Cümlede anlam: neden, amaç, koşul, öznel ve nesnel yargı

Aynı olay farklı cümle kalıplarıyla anlatılınca anlam da değişir. Neden ile amacı, öznel yargıyı nesnel yargıdan ayırmayı ve cümleden doğru çıkarım yapmayı çalışıyorsun.

4 durakLGS · 8. sınıf · okuma
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ANLAM · CÜMLE

Neden-sonuç ve amaç-sonuç: “için” ikisinde de var, fark nerede?

MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Neden-sonuç ile amaç-sonuç arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Neden-sonuç cümlesinde bir olay, daha önce gerçekleşmiş bir sebebe dayanır: “Yağmur yağdığı için maç ertelendi.” Amaç-sonuç cümlesinde ise bir iş, henüz gerçekleşmemiş bir hedef için yapılır: “Maça yetişmek için koştum.” Ayırmak için “Neden?” ve “Ne amaçla?” diye sor.

Sabah servisi kaçırdığın için okula yürüdün. Ertesi gün aynı şey olmasın diye alarmı erkene kurdun. İlk cümle bir nedeni, ikincisi bir amacı anlatıyor.

Neden-sonuç

Neden-sonuç ilişkisinde önce bir olay yaşanır, sonra onun sonucu gelir. “Gece geç yattığı için sabah uyanamadı.” cümlesinde geç yatmak gerçekleşmiş bir nedendir. Bu ilişkiyi “-dığı için, -den dolayı, çünkü, bu yüzden” gibi sözler kurar.

Amaç-sonuç

Amaç-sonuç ilişkisinde kişi bir hedefe ulaşmak için bir iş yapar. “Sınavı kazanmak için her gün çalıştı.” cümlesinde sınavı kazanmak henüz olmamış bir hedeftir. Bu ilişkiyi “-mek için, -sın diye, üzere, amacıyla” gibi sözler kurar.

Neden geride kalmış bir olaydır; amaç ise ileride duran bir hedeftir.Görsel: Sınav Defteri

Sınama yolu

“İçin” sözünün önündeki eke bak: “-dığı için” nedeni, “-mek için” amacı gösterir. Emin olamazsan cümleyi “amacıyla” sözüyle yeniden kur. “Sınavı kazanmak amacıyla çalıştı.” anlamlıdır, yani amaç vardır. “Geç yatmak amacıyla uyanamadı.” ise saçmadır, yani neden vardır.

Örnek paragraf

Okul bahçesindeki çeşme geçen ay bozuldu. Su içemediğimiz için teneffüslerde kantinin önünde uzun kuyruklar oluştu. Sınıf temsilcimiz Zeynep, sorunu müdüre iletmek için bir dilekçe yazdı. Herkes imzalasın diye dilekçeyi sınıf sınıf dolaştırdı. Bir hafta sonra çeşme onarıldı. Bu paragraftaki ilişkiler nelerdir?

  1. “Su içemediğimiz için kuyruk oluştu”: su içememek gerçekleşmiş bir durum → neden-sonuç.
  2. “Sorunu iletmek için dilekçe yazdı”: iletmek bir hedef → amaç-sonuç.
  3. “Herkes imzalasın diye”: “diye” bir hedef bildiriyor → amaç-sonuç.

Cevap: Bir neden-sonuç, iki amaç-sonuç

Akılda kalsın: “-dığı için” geriye bakar: neden. “-mek için” ileriye bakar: amaç.
LGS'de

Nasıl sorulurBirkaç cümle ya da numaralı bir metin verilir; hangisinde amaç-sonuç ya da neden-sonuç ilişkisi olduğu sorulur.

Tuzak“için” geçen her cümleyi aynı ilişki sanmak.

İpucuCümleyi “amacıyla” sözüyle yeniden kur; anlam bozulmuyorsa amaçtır.

↕Neden-sonuç zinciri

  1. Servisi kaçırdı
  2. Gece geç saate kadar dizi izledi
  3. İlk derse geç kaldı
  4. Sabah alarmı duymadı

?Soru çöz numaralı cümleler

(I) Okulumuzun bahçesindeki genç ağaçlar, geçen yazki uzun kuraklık yüzünden çok zayıf düşmüş, bazılarının yaprakları dökülmüştü. (II) Bu bahar fen kulübü, ağaçları kurtarmak için okul bahçesinde bir sulama nöbeti başlattı. (III) Her sınıf kendi ağacını haftada iki kez sulasın diye panoya bir çizelge asıldı. (IV) İlk hafta çizelgeye uymayan sınıflar olunca kulüp başkanı kapılara küçük hatırlatma notları yapıştırdı. (V) Haziranda yapraklar yeniden yeşerdiği için öğrenciler kendi ağaçlarının yanında fotoğraf çektirdi. (VI) Okul müdürü, bu çabayı bayrak töreninde bütün okula anlattı ve kulübe bir teşekkür belgesi verdi. (VII) Gelecek yıl bahçeye yeni fidanlar dikilecek.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

✓ B. II'de ağaçları kurtarmak, III'te sınıfların düzenli sulaması henüz gerçekleşmemiş hedeflerdir (“-mek için”, “-sın diye”). A, I'deki “yüzünden”i amaç sanır; C, V'teki “-dığı için”i “-mek için” ile karıştırır; D, IV'teki yaşanmış durumu ve V'teki nedeni hedef sanır.
ANLAM · CÜMLE

Koşul, karşılaştırma ve örneklendirme: cümleyi kuran küçük sözler

MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBenzetme sanatı nedir, karşılaştırmadan nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Deyim, atasözü ve söz sanatları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Benzetme (teşbih), aralarında ortak bir yön bulunan iki varlıktan birini ötekine benzetmektir. “Göl, ayna gibi parlıyordu.” cümlesinde göl aynaya, parlaklık yönünden benzetilir. “Gibi” sık görülen bir ipucudur ama şart değildir.

Benzetme (teşbih)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Koşul, karşılaştırma ve örneklendirme cümlesi nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Koşul cümlesinde bir yargı bir şarta bağlanır: “Erken çıkarsan otobüse yetişirsin.” Karşılaştırmada iki varlık ya da durum ölçülür: “Bu kitap ötekinden daha kısa.” Örneklendirmede bir düşünce örnekle açıklanır: “Bazı hayvanlar kış uykusuna yatar, örneğin ayı.”

Annen “Ödevini bitirirsen parka gidebilirsin.” dediğinde parka gitmenin bir şarta bağlandığını hemen anlarsın. Şart yerine gelmeden sonuç da gelmez.

Koşul-sonuç

Koşul cümlesinde sonuç, henüz gerçekleşmemiş bir şarta bağlıdır. Bu ilişkiyi “-sa/-se, -dıkça, -madıkça, sürece, şartıyla” gibi sözler kurar. “Düzenli uyudukça derste daha dikkatli olursun.” cümlesinde dikkat, uykuya bağlanmıştır. Nedenden farkı şudur: neden yaşanmıştır, koşul ise beklenen bir durumdur.

Karşılaştırma

Karşılaştırmada iki ya da daha çok varlık, benzer ya da farklı yönleriyle ölçülür. “Daha, en, kadar, -e göre” bu ilişkinin ipuçlarıdır. “Kardeşim benden daha hızlı okur.” cümlesinde iki kişi okuma hızı yönünden ölçülür. Deyim, atasözü ve söz sanatları sayfasında gördük: benzetmede iki taraf farklı türdendir.

Örneklendirme

Örneklendirmede genel bir yargı belirli bir örnekle açıklanır. “Örneğin, mesela” sözleri çoğu zaman ipucudur. Örnek, okurun düşünceyi gözünde canlandırmasını kolaylaştırır.

Yedi ilişki ve ipuçları
İlişkiİpucuÖrnek
Neden-sonuç-dığı için, çünküHastalandığı için gelmedi.
Amaç-sonuç-mek için, diyeYetişmek için koştu.
Koşul-sa, -dıkça, süreceÇalışırsan başarırsın.
Karşılaştırmadaha, en, kadarBu yol daha kısa.
Örneklendirmeörneğin, meselaBazı kuşlar göç eder, örneğin leylek.
Benzetmegibi, sankiGöl ayna gibiydi.
Abartmabin kere, dünyalar kadarSeni bin kere aradım.
Örnek paragraf

Bisiklet yarışına hazırlanan Emre, antrenörünün sözünü hiç unutmadı: “Her gün biraz daha uzun sürersen dayanıklılığın artar.” Emre ilk hafta beş, ikinci hafta sekiz kilometre sürdü. Geçen yılki yarışta en sonda gelmişti; bu yıl ilk ona girdi. Antrenörü, “Spor sabır ister; örneğin koşucular da yıllarca hazırlanır.” dedi. Bu paragrafta hangi ilişkiler vardır?

  1. “Sürersen … artar”: artış bir şarta bağlı → koşul.
  2. Geçen yıl en sonda, bu yıl ilk onda: iki yıl ölçülüyor → karşılaştırma.
  3. “Örneğin koşucular”: sabır düşüncesi örnekle açılıyor → örneklendirme.

Cevap: Koşul, karşılaştırma ve örneklendirme

Akılda kalsın: Şart varsa koşul, ölçü varsa karşılaştırma, “örneğin” varsa çoğu zaman örneklendirme.
LGS'de

Nasıl sorulurNumaralanmış cümlelerden oluşan bir metin verilir; hangisinde koşul ya da karşılaştırma bulunduğu sorulur.

Tuzak“göre” geçen her cümleyi karşılaştırma saymak; “kurala göre” bir ölçü değildir.

İpucuCümlede şart mı, ölçü mü, örnek mi var, sırayla sor.

▭Boşluk doldurma

Kurallara uyduğun takımda kalırsın. Bu yılki kitap fuarı geçen yılkinden kalabalıktı. Bazı sporlar takım ruhu ister, voleybol.

sürecedahaörneğinçünkü

?Soru çöz numaralı cümle

(I) Okul kütüphanemizde yaklaşık iki bin kitap bulunuyor. (II) Kitaplar raflara türlerine göre dizilmiş, her rafın üstüne de renkli bir etiket konmuş. (III) Geçen yıl en çok ödünç alınan kitap, bir deniz feneri bekçisini anlatan macera romanıydı. (IV) Kütüphane görevlisine göre öğrenciler bu yıl geçen yıla oranla daha çok bilim kitabı okuyor. (V) Kitabını on beş gün içinde geri getirdiğin sürece istediğin kadar yeni kitap alabilirsin. (VI) Okuma kulübü üyeleri ise her ay seçtikleri bir kitabı kütüphanenin arka odasında birlikte tartışıyor. (VII) Kütüphane, sınav haftalarında akşam yediye kadar açık kalıyor.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. V'te yeni kitap almak, kitabı zamanında getirme şartına bağlanır; “sürece” koşul bildirir, yaşanmış bir neden yoktur. A'yı seçen “türlerine göre”yi ölçü sanır; B'yi seçen “en çok” karşılaştırmasını görmez; C'yi seçen “geçen yıla oranla daha çok” ölçüsünü atlar.
ANLAM · CÜMLE

Öznel ve nesnel yargı: kanıtlanabilir mi, kişiye göre mi?

MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Öznel ve nesnel yargı nedir, nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Nesnel yargı, ölçülerek ya da araştırılarak sınanabilen, kişiden kişiye değişmeyen yargıdır: “Ağrı Dağı 5.137 metredir.” Öznel yargı ise kişisel görüş, beğeni ya da duygu bildirir ve kanıtlanamaz: “Ağrı Dağı, Türkiye'nin en etkileyici manzarasıdır.”

Maçtan sonra spiker “Ev sahibi takım üç gol attı.” der, yorumcu ise “Sezonun en heyecanlı maçıydı.” der. Birincisini skor tabelası kanıtlar, ikincisi yorumcunun görüşüdür.

Nesnel yargı

Nesnel yargı ölçülebilir, sayılabilir ya da bir belgeyle sınanabilir. Söyleyen kim olursa olsun doğruluğu değişmez. Burada önemli bir tuzak var: Yanlış bir bilgi de nesneldir. “Ankara, Türkiye'nin en kalabalık şehridir.” yanlıştır ama araştırılarak sınanabildiği için nesnel bir yargıdır.

Öznel yargı

Öznel yargı, söyleyenin beğenisini, görüşünü ya da duygusunu taşır. “Güzel, sıkıcı, harika, en etkileyici” gibi değerlendirme sözleri çoğu zaman ipucudur. “Bence” sözü olmasa da yargı öznel olabilir. Kendine şunu sor: Bu cümleye herkes aynı cevabı verir mi?

Duygu bildiren ifade

Bazı cümleler bir duyguyu dile getirir: sevinç, özlem, korku, şaşkınlık, hayranlık. “Dedemin bahçesindeki yaz akşamlarını çok özledim.” cümlesi özlem bildirir. Duygu kişiye ait olduğu için bu cümleler de özneldir.

Sınanabilir mi?
CümleYargıNeden?
Sınıfımızda 28 öğrenci var.NesnelSayılabilir.
Sınıfımız okulun en neşeli sınıfıdır.ÖznelKişiden kişiye değişir.
Ankara, Türkiye'nin en kalabalık şehridir.NesnelYanlış ama sınanabilir.
Örnek paragraf

Kapadokya'daki peri bacaları, rüzgâr ve yağmurun yüz binlerce yıl boyunca aşındırdığı volkanik kayalardır. Bölgede kayaya oyulmuş yüzlerce eski yapı bulunur. Bence buradaki en büyüleyici an, sabah balonların gökyüzünü doldurduğu andır. Bir kez gören bu manzarayı asla unutamaz. Bölgeye en yakın havalimanları Nevşehir ve Kayseri'dedir. Bu paragraftaki öznel yargılar hangileridir?

  1. Kayaların oluşumu ve yapıların sayısı araştırılarak sınanabilir → nesnel.
  2. “Bence … en büyüleyici an”: kişisel beğeni → öznel.
  3. “Asla unutamaz”: herkes için kanıtlanamaz → öznel.
  4. Havalimanlarının yeri haritadan sınanabilir → nesnel.

Cevap: Üçüncü ve dördüncü cümleler öznel

Akılda kalsın: Sınanabiliyorsa nesnel, yanlış olsa bile. Kişiye göre değişiyorsa öznel, “bence” yazmasa bile.
LGS'de

Nasıl sorulurBir tanıtım ya da haber metni verilir; hangi cümlenin öznel ya da nesnel olduğu ya da metinde nasıl bir yaklaşım bulunduğu sorulur.

TuzakYanlış bilgiyi öznel saymak.

İpucuHer cümleye “Bunu ölçebilir, sayabilir ya da araştırabilir miyim?” diye sor.

?Soru çöz öncüllü

Okulumuzun bilim fuarına bu yıl 24 proje katıldı. Projelerin dokuzu fen, sekizi teknoloji, yedisi çevre konusundaydı. Projeler spor salonunda, sınıf düzeylerine göre üç sıra hâlinde sergilendi. Fuarın açılışında okul korosu iki şarkı söyledi. Projelerin en yaratıcısı, yağmur suyunu toplayıp bahçeyi sulayan çatı modeliydi. Bu modeli hazırlayan iki öğrenci, düzeneği okul deposundan çıkan eski borularla kurmuştu. Çatı modelinin yanında, düzeneğin nasıl çalıştığını gösteren küçük bir şema da vardı. Fuarı iki gün boyunca yaklaşık 600 kişi gezdi. Ziyaretçilerin bıraktığı oy kartlarına göre en çok ilgi gören proje, güneş enerjisiyle çalışan küçük araba oldu.

Bu metinle ilgili,
I. Sayısal bilgiyle desteklenmiş nesnel yargılar vardır.
II. Yazarın kişisel değerlendirmesine yer verilmiştir.
III. “En” sözcüğünün geçtiği bütün yargılar özneldir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Proje ve ziyaretçi sayıları nesneldir (I); “en yaratıcısı” yazarın beğenisidir (II). III yanlış: “en çok ilgi gören” yargısı oy kartlarıyla sınanabilir, yani nesneldir. A II'yi atlar; B ve D “en” sözcüğünü tek başına öznellik işareti sanır.

⇄Yargı eşleştirme

ANLAM · ÇIKARIM

Örtülü anlam ve çıkarım: cümle söylemediğini de sezdirir

MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Bir cümleden hangi yargıya ulaşılabilir, örtülü anlam nedir?

Kısa cevap: Örtülü anlam, cümlede açıkça yazmayan ama bir sözcük sayesinde sezdirilen anlamdır. “Kardeşim artık sebze yiyor.” cümlesi, eskiden yemediğini sezdirir. Çıkarım yaparken yalnız metnin söylediğine ve sezdirdiğine dayanırsın, kendi bilgini cevaba katmazsın.

Arkadaşın “Bu sefer ben de geliyorum.” diye yazınca önceki gezilere katılmadığını anlarsın.

Gizli bilgi taşıyan sözcükler

Bazı küçük sözcükler cümleye gizli bir bilgi ekler. “Yine” olayın daha önce de yaşandığını anlatır; ötekileri tabloda görebilirsin.

Küçük sözcük, gizli bilgi
SözcükCümleSezdirilen
artıkArtık otobüsle gidiyorum.Önceden otobüsle gitmiyordum.
hâlâHâlâ ödevini bitirmedin mi?Çoktan bitirmen gerekiyordu.
bileÖğretmenimiz bile şaşırdı.Şaşırması beklenmeyen biri şaşırdı.
deBu yıl Elif de takıma girdi.Takıma başkaları da girdi.

Metin içi ve metin dışı

Metin içi cevap, metinde yazan ya da metnin sezdirdiği bilgidir. Metin dışı cevap ise okurun kendi bilgisi ve deneyimidir. “Bu metinden hangisine ulaşılabilir?” sorusu yalnız metin içini ister; doğru ama metinde olmayan bir bilgi burada yanlış seçenektir.

Örnek paragraf

Mahallemizdeki eski sinema, yıllar sonra yeniden açıldı. Açılış gecesi salonda boş koltuk kalmadı; dedem bile gelmişti. Perde hâlâ aynı perdeydi ama koltuklar yenilenmişti. Gösterimden sonra dedem, “Bu sefer torunlarımla geldim.” dedi. Bu paragraftan hangi yargılara ulaşılır?

  1. “Yeniden açıldı” → sinema bir süre kapalıydı.
  2. “Dedem bile” → dedemin gelmesi beklenmiyordu.
  3. “Hâlâ aynı perde” → perde değişmemişti.
  4. “Bu sefer torunlarımla” → önceden torunlarıyla gelmemişti.

Cevap: Dört yargıya da metindeki bir sözcük kanıt oluyor.

Akılda kalsın: Her çıkarımın metinde bir kanıtı olmalı. Kanıtı olmayan şık, doğru bile olsa elenir.
LGS'de

Nasıl sorulurBir cümle ya da kısa metin verilir; hangi yargının çıkarılabileceği ya da hangisine ulaşılamayacağı sorulur.

TuzakDoğru olan ama metinde dayanağı bulunmayan şıkkı seçmek.

İpucuHer şık için metinde bir sözcüğü kanıt olarak göster.

?Soru çöz altı çizili cümle

Ayşe, okulun satranç takımına bu yıl katılmıştı. İl finaline yirmi okuldan altmış öğrenci kalmıştı. İl finalindeki son maçında rakibi, geçen yılın şampiyonuydu. Maçın ortasında Ayşe, vezirini bilerek rakibine kaptırdı. Salondaki herkes bunun bir hata olduğunu düşündü. Antrenörü bile bu hamleyi beklemiyordu. Rakibi, hamleyi görünce bir süre tahtaya baktı. Üç hamle sonra rakibin şahı köşeye sıkıştı ve maç Ayşe'nin zaferiyle bitti. Maçtan sonra rakibi, Ayşe'nin elini sıkıp hamleyi nasıl düşündüğünü sordu. Kupa töreninde adı okununca salon alkışlarla doldu. Ayşe ona yalnızca gülümsedi; bu oyunu yaz boyunca dedesiyle defalarca denemişti.

Bu metindeki altı çizili cümleden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

✓ A. “Bile” beklenmedik olanı gösterir: hamleyi en çok antrenörün sezmesi beklenirdi, o da sezemedi. B'de antrenörün bir uyarısı metinde geçmez; C “herkes bunun bir hata olduğunu düşündü” cümlesiyle çelişir; D hamlenin dedeyle çalışıldığını ve antrenörün bilmediğini gözden kaçırır.

?Soru çöz metin · öncüllü

Kasabamızdaki tarihî taş köprü, kasabanın iki yakasını yüzyıllardır birbirine bağlıyor. Köprü, geçen yıl tamamlanan onarımdan sonra yeniden yayalara açıldı. Köprünün taşları yüzyıllar önce yakındaki dağın eteğinden getirilmiş. Onarım ekibi, yeni taşların da aynı ocaktan çıkarılması için aylarca sabırla bekledi. Ustalar, eski taşları tek tek numaralandırıp sökmüş ve aynı sırayla yerine koymuştu. Onarım sırasında köprünün altındaki dere yatağı da temizlendi. Artık akşamları köprüde fotoğraf çekenlerin sayısı arttı; hafta sonları çevre illerden gelen otobüsler bile görülüyor. Köprünün başındaki çay bahçesi de artık hafta sonları dolup taşıyor; kasabadaki esnaf da bu kalabalıktan memnun.

Bu metinden,
I. Köprü, onarımdan önce bir süre yayalara kapalıydı.
II. Köprüye gösterilen ilgi kasabanın sınırlarını aşmıştır.
III. Ziyaretçilerin artmasının asıl nedeni dere yatağının temizlenmesidir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ D. “Yeniden açıldı” köprünün bir süre kapalı kaldığını sezdirir (I); çevre illerden gelen otobüsler ilginin kasabayı aştığını gösterir (II). III'e ulaşılamaz: metin dere temizliğini ve ziyaretçi artışını ayrı ayrı söyler, birini ötekinin asıl nedeni yapmaz. A, “bile” sözünün sezdirdiğini atlar; B ve C iki ayrı bilgiyi neden-sonuçla bağlar.

Lisede bu konunun ayrıntısı Türkçe serisindeki Cümlede anlam ilişkileri sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 7 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Gündüz güldü bahçemiz, gece ağladı yağmur,
Bir damla gözyaşım taşırdı bütün denizleri.
Uzak dağlar bile yakın gelir sevenlere,
Rüzgâr kapımı çalar, “Uyan!” der her seher.

Bu dizelerle ilgili,
I. Birinci ve üçüncü dizede karşıtlık (tezat) vardır.
II. İkinci dizede abartma (mübalağa) vardır.
III. Dördüncü dizede yalnız benzetme vardır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Birinci dizede “gündüz-gece”, “güldü-ağladı”, üçüncüde “uzak-yakın” zıt kavramlar yan yanadır (I); bir damla gözyaşının denizleri taşırması gerçekte olamaz, abartmadır (II). III yanlış: rüzgâr kapı çalar ve “Uyan!” der; bu kişileştirme ve konuşturmadır, benzetme değil. A ve B doğru yargılardan birini atlar; D rüzgârın davranışını benzetme sanır.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Karşıtlık ve abartma

?Soru 2

Gece boyunca yağan soğuk yağmur sabaha karşı ayaza dönmüş, mahalledeki bütün kaldırımları ince bir buzla kaplamıştı. Dedem yine de her sabahki gibi fırına gitmek için kapıdan çıktı. Buz tutmuş kaldırımda temkinli adımlarla ilerledi. Her adımdan önce ayağıyla zemini yokluyor, bir eliyle de bahçe duvarına tutunuyordu. Yokuşun başına gelince durdu, bir süre düşündü ve kaygan yokuştan inmek yerine yandaki toprak yolu seçti. Fırından döndüğünde elinde bir torba sıcak simit vardı; yolda bir kez bile tökezlememişti. Annem pencereden onu izlerken rahat bir nefes aldı. Simitleri sofraya koyarken ellerinin soğuktan kıpkırmızı olduğunu fark ettim.

Bu metindeki altı çizili sözcükle ilgili,
I. Dedenin dikkat edip önlem alarak yürüdüğünü anlatır.
II. Dedenin buzdan korkup titrediğini anlatır.
III. Kaygan yokuş yerine toprak yolun seçilmesiyle desteklenir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ B. “Temkinli” dikkat edip önlem alarak demektir (I); zemini yoklamak ve kaygan yokuş yerine toprak yolu seçmek bu anlamı destekler (III). II'ye ulaşılamaz: metinde kaygılanan dede değil, onu izleyen annedir. A, III'teki kanıtı atlar; C ve D dikkati korkuyla karıştırır.Kaynak: Sözcükte anlam · Bağlamdan anlam tahmini

?Soru 3

Mahallemizdeki küçük parkın çöpleri haftalardır kimse tarafından toplanmıyordu. Önce tek başıma temizlemeye karar verdim; eldivenimi takıp işe koyuldum. Bir saatin sonunda ancak bankların çevresini bitirebilmiştim, kollarım da ağrımıştı. Ertesi sabah apartmandaki bütün komşu çocuklarına haber verdim. Kimimiz eldiven getirdi, kimimiz büyük çöp torbaları; bakkal amca da su gönderdi. İşleri bölüştük: Küçükler kâğıtları topladı, büyükler ağır torbaları taşıdı. Hatta kırık bir bankın tahtasını bile birlikte onardık. Akşam olmadan park pırıl pırıldı; geçerken bizi gören muhtar durup teşekkür etti. Ertesi sabah parkta oynayan çocukları görünce, bir günde yaptığımız işe ben bile şaşırdım.

Bu metinde anlatılanlara en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Tek başına yalnız bankların çevresi, birlikte bütün park bir günde temizlendi; atasözü birlikte çalışmanın gücünü anlatır. B zamanla büyüyen birikimi anlatır, iş ise bir günde bitti; C metindeki “komşu” sözcüğüne takılır; D tek belirtinin yetmediğini söyler, metinde böyle bir yargı yok.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Deyim, atasözü ve özdeyiş

?Soru 4

(I) Sabah güneşi perdeyi usulca aralayıp beni uyandırdı. (II) Kedimiz Pamuk, kapının önünde gerinip uzun uzun esnedi. (III) Annem mutfaktan “Kahvaltı hazır, çabuk ol!” diye seslendi. (IV) Masadaki çalar saat, “Yine geç kalıyorsun!” diye homurdandı. (V) Aceleyle giydiğim ayakkabılar bile bana küsmüş, ayağıma girmek istemiyordu. (VI) Kapıdan çıkarken Pamuk arkamdan miyavladı.

Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. III'te konuşan bir insandır, annedir; insan konuşunca konuşturma olmaz. A'yı seçen, güneşin insan gibi perde araladığını görmez; B'yi seçen, kedinin doğal davranışını sanat sayar; C'yi seçen, konuşan saatin aynı zamanda insan gibi homurdandığını atlar.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Kişileştirme ve konuşturma

?Soru 5

Yeni taşındığımız apartmanda ilk haftalarda kimse kimseyle konuşmuyordu; asansörde bile göz göze gelmekten kaçınıyorduk. Bir cuma akşamı alt kattaki Nermin Teyze, elinde bir tepsi börekle kapımızı çaldı. Çaylar tazelendikçe sohbet de uzadı ve annemle aralarındaki buzlar eridi. Birkaç gün sonra apartmanın çatısı akmaya başlayınca bir toplantı yapıldı. Kimse söze girmeye cesaret edemiyordu; çünkü onarımın pahalı olacağı biliniyordu. Herkes birbirine bakarken Nermin Teyze elini taşın altına koydu: ustayı kendisi buldu, parayı da kapı kapı dolaşıp topladı. Usta işini bitirdiğinde bütün komşular ona teşekkür etti. O günden sonra apartmanda bayramlar birlikte kutlanır oldu.

Bu metindeki altı çizili sözlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

✓ D. Ustayı bulmak ve parayı toplamak, Nermin Teyze'nin işi üstlenip sorumluluk aldığını gösterir. A “buzlar eridi”yi bir hava olayı sanır; B iki sözü aynı duruma bağlar, oysa biri tanışmayı, öteki çatı sorununu anlatır; C sözü gerçek anlamıyla okur.Kaynak: Sözcükte anlam · Altı çizili söz: metne kattığı anlam

?Soru 6

(I) Okul dönüşü gökyüzü birden karardı ve iri taneli dolu yağmaya başladı. (II) Sığındığımız durak, ıslanmak istemeyen öğrencilerle doluydu. (III) Yanımdaki küçük çocuk, kitaplarla dolu çantasını başına tutmuş, titriyordu. (IV) Hava açılınca eve koştum; kapıda bekleyen annemin gözleri beni görünce dolu dolu oldu. (V) Mutfakta bana dolu bir bardak sıcak süt uzattı.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerin hangisinde “dolu” sözcüğü ötekilerle eş sesli olacak biçimde, ilgisiz bir anlamda kullanılmıştır?

✓ A. I'de “dolu”, buz taneleri hâlinde yağan yağıştır; öteki cümlelerdeki “içi boş olmayan” anlamıyla hiçbir bağı yoktur. B ve D aynı anlamı taşır, yalnız dolan şey değişir; C'yi seçen “dolu dolu” sözünü eş sesli sanır, oysa gözler yaşla dolmuştur ve anlam bağı sürer.Kaynak: Sözcükte anlam · Eş, zıt ve eş sesli sözcükler

?Soru 7

Pazar günü dedemle köydeki bahçeye gittik. Bizi yeşermiş fasulyeler ve kızarmaya başlamış birkaç domates karşıladı. Arabadan indirdiğimiz ağır (1) fide kasalarını taşırken kollarım yorgunluktan titredi. Dedem geçen kışı ağır (2) bir hastalıkla geçirdiği için çapalama işini bana bıraktı. Ben de bahçedeki deponun köşesindeki ağır (3) demir çapayı alıp domates sıralarına yürüdüm. Akşamüstü yan bahçedeki komşumuz uğradı ve bahçenin bu yıl bakımsız kaldığını söyledi. Bu söz dedeme ağır (4) geldi ama bir şey demedi. Dedem, yorulduğumu görünce çayımızı çardağın altında içmemizi önerdi. Eve dönerken sepetimizdeki ilk salatalıklara bakıp ikimiz de gülümsedik.

Bu metinde numaralanmış “ağır” sözcükleriyle ilgili,
I. 1 ve 3 gerçek anlamda kullanılmıştır.
II. 2 ve 4 mecaz anlamda kullanılmıştır.
III. 2 ile 4 aynı anlamı taşır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Kasa ve çapa tartıda çok gelir, gerçek anlamdadır (I); hastalık ve söz tartıya konmaz, mecazdır (II). III'e ulaşılamaz: 2'de “ciddi, tehlikeli”, 4'te “kırıcı, üzücü” anlamı vardır. A ve B iki doğru yargıdan birini atlar; D iki mecazı aynı anlamda sanır.Kaynak: Sözcükte anlam · Gerçek, mecaz ve terim anlam
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →