Cümle türleri: yüklemin türüne, yerine, anlamına ve yapısına göre

Bir cümleye dört soru sorarsın: yüklemi ne, nerede, cümle olumlu mu, kaç yüklem var? Terim ezberlemeden, cümlenin özelliklerini tabloda işaretlemeyi öğreniyorsun.

4 durakLGS · 8. sınıf · dil bilgisi
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
CÜMLE TÜRÜ · YÜKLEM

Yüklemin türüne göre: isim cümlesi mi, fiil cümlesi mi?

MEB 8. sınıf · Yazma · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCümlenin ögeleri nelerdir, yüklem ve özne nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Cümlenin ögeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öge, cümlede bir görevi üstlenen sözcük ya da söz öbeğidir. Yüklem, cümlenin yargısını taşıyan temel ögedir; öteki ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur. Özne, yüklemdeki işi yapan ya da yargıyı üstünde taşıyandır; “kim?” ya da “ne?” sorusunun cevabıdır.

Öge, yüklem ve özne

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İsim cümlesi ile fiil cümlesi nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Önce cümlenin yüklemini bul. Yüklem çekimli bir fiilse cümle fiil cümlesidir: “Maç başladı.” Yüklem isim, sıfat gibi isim soylu bir sözcükse isim cümlesidir: “Hakem yeniydi.” Karar her zaman yalnız yükleme bakılarak verilir.

Hentbol maçında hakem düdüğünü çaldı. O an top filedeydi. Bu iki cümleden biri bir hareketi, öteki bir durumu anlatıyor.

Cümleye dört soru

Cümle türleri bir ezber listesi değildir. Bir cümleye dört ayrı soru sorarsın ve her soru ona bir ad verir. Aynı cümle hem fiil cümlesi hem kurallı hem olumsuz olabilir.

Bir cümleye sorulan dört soru
SoruOlası cevaplar
Yüklemin türü ne?isim cümlesi, fiil cümlesi
Yüklem nerede?kurallı, devrik, eksiltili
Cümle ne bildiriyor?olumlu, olumsuz, soru
Kaç yüklem var?tek yüklemli, içinde fiilimsi olan, birden çok yüklemi olan, bağlacı olan

Önce yüklemi bul

Cümlenin ögeleri sayfasında yüklemi bulmayı gördük. Yüklem, cümlenin yargısını taşıyan ögedir. Onu bulduktan sonra şunu sor: Bu sözcük bir fiil mi, yoksa isim soylu bir sözcük mü?

Yüklem çekimli bir fiilse cümle fiil cümlesidir: “Kardeşim okçuluğa başladı.” Yüklem isim soylu bir sözcükse isim cümlesidir: “Salon bugün kalabalıktı.” Buradaki “-dı” ekini 7. sınıfta ek fiil olarak görmüştün.

İki tuzak

“Var” ve “yok” fiil gibi durur ama isimdir. “Sınıfta yeni bir akıllı tahta var.” bir isim cümlesidir. Fiilimsiyle biten yüklem de isim cümlesi kurar. “Hedefim okul takımına girmektir.” cümlesinde “girmek” bir isim-fiildir; “-tir” ise ek fiildir.

Örnek cümleler

1. Otobüs durağa yaklaştı. 2. Durakta kimse yoktu. 3. En sevdiğim ders resimdir. 4. Yarın Mardin'e gidiyoruz.

  1. Yüklemi bul. yaklaştı, yoktu, resimdir, gidiyoruz.
  2. Türüne bak. “Yaklaştı” ve “gidiyoruz” çekimli fiildir. “Yok” ve “resim” isim soylu sözcüklerdir.
  3. Adını koy. 1 ve 4 fiil cümlesi, 2 ve 3 isim cümlesidir.

Cevap: “Yoktu” fiil gibi görünse de isim cümlesi kurar.

Akılda kalsın: Cümlenin türünü içindeki öteki fiiller değil, yalnız yüklem belirler.
LGS'de

Nasıl sorulurBirkaç cümle verilir; isim cümlesi olanlar ya da yüklemin türü bakımından diğerlerinden farklı olan sorulur.

