Görsel, grafik ve tablo okuma: afişten sözel mantık sorusuna
LGS Türkçede metin her zaman yazı değildir: afiş, grafik, tablo ya da bir kullanım kılavuzu da gelir. Görselden bilgi çekmeyi ve kurallı sıralama sorularını tabloyla çözmeyi öğreniyorsun.
4 durakLGS · 8. sınıf · okuma
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
Bu sayfada
4 konu · okuma ≈ 18 dk · 8 etkinlik · sonda 10 soruluk karma tekrar. Bu sayfa şu sorulara cevap veriyor:
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParagrafın ana düşüncesi nedir, paragrafta nerede bulunur?Bağlantılı konudan (Paragrafta konu ve ana düşünce). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Ana düşünce (ana fikir), yazarın paragrafla okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman paragrafın ilk ya da son cümlesindedir; bazen hiçbir cümlede açıkça yazmaz, bütünden çıkarılır. Duyguyu öne çıkaran metinlerde buna ana duygu denir.
Afiş, karikatür ve çizgi roman nasıl okunur, neye bakılır?
Kısa cevap: Afiş, karikatür ve çizgi roman iletisini yazıyla birlikte resimle verir. Afişte en büyük yazı ve resim ana iletiyi taşır. Karikatür abartılı bir çizimle bir durumu eleştirir ya da güldürür. Çizgi romanda olay karelere bölünür, konuşmalar balonlarla verilir.
Okul koridorunda bir afişin önünden geçerken onu üç saniyede okursun. O kısa sürede ne olduğunu, ne zaman olduğunu ve senden ne istendiğini anlarsın.
Görselde neye bakılır?
Görsel metinlerde yazı azdır. İletiyi resim, renk ve yazının büyüklüğü taşır. Vurgulama biçimlerini Paragrafta çıkarım ve yorum sayfasında gördük. Afişte de en büyük yazı, ilk okunacak bilgidir.
Görsel türüne göre okuma
Tür
Neye bakılır?
Amacı çoğu zaman
Afiş
büyük başlık, resim, slogan, tarih ve yer
duyurmak, harekete geçirmek
Karikatür
abartılmış çizim, kısa söz
eleştirmek, düşündürmek, güldürmek
Çizgi roman
kare sırası, balonlar, anlatım kutusu
bir öyküyü resimle anlatmak
Haber görseli
simge, ok, sayı, kısa açıklama
bilgiyi kısa yoldan iletmek
Karikatür ve haber görseli
Karikatürcü bir durumu abartarak çizer. Asıl amaç çoğu zaman düşündürmektir.
Haber görseli ise bir bilgiyi simgeyle, okla ve sayıyla tek bakışta anlatır. Böyle bir görselde önce başlığı, sonra simgelerin ne anlama geldiğini oku.
Çizgi romanın dili
Çizgi romanda olay soldan sağa karelerle ilerler. Konuşma balonu kişinin söylediğini gösterir. Bulut biçimli düşünce balonu ise içinden geçirdiğini. Karenin köşesindeki anlatım kutusu zamanı ya da yeri bildirir.
Örnek karikatür (betimleme)
Çizimde bir koru var. Ağaçların yarısı kesilmiş, kütükler sıra sıra duruyor. Ortadaki büyük tabelada kocaman harflerle “Ağaç Dikme Haftası” yazıyor. Tabelanın dibinde bir adam, elindeki testereyi yere bırakmış. Tabelayı ağaç kütüğüne çivilemeye çalışıyor. Çizgilerde adam gülümsüyor, çevresindeki kütükleri hiç görmüyor gibi.
Ne görüyorum? Kesilmiş ağaçlar ve bir “Ağaç Dikme Haftası” tabelası.
Çelişki nerede? Tabela ağacı korumayı söylüyor, adamın testeresi kesmeyi gösteriyor.
Ne eleştiriliyor? Sözle doğayı savunup davranışla ona zarar vermek.
Cevap: Karikatür, söz ile davranış arasındaki çelişkiyi eleştiriyor.
Akılda kalsın: Görsel okurken üç soru sor: Ne görüyorum? Neyi abartmış ya da öne çıkarmış? Bana ne söylemek istiyor?
LGS'de
Nasıl sorulurBir afiş, karikatür ya da çizgi roman verilir; iletisi ya da verilen ölçütlere uyup uymadığı sorulur.
TuzakGörselde olmayan bir bilgiyi tahminle eklemek.
İpucuHer seçeneği görseldeki bir yazıya ya da çizime bağla.
