Deyim, atasözü ve söz sanatları: benzetmeden abartmaya beş sanat

Atasözü öğüt verir, deyim bir durumu renklendirir, söz sanatı anlatımı güçlendirir. Programdaki beş söz sanatını kendi yazdığımız örnek cümlelerle ayırt ediyorsun.

4 durakLGS · 8. sınıf · okuma
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANLAM · DEYİM VE ATASÖZÜ

Deyim, atasözü ve özdeyiş: kısa sözün metne kattığı güç

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGerçek anlam, mecaz anlam ve terim anlam nedir, nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gerçek anlam, sözcüğün akla ilk gelen anlamıdır. Mecaz anlam, bir benzerlik yoluyla gerçek anlamdan uzaklaşan anlamdır. Terim anlam ise bir bilim, sanat ya da spor dalına özgü anlamdır. Hangisinin kullanıldığını cümle gösterir.

Gerçek, mecaz ve terim anlam

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Deyim, atasözü ve özdeyiş arasındaki fark nedir, metne ne katar?

Kısa cevap: Deyim, çoğu mecaz anlamlı, kalıplaşmış bir söz öbeğidir (pireyi deve yapmak). Atasözü, halkın deneyiminden süzülmüş, öğüt ya da genel yargı bildiren kalıp cümledir. Özdeyiş ise söyleyeni bilinen özlü sözdür. Üçü de metne az sözle çok anlam katar.

Arkadaşın telefonundaki küçük bir çiziği büyük bir kaza gibi anlatınca “Pireyi deve yapma!” dersin. Uzun bir açıklama yerine üç sözcük yeter.

Deyim

Deyim, birden çok sözcükten oluşan kalıplaşmış bir anlatımdır. Sözcüklerinin yeri ve biçimi değiştirilmez; “pireyi fil yapmak” denmez. Deyimlerin çoğu mecaz anlamlıdır ve bir durumu canlı biçimde anlatır. Mecaz anlamı Sözcükte anlam sayfasında gördük.

Atasözü

Atasözü, uzun deneyimlerden çıkmış bir yargıyı ya da öğüdü kısa bir cümleyle söyler. Söyleyeni bilinmez, halkın ortak malıdır. “Damlaya damlaya göl olur.” küçük birikimlerin zamanla büyüdüğünü anlatır. Deyim çoğu zaman bir durumu adlandırır; atasözü ise bir derse, bir sonuca varır.

Özdeyiş

Özdeyiş (vecize), söyleyeni bilinen, kısa ve düşündürücü bir sözdür. Atatürk'ün “Yurtta sulh, cihanda sulh.” sözü, yurtta da dünyada da barış istendiğini anlatır. Atasözünden farkı bir kişiye ait olmasıdır.

Üçünü ayıran sorular
DeyimAtasözüÖzdeyiş
Söyleyeni belli mi?HayırHayırEvet
YapısıSöz öbeği ya da cümleCümleCümle
Ne yapar?Durumu canlı anlatırÖğüt ya da genel yargı verirDüşünceyi özlü söyler

Metne katkısı

Yazar bu sözleri süs olsun diye değil, iş görsün diye kullanır. Atasözü bir düşünceyi kanıtlar ya da paragrafı özetler. Deyim anlatımı canlandırır, özdeyiş de düşünceye güvenilir bir ses ekler.

Örnek paragraf

Kardeşim Deniz, okul gazetesine her hafta yalnızca birkaç satır yazıyordu. Kimi hafta bir şiir, kimi hafta küçük bir haber. Biz bu satırları pek önemsemezdik. Yıl sonunda öğretmeni bütün yazıları toplayıp bir kitapçık bastırdı. Annem kitapçığı eline alınca gülümsedi: “Damlaya damlaya göl olur.” Atasözünün bu paragrafa katkısı nedir?

  1. Atasözünü düz cümleye çevir: Küçük birikimler zamanla büyük bir sonuç verir.
  2. Paragraftaki karşılığını bul: haftada birkaç satır → yıl sonunda kitapçık.
  3. Katkıyı adlandır: Anlatılan olayı genel bir yargıyla özetliyor.

Cevap: Olayı özetleyip genel bir yargıya bağlar.

Akılda kalsın: Söyleyeni belliyse özdeyiş, öğüt veriyorsa atasözü, bir durumu renklendiriyorsa deyim.
LGS'de

Nasıl sorulurKısa bir metin verilir; anlatılanlara en uygun atasözü ya da altı çizili deyimin metne katkısı sorulur.

TuzakMetinde geçen bir sözcüğü atasözünde görüp onu seçmek.

İpucuAtasözünü düz cümleye çevir, metnin ana düşüncesiyle karşılaştır.

⇄Durum eşleştirme hangi deyim?

?Soru çöz metin

Mahallemizdeki küçük parkın çöpleri haftalardır kimse tarafından toplanmıyordu. Önce tek başıma temizlemeye karar verdim; eldivenimi takıp işe koyuldum. Bir saatin sonunda ancak bankların çevresini bitirebilmiştim, kollarım da ağrımıştı. Ertesi sabah apartmandaki bütün komşu çocuklarına haber verdim. Kimimiz eldiven getirdi, kimimiz büyük çöp torbaları; bakkal amca da su gönderdi. İşleri bölüştük: Küçükler kâğıtları topladı, büyükler ağır torbaları taşıdı. Hatta kırık bir bankın tahtasını bile birlikte onardık. Akşam olmadan park pırıl pırıldı; geçerken bizi gören muhtar durup teşekkür etti. Ertesi sabah parkta oynayan çocukları görünce, bir günde yaptığımız işe ben bile şaşırdım.

Bu metinde anlatılanlara en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Tek başına yalnız bankların çevresi, birlikte bütün park bir günde temizlendi; atasözü birlikte çalışmanın gücünü anlatır. B zamanla büyüyen birikimi anlatır, iş ise bir günde bitti; C metindeki “komşu” sözcüğüne takılır; D tek belirtinin yetmediğini söyler, metinde böyle bir yargı yok.
SANAT · BENZETME

Benzetme (teşbih): neyi neye, hangi yönden benzetiyor?

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Benzetme sanatı nedir, karşılaştırmadan nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Benzetme (teşbih), aralarında ortak bir yön bulunan iki varlıktan birini ötekine benzetmektir. “Göl, ayna gibi parlıyordu.” cümlesinde göl aynaya, parlaklık yönünden benzetilir. “Gibi” sık görülen bir ipucudur ama şart değildir.

Kardeşin sabahtan akşama kadar ödev yapınca “Arı gibi çalışıyorsun.” dersin. Herkes arıyı çalışkan bildiği için tek sözcükle çok şey anlatmış olursun.

Üç soru, bir benzetme

Benzetmeyi bulmak için sırayla üç soru sor: Neyi? Neye? Hangi yönden? “Kardeşim arı gibi çalışkandır.” cümlesinde kardeş arıya, çalışkanlık yönünden benzetilir. Benzetilen varlık çoğu zaman o özellikte daha güçlü olandır: çalışkanlıkta arı, yumuşaklıkta pamuk, hızda rüzgâr.

“Gibi” şart değil

Benzetme çoğu zaman “gibi, kadar, sanki” sözcükleriyle kurulur. Ama bu sözcükler olmadan da benzetme yapılabilir. “Kardeşim bir arıdır.” cümlesinde “gibi” yoktur, yine de kardeş arıya benzetilmiştir. Böyle kurulan benzetme daha güçlü bir etki bırakır.

Benzetme mi, karşılaştırma mı?

“Ayşe, Ali kadar hızlı koşar.” cümlesinde “kadar” vardır ama benzetme yoktur. Burada aynı türden iki varlık, yani iki insan ölçülür; buna karşılaştırma denir. Benzetmede ise farklı türden iki varlık ortak bir yönle buluşur.