TuzakCümlenin ortasındaki bir fiilimsiye bakıp cümleyi fiil cümlesi sanmak.

İpucuÖnce yalnız yüklemin altını çiz, sonra onun fiil mi isim mi olduğuna karar ver.

?Soru çöz öncüllü

Okul korosunun Eskişehir gezisi için tutulan notlardan bazı cümleler şunlardır:
I. Konser salonu çok büyüktü.
II. Provadan sonra Porsuk kıyısında yürüdük.
III. Gezinin en güzel anı alkış sesleriydi.
IV. Otobüs gece yarısı okula döndü.

Bu cümlelerden hangileri isim cümlesidir?

✓ C. I'in yüklemi “büyüktü”, III'ün yüklemi “sesleriydi”; ikisi de isim soylu bir sözcüğe ek fiil getirilerek kurulmuştur. A, “yürüdük” yüklemli II'yi isim cümlesi sayar; B iki fiil cümlesini seçer; D ise “döndü” yüklemli IV'ü katar.

▭Boşluk doldurma cümleye uygula

“Konser salonu çok büyüktü.” cümlesinin yüklemi “büyüktü” olduğu için bu cümle bir dir. “Koro şefi bize kısa bir konuşma yaptı.” cümlesi ise yüklemi çekimli fiil olduğu için bir dir. “Kantinde hiç simit yok.” cümlesi de yüklemi “yok” olduğu için bir dir.

isim cümlesifiil cümlesidevrik cümleeksiltili cümle
CÜMLE TÜRÜ · DİZİLİŞ

Yüklemin yerine göre: kurallı, devrik ve eksiltili cümle

MEB 8. sınıf · Yazma · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCümle ögelerine adım adım nasıl ayrılır, ara söz ve vurgulu öge nedir?Bağlantılı konudan (Cümlenin ögeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Öge bulmada önce yüklem, sonra özne, sonra nesne, en son tamlayıcılar bulunur. Ara söz, bir ögeyi açıklamak için araya giren, virgüllerle ya da kısa çizgilerle ayrılan sözdür; açıkladığı ögeyle birlikte sayılır. Vurgulu öge, yüklemden hemen önce gelen ögedir.

Adım adım öge bulma, ara söz, vurgu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Devrik cümle ile eksiltili cümle nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Yüklemi bul ve yerine bak. Yüklem cümlenin en sonundaysa cümle kurallıdır. Yüklemden sonra başka bir öge geliyorsa cümle devriktir. Cümlede yüklem hiç yoksa ve okur onu kendisi tamamlıyorsa eksiltili cümledir.

Bir şarkıda “Gel bu akşam bize” dendiğini duymuşsundur. Konuşurken ise “Bu akşam bize gel.” deriz. Sözcükler aynıdır, yalnız yüklemin yeri değişmiştir.

Yüklem nerede duruyor?

Türkçede olağan dizilişte yüklem en sona gelir. Böyle cümlelere kurallı cümle denir: “Takımımız finale kaldı.” Yüklem sondan öne alınırsa cümle devrik olur: “Finale kaldı takımımız.”

Devrik cümle konuşmada, şiirde ve duygulu anlatımda sık görülür. Yazar bazen bir sözü öne çıkarmak için de yüklemi başa alır.

Yüklemin yerine göre üç cümle
CümleYüklem nerede?Örnek
Kurallıen sondaAkşam yemeği hazır.
Devriksondan önceHazırdı akşam yemeği.
Eksiltilihiç yokMasada çorba, pilav, cacık…

Eksiltili cümle: yüklem söylenmez

Bazen yüklem hiç yazılmaz, okur onu kendisi tamamlar. “Öğlen Safranbolu'da kısa bir mola…” cümlesinde “verdik” gibi bir yüklem düşmüştür. Bu cümlelere eksiltili cümle denir. Çoğu zaman üç noktayla biterler.

Dikkat: Soru eki ve ek fiil yüklemin parçasıdır. “Ödevini bitirdin mi?” kurallıdır, çünkü “mi” yüklemle birlikte sondadır. Üç noktayla biten her cümle de eksiltili değildir. “Herkes sessizce bekliyordu…” cümlesinin yüklemi vardır ve sondadır.