?Soru çöz görsel · öncüllü
Bir okul dergisinde aşağıdaki üç karelik çizgi roman yayımlanmıştır.
Karelerde konuşma balonu, düşünce balonu ve anlatım kutusu kullanılmıştır.Görsel: Sınav Defteri
Bu çizgi romanla ilgili, I. Kişinin söyledikleri konuşma balonuyla, içinden geçirdikleri düşünce balonuyla verilmiştir. II. Olaylar, zaman sırasına göre karelere bölünmüştür. III. Kız, ödevini öğretmenine ertesi gün teslim etmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ B. Birinci ve üçüncü karede söylenenler konuşma balonunda, ikinci karede düşünülen bulut biçimli balondadır (I). Anlatım kutuları “Sabah” ve “Akşam” diyerek zaman sırasını gösterir (II). III'e ulaşılamaz: ödevin teslimi hiçbir karede yoktur. A zaman kutularını gözden kaçırır; C ve D görselde olmayan bir olayı tahminle ekler.
⇄Durum eşleştirme karede ne görüyorsun?
METİN · MEDYA
Medya metinleri: bu metin benden ne istiyor?
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaFıkra, makale, deneme, roman ve destan nasıl ayırt edilir?Bağlantılı konudan (Metin türleri ve hikâye unsurları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Fıkra (köşe yazısı) gazetede güncel bir konuyu yorumlar. Makale bir düşünceyi kanıtlarla savunur. Deneme yazarın kişisel düşüncelerini sohbet havasında anlatır. Roman uzun bir kurmaca hikâyedir. Destan bir milletin kahramanlıklarını anlatır.
Medya metni nedir, haber, reklam ve belgesel hangi amaçla hazırlanır?
Kısa cevap: Medya metni, gazete, televizyon, radyo ya da internet yoluyla çok sayıda kişiye ulaşan metindir: haber, reklam, belgesel, köşe yazısı, paylaşım. Her birinin bir amacı vardır: bilgilendirme, ikna etme, eğlendirme, olay yorumlama ya da kültür aktarma.
Telefonunu açtığında aynı dakikada bir haber, bir reklam ve komik bir video görürsün. Üçü de sana ulaşmak ister ama her biri başka bir şey ister.
Beş amaç
Bir medya metnini okurken ilk soru şudur: Bu metin neden hazırlandı? Cevap çoğu zaman aşağıdaki beş amaçtan biridir.
Medya metinlerinin amaçları
Amaç
Metin ne yapar?
Örnek
Bilgilendirme
Olayı aktarır, yorum katmaz.
hava durumu, duyuru
İkna etme
Bir şey yapmanı ya da almanı ister.
reklam, kampanya
Eğlendirme
Güldürür, hoş vakit geçirtir.
skeç, mizah dergisi
Olay yorumlama
Bir olaya yazarın gözüyle bakar.
köşe yazısı, tartışma programı
Kültür aktarma
Gelenekleri, sanatı, değerleri tanıtır.
belgesel, halk müziği programı
Bir metnin birden çok amacı olabilir. Bir reklam güldürerek ikna etmeye çalışabilir. Soru “asıl amaç” derse metnin senden ne istediğine bak.
İkna eden metni tanımak
İkna metni seni bir şey yapmaya çağırır: “Sen de katıl!”, “Bu fırsatı kaçırma!” Çoğu zaman bir yarar vaat eder. Bilgilendirme metni ise yalnız ne olduğunu söyler, senden bir şey istemez. Haberle reklamı, bilgiyle yorumu ayırmak bilinçli okur olmanın ilk adımıdır.
Örnek paylaşım
Mahallemizin pazar yerinde bu cumartesi “Anadolu Lezzetleri Günü” var. Gaziantep'ten, Rize'den ve Erzurum'dan gelen ustalar yöresel yemekleri yerinde pişirecek. Her yemeğin hangi düğünde, hangi bayramda yapıldığı da anlatılacak. Etkinlik saat 11.00'de başlıyor ve ücretsiz. Sen de aileni al, gel; bu tatları başka hiçbir yerde bu kadar yakından tanıyamazsın!
Bilgi var mı? Gün, saat, yer ve ücret veriliyor: metin bilgilendiriyor.
Neyi tanıtıyor? Yemeklerin düğün ve bayram geleneğindeki yeri: kültür aktarılıyor.
Senden ne istiyor? “Sen de gel” çağrısı: okur ikna edilmeye çalışılıyor.
Cevap: Üç amaç iç içe; son cümledeki çağrı metni bir davete çeviriyor.