Benzetme mi, değil mi?
CümleKararNeden?
Göl, ayna gibi parlıyordu.Benzetmegöl → ayna, parlaklık yönünden
Kardeşim bir arıdır.Benzetme“gibi” yok, çalışkanlık yönü var
Ayşe, Ali kadar hızlı koşar.Karşılaştırmaiki insan ölçülüyor
Örnek paragraf

Sabah erkenden sahile indik. Deniz, dümdüz bir mavi kumaş gibi uzanıyordu. Kıyıdaki martılar, zil çalınca bahçeye koşan çocuklar gibi aynı anda havalandı. Babam oltasını attı ve sessizce bekledi. Ben ise sabırsızdım; babam kadar uzun süre yerimde duramıyordum. Güneş yükseldikçe deniz ışıl ışıl bir aynaya döndü. Bu paragrafta hangi cümlelerde benzetme vardır?

  1. Deniz → mavi kumaş: düzlük yönünden benzetme.
  2. Martılar → koşan çocuklar: aynı anda harekete geçme yönünden benzetme.
  3. “Babam kadar”: iki insan ölçülüyor, bu bir karşılaştırma.
  4. Deniz → ayna: “gibi” yok ama parlaklık yönünden benzetme var.

Cevap: Üç benzetme, bir karşılaştırma

Akılda kalsın: Neyi? Neye? Hangi yönden? İki taraf aynı türdense benzetme değil, karşılaştırmadır.
LGS'de

Nasıl sorulurBir dize, cümle ya da afiş sloganı verilir; neyin neye, hangi yönden benzetildiği sorulur.

Tuzak“kadar” geçen her cümleyi benzetme sanmak.

İpucuÜç soruyu sırayla cevapla; iki taraf aynı türdense ele.

▭Boşluk doldurma üç soru

“Çocukların kahkahası yaz yağmuru gibi ferahlatıcıydı.” Neyi? Çocukların · Neye? Yaz · Hangi yönden? olması

kahkahasınıyağmurunaferahlatıcıgürültülü

?Soru çöz afiş

Okul kütüphanesi için şu afiş hazırlanmıştır:

Okul kütüphanesi afişiGörsel: Sınav Defteri

Afişteki sloganla ilgili,
I. Kitap başka türden bir varlığa benzetilmiştir.
II. Benzetme “gibi” sözcüğüyle kurulmuştur.
III. Ortak yön, okuru yeni yerlere götürmesidir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. Kitap trene benzetilmiştir (I); ikisi de insanı başka yerlere götürür (III). Sloganda “gibi” yoktur, bu yüzden II yanlıştır. A ortak yönü gösteren III'ü atlar; C ve D benzetmenin mutlaka “gibi” ile kurulduğunu sanar.
SANAT · KİŞİLEŞTİRME

Kişileştirme (teşhis) ve konuşturma (intak): insan gibi davranan varlıklar

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBenzetme sanatı nedir, karşılaştırmadan nasıl ayrılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Benzetme (teşbih), aralarında ortak bir yön bulunan iki varlıktan birini ötekine benzetmektir. “Göl, ayna gibi parlıyordu.” cümlesinde göl aynaya, parlaklık yönünden benzetilir. “Gibi” sık görülen bir ipucudur ama şart değildir.

Benzetme (teşbih)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kişileştirme (teşhis) ve konuşturma (intak) nedir, nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Kişileştirme (teşhis), insan dışındaki bir varlığa insana özgü bir özellik ya da davranış vermektir: “Rüzgâr kapıyı tıklattı.” Konuşturma (intak) ise insan dışındaki varlığı konuşturmaktır. Konuşan bir varlık insan gibi davrandığı için konuşturmada çoğu zaman kişileştirme de bulunur.

Telefonun şarjı biterken “Telefonum yine can çekişiyor.” dersin. Telefona insana ait bir durum yüklediğinin farkında bile olmazsın.

Kişileştirme (teşhis)

Kişileştirmede insan olmayan bir varlık; düşünür, üzülür, sevinir ya da insan gibi bir iş yapar. “Yorgun sokak lambaları sabaha kadar nöbet tuttu.” cümlesinde lambalar hem yorulur hem nöbet tutar. Böylece anlatım canlanır ve okur sahneyi gözünde daha kolay kurar.