Örnek cümleler

1. Pazar günü Palandöken'e kayağa gittik. 2. Gittik pazar günü Palandöken'e. 3. Sabah kayak, akşam sıcak bir çorba…

  1. Yüklemi bul. 1 ve 2'de yüklem “gittik”, 3'te yüklem yok.
  2. Yerine bak. 1'de yüklem en sonda, 2'de cümlenin başında.
  3. Adını koy. 1 kurallı, 2 devrik, 3 eksiltili cümledir.

Cevap: Aynı olay üç farklı dizilişle anlatılabilir.

Akılda kalsın: Yüklem sondaysa kurallı, sonda değilse devrik, hiç yoksa eksiltili.
LGS'de

Nasıl sorulurNumaralı cümleler ya da kısa bir metin verilir; devrik ya da eksiltili cümlenin hangisi olduğu sorulur.

Tuzak“mi” ekini ya da üç noktayı görünce cümleyi hemen devrik ya da eksiltili saymak.

İpucuYüklemi bul, sonra yüklemden sonra bir öge kalıp kalmadığına bak.

?Soru çöz numaralı cümleler

(I) Okulumuzun masa tenisi takımı bu yıl il birincisi oldu. (II) Çok zordu final maçı. (III) Son sette rakip öne geçince salondaki herkes sessizleşti. (IV) Takım kaptanımız Defne, bir an durup derin bir nefes aldı. (V) Sonra art arda üç sayı, tribünlerde büyük bir sevinç… (VI) Maçtan sonra antrenörümüz hepimizi tek tek kucakladı.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. II'de yüklem “zordu” başta, “final maçı” ondan sonra gelir; V'te ise yüklem hiç yoktur. B, yüklemi sonda olan I'i devrik sanır; C, “sessizleşti” yüklemli III'ü eksiltili sayar; D, II'deki devrik dizilişi gözden kaçırır.

⇄Cümle eşleştirme iki özellik birden

CÜMLE TÜRÜ · ANLAM

Anlamına göre: olumlu, olumsuz ve soru cümlesi

MEB 8. sınıf · Yazma · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bir cümlenin olumlu mu olumsuz mu olduğu nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Yüklem bir işin ya da durumun gerçekleştiğini bildiriyorsa cümle olumludur. Yüklemdeki “-mA” eki, “değil” ya da “yok” sözü cümleyi olumsuz yapar. Bir bilgiyi öğrenmek için soruluyorsa cümle soru cümlesidir ve sonuna soru işareti konur.

Arkadaşına “Antrenmana geliyorsun.”, “Antrenmana gelmiyorsun.” ve “Antrenmana geliyor musun?” dediğini düşün. Fiil aynı ama üç cümle üç farklı şey söylüyor.

Olumsuzluğu taşıyan üç işaret

Olumsuz cümle, yüklemdeki işin ya da durumun gerçekleşmediğini bildirir. Bu anlamı çoğu zaman üç işaret taşır. Fiile gelen “-mA” eki, isim cümlesindeki “değil” ve “var” sözünün karşıtı olan “yok”.

Anlamına göre cümleler
CümleİşaretÖrnek
Olumluolumsuzluk işareti yokSergi bugün açıldı.
Olumsuz-mA ekiSergi bugün açılmadı.
Olumsuzdeğil, yokSergi açık değil.
Sorumi eki ya da soru sözcüğüSergi ne zaman açılacak?

Soru cümlesini ne belirler?

Soru cümlesi bir bilgiyi öğrenmek için kurulur. Bunu “mi” soru eki ya da “kim, ne, nerede, kaç” gibi soru sözcükleri gösterir. Cümlenin sonuna soru işareti konur.

Soru sözcüğü olan cümlede ayrıca “mi” eki gerekmez: “Final maçı hangi gün?” “Mi” eki ise sorulan sözcüğün hemen arkasına gelir. “Final maçı yarın mı?” cümlesinde merak edilen şey maçın günüdür.

Asıl tuzak şudur: Soru cümlesinde “değil” de bulunabilir. “Yarın okul tatil değil mi?” cümlesi bir şey sorar. Bu yüzden olumsuz değil, soru cümlesidir. “-mAz” eki de olumsuzluk taşır: “Bu çiçek kışın açmaz.”

Örnek cümleler

1. Bu hafta kuş gözlemine çıkmayacağız. 2. Gölde iki leylek var. 3. Rehberimiz dürbünleri getirdi mi? 4. Leylekler kışı burada geçirmez.

  1. Soru işaretine bak. Yalnız 3'te soru sorulur.
  2. Yüklemi tara. 1'de “-ma”, 4'te “-mez” eki var.
  3. Kalanı yokla. 2'nin yüklemi “var”; olumsuzluk işareti yok.

Cevap: 1 ve 4 olumsuz, 2 olumlu, 3 soru cümlesidir.

Akılda kalsın: Olumsuzluğu cümlenin bir başka sözcüğü değil, yüklem taşır: -mA, değil, yok.
LGS'de

Nasıl sorulurÖncüllü cümleler verilir; olumsuz ya da soru cümlesi olanlar veya anlamı bakımından farklı olan sorulur.

TuzakSonunda “değil mi?” bulunan cümleyi olumsuz saymak.

İpucuÖnce soru işaretine, sonra yüklemdeki -mA, değil ve yok işaretlerine bak.

⇄Cümle eşleştirme işareti bul

?Soru çöz öncüllü

Bir öğrenci, sınıfın müze gezisiyle ilgili şu cümleleri yazmıştır:
I. Gezi otobüsü sabah sekizde kalkmayacak.
II. Müzenin bahçesinde oturacak yer yok.
III. Öğle yemeği müzenin kafesinde değil mi?
IV. Rehberimiz herkese bir harita verdi.

Bu cümlelerden hangileri olumsuz cümledir?

✓ D. I'de “-ma” eki, II'de “yok” sözü yargıyı olumsuz yapar. A, III'teki “değil”e bakar ama III soru sorar; B olumlu IV'ü katar; C soru ve olumlu cümleyi seçer.
CÜMLE TÜRÜ · YAPI

Yapısına göre: kaç yüklem var, onları ne bağlıyor?

MEB 8. sınıf · Yazma · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFiilimsi nedir, çekimli fiilden nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Fiilimsiler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fiilimsi, fiilden türeyen ama cümlede ad, sıfat ya da zarf görevi yapan sözcüktür. Çekimli fiil gibi kip ve kişi eki almaz, bu yüzden tek başına yargı bildirmez. Üç türü vardır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.

Fiilimsi nedir?

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tek yüklemli, birden çok yüklemi olan ve bağlacı olan cümle nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Önce yüklemleri say. Tek yüklem varsa fiilimsiye bak: yoksa tek yüklemli, varsa içinde fiilimsi olan cümledir. Birden çok yüklem varsa onları neyin bağladığına bak: virgülse birden çok yüklemi olan, “ve, ama” gibi bir bağlaçsa bağlacı olan cümledir.

Bir arkadaşın oyunun kuralını bazen tek cümleyle anlatır, bazen birkaç işi art arda sıralar. Cümlenin yapısı, içinde kaç yargı taşıdığını gösterir.

Nasıl anlarım? Üç adım

Yapıyı bulmak için önce yüklemler sayılır, sonra tek tek bakılır.Görsel: Sınav Defteri

Tek yüklemli cümlede tek yargı vardır: “Kuşlar göç etti.” İçinde fiilimsi olan cümlede de tek yüklem bulunur. Fiilimsiler sayfasında gördük: fiilimsi fiilden türer ama yüklem olamaz. “Okula koşarak geldi.” cümlesinde yüklem yalnız “geldi”dir.

Birden çok yüklemi olan cümlede yargılar virgülle sıralanır: “Zil çaldı, herkes sınıfa koştu.” Yargılar “ve, ama, fakat, çünkü” gibi bir bağlaçla bağlanmışsa bağlacı olan cümle oluşur: “Zil çaldı ama kimse sınıfa girmedi.”

Her “ve” bağlacı olan cümle yapmaz

“Elma ve armut aldım.” cümlesinde “ve” iki sözcüğü bağlar. Yüklem tek olduğu için cümle tek yüklemlidir. Bağlaç ancak iki yüklemi birbirine bağlıyorsa cümle bağlacı olan cümle olur. Bir cümlede hem fiilimsi hem de iki yüklem varsa önce yüklem sayısına bakılır.

Örnek cümleler

1. Tren istasyona girdi, yolcular ayağa kalktı. 2. Tren istasyona girdi ve yavaşça durdu. 3. İstasyona giren tren yavaşça durdu.

  1. Yüklemleri say. 1 ve 2'de iki yüklem, 3'te tek yüklem var.
  2. Bağlantıya bak. 1'de yüklemler virgülle, 2'de “ve” bağlacıyla bağlı.
  3. Fiilimsiyi ara. 3'teki “giren” bir sıfat-fiildir.

Cevap: 1 birden çok yüklemi olan, 2 bağlacı olan, 3 içinde fiilimsi olan cümledir.

Akılda kalsın: Önce yüklemleri say, sonra tek yüklemde fiilimsiye, çok yüklemde bağlaca bak.
LGS'de

Nasıl sorulurBir cümlenin özellikleri tabloda işaretlenir; bu özelliklerin hepsine uyan cümle sorulur.

TuzakTek bir özelliğe uyan seçeneği görüp öteki satırları denetlemeden işaretlemek.

İpucuHer seçeneği tablonun dört satırıyla tek tek sına, uymayanı hemen ele.

↕Sıralama “Otobüs geç geldi ama kimse şikâyet etmedi.”

  1. Yüklemleri birbirine bağlayan sözcüğe bak: “ama”.
  2. Cümledeki çekimli fiilleri bul: “geldi” ve “etmedi”.
  3. Cümleye “bağlacı olan cümle” adını ver.
  4. İkisinin de ayrı bir yargı bildirdiğini, yani yüklem olduğunu gör.

?Soru çöz tablo

Türkçe öğretmeni, tahtaya yazdığı bir cümlenin özelliklerini aşağıdaki tabloda işaretlemiştir.

Cümlenin özellikleri
ÖlçütÖzellik
Yüklemin türüFiil cümlesi
Yüklemin yeriKurallı
AnlamıOlumsuz
Yapısıİçinde fiilimsi olan

Buna göre öğretmenin tahtaya yazdığı cümle aşağıdakilerden hangisi olabilir?

✓ B. “Kurmadı” çekimli fiildir ve en sondadır; “-ma” eki cümleyi olumsuz yapar, “gelen” de bir fiilimsidir. A olumlu bir cümledir; C'de yüklemden sonra özne geldiği için cümle devriktir; D'nin yüklemi “yoktu” olduğu için isim cümlesidir.

Lisede bu konunun ayrıntısı Türkçe serisindeki Cümle türleri sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Geçen yaz ailemle Kapadokya'ya (I) gittik. Orada üç gün (II) kaldık. Balonları her sabah otelin terasından (III) izledik.

Bu metindeki numaralanmış ögelerle ilgili,
I. I numaralı öge yer tamlayıcısıdır.
II. II numaralı öge yer tamlayıcısıdır.
III. III numaralı öge yer tamlayıcısıdır.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. “Nereye gittik?” sorusunun cevabı “Kapadokya'ya” (I), “Nereden izledik?” sorusunun cevabı “otelin terasından”dır (III). II yanlış: “üç gün” “ne kadar kaldık?” sorusunun cevabıdır, zarf tamlayıcısıdır. A ve C süreyi yer sanır; D üç ögeyi de aynı soruyla bulduğunu düşünür.Kaynak: Cümlenin ögeleri · Yer tamlayıcısı ve zarf tamlayıcısı

?Soru 2

(I) Komşumuz Hasan Amca, geçen bahar evinin arkasındaki küçük bahçeye domates fidesi dikti. (II) Bahçenin eski taş duvarları da yaz tatilinde beyaza boyandı. (III) Torunu Elif, ilk kızaran domatesleri görünce çok sevindi. (IV) Bir pazar sabahı biz de sepetlerimizi alıp erkenden bahçeye koştuk. (V) Akşam hep birlikte bahçedeki çardakta yemek yedik.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde işi yapanın kim olduğu belli değildir?

✓ B. “Duvarlar biri tarafından boyandı” denebilir; boyayan belli değildir, yüklem edilgendir. A'da işi Hasan Amca yapar. C'deki fiil edilgen ekine benzer ama sevinen Elif'tir. D'de özne yazılmamıştır ama “biz” olduğu kişi ekinden anlaşılır.Kaynak: Fiilde çatı · Öznesine göre: etken ve edilgen

?Soru 3

Dedem çocukluğunu anlatmaya başlayınca hepimiz susardık. (I) Köydeki okula her sabah dereyi geçerek giderlermiş. (II) Kış gelince yollar kapanır, okul haftalarca tatil olurmuş. (III) Çocukken en çok, öğretmenlerinin şehirden getirdiği resimli kitapları severmiş. (IV) Akşamları da lamba ışığında ödevlerini bitirmeden yatmazlarmış.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde zarf-fiil yoktur?

✓ C. “Çocukken” sözcüğünün kökü “çocuk”tur, eylem değildir; “getirdiği” ise kitapları niteleyen bir sıfat-fiildir. A'yı seçen “geçerek” sözcüğünün gidişin nasıl olduğunu bildirdiğini görmez; B'yi seçen “gelince”nin zaman bildirdiğini, D'yi seçen “bitirmeden”in yapılmayan işi bildirdiğini atlar.Kaynak: Fiilimsiler · Zarf-fiil

?Soru 4

Bayram sabahı erkenden uyanan çocuklar yeni giysilerini giydi. Annemiz, kahvaltıdan sonra büyükleri ziyaret etmeyi önerdi. Komşulardan gelen tatlılar masada duruyordu.

Bu metindeki altı çizili sözcüklerle ilgili,
I. “uyanan”, bir adı nitelemiştir.
II. “ziyaret etmeyi”, cümlede ad görevindedir.
III. “gelen”, isim-fiildir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. “Uyanan” çocukları niteler (I); “ziyaret etmeyi” neyi önerdi sorusunun cevabıdır, ad görevindedir (II). III yanlış: “gelen” tatlıları niteleyen sıfat-fiildir. B ve D bu sıfat-fiili isim-fiil sanır; C ise “uyanan”ın nitelediği adı görmez.Kaynak: Fiilimsiler · İsim-fiil ve sıfat-fiil

?Soru 5

Dedem emekli olduktan sonra günlerini belli bir düzene koydu. Her sabah balkonda, çayını yudumlarken saatlerce okur (I). Kahvaltıdan sonra parka gider, iki tur attıktan sonra bir bankta dinlenir (II). Öğleden sonra bahçedeki fidanları tek tek sular (III). Akşamları da bize gençliğinde yaşadığı köyü anlatır (IV).

Bu metindeki numaralanmış fiillerden hangisi nesnesine göre ötekilerden farklıdır?

✓ B. “Onu dinlenir” denemez; fiil geçişsizdir. I'de nesne yazılmamıştır ama “onu okur” denebilir, fiil geçişlidir. A'yı seçen nesnesi yazılmayan fiili geçişsiz sanır; C ve D'nin önüne de “onu” rahatça eklenir, bu şıkları seçen “bahçedeki”, “bize” gibi sözlere takılıp sınamayı yapmaz.Kaynak: Fiilde çatı · Nesnesine göre: geçişli ve geçişsiz

?Soru 6

“Öğrenciler bilim fuarındaki projeleri bir ayda hazırladı.” cümlesi, “Bilim fuarındaki projeler bir ayda hazırlandı.” biçimine getirilmiştir.

Bu değişiklikle ilgili,
I. Yüklem etkenden edilgene dönüşmüştür.
II. İşi yapanın kim olduğu cümleden çıkmıştır.
III. Yüklem geçişli olmaya devam etmiştir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Yeni cümleye “biri tarafından” eklenebilir; yüklem edilgen olmuştur (I). “Öğrenciler” cümleden çıkmıştır (II). III yanlış: “projeleri” nesnesi “projeler” öznesine dönüşmüştür; edilgen yüklem nesne almaz, geçişsizdir. B, C ve D bu dönüşümü görmez.Kaynak: Fiilde çatı · Çatının anlama katkısı ve LGS kalıbı

?Soru 7

(I) Bahçede top oynayan çocuklar, hava kararınca evlerine döndü. (II) Kardeşim de yeni bisikletiyle mahallede son bir tur attı. (III) Akşam yemeğinde babam, yarın sabah erkenden pikniğe gideceğimizi söyledi. (IV) Yağmur başlayınca piknik planımız bir hafta sonraya kaldı. (V) Herkes hafta sonu erken kalkmayı sevmez ama bu kez kimse itiraz etmedi.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde fiilimsi yoktur?

✓ B. II'deki tek eylem “tur attı”dır; kip ve kişi eki almış, yüklemdir. A'yı seçen “oynayan” sıfat-fiilini görmez; C'yi seçen “gideceğimizi”deki -ecek ekini gelecek zaman sanır, oysa sözcük “neyi söyledi?” sorusunun cevabı olan bir fiilimsidir; D'yi seçen “kalkmayı” isim-fiilini atlar.Kaynak: Fiilimsiler · Fiilimsi nedir?

?Soru 8

Bir öğrenci, okul gezisini anlattığı yazısından aldığı dört cümlenin yüklemlerini incelemiş ve çatı özelliklerini yay ayraç içinde göstermiştir.

Bu öğrenci hangi cümlede yanlışlık yapmıştır?

✓ D. Yemeği kimin yediği söylenmez; “biri tarafından yendi” denebilir. Yüklem edilgendir ve nesne almaz, yani geçişsizdir. A'yı seçen “ayrıldı”daki -l- sesini edilgen eki sanır, oysa ayrılan otobüsün kendisidir; B'de kontrol eden belli değildir; C'de “onu anlattı” denebilir.Kaynak: Fiilde çatı · Çatı: fiile sorulan iki soru

?Soru 9

Okulumuzun bilim şenliği bu cumartesi saat üçte (I) başlayacak. Afişleri birkaç gündür sabahları (II) okul panosuna asıyorum. Şenliğin haberini geçen hafta komşumuzdan (III) duymuştuk. Kardeşim de şenlikte sunacağı deney için her akşam dikkatle (IV) çalışıyor.

Bu metindeki numaralanmış ögelerden hangisi yer tamlayıcısıdır?

✓ C. “Kimden duymuştuk?” sorusunun cevabı “komşumuzdan”dır; yer tamlayıcısıdır. A'yı seçen “-de” ekine bakıp zaman bildiren “saat üçte”yi yer sanır; B ve D zaman bildiren “sabahları” ile durum bildiren “dikkatle”yi yer tamlayıcısıyla karıştırır.Kaynak: Cümlenin ögeleri · Yer tamlayıcısı ve zarf tamlayıcısı

?Soru 10

1. Kardeşim akşamları kitap okur.
2. Masadaki kitap yere düştü.
3. Kitabı rafa geri koydum.

Bu cümlelerdeki “kitap” sözcüğüyle ilgili,
I. 1. cümlede belirtisiz nesnedir.
II. 2. cümlede öznenin bir parçasıdır.
III. 3. cümlede belirtisiz nesnedir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. 1. cümlede özne “kardeşim”dir; “ne okur?” sorusunun cevabı ek almamış “kitap”tır (I). 2. cümlede “ne düştü?” sorusunun cevabı “masadaki kitap”tır, öznedir (II). III yanlış: “kitabı” “neyi koydum?” sorusunun cevabıdır, belirtili nesnedir. A öbekteki özneyi görmez; B ve C eki almış nesneyi belirtisiz sanır.Kaynak: Cümlenin ögeleri · Belirtili ve belirtisiz nesne
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →