinlik türü değil, bütün becerilerin kazandırıldığı temel öğrenme yöntemi sayar.Bu konunun sonunda: oyunun beş özelliğini sayabilir, “oyun” denen bir etkinlikte hangi özelliğin zedelendiğini vakadan bulabilirsin.
Bahçede iki karton kutu ve bir halat var. On dakika sonra kutular gemi, halat çapa, Zeynep de kaptan olmuş; kimse ona “Hadi oyna” dememiş.
Kuramcılar tek tanımda birleşmez ama şu özelliklerde buluşur.
Oyunu oyun yapan özellikler
- İçten güdülenme: ödül, yıldız ya da yetişkin onayı için değil, oynamanın kendisi için oynanır.
- Gönüllülük ve seçim: çocuk oyuna kendisi girer, kendisi çıkar; zorla katılınan etkinlik oyun niteliğini yitirir.
- Sürecin önceliği: ortaya ne çıktığından çok, yaparken yaşanan önemlidir; kule yıkılınca oyun bitmez, yeniden başlar.
- Gerçek dışılık: kutu gemi, çocuk kaptan olur; çocuk bunun gerçek olmadığını bilir ve bu bilgiyle oynar.
- Etkin katılım ve esnek kural: çocuk bedeniyle ve zihniyle içindedir; kuralları oynayanlar koyar.
Hollandalı tarihçi Johan Huizinga, Homo Ludens (Oynayan İnsan) adlı kitabında oyunu kültürden daha eski ve kültürü besleyen bir etkinlik olarak ele aldı. Ona göre oyun gündelik hayattan ayrılan, kendi zamanı ve alanı olan özgür bir uğraştır.
Programda oyun
Okul öncesi eğitim programı sayfasında gördüğümüz günlük akışta oyun en uzun dilimdi; ama Maarif Modeli programı oyunu yalnız bir zaman dilimi değil, her adımın yöntemi sayar. Programın oyun yelpazesi çocuğun başlattığı doğal (çocuk yönelimli) oyundan, öğretmenin eşlik ettiği rehberli oyuna ve amacı öğretmence belirlenen yapılandırılmış oyuna uzanır.
| Ölçüt | Oyun | Oyun görünümlü görev |
|---|---|---|
| Başlatan | Çocuk ya da çocukla birlikte öğretmen | Yalnız öğretmen |
| Katılım | İsteğe bağlı | Zorunlu |
| Odak | Süreç, keşif, deneme | Tek doğru ürün |
| Güdü | Oynamanın kendisi | Yıldız, övgü, yarışmada birincilik |
Nasıl sorulurBir etkinlik betimlenir, oyunun hangi özelliğinin zedelendiği sorulur; ya da oyunu kültürün kaynağı sayan düşünür ve kitabı sorulur.
TuzakÖğretmenin “oyun” dediği her etkinliği oyun saymaktır: katılımı zorunlu, ödüllü ve tek doğru ürünü olan bir etkinlik içten güdülenme ve gönüllülük özelliğini taşımaz.
?Soru çöz
Öğretmen “Renk oyunu oynayacağız” diyerek her çocuğa aynı boyama sayfasını dağıtır. Herkesin katılmasını ister ve sayfayı en düzgün boyayan çocuğa yıldız verir. Bu etkinlikte öğretmenin en çok göz ardı ettiği oyun özelliği hangisidir?
✎Boşluk doldurma oyunun özü
“Oynayan İnsan” anlamına gelen kitabında oyunu kültürden eski sayan Hollandalı tarihçi 'dır. Ödül ya da onay için değil, oynamanın kendisi için oynanması oyunun güdülenmeyle yapılmasıdır. Programa göre çocuğun kendi başlattığı oyun oyundur.