Paragrafta konu ve ana düşünce: ne anlatılıyor, ne söylenmek isteniyor?
Paragraf soruları LGS Türkçesinin yarısından fazlasını tutar. Konuyu, ana düşünceyi ve yardımcı düşünceleri birbirinden ayıran soruları sırayla sormayı öğreniyorsun.
4 durakLGS · 8. sınıf · okuma
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 19 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor:
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Bir paragrafın konusu nasıl bulunur?
Kısa cevap: Konu, paragrafta üzerinde durulan olay, durum ya da kavramdır; “Metin neyden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır. Çoğu zaman birkaç sözcüklük bir öbektir: “mahalle bostanları”. Konu bir yargı bildirmez, bütün cümleleri kapsar; ne çok dar ne çok geniştir.
Bir arkadaşın yeni bir filmi uzun uzun anlatıyor. Araya girip “Ne anlatıyor?” diye sorsan cevap kısa olur: “Uzayda kaybolan bir robotu.” İşte konu, bu kısa cevaptır.
Konu nasıl bulunur?
Önce paragrafta en çok tekrarlanan kavrama bak. Aynı kavram bazen başka sözcüklerle ya da “bu, onlar” gibi sözlerle yeniden anılır; onları da say. Sonra her cümleye “Bu cümle o kavramdan mı söz ediyor?” diye sor. Bütün cümleleri kapsayan kavram konudur.
Çok dar, çok geniş
Yalnız bir cümleyi karşılayan seçenek çok dardır. Paragrafın hiç değinmediği alanlara taşan seçenek ise çok geniştir. Futbol anlatan bir paragrafa “spor” demek konuyu genişletir, “kalecinin eldiveni” demek daraltır. Doğru konu, paragrafın sınırlarına tam oturur.
Konu bir yargı değildir
“Mahalle bostanları komşuları birbirine yaklaştırır.” bir yargıdır, yani bir görüş bildirir. Konu ise yalnız neyden söz edildiğini söyler: “mahalle bostanları”. Yargı bildiren seçenek çoğu zaman ana düşünceye aittir.
Örnek paragraf
Son yıllarda büyük şehirlerde mahalle bostanları çoğalıyor. Apartman bahçelerindeki küçük alanlarda domates, biber ve nane yetiştiriliyor. Bostanda çalışanlar birbirine fide veriyor, sulama sırasını paylaşıyor. Çocuklar da hasat günlerinde sebzelerin nasıl büyüdüğünü yakından görüyor. Böylece aynı sokakta yaşayıp birbirini tanımayan komşular tanışma fırsatı buluyor. Bu paragrafın konusu nedir?
Tekrar eden kavramı bul: bostan, bu küçük alanlar.
Her cümleyi sına: ürünler, paylaşım, çocuklar, komşular; hepsi bostanla ilgili.
Sınırı kontrol et: “domates yetiştirmek” dar, “şehirde tarım” geniş kalır.
Cevap: Mahalle bostanları
✔ Konu
Mahalle bostanları: her cümle bu kavrama bağlanır.
✘ Konu değil
Bostanda domates yetiştirmek: tek cümleye ait, çok dar.
Türkiye'de tarım: paragrafın dışına taşar, çok geniş.
Bostanlar komşuları yaklaştırır.: bu bir yargı.
Akılda kalsın: Konu neyden söz edildiğini söyler, ne dendiğini söylemez. Dar, geniş ve yargı bildiren şıkları ele.
LGS'de
Nasıl sorulurBir paragraf verilir; “Bu metnin konusu nedir?” ya da “Bu metin hangi soruya cevap olabilir?” diye sorulur.
TuzakParagrafta geçen ama yalnız bir cümleyi karşılayan şıkkı seçmek.
İpucuSeçtiğin konuyu her cümleyle tek tek sına.
⇄Konu mu, değil mi?
Paragraf, şehre yapılan yeni bisiklet yollarının nerelerden geçtiğini, kimlerin kullandığını ve trafiğe etkisini anlatıyor.
