Bağlamdan anlam tahmini: bilmediğin sözcüğü cümle açıklar
MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Bilmediğim bir sözcüğün anlamını cümleden nasıl bulurum?
Kısa cevap: Bağlam, bir sözcüğün içinde geçtiği cümle ve paragraftır. Bilmediğin sözcüğün anlamını çevresindeki açıklama, örnek, karşıtlık ve sonuç ipuçlarından tahmin edersin. Tahminini sözcüğün yerine koyarak sınar, en sonda sözlükle doğrularsın.Arkadaşın “Maçtan sonra bitap düştüm, eve gelir gelmez uyudum.” diye yazıyor. “Bitap” sözcüğünü ilk kez görsen de çok yorulduğunu anlarsın, çünkü cümlenin geri kalanı bunu sana söyler.
Bağlam nedir?
Bir sözcüğün içinde geçtiği cümleye ve paragrafa bağlam denir. Sözlükte pek çok sözcüğün birkaç anlamı yazar; o cümlede hangisinin kullanıldığını bağlam belirler. Bilmediğin bir sözcükte de ilk yardım metnin kendisinden gelir.
Dört ipucu türü
Yazar, zor bir sözcüğün anlamını çoğu zaman hemen yanına bırakır. Bu ipuçlarını dört grupta toplayabilirsin:
“Köylüler okulun çatısını imeceyle onardı; kimi kiremit taşıdı, kimi çay demledi, kimse para istemedi.” Bu cümlede örnekler, imecenin hep birlikte ve karşılıksız yapılan iş olduğunu gösterir. “Herkes konuşurken o sükût etti.” cümlesinde ise karşıtlık ipucu, sükûtun susmak olduğunu söyler.
Mahalle kütüphanesinin en eski müdavimi Hasan Amca'dır. Yirmi yıldır her sabah dokuzda kapıdadır ve hep pencere kenarındaki masaya oturur. Görevliler onun gazetesini o gelmeden ayırır. Geçen kış bir hafta görünmeyince herkes merak etti; meğer gribe yakalanmış. İyileşince ilk işi yine kütüphaneye gelmek oldu. Kapıdan girerken “Evime döndüm.” dedi. Bu paragrafta “müdavim” ne demektir?
- Sözcüğü boşluk say: “Kütüphanenin en eski ___ Hasan Amca'dır.”
- İpucu topla: yirmi yıldır her sabah geliyor, hep aynı masaya oturuyor, gelmeyince merak ediliyor.
- Tahmin et: bir yere sürekli giden kişi.
- Sına: “Kütüphaneye sürekli gelen en eski kişi Hasan Amca'dır.” Anlam bozulmadı.
Cevap: Müdavim, bir yere sürekli giden kişidir.
Önce sına, sonra doğrula
Tahminin bir sınavdan geçmeli. Onu sözcüğün yerine koy ve cümleyi yeniden oku; anlam bozulmuyorsa büyük olasılıkla doğru yoldasın. Sonra Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük'üne bakıp karşılaştır.
Nasıl sorulurKısa bir metinde altı çizili bir sözcük verilir; metindeki anlamı sorulur.
TuzakSözcüğün en bilinen anlamını, metne bakmadan seçmek.
İpucuHer şıkkı sözcüğün yerine koy, metindeki ipucuyla uyanı seç.
▭Boşluk doldurma
Başarısını hiç anlatmaz, ödülünü bile çekmecede saklar; çok biridir. Uzun koşudan sonra öyle düştü ki merdiveni zor çıktı. Sınav sabahı herkes görünüyordu; kimi kalemini arıyor, kimi kapıya koşuyordu.
?Soru çöz metin · öncüllü
Gece boyunca yağan soğuk yağmur sabaha karşı ayaza dönmüş, mahalledeki bütün kaldırımları ince bir buzla kaplamıştı. Dedem yine de her sabahki gibi fırına gitmek için kapıdan çıktı. Buz tutmuş kaldırımda temkinli adımlarla ilerledi. Her adımdan önce ayağıyla zemini yokluyor, bir eliyle de bahçe duvarına tutunuyordu. Yokuşun başına gelince durdu, bir süre düşündü ve kaygan yokuştan inmek yerine yandaki toprak yolu seçti. Fırından döndüğünde elinde bir torba sıcak simit vardı; yolda bir kez bile tökezlememişti. Annem pencereden onu izlerken rahat bir nefes aldı. Simitleri sofraya koyarken ellerinin soğuktan kıpkırmızı olduğunu fark ettim.
Bu metindeki altı çizili sözcükle ilgili,
I. Dedenin dikkat edip önlem alarak yürüdüğünü anlatır.
II. Dedenin buzdan korkup titrediğini anlatır.
III. Kaygan yokuş yerine toprak yolun seçilmesiyle desteklenir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?