Konuşturma (intak)

Konuşturmada insan dışındaki varlık konuşur; sözü çoğu zaman tırnak içinde verilir. “Yaşlı çınar, ‘Bu bahçede kaç çocuk büyüttüm.’ dedi.” cümlesi buna örnektir. Hayvanların konuştuğu masallar ve La Fontaine'in fablları bu sanatla kurulur.

İki tuzak

Konuşan bir insansa konuşturma yoktur: “Annem ‘Sofraya gelin.’ dedi.” cümlesi düz bir anlatımdır. Varlığın kendi doğal davranışı da kişileştirme sayılmaz. “Kedi miyavladı.” sanat değildir; “Kedi bize küsüp odasına çekildi.” ise kişileştirmedir.

Kişileştirme mi, konuşturma mı?
CümleKişileştirmeKonuşturma
Rüzgâr kapıyı tıklattı.VarYok
Çınar, “Korkma.” dedi.VarVar
Kedi miyavladı.YokYok
Örnek paragraf

Okul bahçesindeki yaşlı çınar, her sabah ilk gelen öğrenciyi dallarını sallayarak karşılar. Rüzgârlı günlerde yaprakları bahçedeki bütün sırları birbirine fısıldar. Geçen hafta bahçeye yeni bir fidan dikildi. Çınar, minik fidana “Korkma, ben de bir zamanlar senin kadardım.” dedi. Fidan utana utana başını eğdi. O günden beri ikisi teneffüs zilini birlikte bekliyor. Bu paragrafta hangi sanatlar vardır?

  1. İnsan dışı varlıkları bul: çınar, yapraklar, fidan.
  2. İnsana özgü davranışlar: karşılamak, sır fısıldamak, utanmak, zili beklemek → kişileştirme.
  3. Tırnak içinde sözü olan varlık: çınar → konuşturma.

Cevap: Kişileştirme ve konuşturma

Akılda kalsın: İnsan gibi davranıyorsa kişileştirme, insan gibi konuşuyorsa konuşturma. Konuşan insansa sanat yoktur.
LGS'de

Nasıl sorulurNumaralanmış cümleler ya da dizeler verilir; hangisinde kişileştirme ya da konuşturma olduğu sorulur.

TuzakHayvanın kendi doğal davranışını kişileştirme saymak.

İpucuDavranış o varlığın doğasında yoksa ve insana özgüyse kişileştirmedir.

↕Karar adımlarını sırala

  1. Varlığın konuşup konuşmadığına bak
  2. Cümledeki insan dışı varlığı bul
  3. Konuşuyorsa konuşturma, yalnız davranıyorsa kişileştirme de
  4. Ona insana özgü bir davranış verilmiş mi, sor

?Soru çöz numaralı cümleler

(I) Sabah güneşi perdeyi usulca aralayıp beni uyandırdı. (II) Kedimiz Pamuk, kapının önünde gerinip uzun uzun esnedi. (III) Annem mutfaktan “Kahvaltı hazır, çabuk ol!” diye seslendi. (IV) Masadaki çalar saat, “Yine geç kalıyorsun!” diye homurdandı. (V) Aceleyle giydiğim ayakkabılar bile bana küsmüş, ayağıma girmek istemiyordu. (VI) Kapıdan çıkarken Pamuk arkamdan miyavladı.

Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. III'te konuşan bir insandır, annedir; insan konuşunca konuşturma olmaz. A'yı seçen, güneşin insan gibi perde araladığını görmez; B'yi seçen, kedinin doğal davranışını sanat sayar; C'yi seçen, konuşan saatin aynı zamanda insan gibi homurdandığını atlar.
SANAT · KARŞITLIK VE ABARTMA

Karşıtlık (tezat) ve abartma (mübalağa): zıtlar ve büyüteç

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEş anlamlı, zıt anlamlı ve eş sesli (sesteş) sözcük nedir?Bağlantılı konudan (Sözcükte anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Eş anlamlı sözcüklerin yazılışı farklı, anlamı aynıdır (yanıt-cevap). Zıt anlamlılar birbirinin karşıtını anlatır (erken-geç). Eş sesli (sesteş) sözcüklerin yazılışı aynı, anlamları birbirinden ilgisizdir: “yüz” hem bir sayı hem de surattır.

Eş, zıt ve eş sesli sözcükler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karşıtlık (tezat) ve abartma (mübalağa) sanatı nedir, örnekleri nelerdir?

Kısa cevap: Karşıtlık (tezat), zıt kavramları bir arada kullanarak anlamı güçlendirmektir: “Az konuşur, çok dinler.” Abartma (mübalağa), bir durumu olduğundan çok büyük ya da çok küçük göstermektir: “Seni bin kere aradım.” Bir cümlede birden çok sanat bulunabilir.

Sınavdan çıkan arkadaşın “Soruları çözerken saçlarım ağardı!” diyor. Saçlarının rengi değişmedi elbette; ne kadar zorlandığını büyüterek anlatıyor.

Karşıtlık (tezat)

Karşıtlıkta birbirine zıt iki kavram aynı cümlede ya da dizede yan yana gelir. Zıt anlamlı sözcükleri Sözcükte anlam sayfasında gördük; bu sanat onları bir arada kullanır. “Gülerken ağlıyordu.” cümlesi iki zıt duyguyu buluşturur. Karşıtlık, okurun iki ucu birden görmesini sağlar ve anlamı keskinleştirir.

Abartma (mübalağa)

Abartmada bir durum gerçekte olabileceğinden çok daha büyük ya da küçük anlatılır. “Bu çanta bir ton geliyor.” cümlesinde çantanın gerçek ağırlığı değil, taşıyanın yorgunluğu anlatılır. Abartmanın amacı yalan söylemek değil, duyguyu güçlendirmektir. Bazı deyimler de abartma taşır: “kılı kırk yarmak” gibi.

Beş sanat, beş soru
SanatKendine sor
BenzetmeBir şey başka türden bir şeye benzetilmiş mi?
Kişileştirmeİnsan dışı varlık insan gibi davranıyor mu?
Konuşturmaİnsan dışı varlık konuşuyor mu?
KarşıtlıkZıt kavramlar bir arada mı?
AbartmaDurum olabileceğinden çok büyük ya da küçük mü?
Örnek paragraf

Karne sabahı evde bir deprem yaşanıyordu. Kardeşim bin kere aynanın önüne gidip geldi. Ben ise hiç acele etmeden kahvaltımı yaptım. Onun telaşıyla benim sakinliğim yan yana durunca annem gülmekten kendini alamadı. Okulda karnesini görünce kardeşimin yüzü güneş gibi parladı. Bu paragrafta hangi sanatlar vardır?

  1. “Evde bir deprem”, “bin kere”: durum çok büyütülmüş → abartma.
  2. Telaş ile sakinlik yan yana → karşıtlık.
  3. Yüz → güneş, parlaklık yönünden → benzetme.

Cevap: Abartma, karşıtlık ve benzetme

Görüldüğü gibi tek bir paragrafta üç sanat bir arada olabilir. Bu yüzden her cümleyi tablodaki beş soruyla tek tek dene.

Akılda kalsın: Zıtlar yan yanaysa karşıtlık, gerçekte olamayacak kadar büyük ya da küçükse abartma.
LGS'de

Nasıl sorulurDizeler ya da kısa bir paragraf verilir; hangi sanatlara yer verildiği sorulur, çoğu zaman öncüllerle.

TuzakBir cümlede tek sanat aramak.

İpucuBeş sanatı tek tek dene, her biri için cümlede bir kanıt göster.

?Soru çöz öncüllü

Gündüz güldü bahçemiz, gece ağladı yağmur,
Bir damla gözyaşım taşırdı bütün denizleri.
Uzak dağlar bile yakın gelir sevenlere,
Rüzgâr kapımı çalar, “Uyan!” der her seher.

Bu dizelerle ilgili,
I. Birinci ve üçüncü dizede karşıtlık (tezat) vardır.
II. İkinci dizede abartma (mübalağa) vardır.
III. Dördüncü dizede yalnız benzetme vardır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Birinci dizede “gündüz-gece”, “güldü-ağladı”, üçüncüde “uzak-yakın” zıt kavramlar yan yanadır (I); bir damla gözyaşının denizleri taşırması gerçekte olamaz, abartmadır (II). III yanlış: rüzgâr kapı çalar ve “Uyan!” der; bu kişileştirme ve konuşturmadır, benzetme değil. A ve B doğru yargılardan birini atlar; D rüzgârın davranışını benzetme sanır.

⇄Sanat eşleştirme

Lisede bu konunun ayrıntısı Edebiyat serisindeki Söz sanatları I sayfasında.

Karma tekrar

Bu sayfadan ve önceki 1 sayfadan karışık 6 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Pazar günü dedemle köydeki bahçeye gittik. Bizi yeşermiş fasulyeler ve kızarmaya başlamış birkaç domates karşıladı. Arabadan indirdiğimiz ağır (1) fide kasalarını taşırken kollarım yorgunluktan titredi. Dedem geçen kışı ağır (2) bir hastalıkla geçirdiği için çapalama işini bana bıraktı. Ben de bahçedeki deponun köşesindeki ağır (3) demir çapayı alıp domates sıralarına yürüdüm. Akşamüstü yan bahçedeki komşumuz uğradı ve bahçenin bu yıl bakımsız kaldığını söyledi. Bu söz dedeme ağır (4) geldi ama bir şey demedi. Dedem, yorulduğumu görünce çayımızı çardağın altında içmemizi önerdi. Eve dönerken sepetimizdeki ilk salatalıklara bakıp ikimiz de gülümsedik.

Bu metinde numaralanmış “ağır” sözcükleriyle ilgili,
I. 1 ve 3 gerçek anlamda kullanılmıştır.
II. 2 ve 4 mecaz anlamda kullanılmıştır.
III. 2 ile 4 aynı anlamı taşır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Kasa ve çapa tartıda çok gelir, gerçek anlamdadır (I); hastalık ve söz tartıya konmaz, mecazdır (II). III'e ulaşılamaz: 2'de “ciddi, tehlikeli”, 4'te “kırıcı, üzücü” anlamı vardır. A ve B iki doğru yargıdan birini atlar; D iki mecazı aynı anlamda sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz ve terim anlam

?Soru 2

(I) Sabah güneşi perdeyi usulca aralayıp beni uyandırdı. (II) Kedimiz Pamuk, kapının önünde gerinip uzun uzun esnedi. (III) Annem mutfaktan “Kahvaltı hazır, çabuk ol!” diye seslendi. (IV) Masadaki çalar saat, “Yine geç kalıyorsun!” diye homurdandı. (V) Aceleyle giydiğim ayakkabılar bile bana küsmüş, ayağıma girmek istemiyordu. (VI) Kapıdan çıkarken Pamuk arkamdan miyavladı.

Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. III'te konuşan bir insandır, annedir; insan konuşunca konuşturma olmaz. A'yı seçen, güneşin insan gibi perde araladığını görmez; B'yi seçen, kedinin doğal davranışını sanat sayar; C'yi seçen, konuşan saatin aynı zamanda insan gibi homurdandığını atlar.Kaynak: bu sayfa · Kişileştirme ve konuşturma

?Soru 3

Gündüz güldü bahçemiz, gece ağladı yağmur,
Bir damla gözyaşım taşırdı bütün denizleri.
Uzak dağlar bile yakın gelir sevenlere,
Rüzgâr kapımı çalar, “Uyan!” der her seher.

Bu dizelerle ilgili,
I. Birinci ve üçüncü dizede karşıtlık (tezat) vardır.
II. İkinci dizede abartma (mübalağa) vardır.
III. Dördüncü dizede yalnız benzetme vardır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Birinci dizede “gündüz-gece”, “güldü-ağladı”, üçüncüde “uzak-yakın” zıt kavramlar yan yanadır (I); bir damla gözyaşının denizleri taşırması gerçekte olamaz, abartmadır (II). III yanlış: rüzgâr kapı çalar ve “Uyan!” der; bu kişileştirme ve konuşturmadır, benzetme değil. A ve B doğru yargılardan birini atlar; D rüzgârın davranışını benzetme sanır.Kaynak: bu sayfa · Karşıtlık ve abartma

?Soru 4

Gece boyunca yağan soğuk yağmur sabaha karşı ayaza dönmüş, mahalledeki bütün kaldırımları ince bir buzla kaplamıştı. Dedem yine de her sabahki gibi fırına gitmek için kapıdan çıktı. Buz tutmuş kaldırımda temkinli adımlarla ilerledi. Her adımdan önce ayağıyla zemini yokluyor, bir eliyle de bahçe duvarına tutunuyordu. Yokuşun başına gelince durdu, bir süre düşündü ve kaygan yokuştan inmek yerine yandaki toprak yolu seçti. Fırından döndüğünde elinde bir torba sıcak simit vardı; yolda bir kez bile tökezlememişti. Annem pencereden onu izlerken rahat bir nefes aldı. Simitleri sofraya koyarken ellerinin soğuktan kıpkırmızı olduğunu fark ettim.

Bu metindeki altı çizili sözcükle ilgili,
I. Dedenin dikkat edip önlem alarak yürüdüğünü anlatır.
II. Dedenin buzdan korkup titrediğini anlatır.
III. Kaygan yokuş yerine toprak yolun seçilmesiyle desteklenir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. “Temkinli” dikkat edip önlem alarak demektir (I); zemini yoklamak ve kaygan yokuş yerine toprak yolu seçmek bu anlamı destekler (III). II'ye ulaşılamaz: metinde kaygılanan dede değil, onu izleyen annedir. A, III'teki kanıtı atlar; C ve D dikkati korkuyla karıştırır.Kaynak: Sözcükte anlam · Bağlamdan anlam tahmini

?Soru 5

(I) Okul dönüşü gökyüzü birden karardı ve iri taneli dolu yağmaya başladı. (II) Sığındığımız durak, ıslanmak istemeyen öğrencilerle doluydu. (III) Yanımdaki küçük çocuk, kitaplarla dolu çantasını başına tutmuş, titriyordu. (IV) Hava açılınca eve koştum; kapıda bekleyen annemin gözleri beni görünce dolu dolu oldu. (V) Mutfakta bana dolu bir bardak sıcak süt uzattı.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde “dolu” sözcüğü ötekilerle eş sesli olacak biçimde, ilgisiz bir anlamda kullanılmıştır?

✓ A. I'de “dolu”, buz taneleri hâlinde yağan yağıştır; öteki cümlelerdeki “içi boş olmayan” anlamıyla hiçbir bağı yoktur. B ve D aynı anlamı taşır, yalnız dolan şey değişir; C'yi seçen “dolu dolu” sözünü eş sesli sanır, oysa gözler yaşla dolmuştur ve anlam bağı sürer.Kaynak: Sözcükte anlam · Eş, zıt ve eş sesli sözcükler

?Soru 6

Yeni taşındığımız apartmanda ilk haftalarda kimse kimseyle konuşmuyordu; asansörde bile göz göze gelmekten kaçınıyorduk. Bir cuma akşamı alt kattaki Nermin Teyze, elinde bir tepsi börekle kapımızı çaldı. Çaylar tazelendikçe sohbet de uzadı ve annemle aralarındaki buzlar eridi. Birkaç gün sonra apartmanın çatısı akmaya başlayınca bir toplantı yapıldı. Kimse söze girmeye cesaret edemiyordu; çünkü onarımın pahalı olacağı biliniyordu. Herkes birbirine bakarken Nermin Teyze elini taşın altına koydu: ustayı kendisi buldu, parayı da kapı kapı dolaşıp topladı. Usta işini bitirdiğinde bütün komşular ona teşekkür etti. O günden sonra apartmanda bayramlar birlikte kutlanır oldu.

Bu metindeki altı çizili sözlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Ustayı bulmak ve parayı toplamak, Nermin Teyze'nin işi üstlenip sorumluluk aldığını gösterir. A “buzlar eridi”yi bir hava olayı sanır; B iki sözü aynı duruma bağlar, oysa biri tanışmayı, öteki çatı sorununu anlatır; C sözü gerçek anlamıyla okur.Kaynak: Sözcükte anlam · Altı çizili söz: metne kattığı anlam
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →