Paragrafta çıkarım ve yorum: ulaşılabilir mi, ulaşılamaz mı?
“Bu metinden hangisine ulaşılamaz?” sorusunun tuzağı, metinde yazmayan ama doğru olan seçenektir. Her yargıyı metindeki bir kanıta bağlayarak okumayı öğreniyorsun.
4 durakLGS · 8. sınıf · okuma
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 19 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor:
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir cümleden hangi yargıya ulaşılabilir, örtülü anlam nedir?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Örtülü anlam, cümlede açıkça yazmayan ama bir sözcük sayesinde sezdirilen anlamdır. “Kardeşim artık sebze yiyor.” cümlesi, eskiden yemediğini sezdirir. Çıkarım yaparken yalnız metnin söylediğine ve sezdirdiğine dayanırsın, kendi bilgini cevaba katmazsın.
Paragraftan hangi yargıya ulaşılamaz, bunu nasıl anlarım?
Kısa cevap: Çıkarım, metinde açıkça yazmayan ama metindeki bir kanıta dayanan yargıdır. Böyle bir yargıya metinden ulaşılabilir ve yargı metinle çelişmez. Kanıtı olmayan seçenek, gerçekte doğru bir bilgi olsa bile ulaşılamayan yargıdır.
Arkadaşın okula ıslak bir şemsiyeyle geldiyse yağmur yağdığını söyleyebilirsin. Ama yağmurun kaç saat sürdüğünü söyleyemezsin; elindeki kanıt buna yetmez.
Çıkarım nedir?
Cümlede anlam sayfasında tek bir cümleden çıkarım yapmayı gördük. Paragrafta aynı iş daha uzun bir metinde yapılır. Yazar her şeyi açıkça söylemez, bazı yargıları okura bırakır. Okurun metindeki ipuçlarından vardığı bu yargıya çıkarım denir.
LGS bu beceriyi iki yönden sorar: “Bu metinden hangisine ulaşılabilir?” ya da “hangisine ulaşılamaz?” İkisinde de ölçüt aynıdır. Seçeneğin metinde bir dayanağı var mı, metinle çelişiyor mu?
Ulaşılamayan seçeneğin dört kılığı
Ulaşılamayan seçenek nasıl görünür?
Tuzak
Nasıl tanırım?
Metinde hiç yok
Bilgi gerçekte doğru ama metin ondan söz etmiyor.
Aşırı genelleme
Seçeneğe “her zaman, herkes, hiçbir” eklenmiş.
Ters bağlantı
Metindeki sonuç, seçenekte neden gibi gösterilmiş.
Derece kayması
Metindeki “bazı”, seçenekte “en” ya da “tek” olmuş.
En sinsi tuzak ilkidir. Seçenek kulağa doğru gelir, çünkü gerçek hayatta doğrudur. Oysa soru gerçek hayatı değil, metni sorar.
Örnek paragraf
Okulumuzun kütüphanesi bu dönemden beri cumartesi sabahları da açık. Kapıyı görevli öğretmen saat dokuzda açıyor. İlk hafta yalnızca dört öğrenci geldi. Bunun üzerine kütüphane kulübü, yeni gelen kitapların listesini okul panosuna astı. Ertesi cumartesi masalarda boş yer kalmadı. Görevli öğretmenimiz en çok macera ve bilim kurgu kitaplarının ödünç alındığını söyledi. Bazı öğrenciler artık ödevlerini de orada yapıyor. Kulüp şimdi pazar günü için bir dilekçe hazırlıyor.
Kanıt ara. “Liste asıldı, ertesi cumartesi yer kalmadı.” Listenin ilgiyi artırdığı yargısı bu kanıta dayanır ve metinle çelişmez; ulaşılabilir. Tersi (“Kalabalık olunca liste asıldı.”) ise ters bağlantıdır.
Dereceye bak. “Bütün öğrenciler cumartesi geliyor.” Metin yalnız masaların dolduğunu söyler; “bütün” aşırı genellemedir.
Metinde var mı? “Okumak kelime hazinesini geliştirir.” Doğru bir bilgi ama metinde dayanağı yok.
Cevap: 2. ve 3. yargıya ulaşılamaz; kanıtı olan yalnız 1. yargı.
Akılda kalsın: Her seçeneğe “Bunu metnin hangi cümlesi destekliyor?” diye sor. Dayanak cümleyi gösteremiyorsan ya da seçenek metinle çelişiyorsa ona ulaşılamaz.
LGS'de
Nasıl sorulurBir paragraf verilir; hangi yargıya ulaşılabileceği ya da ulaşılamayacağı sorulur.
TuzakMetinde yazmayan ama gerçekte doğru olan seçeneği işaretlemek.
İpucuHer seçeneğin yanına metindeki dayanak cümlesini not et; not edemediğin seçenek ulaşılamayandır.
?Soru çöz metin
Mahallemizdeki parkın çevresine geçen ay bir bisiklet yolu yapıldı. Önceden çocuklar bisikletlerini kaldırımda sürüyor, yaşlılar da çarpışma korkusuyla parka gitmekten çekiniyordu. Yol açıldıktan sonra muhtarlık, kaldırımlara “Bisiklet yolunu kullanalım.” yazılı tabelalar astı. Bugün kaldırımlar yeniden yürüyenlerin; akşamüstleri banklarda oturan yaşlıları görmek mümkün. Yolu en çok okul çıkışında ortaokul öğrencileri kullanıyor; hafta sonları ise aileler çocuklarıyla geliyor. Ancak yolun güney tarafında hiç ağaç yok ve öğle saatlerinde orada neredeyse kimse bisiklete binmiyor. Belediye bu yüzden o bölüme gölge veren çınarlar dikmeyi planlıyor. Mahalle sakinlerinin bir kısmı ise yolun girişine bir bisiklet park yeri yapılmasını istiyor.
Bu metinden aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?
✓ B. Metinde ağaç dikme planının nedeni gölge olmayışıdır; sakinlerin isteği ise park yeridir. B, metinde geçen iki ayrı bilgiyi yanlış bağlar. A'yı ulaşılamaz sanan, yaşlıların önce çekindiğini, şimdi banklarda oturduğunu bir arada okumaz; C güney tarafının öğle saatlerinde boş kaldığı cümleyle desteklenir; D'yi “bu yüzden” bağlantısı verir.
▭Boşluk doldurma metne uygula
Metin: “Sınıfımızda bu dönem her sabah yirmi dakikalık okuma saati başladı. İlk hafta çoğumuz sıkılıp saate baktık. Üçüncü haftada ise zil çalınca sınıfın çoğu kitabını kendiliğinden çıkarıyordu.” “Okuma saati zamanla benimsendi.” yargısına . “Sınıftaki herkes artık okuma saatini sabırsızlıkla bekliyor.” yargısı bir örneğidir. “Öğrenciler kitap okumayı sevdiği için okuma saati başlatıldı.” yargısında ise vardır.
ulaşılabilirgenellemeters bağlantıulaşılamaz
PARAGRAF · BAKIŞ AÇISI
Yazarın bakış açısı: aynı olaya hangi gözle bakıyor?
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÖznel ve nesnel yargı nedir, nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Nesnel yargı, ölçülerek ya da araştırılarak sınanabilen, kişiden kişiye değişmeyen yargıdır: “Ağrı Dağı 5.137 metredir.” Öznel yargı ise kişisel görüş, beğeni ya da duygu bildirir ve kanıtlanamaz: “Ağrı Dağı, Türkiye'nin en etkileyici manzarasıdır.”
Yazarın bakış açısı nasıl bulunur, metin öznel mi nesnel mi?
Kısa cevap: Bakış açısı, yazarın anlattığı konuya hangi gözle baktığıdır: olumlu, olumsuz, endişeli ya da umutlu. Bunu çoğu zaman seçilen sözcükler ele verir. Yazar yorum katıyorsa yaklaşımı öznel, yalnız denetlenebilir bilgi veriyorsa nesneldir.
Aynı maçı iki takımın taraftarı izler. Biri “Hakem çok iyiydi.” der, öteki “Maç elimizden alındı.” Olay aynıdır, bakış açısı farklıdır.
Bakış açısı sözcüklerde saklıdır
Yazar tutumunu çoğu zaman açıkça söylemez. Onu seçtiği sözcüklerden çıkarırız. “Ne yazık ki”, “maalesef” üzüntü taşır. “Neyse ki”, “sevindirici” ise olumlu bir bakışın işaretidir.
Tutumu ele veren ipuçları
İpucu
Bakış açısı
“ne yazık ki, kaygı verici”
üzgün, endişeli
“neyse ki, umut verici”
iyimser, olumlu
“hâlâ, bir türlü yapılmıyor”
eleştirel
sayı, tarih, ölçü; yorum yok
tarafsız
Öznel mi, nesnel mi?
Cümlede anlam sayfasında öznel ve nesnel yargıyı tek cümlede ayırdık. Metnin bütününe de aynı gözle bakılır. Yazar beğeni, duygu ve yorum katıyorsa yaklaşımı özneldir. Yalnızca ölçülebilen bilgi veriyorsa nesneldir.
Çoğu metin karışıktır: yazar bir bilgiyle başlar, ardından yorumunu ekler. Soru “yazarın yaklaşımı” derse yorum cümlelerine bak.
Örnek ve ayrıntıya atıf
Yazar görüşünü havada bırakmaz, bir örnek ya da ayrıntıyla destekler. Soru “görüşü destekleyen ayrıntı” derse önce görüşü, sonra onu kanıtlayan cümleyi bul.
Örnek paragraf
Okulumuzun bahçesine geçen yıl yirmi fidan dikildi. Fidanları sınıf başkanları birlikte seçmiş, her sınıf bir ağacı sahiplenmişti. Bazı sınıflar ağaçlarına ad bile vermişti. Bugün fidanların on dördü yaşıyor. Ne yazık ki kalan altısı yaz tatilinde susuz kaldı. Tatil için bir sulama nöbeti kurulsaydı belki hiçbiri kurumazdı. Yine de on dört ağaç, emeğin boşa gitmediğini gösteriyor. Bu bahar boş kalan yerlere yeni fidanlar dikilecek.
İpucuDuygu taşıyan sözcüklerin altını çiz, sonra seçenekteki tutumla karşılaştır.
⇄Tutum eşleştirme yazar nasıl bakıyor?
?Soru çöz numaralı cümleler
(I) Şehrimizin bilim merkezi, altı ay süren onarımın ardından geçen ay ziyaretçilere yeniden kapılarını açtı. (II) Merkezde artık dokunarak denenebilen otuz yeni düzenek ve her gün iki kez yapılan canlı deney gösterisi bulunuyor. (III) Bu düzeneklerin en etkileyicisi, kıvılcımların camın ardında küçük yıldırımlar gibi dans ettiği şimşek bölümü. (IV) Merkezin açıkladığı verilere göre açılıştan bu yana gelen ziyaretçi sayısı, geçen yılın aynı dönemindeki sayının iki katına çıktı. (V) Hafta sonları kapıda uzayan kuyruğa bakınca, böyle merkezlerin bilimi çocuklara sevdirmenin en kestirme yolu olduğunu düşünüyorum. (VI) Merkez, pazartesi dışında her gün sabah dokuzdan akşam altıya kadar açık.
Bu metindeki numaralanmış cümlelerden hangilerinde yazar öznel bir yaklaşım sergilemiştir?
✓ D. III “en etkileyicisi” sözüyle yazarın beğenisini, V “düşünüyorum” diyerek kişisel yorumunu bildirir. A iki denetlenebilir bilgiyi seçer; B sayı veren cümleleri yorum sanır; C “iki katına çıktı” sözünü abartı sanıp veriye dayanan IV'ü öznel sayar.
PARAGRAF · KARŞILAŞTIRMA
İki metni karşılaştırmak: ortak noktayı ve farkı bulmak
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParagrafın ana düşüncesi nedir, paragrafta nerede bulunur?Bağlantılı konudan (Paragrafta konu ve ana düşünce). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Ana düşünce (ana fikir), yazarın paragrafla okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman paragrafın ilk ya da son cümlesindedir; bazen hiçbir cümlede açıkça yazmaz, bütünden çıkarılır. Duyguyu öne çıkaran metinlerde buna ana duygu denir.
İki metin nasıl karşılaştırılır, aynı kitabın çevirileri neden farklıdır?
Kısa cevap: İki metin karşılaştırılırken önce ortak konu bulunur, sonra farklar tek tek ayrılır. Farklar bakış açısında, sözcük seçiminde ya da verilen ayrıntıda olabilir. Aynı eserin iki çevirisi ya da iki baskısı da bu yolla karşılaştırılır.
Aynı şarkıyı iki ayrı sanatçıdan dinlediğinde sözler değişmez ama bıraktığı his değişir. Metinlerde de böyle olur.
Kafanda küçük bir tablo kur
LGS'de iki kısa metin “I. Metin” ve “II. Metin” diye verilir. Soru, ikisinde ortak olanı ya da yalnız birinde bulunanı sorar. En güvenli yol, metinleri aynı sorularla yoklamaktır.
Karşılaştırmada nelere bakılır?
Yön
Kendine soracağın soru
Konu
İki metin aynı şeyi mi anlatıyor?
Bakış açısı
Yazarlar konuya aynı gözle mi bakıyor?
Sözcük seçimi
Aynı anlam farklı sözle mi verilmiş?
Ayrıntı
Hangi bilgi yalnız bir metinde var?
Çeviri ve baskı farkları
Bir eser başka dile aktarılırken her çevirmen kendi sözcüklerini seçer. Bu yüzden iki çeviri aynı olayı anlatır ama farklı bir tat bırakır. Biri daha süslü, öteki daha sade olabilir.
Aynı kitabın baskıları da ayrışabilir. Eski bir baskıda “şimendifer” yazan yerde yenisinde “tren” yazabilir. Çocuklar için hazırlanan kısaltılmış baskıda ise bazı olaylar çıkarılır.
Örnek paragraf
I. Çeviri: Yaşlı balıkçı her sabah güneş doğmadan kayığını denize iterdi. Ağlarını sabırla atar, akşama kadar beklerdi. Akşam döndüğünde ağları çoğu zaman boş olurdu. Köydekiler onun inadına şaşar, ama hiçbiri yanına oturmazdı. II. Çeviri: Yaşlı balıkçı, şafak sökmeden kayığını suya salardı. Ağlarını atıp gün boyu bekler, köylülerin şaşkın bakışlarına aldırmazdı. Ağları çoğu akşam boş dönerdi. Kimse yanına oturmazdı; o da kimseyi çağırmazdı.
Ortak noktayı bul. İkisinde de yaşlı balıkçı erkenden denize açılır ve yalnızdır.
Sözcük farkına bak. “Güneş doğmadan” ile “şafak sökmeden” aynı anlamı farklı sözle verir.
Ayrıntı farkını yakala. I. çeviride köylüler balıkçının inadına şaşar. II. çeviri, balıkçının da kimseyi çağırmadığını ekler.
Cevap: Olay aynı; II. çeviri yalnızlığın iki taraflı olduğunu gösteriyor.
Akılda kalsın: Önce “ikisinde de ne var?”, sonra “yalnız birinde ne var?” diye sor.
LGS'de
Nasıl sorulurİki kısa metin verilir; ortak yönleri ya da yalnız birinde bulunan özellik sorulur.
TuzakTek metinde geçen bir bilgiyi ikisine birden mal etmek.
İpucuSeçenekteki bilgiyi önce I. metinde, sonra II. metinde ayrı ayrı ara.
?Soru çöz iki metin · öncüllü
I. Metin: Akıllı saatler adım sayımızı, uyku süremizi ve kalp atışımızı ölçüyor. Bu veriler, hareketsiz geçen günleri fark etmemize yardım ediyor. Kullanıcı uzun süre oturursa cihaz titreşerek onu uyarıyor. Bazı modeller su içme saatini bile hatırlatıyor. Uzmanlar, bu ölçümlerin doktor muayenesinin yerini tutamayacağını ama günlük alışkanlıkları izlemek için yararlı olduğunu belirtiyor.
II. Metin: Geçen yıl doğum günümde bir akıllı saat aldım. İlk haftalarda ekrandaki adım sayısı beni yürümeye özendirdi; hedefimi tutturmak için her akşam mahallede bir tur daha atıyordum. Ama bir süre sonra yürüyüşün tadını değil, ekrandaki sayıyı düşünmeye başladım. Şimdi saati bazı günler bilerek çekmecede bırakıyorum.
Bu metinlerle ilgili, I. İkisinde de akıllı saatin hareketi ölçtüğü belirtilmiştir. II. I. Metin'de akıllı saatin bir sınırlılığına da değinilmiştir. III. II. Metin'in yazarı akıllı saat kullanmayı bırakmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ A. Adım sayımı iki metinde de geçer (I); I. Metin, ölçümlerin doktor muayenesinin yerini tutamayacağını söyler (II). III'e ulaşılamaz: yazar saati yalnız “bazı günler” çekmecede bırakır. B, “bazı günler” sözünü bütünüyle bırakmak diye genelleştirir; C bu genellemeye ek olarak iki metinde de geçen adım sayımını atlar; D tek metindeki bir alışkanlığı kesin bir karar sanır.
↕Sıralama karşılaştırma adımları
Yalnız bir metinde geçen bilgileri işaretle.
I. Metin'i oku ve konusunu belirle.
Her seçeneği iki metinde ayrı ayrı denetle.
İki metnin ortak noktasını bul.
II. Metin'i oku ve konusunu belirle.
METİN · VURGU
Vurgulama biçimleri: koyu, italik, altı çizili ve renkli yazı
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir metne en uygun başlık nasıl bulunur, “asıl anlatılmak istenen” sorusu nasıl çözülür?Bağlantılı konudan (Paragrafta konu ve ana düşünce). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Başlık, metnin konusunu ya da ana düşüncesini kısa ve dikkat çekici biçimde söyler. İyi başlık metnin bütününü kapsar; ne tek bir ayrıntıya takılır ne de metnin dışına taşar. Konu, ana düşünce ve başlık soruları aynı okuma becerisini ölçer.
Metinde koyu, italik ve altı çizili yazı ne işe yarar?
Kısa cevap: Yazar önemli bir bilgiyi öne çıkarmak için altını çizer, koyu ya da italik yazar, renklendirir veya yazının boyutunu (puntosunu) büyütür. Her biçim okura “burada dur” der. Hangisinin neden seçildiğini bilmek metni doğru okumayı kolaylaştırır.
Ders kitabında koyu yazılmış bir sözcük görünce gözün hemen oraya kayar. Yazar dikkatini tam oraya çekmek istemiştir.
Beş vurgu biçimi
Vurgu biçimi ve işlevi
Biçim
Çoğu zaman ne için?
Altını çizme
Unutulmaması gereken bilgi, anahtar cümle
Koyu (kalın) yazı
Başlık, yeni terim, uyarı sözcüğü
İtalik (eğik) yazı
Yabancı sözcük, ayrı tutulmak istenen söz
Renk
Uyarı, yasak, gruplama
Büyük punto, farklı yazı tipi
İlk okunacak bilgi, başlık
Bu biçimler bir arada da kullanılır. Bir afişte en büyük yazı ilk okunacak bilgidir. Kırmızı renk çoğu zaman tehlikeyi ya da yasağı haber verir.
Vurgu anlamı nasıl etkiler?
Vurgulanan sözcük çoğu zaman metnin anahtarıdır. Paragrafta konu ve ana düşünce sayfasında anahtar sözcükleri gördük; yazar onları vurguyla da gösterebilir. Bir şiirde büyük harfle yazılan sözcük de şairin üzerinde durduğu duyguyu öne çıkarır.
Örnek paragraf
Okul Bilim Şenliği bu yıl 18 Nisan Cuma günü spor salonunda yapılacak. Her sınıftan en çok üç proje katılabilir. Katılmak isteyen öğrenciler projelerini bir hafta önce fen öğretmenine teslim etmeli. Proje raporunda yararlanılan kaynakların adı mutlaka yazılmalı. Elektrikli düzeneklere öğretmen gözetimi olmadan dokunulmamalı. Şenlik sonunda en çok oyu alan üç proje il yarışmasına gönderilecek. Şenliği gezen veliler de oy kullanabilecek.
Koyu yazıyı bul. “Okul Bilim Şenliği” duyurunun konusudur, başlık gibi çalışır.
Altı çiziliye bak. Tarih, unutulmaması gereken bilgidir.
Renkliye dikkat et. Renkle ayrılan cümle bir güvenlik uyarısıdır.
Cevap: Vurgular konuyu, tarihi ve uyarıyı ilk bakışta gösteriyor.
Akılda kalsın: Vurgu, yazarın parmağıyla gösterdiği yerdir. Önce vurgulananları oku, sonra onları birleştiren düşünceyi ara.
LGS'de
Nasıl sorulurBir metin ya da afişte bazı sözler koyu, altı çizili veya renkli verilir; vurgunun hangi bilgiyi öne çıkardığı sorulur.
TuzakVurgulanan her sözü ana düşünce sanmak.
İpucuVurgulananları listele, sonra hepsini birleştiren düşünceyi bul.
?Soru çöz görsel · öncüllü
Bir ortaokulun kitap kulübü aşağıdaki afişi hazırlamıştır.
Afişte bilgiler farklı biçimlerde vurgulanmıştır.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Etkinliğin adı en büyük ve koyu yazıyla öne çıkarılmıştır. II. Kabul edilmeyen kitaplar renkli bir şeritle uyarı olarak verilmiştir. III. Etkinliğin yeri altı çizilerek vurgulanmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ C. Etkinliğin adı afişin en büyük ve koyu yazısıdır (I); yırtık kitap uyarısı renkli şeritte verilmiştir (II). III yanlış: altı çizilen yer değil, gün ve saattir. A renkli uyarıyı gözden kaçırır; B ve D altı çizili bilgiyi yanlış okur.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Okulumuzun bilim fuarına bu yıl 24 proje katıldı. Projelerin dokuzu fen, sekizi teknoloji, yedisi çevre konusundaydı. Projeler spor salonunda, sınıf düzeylerine göre üç sıra hâlinde sergilendi. Fuarın açılışında okul korosu iki şarkı söyledi. Projelerin en yaratıcısı, yağmur suyunu toplayıp bahçeyi sulayan çatı modeliydi. Bu modeli hazırlayan iki öğrenci, düzeneği okul deposundan çıkan eski borularla kurmuştu. Çatı modelinin yanında, düzeneğin nasıl çalıştığını gösteren küçük bir şema da vardı. Fuarı iki gün boyunca yaklaşık 600 kişi gezdi. Ziyaretçilerin bıraktığı oy kartlarına göre en çok ilgi gören proje, güneş enerjisiyle çalışan küçük araba oldu.
Bu metinle ilgili, I. Sayısal bilgiyle desteklenmiş nesnel yargılar vardır. II. Yazarın kişisel değerlendirmesine yer verilmiştir. III. “En” sözcüğünün geçtiği bütün yargılar özneldir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ C. Proje ve ziyaretçi sayıları nesneldir (I); “en yaratıcısı” yazarın beğenisidir (II). III yanlış: “en çok ilgi gören” yargısı oy kartlarıyla sınanabilir, yani nesneldir. A II'yi atlar; B ve D “en” sözcüğünü tek başına öznellik işareti sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı
?Soru 2
(I) Sabah güneşi perdeyi usulca aralayıp beni uyandırdı. (II) Kedimiz Pamuk, kapının önünde gerinip uzun uzun esnedi. (III) Annem mutfaktan “Kahvaltı hazır, çabuk ol!” diye seslendi. (IV) Masadaki çalar saat, “Yine geç kalıyorsun!” diye homurdandı. (V) Aceleyle giydiğim ayakkabılar bile bana küsmüş, ayağıma girmek istemiyordu. (VI) Kapıdan çıkarken Pamuk arkamdan miyavladı.
Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ D. III'te konuşan bir insandır, annedir; insan konuşunca konuşturma olmaz. A'yı seçen, güneşin insan gibi perde araladığını görmez; B'yi seçen, kedinin doğal davranışını sanat sayar; C'yi seçen, konuşan saatin aynı zamanda insan gibi homurdandığını atlar.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Kişileştirme ve konuşturma
?Soru 3
Mahallemizdeki küçük parkın çöpleri haftalardır kimse tarafından toplanmıyordu. Önce tek başıma temizlemeye karar verdim; eldivenimi takıp işe koyuldum. Bir saatin sonunda ancak bankların çevresini bitirebilmiştim, kollarım da ağrımıştı. Ertesi sabah apartmandaki bütün komşu çocuklarına haber verdim. Kimimiz eldiven getirdi, kimimiz büyük çöp torbaları; bakkal amca da su gönderdi. İşleri bölüştük: Küçükler kâğıtları topladı, büyükler ağır torbaları taşıdı. Hatta kırık bir bankın tahtasını bile birlikte onardık. Akşam olmadan park pırıl pırıldı; geçerken bizi gören muhtar durup teşekkür etti. Ertesi sabah parkta oynayan çocukları görünce, bir günde yaptığımız işe ben bile şaşırdım.
Bu metinde anlatılanlara en uygun atasözü aşağıdakilerden hangisidir?
✓ A. Tek başına yalnız bankların çevresi, birlikte bütün park bir günde temizlendi; atasözü birlikte çalışmanın gücünü anlatır. B zamanla büyüyen birikimi anlatır, iş ise bir günde bitti; C metindeki “komşu” sözcüğüne takılır; D tek belirtinin yetmediğini söyler, metinde böyle bir yargı yok.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Deyim, atasözü ve özdeyiş
?Soru 4
Ayşe, okulun satranç takımına bu yıl katılmıştı. İl finaline yirmi okuldan altmış öğrenci kalmıştı. İl finalindeki son maçında rakibi, geçen yılın şampiyonuydu. Maçın ortasında Ayşe, vezirini bilerek rakibine kaptırdı. Salondaki herkes bunun bir hata olduğunu düşündü. Antrenörü bile bu hamleyi beklemiyordu. Rakibi, hamleyi görünce bir süre tahtaya baktı. Üç hamle sonra rakibin şahı köşeye sıkıştı ve maç Ayşe'nin zaferiyle bitti. Maçtan sonra rakibi, Ayşe'nin elini sıkıp hamleyi nasıl düşündüğünü sordu. Kupa töreninde adı okununca salon alkışlarla doldu. Ayşe ona yalnızca gülümsedi; bu oyunu yaz boyunca dedesiyle defalarca denemişti.
Bu metindeki altı çizili cümleden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?
✓ A. “Bile” beklenmedik olanı gösterir: hamleyi en çok antrenörün sezmesi beklenirdi, o da sezemedi. B'de antrenörün bir uyarısı metinde geçmez; C “herkes bunun bir hata olduğunu düşündü” cümlesiyle çelişir; D hamlenin dedeyle çalışıldığını ve antrenörün bilmediğini gözden kaçırır.Kaynak: Cümlede anlam · Örtülü anlam ve çıkarım
?Soru 5
Telefonla çekilen fotoğrafların sayısı her yıl artıyor. Oysa çoğumuz bu fotoğraflara bir daha bakmıyoruz; binlercesi telefonun belleğinde, adı bile konmamış klasörlerde unutuluyor. Telefonun belleği dolunca da hangisini sileceğimizi bilemiyoruz. Bir tatilde yüzlerce kare çekiyor, manzarayı çoğu zaman ekrandan izleyerek dönüyoruz. Dedelerimizin tek bir siyah beyaz fotoğrafı ise yıllarca albümden çıkarılır, her bakışta o günün hikâyesi yeniden anlatılırdı. Fotoğraf az olduğu için her biri özenle seçilir, saklanır ve konuşulurdu. O tek fotoğrafa bakan herkes, çekildiği günü yeniden yaşar gibi olurdu. Belki de anıları değerli kılan, fotoğrafın sayısı değil ona ayırdığımız zamandır.
Bu metinde asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
✓ B. Son cümle bütün paragrafın vardığı yargıdır; önceki cümleler fotoğraf çoğaldıkça ona ayrılan zamanın azaldığını örnekler. A metinden çıkarılabilir ama asıl söylenen değildir; C metinde geçer ama yalnız eski fotoğrafları anlatan bölümü karşılar; D “çoğu zaman” sözünü kesin bir yargıya çevirir.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Başlık ve soru kökleri
?Soru 6
Gündüz güldü bahçemiz, gece ağladı yağmur, Bir damla gözyaşım taşırdı bütün denizleri. Uzak dağlar bile yakın gelir sevenlere, Rüzgâr kapımı çalar, “Uyan!” der her seher.
Bu dizelerle ilgili, I. Birinci ve üçüncü dizede karşıtlık (tezat) vardır. II. İkinci dizede abartma (mübalağa) vardır. III. Dördüncü dizede yalnız benzetme vardır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ C. Birinci dizede “gündüz-gece”, “güldü-ağladı”, üçüncüde “uzak-yakın” zıt kavramlar yan yanadır (I); bir damla gözyaşının denizleri taşırması gerçekte olamaz, abartmadır (II). III yanlış: rüzgâr kapı çalar ve “Uyan!” der; bu kişileştirme ve konuşturmadır, benzetme değil. A ve B doğru yargılardan birini atlar; D rüzgârın davranışını benzetme sanır.Kaynak: Deyim, atasözü ve söz sanatları · Karşıtlık ve abartma
?Soru 7
(I) Okul kütüphanemizde yaklaşık iki bin kitap bulunuyor. (II) Kitaplar raflara türlerine göre dizilmiş, her rafın üstüne de renkli bir etiket konmuş. (III) Geçen yıl en çok ödünç alınan kitap, bir deniz feneri bekçisini anlatan macera romanıydı. (IV) Kütüphane görevlisine göre öğrenciler bu yıl geçen yıla oranla daha çok bilim kitabı okuyor. (V) Kitabını on beş gün içinde geri getirdiğin sürece istediğin kadar yeni kitap alabilirsin. (VI) Okuma kulübü üyeleri ise her ay seçtikleri bir kitabı kütüphanenin arka odasında birlikte tartışıyor. (VII) Kütüphane, sınav haftalarında akşam yediye kadar açık kalıyor.
Bu metindeki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
✓ D. V'te yeni kitap almak, kitabı zamanında getirme şartına bağlanır; “sürece” koşul bildirir, yaşanmış bir neden yoktur. A'yı seçen “türlerine göre”yi ölçü sanır; B'yi seçen “en çok” karşılaştırmasını görmez; C'yi seçen “geçen yıla oranla daha çok” ölçüsünü atlar.Kaynak: Cümlede anlam · Koşul, karşılaştırma, örneklendirme
?Soru 8
Geçen eylül okulumuzda her sınıfa kâğıt, plastik ve cam için üç ayrı renkte kutu konuldu. İlk hafta kutular karışık dolduruldu; plastik şişeler kâğıtların arasından, kâğıt mendiller cam kutusundan çıktı. Bunun üzerine çevre kulübü teneffüslerde sınıfları gezip hangi atığın nereye atılacağını anlattı, kutuların üstüne de resimli etiketler yapıştırdı. Bazı öğrenciler evde de atıkları ayırmaya başladığını söyledi. Bir öğrenci de bu düzeni anlatan bir afiş çizip koridora astı. Ay sonunda çevre kulübünün yaptığı sayımda kutuların neredeyse hepsi doğru dolmuştu. Okul müdürü bu sonucu bayrak töreninde bütün okulla paylaştı ve kulübe teşekkür etti.
Bu metne, I. Üç Kutu, Bir Alışkanlık II. Okulumuz Atıklarını Ayırmayı Öğrendi III. Çevre Kulübünün Resimli Etiketleri başlıklarından hangileri getirilebilir?
✓ D. I ve II, karışık dolan kutulardan doğru alışkanlığa uzanan süreci bütünüyle kapsar. A ve B uygun başlıklardan birini atlar; C, kulübün yalnız bir çalışmasını anlatan dar III'ü de seçer.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Başlık ve soru kökleri
?Soru 9
Kışın en soğuk günlerinde kuşlar yiyecek bulmakta zorlanır. Toprak donduğu için böceklere ve tohumlara ulaşamazlar; kısa günler de aramaya ayırdıkları zamanı azaltır. Bu dönemde balkonlara ve pencere önlerine konan küçük yem kapları onlar için büyük bir yardımdır. Ancak kaba konan yiyecek önemlidir. Tuzlu ekmek kırıntısı kuşların sindirimini bozar; kuş yemi, çiğ ceviz içi ya da ayçiçeği çekirdeği ise enerji verir. Kapların kedilerin ulaşamayacağı bir yükseklikte durması ve donan suyun her sabah değiştirilmesi de gerekir. Yemliği hep aynı yere asmak da kuşların onu kolayca bulmasını sağlar. Birkaç hafta düzenli yem bulan kuşlar, o balkonu bahara kadar unutmaz.
Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?
✓ C. Paragraf zorluktan başlar; yem kabı, uygun yiyecek, kabın yeri ve su ile kuşların kışın nasıl besleneceğini anlatır. A yalnız ilk iki cümleyi karşılar, dar kalır; B tek bir cümledeki yiyecek bilgisini konu sanır; D metinde olmayan öbür mevsimlere taşar, konuyu genişletir.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Paragrafın konusu
?Soru 10
Her kış binlerce sokak hayvanı soğuk ve açlıkla zor günler geçiriyor. Bazı belediyeler bu dönemde parklara su kapları ve rüzgâr almayan kulübeler yerleştiriyor; kar yağınca ekipler mahalle mahalle dolaşıp mama bırakıyor. Bazı mahallelerde esnaf, dükkânının önüne her sabah taze su bırakıyor. Okullarda öğrenciler, artan ekmekleri değil hayvanlara uygun mamaları toplamayı öğreniyor; bazı okullar bu konuda afiş yarışmaları da düzenliyor. Bazı veteriner hekimler hasta ya da yaralı hayvanları ücretsiz muayene ediyor. Kar yağışı arttıkça gönüllülerin sayısı da artıyor. Gönüllüler, paylaştıkları ilanlarla bu hayvanlara sıcak bir ev arıyor. Uzmanlara göre en kalıcı çözüm sahiplenmek.
Bu metinde, I. hayvanlara yeni yuva bulma çabaları, II. hayvanların aşılanması, III. yerel yönetimlerin kış önlemleri konularından hangilerine değinilmiştir?
✓ A. Sıcak ev arayan ilanlar I'i, belediyelerin su kabı, kulübe ve mama çalışmaları III'ü karşılar; ikisi de metinde başka sözcüklerle verilmiştir. Aşıdan hiç söz edilmez. B, “belediye” ile “yerel yönetim”in aynı şey olduğunu fark etmez; C ve D ücretsiz muayeneyi aşılama sanır.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Yardımcı düşünceler