?Soru çöz paragraf
Kışın en soğuk günlerinde kuşlar yiyecek bulmakta zorlanır. Toprak donduğu için böceklere ve tohumlara ulaşamazlar; kısa günler de aramaya ayırdıkları zamanı azaltır. Bu dönemde balkonlara ve pencere önlerine konan küçük yem kapları onlar için büyük bir yardımdır. Ancak kaba konan yiyecek önemlidir. Tuzlu ekmek kırıntısı kuşların sindirimini bozar; kuş yemi, çiğ ceviz içi ya da ayçiçeği çekirdeği ise enerji verir. Kapların kedilerin ulaşamayacağı bir yükseklikte durması ve donan suyun her sabah değiştirilmesi de gerekir. Yemliği hep aynı yere asmak da kuşların onu kolayca bulmasını sağlar. Birkaç hafta düzenli yem bulan kuşlar, o balkonu bahara kadar unutmaz.
Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?
✓ C. Paragraf zorluktan başlar; yem kabı, uygun yiyecek, kabın yeri ve su ile kuşların kışın nasıl besleneceğini anlatır. A yalnız ilk iki cümleyi karşılar, dar kalır; B tek bir cümledeki yiyecek bilgisini konu sanır; D metinde olmayan öbür mevsimlere taşar, konuyu genişletir.
PARAGRAF · ANA DÜŞÜNCE
Ana düşünce (ana fikir): yazar okura ne söylemek istiyor?
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir paragrafın konusu nasıl bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Konu, paragrafta üzerinde durulan olay, durum ya da kavramdır; “Metin neyden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır. Çoğu zaman birkaç sözcüklük bir öbektir: “mahalle bostanları”. Konu bir yargı bildirmez, bütün cümleleri kapsar; ne çok dar ne çok geniştir.
Paragrafın ana düşüncesi nedir, paragrafta nerede bulunur?
Kısa cevap: Ana düşünce (ana fikir), yazarın paragrafla okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman paragrafın ilk ya da son cümlesindedir; bazen hiçbir cümlede açıkça yazmaz, bütünden çıkarılır. Duyguyu öne çıkaran metinlerde buna ana duygu denir.
Annen uzun bir konuşmanın sonunda “Kısacası, telefonu yatağa götürme.” der. Önceki bütün cümleler bu son cümleye hizmet etmiştir.
Konudan ana düşünceye
Konu “Neyden söz ediliyor?” sorusunu, ana düşünce ise “Bu konuda ne söyleniyor?” sorusunu cevaplar. Konu “mahalle bostanları” ise ana düşünce “Mahalle bostanları komşuları birbirine yaklaştırır.” olabilir. Ana düşünce her zaman bir cümleyle, bir yargıyla söylenir.
Ana düşünce nerede durur?
Ana düşünce çoğu zaman ilk cümlededir; sonraki cümleler onu açıklar. Bazen de en sondadır; önceki cümleler okuru bu sonuca hazırlar. Son cümlede “demek ki, bu nedenle” gibi sözler varsa dikkat et. Bazı paragraflarda ise ana düşünce yazmaz; onu bütün cümlelerden sen çıkarırsın.
Altın satır ana düşünceyi gösterir; son kutuda o satır yoktur, düşünce bütünden çıkar.Görsel: Sınav Defteri
Ana duygu
Şiirde ya da bir anıda yazar bazen bir düşünce değil, bir duygu aktarır. O zaman metnin ana duygusu sorulur: özlem, sevinç, hayranlık gibi. Ana duyguyu, metinde en sık yinelenen duygu sözcükleri ve sahneler gösterir.
Örnek paragraf
Kardeşim yüzmeye başladığında havuzun kenarından ayrılamıyordu. İlk ay her derste suya girmekten korktu. İkinci ay suyun üstünde birkaç saniye kalabildi. Antrenörü her gün aynı hareketleri yeniden çalıştırdı. Yaz bittiğinde kardeşim havuzun bir ucundan öbür ucuna yüzüyordu. Demek ki bir beceri, sabırla ve küçük adımlarla kazanılır. Bu paragrafın ana düşüncesi nedir?
Konuyu bul: kardeşin yüzme öğrenmesi.
Yargı bildiren cümleyi ara: sondaki “Demek ki …” cümlesi.
Sına: Korku, birkaç saniye, yaz sonu; önceki cümlelerin hepsi bu yargıyı destekliyor.
Cevap: Bir beceri sabırla ve küçük adımlarla kazanılır.
Akılda kalsın: Konu bir sözcük öbeği, ana düşünce bir yargıdır. Önce konuyu bul, sonra “Yazar bu konuda ne diyor?” diye sor.
LGS'de
Nasıl sorulurBir paragraf verilir; ana düşünce ya da “asıl anlatılmak istenen” sorulur.
TuzakMetinde geçen, doğru ama yalnız bir cümleyi karşılayan şıkkı seçmek.
İpucuSeçtiğin şık bütün cümleleri kapsıyor mu, tek tek sına.
?Soru çöz numaralı cümle
(I) Geçen yaz dedemlerin köyünde geçirdiğim bir ayda ne internet vardı ne de televizyon; yanımda yalnız annemin hazırladığı bir çanta kitap vardı. (II) O yaz anladım ki okumak, insanın dünyasını genişleten en kolay ve en ucuz yolculuktur. (III) Bir macera romanıyla hiç görmediğim bir liman kentinin dar sokaklarında, balıkçıların arasında dolaştım, tuzlu deniz havasını içime çektim. (IV) Bir bilim kitabı beni gözle göremediğim hücrelerin içine götürdü; bir anı kitabıyla da yüz yıl önce yaşamış birinin sofrasına konuk oldum. (V) Okula döndüğümde sınıf kitaplığından ilk kitabı ödünç alan ben oldum; arkadaşlarım bu değişikliğe hâlâ şaşırıyor.
Bu metnin ana düşüncesi numaralanmış cümlelerin hangisinde verilmiştir?
✓ B. II genel bir yargı bildirir; III ve IV bu yargıyı roman, bilim kitabı ve anı kitabı örnekleriyle açar. A yalnız olayın geçtiği durumu anlatan giriş cümlesidir; C örnek veren bir yardımcı düşüncedir; D sonradan gelen bir davranışı aktarır, bütünü kapsamaz.
▭Boşluk doldurma metne uygula
Metin: “(1) Kalabalık bir ailede büyümek, insana paylaşmayı erkenden öğretir. (2) Bizim evde tek banyo, tek televizyon ve beş kişi vardı. (3) Sabah banyo sırası, akşam kanal seçimi hep konuşularak belirlenirdi. (4) Örneğin en sevdiğim dizi başlarken kardeşimin maçı varsa bir hafta o, bir hafta ben seçerdim.” Bu metinde ana düşünce cümlededir. (4). cümleyi başlatan “” sözü bir örnek haber verir. Bu yüzden (4). cümle bir düşüncedir.
ilkörneğinyardımcısondemek ki
PARAGRAF · YARDIMCI DÜŞÜNCE
Yardımcı düşünceler: ana düşünceyi taşıyan kazıklar
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParagrafın ana düşüncesi nedir, paragrafta nerede bulunur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.
Ana düşünce (ana fikir), yazarın paragrafla okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman paragrafın ilk ya da son cümlesindedir; bazen hiçbir cümlede açıkça yazmaz, bütünden çıkarılır. Duyguyu öne çıkaran metinlerde buna ana duygu denir.
Yardımcı düşünce nedir, “değinilmemiştir” sorusu nasıl çözülür?
Kısa cevap: Yardımcı düşünceler (yardımcı fikirler), ana düşünceyi açıklayan, destekleyen ya da örnekleyen cümlelerdir. LGS'de “Bu metinde hangisine değinilmemiştir?” sorusu, yardımcı düşünceleri tek tek bulmayı ister.
Bir çadırı yalnız orta direk ayakta tutmaz; kenarlardaki kazıklar da gerekir. Paragrafta orta direk ana düşünce, kazıklar yardımcı düşüncelerdir.
Ana düşünceyle ilişkisi
Ana düşünce bütün paragrafı kapsar, yardımcı düşünce ise onun bir yönünü işler. “Düzenli uyku başarıyı artırır.” bir ana düşünce olabilir. “Uykusunu alan öğrenci derste daha dikkatlidir.” cümlesi onu taşıyan bir yardımcı düşüncedir.
Değinilen, değinilmeyen
“Hangisine değinilmiştir?” ya da “değinilmemiştir?” sorusunda her şıkkı metindeki bir cümleyle eşleştir. Bilgi metinde başka sözcüklerle verilmiş olabilir; bu da değinilmiş sayılır. Konuyla ilgili, akla yatkın ama metinde olmayan bilgi ise değinilmemiştir.
Üç soruluk okuma
Her paragrafı aynı sırayla sorgula: önce konu, sonra ana düşünce, en son yardımcı düşünceler.
Bostan paragrafına üç soru
Soru
Cevap türü
Cevap
Neyden söz ediliyor?
Konu
Mahalle bostanları
Bu konuda ne deniyor?
Ana düşünce
Bostanlar komşuları yaklaştırır.
Bu nasıl destekleniyor?
Yardımcı düşünceler
Fide paylaşımı, sulama sırası, çocukların hasadı
Örnek paragraf
(1) Okul bahçemize geçen bahar bir kuş evi asıldı. (2) Kuş evini resim kulübü boyadı, fen kulübü de içine konacak yemi seçti. (3) Kış gelince serçeler ve baştankaralar bahçeye her sabah uğramaya başladı. (4) Öğrenciler teneffüslerde kuşları sessizce izliyor, gelen türleri bir deftere yazıyor. (5) Küçük bir kuş evi, bütün okulu doğayı gözlemeye yöneltti. Bu paragrafın konusu, ana düşüncesi ve yardımcı düşünceleri nelerdir?
Konu: okul bahçesindeki kuş evi.
Ana düşünce: (5) Küçük bir kuş evi, okulu doğayı gözlemeye yöneltti.
Yardımcı düşünceler: kulüplerin ortak çalışması (2), kuşların gelişi (3), gözlem defteri (4).
Cevap: Kuş evinin maliyeti gibi bir bilgi metinde yok; ona değinilmemiştir.
Akılda kalsın: Ana düşünce çadırın direği, yardımcı düşünceler kazıklarıdır. “Değinilmemiştir” sorusunda metinde karşılığı olmayan şıkkı ara.
LGS'de
Nasıl sorulurBir metin verilir; hangi düşünceye değinildiği ya da değinilmediği, çoğu zaman öncüllerle sorulur.
TuzakMetinde başka sözcüklerle verilen bilgiyi “değinilmemiş” sanmak.
İpucuHer öncül için metinde aynı anlama gelen cümleyi bul.
↕Okuma sırasını kur
Ana düşünceyi bul: bu konuda ne deniyor?
Paragrafı baştan sona bir kez oku
Yardımcı düşünceleri ana düşünceye bağla
Konuyu bul: neyden söz ediliyor?
?Soru çöz öncüllü
Her kış binlerce sokak hayvanı soğuk ve açlıkla zor günler geçiriyor. Bazı belediyeler bu dönemde parklara su kapları ve rüzgâr almayan kulübeler yerleştiriyor; kar yağınca ekipler mahalle mahalle dolaşıp mama bırakıyor. Bazı mahallelerde esnaf, dükkânının önüne her sabah taze su bırakıyor. Okullarda öğrenciler, artan ekmekleri değil hayvanlara uygun mamaları toplamayı öğreniyor; bazı okullar bu konuda afiş yarışmaları da düzenliyor. Bazı veteriner hekimler hasta ya da yaralı hayvanları ücretsiz muayene ediyor. Kar yağışı arttıkça gönüllülerin sayısı da artıyor. Gönüllüler, paylaştıkları ilanlarla bu hayvanlara sıcak bir ev arıyor. Uzmanlara göre en kalıcı çözüm sahiplenmek.
Bu metinde, I. hayvanlara yeni yuva bulma çabaları, II. hayvanların aşılanması, III. yerel yönetimlerin kış önlemleri konularından hangilerine değinilmiştir?
✓ A. Sıcak ev arayan ilanlar I'i, belediyelerin su kabı, kulübe ve mama çalışmaları III'ü karşılar; ikisi de metinde başka sözcüklerle verilmiştir. Aşıdan hiç söz edilmez. B, “belediye” ile “yerel yönetim”in aynı şey olduğunu fark etmez; C ve D ücretsiz muayeneyi aşılama sanır.
PARAGRAF · BAŞLIK
Başlık bulma ve soru kökleri: aynı beceriye dört kapı
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Bir metne en uygun başlık nasıl bulunur, “asıl anlatılmak istenen” sorusu nasıl çözülür?
Kısa cevap: Başlık, metnin konusunu ya da ana düşüncesini kısa ve dikkat çekici biçimde söyler. İyi başlık metnin bütününü kapsar; ne tek bir ayrıntıya takılır ne de metnin dışına taşar. Konu, ana düşünce ve başlık soruları aynı okuma becerisini ölçer.
Okul panosuna bir haber asacaksın ve yalnız beş sözcüğün var. O beş sözcük, okuyanın durup durmayacağına karar verir. İşte başlık budur.
İyi başlığın üç özelliği
İyi başlık önce metnin bütününü kapsar; yalnız bir ayrıntıyı anlatan başlık dar kalır. Metinde olmayan bir alana da taşmaz. Kısa ve dikkat çekicidir; bazen bir soru ya da benzetmeyle kurulur. Kuş evi paragrafına “Küçük Ev, Büyük Gözlem” başlığı uyar.
Dedem, köydeki evinin önüne her yıl bir fidan diker. Fidanların çoğu meyve vermeden önce yıllarca bekler. Ona neden meyvesini belki göremeyeceği ağaçlar diktiğini sordum. “Benden öncekiler diktiği için ben meyve yedim, şimdi sıra bende.” dedi. O gün iyiliğin kuşaktan kuşağa bir bayrak gibi taşındığını anladım. Bu paragrafa en uygun başlık ne olabilir?
Konu: dedenin her yıl fidan dikmesi.
Ana düşünce, son cümlede: iyilik kuşaktan kuşağa aktarılır.
Adayları ele: “Ceviz Ağaçları” dar, “Türkiye'de Ormanlar” geniş kalır.
Cevap: “Gelecek Kuşaklara Fidan”
Akılda kalsın: İyi başlık: bütünü kapsar, dışarı taşmaz, kısa ve çekicidir.
LGS'de
Nasıl sorulurBir paragraf verilir; en uygun başlık ya da “asıl anlatılmak istenen” sorulur.
TuzakMetinde geçen dikkat çekici bir ayrıntıyı başlık sanmak.
İpucuÖnce ana düşünceyi kendi cümlenle yaz, sonra onu en iyi karşılayan şıkkı seç.
?Soru çöz paragraf
Telefonla çekilen fotoğrafların sayısı her yıl artıyor. Oysa çoğumuz bu fotoğraflara bir daha bakmıyoruz; binlercesi telefonun belleğinde, adı bile konmamış klasörlerde unutuluyor. Telefonun belleği dolunca da hangisini sileceğimizi bilemiyoruz. Bir tatilde yüzlerce kare çekiyor, manzarayı çoğu zaman ekrandan izleyerek dönüyoruz. Dedelerimizin tek bir siyah beyaz fotoğrafı ise yıllarca albümden çıkarılır, her bakışta o günün hikâyesi yeniden anlatılırdı. Fotoğraf az olduğu için her biri özenle seçilir, saklanır ve konuşulurdu. O tek fotoğrafa bakan herkes, çekildiği günü yeniden yaşar gibi olurdu. Belki de anıları değerli kılan, fotoğrafın sayısı değil ona ayırdığımız zamandır.
Bu metinde asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
✓ B. Son cümle bütün paragrafın vardığı yargıdır; önceki cümleler fotoğraf çoğaldıkça ona ayrılan zamanın azaldığını örnekler. A metinden çıkarılabilir ama asıl söylenen değildir; C metinde geçer ama yalnız eski fotoğrafları anlatan bölümü karşılar; D “çoğu zaman” sözünü kesin bir yargıya çevirir.
?Soru çöz öncüllü
Geçen eylül okulumuzda her sınıfa kâğıt, plastik ve cam için üç ayrı renkte kutu konuldu. İlk hafta kutular karışık dolduruldu; plastik şişeler kâğıtların arasından, kâğıt mendiller cam kutusundan çıktı. Bunun üzerine çevre kulübü teneffüslerde sınıfları gezip hangi atığın nereye atılacağını anlattı, kutuların üstüne de resimli etiketler yapıştırdı. Bazı öğrenciler evde de atıkları ayırmaya başladığını söyledi. Bir öğrenci de bu düzeni anlatan bir afiş çizip koridora astı. Ay sonunda çevre kulübünün yaptığı sayımda kutuların neredeyse hepsi doğru dolmuştu. Okul müdürü bu sonucu bayrak töreninde bütün okulla paylaştı ve kulübe teşekkür etti.
Bu metne, I. Üç Kutu, Bir Alışkanlık II. Okulumuz Atıklarını Ayırmayı Öğrendi III. Çevre Kulübünün Resimli Etiketleri başlıklarından hangileri getirilebilir?
✓ D. I ve II, karışık dolan kutulardan doğru alışkanlığa uzanan süreci bütünüyle kapsar. A ve B uygun başlıklardan birini atlar; C, kulübün yalnız bir çalışmasını anlatan dar III'ü de seçer.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Pazar günü dedemle köydeki bahçeye gittik. Bizi yeşermiş fasulyeler ve kızarmaya başlamış birkaç domates karşıladı. Arabadan indirdiğimiz ağır (1) fide kasalarını taşırken kollarım yorgunluktan titredi. Dedem geçen kışı ağır (2) bir hastalıkla geçirdiği için çapalama işini bana bıraktı. Ben de bahçedeki deponun köşesindeki ağır (3) demir çapayı alıp domates sıralarına yürüdüm. Akşamüstü yan bahçedeki komşumuz uğradı ve bahçenin bu yıl bakımsız kaldığını söyledi. Bu söz dedeme ağır (4) geldi ama bir şey demedi. Dedem, yorulduğumu görünce çayımızı çardağın altında içmemizi önerdi. Eve dönerken sepetimizdeki ilk salatalıklara bakıp ikimiz de gülümsedik.
Bu metinde numaralanmış “ağır” sözcükleriyle ilgili, I. 1 ve 3 gerçek anlamda kullanılmıştır. II. 2 ve 4 mecaz anlamda kullanılmıştır. III. 2 ile 4 aynı anlamı taşır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ C. Kasa ve çapa tartıda çok gelir, gerçek anlamdadır (I); hastalık ve söz tartıya konmaz, mecazdır (II). III'e ulaşılamaz: 2'de “ciddi, tehlikeli”, 4'te “kırıcı, üzücü” anlamı vardır. A ve B iki doğru yargıdan birini atlar; D iki mecazı aynı anlamda sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz ve terim anlam
?Soru 2
Kasabamızdaki tarihî taş köprü, kasabanın iki yakasını yüzyıllardır birbirine bağlıyor. Köprü, geçen yıl tamamlanan onarımdan sonra yeniden yayalara açıldı. Köprünün taşları yüzyıllar önce yakındaki dağın eteğinden getirilmiş. Onarım ekibi, yeni taşların da aynı ocaktan çıkarılması için aylarca sabırla bekledi. Ustalar, eski taşları tek tek numaralandırıp sökmüş ve aynı sırayla yerine koymuştu. Onarım sırasında köprünün altındaki dere yatağı da temizlendi. Artık akşamları köprüde fotoğraf çekenlerin sayısı arttı; hafta sonları çevre illerden gelen otobüsler bile görülüyor. Köprünün başındaki çay bahçesi de artık hafta sonları dolup taşıyor; kasabadaki esnaf da bu kalabalıktan memnun.
Bu metinden, I. Köprü, onarımdan önce bir süre yayalara kapalıydı. II. Köprüye gösterilen ilgi kasabanın sınırlarını aşmıştır. III. Ziyaretçilerin artmasının asıl nedeni dere yatağının temizlenmesidir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ D. “Yeniden açıldı” köprünün bir süre kapalı kaldığını sezdirir (I); çevre illerden gelen otobüsler ilginin kasabayı aştığını gösterir (II). III'e ulaşılamaz: metin dere temizliğini ve ziyaretçi artışını ayrı ayrı söyler, birini ötekinin asıl nedeni yapmaz. A, “bile” sözünün sezdirdiğini atlar; B ve C iki ayrı bilgiyi neden-sonuçla bağlar.Kaynak: Cümlede anlam · Örtülü anlam ve çıkarım
?Soru 3
Mahallemizdeki küçük parkın çöpleri haftalardır kimse tarafından toplanmıyordu. Önce tek başıma temizlemeye karar verdim; eldivenimi takıp işe koyuldum. Bir saatin sonunda ancak bankların çevresini bitirebilmiştim, kollarım da ağrımıştı. Ertesi sabah apartmandaki bütün komşu çocuklarına haber verdim. Kimimiz eldiven getirdi, kimimiz büyük çöp torbaları; bakkal amca da su gönderdi. İşleri bölüştük: Küçükler kâğıtları topladı, büyükler ağır torbaları taşıdı. Hatta kırık bir bankın tahtasını bile birlikte onardık. Akşam olmadan park pırıl pırıldı; geçerken bizi gören muhtar durup teşekkür etti. Ertesi sabah parkta oynayan çocukları görünce, bir günde yaptığımız işe ben bile şaşırdım.
Bu metinde anlatılanlara en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
✓ A. Tek başına yalnız bankların çevresi, birlikte bütün park bir günde temizlendi; atasözü birlikte çalışmanın gücünü anlatır. B zamanla büyüyen birikimi anlatır, iş ise bir günde bitti; C metindeki “komşu” sözcüğüne takılır; D tek belirtinin yetmediğini söyler, metinde böyle bir yargı yok.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Deyim, atasözü ve özdeyiş
?Soru 4
Gündüz güldü bahçemiz, gece ağladı yağmur, Bir damla gözyaşım taşırdı bütün denizleri. Uzak dağlar bile yakın gelir sevenlere, Rüzgâr kapımı çalar, “Uyan!” der her seher.
Bu dizelerle ilgili, I. Birinci ve üçüncü dizede karşıtlık (tezat) vardır. II. İkinci dizede abartma (mübalağa) vardır. III. Dördüncü dizede yalnız benzetme vardır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ C. Birinci dizede “gündüz-gece”, “güldü-ağladı”, üçüncüde “uzak-yakın” zıt kavramlar yan yanadır (I); bir damla gözyaşının denizleri taşırması gerçekte olamaz, abartmadır (II). III yanlış: rüzgâr kapı çalar ve “Uyan!” der; bu kişileştirme ve konuşturmadır, benzetme değil. A ve B doğru yargılardan birini atlar; D rüzgârın davranışını benzetme sanır.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Karşıtlık ve abartma
?Soru 5
Okulumuzun bilim fuarına bu yıl 24 proje katıldı. Projelerin dokuzu fen, sekizi teknoloji, yedisi çevre konusundaydı. Projeler spor salonunda, sınıf düzeylerine göre üç sıra hâlinde sergilendi. Fuarın açılışında okul korosu iki şarkı söyledi. Projelerin en yaratıcısı, yağmur suyunu toplayıp bahçeyi sulayan çatı modeliydi. Bu modeli hazırlayan iki öğrenci, düzeneği okul deposundan çıkan eski borularla kurmuştu. Çatı modelinin yanında, düzeneğin nasıl çalıştığını gösteren küçük bir şema da vardı. Fuarı iki gün boyunca yaklaşık 600 kişi gezdi. Ziyaretçilerin bıraktığı oy kartlarına göre en çok ilgi gören proje, güneş enerjisiyle çalışan küçük araba oldu.
Bu metinle ilgili, I. Sayısal bilgiyle desteklenmiş nesnel yargılar vardır. II. Yazarın kişisel değerlendirmesine yer verilmiştir. III. “En” sözcüğünün geçtiği bütün yargılar özneldir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ C. Proje ve ziyaretçi sayıları nesneldir (I); “en yaratıcısı” yazarın beğenisidir (II). III yanlış: “en çok ilgi gören” yargısı oy kartlarıyla sınanabilir, yani nesneldir. A II'yi atlar; B ve D “en” sözcüğünü tek başına öznellik işareti sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı
?Soru 6
(I) Okulumuzun bahçesindeki genç ağaçlar, geçen yazki uzun kuraklık yüzünden çok zayıf düşmüş, bazılarının yaprakları dökülmüştü. (II) Bu bahar fen kulübü, ağaçları kurtarmak için okul bahçesinde bir sulama nöbeti başlattı. (III) Her sınıf kendi ağacını haftada iki kez sulasın diye panoya bir çizelge asıldı. (IV) İlk hafta çizelgeye uymayan sınıflar olunca kulüp başkanı kapılara küçük hatırlatma notları yapıştırdı. (V) Haziranda yapraklar yeniden yeşerdiği için öğrenciler kendi ağaçlarının yanında fotoğraf çektirdi. (VI) Okul müdürü, bu çabayı bayrak töreninde bütün okula anlattı ve kulübe bir teşekkür belgesi verdi. (VII) Gelecek yıl bahçeye yeni fidanlar dikilecek.
Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?
✓ B. II'de ağaçları kurtarmak, III'te sınıfların düzenli sulaması henüz gerçekleşmemiş hedeflerdir (“-mek için”, “-sın diye”). A, I'deki “yüzünden”i amaç sanır; C, V'teki “-dığı için”i “-mek için” ile karıştırır; D, IV'teki yaşanmış durumu ve V'teki nedeni hedef sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Neden-sonuç ve amaç-sonuç
?Soru 7
Yeni taşındığımız apartmanda ilk haftalarda kimse kimseyle konuşmuyordu; asansörde bile göz göze gelmekten kaçınıyorduk. Bir cuma akşamı alt kattaki Nermin Teyze, elinde bir tepsi börekle kapımızı çaldı. Çaylar tazelendikçe sohbet de uzadı ve annemle aralarındaki buzlar eridi. Birkaç gün sonra apartmanın çatısı akmaya başlayınca bir toplantı yapıldı. Kimse söze girmeye cesaret edemiyordu; çünkü onarımın pahalı olacağı biliniyordu. Herkes birbirine bakarken Nermin Teyze elini taşın altına koydu: ustayı kendisi buldu, parayı da kapı kapı dolaşıp topladı. Usta işini bitirdiğinde bütün komşular ona teşekkür etti. O günden sonra apartmanda bayramlar birlikte kutlanır oldu.
Bu metindeki altı çizili sözlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ D. Ustayı bulmak ve parayı toplamak, Nermin Teyze'nin işi üstlenip sorumluluk aldığını gösterir. A “buzlar eridi”yi bir hava olayı sanır; B iki sözü aynı duruma bağlar, oysa biri tanışmayı, öteki çatı sorununu anlatır; C sözü gerçek anlamıyla okur.Kaynak: Sözcükte anlam · Altı çizili söz: metne kattığı anlam
?Soru 8
Ayşe, okulun satranç takımına bu yıl katılmıştı. İl finaline yirmi okuldan altmış öğrenci kalmıştı. İl finalindeki son maçında rakibi, geçen yılın şampiyonuydu. Maçın ortasında Ayşe, vezirini bilerek rakibine kaptırdı. Salondaki herkes bunun bir hata olduğunu düşündü. Antrenörü bile bu hamleyi beklemiyordu. Rakibi, hamleyi görünce bir süre tahtaya baktı. Üç hamle sonra rakibin şahı köşeye sıkıştı ve maç Ayşe'nin zaferiyle bitti. Maçtan sonra rakibi, Ayşe'nin elini sıkıp hamleyi nasıl düşündüğünü sordu. Kupa töreninde adı okununca salon alkışlarla doldu. Ayşe ona yalnızca gülümsedi; bu oyunu yaz boyunca dedesiyle defalarca denemişti.
Bu metindeki altı çizili cümleden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?
✓ A. “Bile” beklenmedik olanı gösterir: hamleyi en çok antrenörün sezmesi beklenirdi, o da sezemedi. B'de antrenörün bir uyarısı metinde geçmez; C “herkes bunun bir hata olduğunu düşündü” cümlesiyle çelişir; D hamlenin dedeyle çalışıldığını ve antrenörün bilmediğini gözden kaçırır.Kaynak: Cümlede anlam · Örtülü anlam ve çıkarım
?Soru 9
(I) Sabah güneşi perdeyi usulca aralayıp beni uyandırdı. (II) Kedimiz Pamuk, kapının önünde gerinip uzun uzun esnedi. (III) Annem mutfaktan “Kahvaltı hazır, çabuk ol!” diye seslendi. (IV) Masadaki çalar saat, “Yine geç kalıyorsun!” diye homurdandı. (V) Aceleyle giydiğim ayakkabılar bile bana küsmüş, ayağıma girmek istemiyordu. (VI) Kapıdan çıkarken Pamuk arkamdan miyavladı.
Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ D. III'te konuşan bir insandır, annedir; insan konuşunca konuşturma olmaz. A'yı seçen, güneşin insan gibi perde araladığını görmez; B'yi seçen, kedinin doğal davranışını sanat sayar; C'yi seçen, konuşan saatin aynı zamanda insan gibi homurdandığını atlar.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Kişileştirme ve konuşturma
?Soru 10
(I) Okul dönüşü gökyüzü birden karardı ve iri taneli dolu yağmaya başladı. (II) Sığındığımız durak, ıslanmak istemeyen öğrencilerle doluydu. (III) Yanımdaki küçük çocuk, kitaplarla dolu çantasını başına tutmuş, titriyordu. (IV) Hava açılınca eve koştum; kapıda bekleyen annemin gözleri beni görünce dolu dolu oldu. (V) Mutfakta bana dolu bir bardak sıcak süt uzattı.
Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde “dolu” sözcüğü ötekilerle eş sesli olacak biçimde, ilgisiz bir anlamda kullanılmıştır?
✓ A. I'de “dolu”, buz taneleri hâlinde yağan yağıştır; öteki cümlelerdeki “içi boş olmayan” anlamıyla hiçbir bağı yoktur. B ve D aynı anlamı taşır, yalnız dolan şey değişir; C'yi seçen “dolu dolu” sözünü eş sesli sanır, oysa gözler yaşla dolmuştur ve anlam bağı sürer.Kaynak: Sözcükte anlam · Eş, zıt ve eş sesli sözcükler