Akılda kalsın: Metne “Benden ne istiyor?” diye sor. Bir şey yapmanı istiyorsa ikna eder; yalnız haber veriyorsa bilgilendirir.
LGS'de
Nasıl sorulurBir reklam, haber ya da paylaşım verilir; metnin amacı ya da hangi amaçla hazırlanmadığı sorulur.
TuzakTarih ve saat veren her metni bilgilendirme saymak; reklam da bilgi verir.
İpucuMetindeki çağrı cümlesini ara; varsa amaç çoğu zaman ikna etmektir.
?Soru çöz numaralı metinler
(I) Kayseri'de dün akşam başlayan kar yağışı nedeniyle il genelinde okullar bugün tatil edildi. (II) Halk oyunları kursumuzun kayıtları başladı; yöresel oyunları öğrenmek için yerini hemen ayırt, ilk ay ücretsiz! (III) Belgeselde Anadolu'nun dört bir yanından derlenen ninniler, söyleyenlerin kendi sesiyle dinletiliyor. (IV) Dün açıklanan deneme takvimi, öğrencilere hazırlanmak için pek de yeterli zaman bırakmıyor gibi görünüyor.
Numaralanmış medya metinlerinden hangisi asıl olarak kültür aktarma amacı taşır?
✓ C. III, kuşaktan kuşağa aktarılan ninnileri tanıtan bir belgeseldir; amaç kültür aktarmaktır. A yorumsuz bir haberdir, bilgilendirir; B halk oyunlarından söz etse de “yerini hemen ayırt” çağrısıyla ikna eder; D “pek de yeterli … gibi görünüyor” diyerek olayı yorumlar.
▭Boşluk doldurma
Bir ürünü almaya çağıran reklam amacı taşır. Yorum katmadan bir olayı aktaran haber amacı taşır. Eski düğün geleneklerini tanıtan belgesel ise amacı taşır.
ikna etmebilgilendirmekültür aktarmaeğlendirmeolay yorumlama
OKUMA · GRAFİK
Grafik, tablo ve çizelge: sayıdan yargıya
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaParagraftan hangi yargıya ulaşılamaz, bunu nasıl anlarım?Bağlantılı konudan (Paragrafta çıkarım ve yorum). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Çıkarım, metinde açıkça yazmayan ama metindeki bir kanıta dayanan yargıdır. Böyle bir yargıya metinden ulaşılabilir ve yargı metinle çelişmez. Kanıtı olmayan seçenek, gerçekte doğru bir bilgi olsa bile ulaşılamayan yargıdır.
Grafik ve tablo sorularında hangi yargıya ulaşılabilir, nasıl okunur?
Kısa cevap: Grafik ve tablo, sayısal bilgiyi kısa yoldan gösterir. Okurken önce başlığa, sonra eksenlere ve birime bakılır. Yalnız gösterilen değerlere dayanan yargıya ulaşılabilir. Grafik bir değişimi gösterir ama nedenini söylemez.
Telefonundaki ekran süresi sayfası her günü bir çubukla gösterir. En uzun çubuğa bakınca hangi gün telefona en çok vakit ayırdığını hemen görürsün.
Önce başlığı oku: grafik neyi gösteriyor? Sonra eksenlere bak: yatayda ne, dikeyde ne var? Birimi atlama; sayılar kişi mi, kilogram mı? En son en büyük, en küçük değeri ve artışları işaretle.
Ulaşılabilir mi?
Paragrafta çıkarım ve yorum sayfasında gördüğümüz ölçüt burada da geçerlidir. Grafikte gösterilmeyen bir neden seçeneğe yazılmışsa o yargıya ulaşılamaz. Bir yıl düşüş varsa “her yıl arttı” da denemez.
Örnek tablo
Bir ortaokulun kayıp eşya dolabına teslim edilen eşyalar (adet): Eylül'de 2 mont, 7 matara; Ekim'de 6 mont, 5 matara; Kasım'da 11 mont, 4 matara; Aralık'ta 14 mont, 3 matara.
Birimi gör. Sayılar adettir; aylar sırayla verilmiştir.
Değişimi bul. Mont her ay artmış, matara her ay azalmıştır.
Nedeni denetle. “Havalar soğuduğu için mont unutuldu” akla yatkındır ama veride hava yoktur.
Cevap: “Mont sayısı her ay artmıştır” yargısına ulaşılır; nedenine ulaşılamaz.
Akılda kalsın: Grafik “ne kadar?” ve “ne zaman?” sorularına cevap verir. “Neden?” sorusuna cevap vermez.
LGS'de
Nasıl sorulurBir grafik ya da tablo verilir; hangi yargıya ulaşılabileceği ya da verilen bilgilere uygun tablonun hangisi olabileceği sorulur.
TuzakGrafikte gösterilmeyen bir nedeni doğru saymak.
İpucuHer seçenekteki sayıyı grafikte tek tek bul ve işaretle.
?Soru çöz grafik · öncüllü
Bir okulun çevre kulübü, beş yılda atık pil kutusunda toplanan pil miktarını grafiğe dökmüştür.
Yıllara göre toplanan atık pil (kg). İnce çizgiler 10 kg arayla çizilmiştir.Görsel: Sınav Defteri
Buna göre, I. Toplanan pil miktarı her yıl bir önceki yıldan fazladır. II. En çok pil 2025 yılında toplanmıştır. III. 2025'te toplanan pil, 2021'de toplananın üç katıdır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ D. En uzun sütun 2025'tedir (II). 2021'de 20 kg, 2025'te 60 kg toplanmıştır; 60, 20'nin üç katıdır (III). I'e ulaşılamaz: 2023'te miktar 2022'ye göre düşmüştür. A ve C bu düşüşü görmeden genelleme yapar; B ince çizgileri okumayıp III'ü eler.
?Soru çöz tablo
Bir belediyenin yaz spor okulundaki kurslarla ilgili bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Kurs kontenjanı ve başvuru sayısı
Kurs
Kontenjan
Başvuru
Yüzme
40
72
Tenis
20
18
Jimnastik
16
30
Satranç
30
25
Voleybol
24
40
Bu tabloya göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ A. En az başvuru 18 ile tenistedir; voleybol 40 başvuruyla en çok başvuru alan ikinci kurstur. B doğrudur: yüzme, jimnastik ve voleybolda başvuru kontenjanı aşar. C doğrudur: 25 başvuru 30 kişilik kontenjana sığar. D doğrudur: yüzme hem 72 başvuruyla birinci hem 40 kontenjanla en büyüktür.
YÖNTEM · TABLO
İşlem basamakları ve sözel mantık: tabloyla yerleştirme
MEB 8. sınıf · Okuma: anlama · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKarışık cümlelerden paragraf nasıl kurulur, boşluğa hangi cümle gelir?Bağlantılı konudan (Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Karışık cümleler sıralanırken önce tek başına anlaşılan giriş cümlesi bulunur. Sonra her cümle, kendinden öncekine yaslanan sözlere bakılarak zincire eklenir. Boşluğa cümle eklerken boşluğun önündeki ve arkasındaki cümle birlikte okunur.
Kullanım kılavuzu nasıl okunur, sözel mantık soruları tabloyla nasıl çözülür?
Kısa cevap: Kullanım kılavuzu bir işi adım adım anlatır; adımların sırası değişirse iş yapılamaz. Kurallı yerleştirme sorularında yerler bir tabloya çizilir. Önce kesin bilgiler yerleştirilir, sonra öteki koşullar denenir. Bulunan sonuç her koşulla tek tek denetlenir.
Yeni aldığın bir kutu oyununu açtın. Kurallar kitapçığını okumadan oynamaya başlarsan ilk turda takılırsın.
İşlem basamakları
Kılavuzlar ve tarifler işlem basamaklarıyla yazılır. Basamaklar çoğu zaman numaralıdır. Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri sayfasında gördüğümüz “ilk olarak” ve “son olarak” burada da sırayı bildirir.
Kılavuzda iki tür cümle vardır. Basamak cümlesi ne yapacağını söyler ve sırası bellidir. Uyarı cümlesi ise “asla”, “mutlaka” gibi sözlerle her adımda geçerli bir kural koyar. LGS bazen bir kılavuz verir ve bir kişinin hangi adımı yanlış yaptığını sorar.
Sözel mantık: tablo yöntemi
Bazı sorularda kişiler ya da nesneler verilen kurallara göre sıraya konur. Bunu kafadan çözmeye çalışmak yorar ve hata yaptırır. En güvenli yol yerleri bir tabloya çizmektir.
Tablo yöntemi beş adımda
Adım
Ne yaparım?
1. Yerleri çiz
Sıra, gün ya da numara kadar kutu aç.
2. Kesin bilgiyi koy
“3 numarada”, “en başta” gibi bilgileri hemen yerleştir.
3. Bağlı bilgiyi ekle
“hemen sağında”, “arasında iki kişi var” ilişkilerini dene.
4. Olasılıkları ayır
İki yer mümkünse iki satır aç, çelişeni sil.
5. Denetle
Bulduğun dizilişi bütün koşullarla karşılaştır.
Örnek soru
Ada, Berk, Cem ve Duru sinemada soldan sağa 1'den 4'e numaralı koltuklara yan yana oturmuştur. Berk bir uçtaki koltukta ve Cem'in solundadır. Duru, Ada'nın hemen sağındadır. Cem ile Berk yan yana oturmamıştır. Herkes nerede oturuyor?
Kesin bilgi. Berk uçta ve Cem'in solunda; o hâlde Berk 1 numarada.
Bağlı bilgi. Cem, Berk'in yanında olamaz; 2 numara Cem'in değil. Ada ile Duru yan yana: 2-3 ya da 3-4.
Olasılık. Cem 3'te olursa Ada ile Duru 2 ve 4'e düşer, yan yana olmaz. Cem 4'te kalır.
Cevap: 1 Berk · 2 Ada · 3 Duru · 4 Cem. Dört koşulun hepsi sağlanıyor.
Akılda kalsın: Önce kesin bilgi, sonra bağlı bilgi. Kafanda değil, kâğıtta çiz; bitince her koşulu tek tek denetle.
LGS'de
Nasıl sorulurBir kılavuz ya da kurallar listesi verilir; bir kişinin yerini, sırasını ya da hangi adımı atladığını bulman istenir.
TuzakYalnız bir koşulu sağlayan seçeneği hemen işaretlemek.
İpucuKutuları çiz, kesin bilgiyi önce koy, sonucu bütün koşullarla denetle.
?Soru çöz sözel mantık
Bir okulun bilim fuarında Robot, Güneş paneli, Su arıtma, Arı kovanı ve Volkan projeleri, soldan sağa 1'den 5'e numaralanmış stantlarda sergilenecektir. Her standa bir proje konacaktır. Bilinenler şunlardır: • Su arıtma ve Volkan projeleri, uçlardaki iki standa konmuştur. • Robot ile Volkan stantlarının arasında iki stant vardır. • Güneş paneli standı, Robot standının hemen sağındadır.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
✓ B. Volkan 1'de olsaydı Robot 4'te, Güneş paneli 5'te olurdu; Su arıtmaya uç kalmazdı. O hâlde Volkan 5'te, Su arıtma 1'de, Robot 2'de, Güneş paneli 3'te, Arı kovanı 4'tedir. Tablo: 1 Su arıtma · 2 Robot · 3 Güneş paneli · 4 Arı kovanı · 5 Volkan. A Robot'u uca koyar; C “hemen sağında” ilişkisini ters kurar; D Su arıtma ile Volkan'ın yerini karıştırır.
↕Sıralama kablosuz kulaklık kılavuzu
Telefonda çıkan listeden kulaklığın adını seç.
Kulaklıkları kutusunda tam şarj et.
Işık sabit yanınca bir şarkı açıp sesi dene.
Kutunun düğmesine üç saniye bas; ışık yanıp sönmeye başlasın.
Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.
?Soru 1
Ormanlar yalnızca gökyüzüne uzanan ağaçlardan oluşmaz. Toprağın altındaki mantarlar, böcekler ve kökler de ormanın parçasıdır; başka bir deyişle orman, birbirine bağlı canlıların oluşturduğu bir ağdır. Pek çok kişi yere düşen kuru yaprakları gereksiz bir çöp sanır; oysaki yapraklar çürüyüp toprağı besler. Mantarlar ve küçük canlılar yaprakları yavaş yavaş toprağa karıştırır; böylece ağaçların kökleri ihtiyaç duyduğu besine ulaşır. Özellikle sonbaharda düşen yapraklar, toprağın nemini kış boyunca korur. Yere düşen dallar küçük memelilere saklanacak yer sağlar. Ölen bir ağacın gövdesi bile yıllarca böceklere ve kuşlara barınak olur. Kısaca ormanda hiçbir şey boşa gitmez.
Bu metindeki altı çizili ifadelerle ilgili, I. “Başka bir deyişle” önceki düşünceyi farklı sözlerle açmıştır. II. “Böylece” kendinden önce anlatılan işin sonucunu bildirmiştir. III. “Kısaca” yaprakların toprağı nasıl beslediğini yeniden açıklamıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ A. “Başka bir deyişle” ormanı birbirine bağlı canlılardan oluşan bir ağ olarak yeniden anlatır (I); “böylece” yaprakların toprağa karışmasının sonucunu verir (II). III yanlış: “kısaca” tek bir bilgiyi açmaz, bütün metni toparlar. B, “böylece”nin sonuç bildirdiğini gözden kaçırır; C ve D “kısaca” ile “başka bir deyişle”yi aynı sanır.Kaynak: Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri · Geçiş ve bağlantı ifadeleri
?Soru 2
Kasım sabahı Uzungöl'e vardığımızda göl, sisin altında gri bir ayna gibi duruyordu. Kıyıdaki ladinler suya koyu yeşil gölgeler düşürüyordu. Gölün ortasındaki küçük adacıkta birkaç kuru ağaç, sisin içinde gölge gibi görünüyordu. Havada odun dumanı ve çam reçinesi kokusu vardı. Ayaklarımızın altındaki ıslak çakıllar her adımda çıtırdıyordu. İskelenin eski tahtaları sabah çiyinden ıslanmış, kenarlarına yeşil yosun tutmuştu. Ara sıra suya dalan bir karabatak, aynanın yüzeyinde küçük halkalar bırakıyordu. Uzaktaki bir köpeğin havlaması göl boyunca yankılandı, sonra yeniden derin bir sessizlik çöktü. Her yer öyle sessizdi ki kendi soluğumuzu bile duyabiliyorduk.
Bu metinle ilgili, I. Betimleyici anlatım ağır basmaktadır. II. Birden fazla duyuya seslenen ayrıntılar kullanılmıştır. III. Olaylar bir zaman sırası içinde gelişmektedir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ B. Göl, ağaçlar, koku ve sessizlik tek bir anda gösterilir; betimleme ağır basar (I). Görme (gri ayna), koku (odun dumanı) ve işitme (havlama, soluk) bir aradadır (II). III yanlış: suya dalan kuş ya da yankılanan ses birer küçük kıpırtıdır, bir olay zinciri kurmaz. A II'yi atlar; C ve D geçmiş zaman eklerini olay akışı sanır.Kaynak: Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme · Öyküleyici ve betimleyici anlatım
?Soru 3
(I) Bisiklet, şehir içindeki kısa yolculuklar için en sağlıklı ulaşım aracıdır. (II) Örneğin okula bisikletle gelen bir öğrenci, güne hem hareket ederek hem de trafiğe takılmadan başlar. (III) Bir spor hekimi, “Günde yarım saat pedal çevirmek kalbi ve bacak kaslarını güçlendirir.” diyor. (IV) Avrupa'nın bazı şehirlerinde işe gidenlerin üçte birinden fazlası bisiklet kullanıyor. (V) Geçen hafta kardeşim yeni bisikletini görünce “Bu kırmızı tam bana göre!” diye bağırdı. (VI) Bu yüzden belediyelerin her mahalleye güvenli bisiklet yolları yapması gerekir. (VII) Böyle yolları olan mahallelerde çocuklar okula daha güvenle gidip gelebilir.
Bu metindeki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
✓ C. V'teki tırnaklı söz bir çocuğun sevincidir; bisikletin sağlıklı olduğu düşüncesini desteklemez, tanık gösterme sayılmaz. A'yı eleyen “örneğin” ile verilen somut durumu, B'yi eleyen hekimin destekleyici sözünü, D'yi eleyen “üçte bir” oranını gözden kaçırır; bunlar söylenebilir.Kaynak: Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme · Örneklendirme, tanık gösterme, sayısal veri
?Soru 4
Van'da yaşayan Defne, her bahar babasıyla Erciş'teki derenin kıyısına gider, inci kefallerinin akıntıya karşı yüzüşünü izlerdi. Balıklar yumurtalarını bırakmak için gölden derelere doğru yol alırdı. Bir akşam kıyıda tek başına kalan Defne, suyun içinden birinin ona seslendiğini duydu. Gümüş pullu küçük bir kefal başını sudan çıkarmış, “Bu yıl dere çok sığ, bize yardım et.” diyordu. Defne ertesi sabah okuldaki arkadaşlarını topladı. Hep birlikte derenin ağzındaki taşları temizlediler. O bahar kefaller, çocukların açtığı yoldan geçip derenin yukarısına ulaştı. Defne ise her sabah dereye gidip yeni bir ses duymayı bekledi.
Bu metinle ilgili, I. İnci kefallerinin baharda gölden derelere yüzmesi gerçek bir unsurdur. II. Kefalin Defne'yle konuşması kurgusal bir unsurdur. III. Gerçek yer adları geçtiği için metin öğretici bir metindir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ A. İnci kefallerinin baharda Van Gölü'nden derelere yüzmesi doğrulanabilir bir olaydır (I); konuşan kefal yazarın hayal ürünüdür (II). III yanlış: gerçek yerler geçse de metin hayal uyandıran bir hikâyedir, yani edebîdir. B, I'deki gerçek olguyu da kurgu sanır; C ve D yer adları yüzünden metni öğretici sayar.Kaynak: Metin türleri ve hikâye unsurları · Öğretici ve edebî metin, gerçek ve kurgu
?Soru 5
Kar bütün gece lapa lapa yağmış, köyün dar yollarını dizlere kadar kapatmıştı. Sabah köy okulunun tahta kapısı açılmayınca öğretmen Ali Bey, ilk gelen öğrencileriyle birlikte kürekleri aldı. Okulun bekçi köpeği Karabaş da karları patileriyle eşeleyerek onlara yardım ediyordu. Çocuklar bir yandan birbirine kar atıyor, bir yandan Karabaş'ın burnuna yapışan karlara gülüyordu. Okulun bacasından yükselen duman, beyaz tepelerin arasında ince bir çizgi gibi görünüyordu. Kapının önü açılınca Ali Bey, odun taşıyacakları sıraya dizdi. Karabaş ise ilk yanan sobanın yanına kıvrılıp hemen uyudu. Öğle olmadan sınıfın sobası yanmış, tahtaya günün tarihi yazılmıştı.
Bu metinle ilgili, I. Olayın geçtiği mekân bellidir. II. Olayın zamanına ilişkin ipuçları vardır. III. Varlık kadrosunda insan dışında bir canlı yer almaktadır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
( ____ ) Okulumuzun satranç kulübüne bu yıl kırk öğrenci yazıldı; geçen yıl bu sayı yalnız on ikiydi. Kulüptekilerin bazıları teneffüslerde bile tahtanın başından kalkmıyor, akşamları da internetten ünlü maçları inceliyor. Kütüphaneden satranç kitabı ödünç alanların sayısı da iki katına çıktı. Kulübün en küçük üyesi Ali, geçen ay bir öğretmenini bile yendi. Kulüp öğretmenimiz, satrancın sabrı ve plan yapmayı öğrettiğini söylüyor. Yeni katılanlar ilk haftalarda çoğunlukla yeniliyor ama hiç pes etmiyor. Dönem sonundaki okul turnuvası için şimdiden bir çalışma takvimi hazırlandı ve panoya asıldı. Okul müdürümüz de kütüphaneye yeni satranç takımları ve saatleri alınacağını duyurdu.
Bu paragrafın başına, I. Okulumuzda satranca gösterilen ilgi bu yıl hızla arttı. II. Bu yüzden kulüp, toplantılarını haftada iki güne çıkardı. III. Son yıllarda okulumuzda en çok ilgi gören kulüp, satranç kulübü oldu. cümlelerinden hangileri getirilebilir?
✓ B. Metin, kulübe yazılanların artışından turnuva hazırlığına kadar satranca artan ilgiyi anlatır; I ve III bu konuyu tek başına anlaşılır biçimde açar. II “Bu yüzden” ile önceki bir cümleye yaslanır, giriş olamaz. A III'ün de konuyu açtığını görmez; C ve D geriye bakan sözü fark etmez.Kaynak: Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri · Giriş, gelişme ve sonuç
?Soru 7
(I) Telefon ve tablet ekranına uzun süre bakmak gözlerimizi yorar. (II) Ekrana odaklandığımızda göz kırpma sayımız azalır; bu da gözlerin kurumasına ve yanmasına yol açar. (III) Göz doktorları bu yüzden yirmi dakikada bir, birkaç saniye uzaktaki bir noktaya bakmamızı öneriyor. (IV) Yeni telefonların ekranları her yıl daha parlak ve daha keskin görüntü veriyor. (V) Ekranı gözden en az bir kol boyu uzakta tutmak da gözün yükünü hafifletir. (VI) Gece saatlerinde ekran ışığını kısmak ise hem gözlerin hem de uykunun dinlenmesine yardım eder. (VII) Belirtiler geçmezse bir göz doktoruna görünmek en doğrusudur.
Bu metinde numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?
✓ C. Paragraf ekranın gözlere etkisini ve gözü korumanın yollarını anlatır; IV “ekran” sözcüğünü kullanır ama telefonların görüntü kalitesine sapar. A yorgunluğun nedenini açıklayan cümleyi akış dışı sanır; B ve D gözü koruma önerilerini konudan kopuk görür.Kaynak: Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri · Akışı bozan cümle ve ikiye bölme
?Soru 8
Birçok kişi, arıların yalnızca bal üretmek için önemli olduğunu düşünür. Oysa bal, arıların bize verdiğinin küçük bir parçasıdır. Bir arı, tek bir günde yüzlerce çiçeğe konabilir. Arılar çiçekten çiçeğe konarken polen taşır ve bitkilerin meyve ile tohum vermesini sağlar. Elma, kiraz, badem ve kavun gibi pek çok ürün bu taşımaya ihtiyaç duyar. Arıcılar da son yıllarda kovanlarındaki arıların azaldığından yakınıyor. Arılar azalırsa yalnızca bal değil, sofralarımızdaki meyve ve sebzeler de azalır. Bu yüzden ilaçların bilinçsizce kullanılması ve çiçekli alanların yok edilmesi yalnız arıcıların sorunu sayılmamalıdır. Peki, arısız bir bahar nasıl olurdu? Arıyı korumak, kendi sofralarımızı korumaktır.
Bu metinle ilgili, I. Yaygın bir görüş verilip çürütülmüştür. II. Bilgiler, savunulan görüşü desteklemek için kullanılmıştır. III. Ağır basan anlatım biçimi açıklayıcı anlatımdır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir?
✓ D. Metin “Birçok kişi … düşünür. Oysa …” diyerek karşı görüşü verir ve çürütür (I); polen ve ürün bilgileri bu görüşün kanıtıdır (II). III yanlış: amaç öğretmek değil, okuru arıları korumaya ikna etmektir. A bilginin kanıt olarak kullanıldığını atlar; B ve C bilgi içeren her metni açıklayıcı sanır.Kaynak: Anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme · Açıklayıcı ve tartışmacı anlatım
?Soru 9
(I) Pazar sabahı Emre, dedesinin köydeki bostanına herkesten önce gitti. (II) Bahçe kapısını açar açmaz “Bugün domatesleri ben toplayacağım!” diye seslendi. (III) Dedesi elindeki çapayı bırakıp gülümsedi, hasır sepeti torununa uzattı. (IV) Emre sıraların arasında dolaşırken en kırmızı domatesleri seçiyor, çatlak olanları bir köşeye ayırıyordu. (V) Sepet ağzına kadar dolduğunda kolları ağrımıştı ama yüzündeki gülümseme hiç kaybolmadı. (VI) O gün kendini bostanın gerçek sahibi gibi hissetti ve akşam yemeğinde domatesleri kimin topladığını üç kez anlattı. (VII) Dedesi ise torununun bu sevincini, yıllar önce kendi babasıyla bostanda geçirdiği bir sabahı hatırlayarak sessizce izledi.
Bu metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
✓ B. Fiiller “gitti, seslendi, hissetti” diye üçüncü kişiyle çekimlidir; anlatıcı dışarıdadır ama VI'da Emre'nin içinden geçeni de söyler. A “gitti”yi birinci kişi sanır; C tırnak içindeki konuşmayı anlatıcıya mal eder; D dedeyi anlatıcı sanır, oysa dede de “o” diye anlatılır.Kaynak: Metin türleri ve hikâye unsurları · Anlatıcı: içeride mi, dışarıda mı?
?Soru 10
Konağın büyük salonundaki saat on ikiyi vurduğunda Selim Bey hâlâ pencerenin önündeydi. Kızı Nermin üst kattan inmiş, kapının eşiğinde babasının konuşmasını bekliyordu. Mutfakta Hatice Hanım'ın tencereleri tıngırdıyor, bahçede rüzgâr yaşlı çınarın dallarını sallıyordu. Selim Bey, otuz yıl önce bu evden ayrılan kardeşinin mektubunu bir kez daha okudu. Duvardaki eski fotoğrafta iki kardeş, bahçedeki çınarın önünde kol kola gülümsüyordu. Kardeşi, savaş yıllarında düştükleri anlaşmazlığı artık unutmak istediğini yazıyordu. Selim Bey derin bir iç çekti; insan bazı kırgınlıkları neden bu kadar uzun taşırdı? Sonunda Nermin'e dönüp “Arabayı hazırlasınlar, istasyona gidiyoruz.” dedi.
Bu metin, aşağıdaki türlerden hangisine ait bir eserden alınmış olabilir?
✓ C. Kurmaca kişiler (Selim Bey, Nermin, Hatice Hanım), ayrıntılı bir mekân ve geçmişe uzanan bir olay zinciri vardır; bunlar uzun bir hikâyenin, romanın işaretidir. A kanıtla savunulan bir düşünce arar; B “savaş yılları” sözünü millî kahramanlık sanır; D Selim Bey'in iç sorusunu yazarın kişisel düşüncesi sanır.Kaynak: Metin türleri ve hikâye unsurları · Fıkra (köşe yazısı), makale, deneme, roman, destan