Paragrafta yapı ve geçiş ifadeleri: giriş, gelişme, sonuç ve akış

Paragraftaki cümleler bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlanır. Akışı bozan halkayı bulmayı, karışık cümleleri sıraya koymayı ve geçiş ifadelerinin işini görüyorsun.

4 durakLGS · 8. sınıf · okuma
8 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 8tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
PARAGRAF · YAPI

Paragrafın yapısı: giriş, gelişme ve sonuç

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParagrafın ana düşüncesi nedir, paragrafta nerede bulunur?Bağlantılı konudan (Paragrafta konu ve ana düşünce). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ana düşünce (ana fikir), yazarın paragrafla okura vermek istediği temel mesajdır ve bir yargı bildirir. Çoğu zaman paragrafın ilk ya da son cümlesindedir; bazen hiçbir cümlede açıkça yazmaz, bütünden çıkarılır. Duyguyu öne çıkaran metinlerde buna ana duygu denir.

Ana düşünce ve yeri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafın giriş, gelişme ve sonuç bölümleri nasıl ayırt edilir?

Kısa cevap: Paragraf üç bölümden oluşur. Giriş cümlesi konuyu açar ve kendinden önce başka bir cümleye ihtiyaç duymaz. Gelişme bölümü düşünceyi açıklar ve örnekler. Sonuç cümlesi söyleneni toparlayıp paragrafı bağlar.

Bir maç spikeri önce takımları tanıtır, sonra maçı anlatır, en sonda skoru söyler. İyi bir paragraf da bu düzende ilerler.

Üç bölüm, üç görev

Giriş açar, gelişme açıklar, sonuç bağlar.Görsel: Sınav Defteri

Giriş cümlesi paragrafın kapısıdır. Tek başına okunduğunda anlaşılır, çünkü önceki bir cümleye dayanmaz. Bu yüzden “Bu nedenle”, “Bunlar” gibi geriye bakan sözlerle başlamaz.

Gelişme bölümü genellikle en uzun bölümdür. Yazar burada düşüncesini açıklar, örnek verir, karşılaştırır. Sonuç cümlesi ise söyleneni toparlar. Paragrafta konu ve ana düşünce sayfasında ana düşüncenin çoğu zaman giriş ya da sonuçta durduğunu gördük.

Metinde de aynı düzen

Bu düzen bütün bir metinde de vardır. Uzun bir yazının ilk paragrafı giriş, ortadakiler gelişme, sonuncusu sonuç paragrafıdır. Yani her paragraf, büyük yapının bir halkasıdır.

Örnek paragraf

Kuşlar göç ederken yollarını şaşırmadan binlerce kilometre uçar. Bilim insanları bu yön bulma becerisini uzun süredir inceliyor. Bazı kuşlar güneşin konumuna bakarak yön buluyor. Bazıları geceleri yıldızları izliyor. Bir kısmının da Dünya'nın manyetik alanını sezebildiği düşünülüyor. Leylekler ise yol boyunca dağları ve kıyıları birer işaret gibi kullanıyor. Genç kuşlar ise yolu çoğu zaman yaşlıları izleyerek öğreniyor. Kısaca kuşlar tek bir pusulaya değil, birçok ipucuna birden güveniyor.

  1. Girişi bul. İlk cümle konuyu açar ve kendinden önce bir şey istemez.
  2. Gelişmeyi izle. Ortadaki cümleler yön bulma yollarını örneklerle sıralar.
  3. Sonucu yakala. Son cümle “kısaca” ile başlar ve hepsini tek yargıda toplar.

Cevap: Giriş ilk cümle, gelişme ortadakiler, sonuç son cümle.

Akılda kalsın: Giriş açar, gelişme açıklar, sonuç bağlar. Geriye bakan bir sözle başlayan cümle giriş olamaz.
LGS'de

Nasıl sorulurBirkaç cümle verilir; hangisinin bir paragrafın giriş ya da sonuç cümlesi olabileceği sorulur.

Tuzak“Bu yüzden” gibi geriye bakan bir sözle başlayan cümleyi giriş sanmak.

İpucuCümleyi tek başına oku; anlamı tamamsa giriş olabilir.

?Soru çöz giriş cümlesi

( ____ ) Okulumuzun satranç kulübüne bu yıl kırk öğrenci yazıldı; geçen yıl bu sayı yalnız on ikiydi. Kulüptekilerin bazıları teneffüslerde bile tahtanın başından kalkmıyor, akşamları da internetten ünlü maçları inceliyor. Kütüphaneden satranç kitabı ödünç alanların sayısı da iki katına çıktı. Kulübün en küçük üyesi Ali, geçen ay bir öğretmenini bile yendi. Kulüp öğretmenimiz, satrancın sabrı ve plan yapmayı öğrettiğini söylüyor. Yeni katılanlar ilk haftalarda çoğunlukla yeniliyor ama hiç pes etmiyor. Dönem sonundaki okul turnuvası için şimdiden bir çalışma takvimi hazırlandı ve panoya asıldı. Okul müdürümüz de kütüphaneye yeni satranç takımları ve saatleri alınacağını duyurdu.

Bu paragrafın başına,
I. Okulumuzda satranca gösterilen ilgi bu yıl hızla arttı.
II. Bu yüzden kulüp, toplantılarını haftada iki güne çıkardı.
III. Son yıllarda okulumuzda en çok ilgi gören kulüp, satranç kulübü oldu.
cümlelerinden hangileri getirilebilir?

✓ B. Metin, kulübe yazılanların artışından turnuva hazırlığına kadar satranca artan ilgiyi anlatır; I ve III bu konuyu tek başına anlaşılır biçimde açar. II “Bu yüzden” ile önceki bir cümleye yaslanır, giriş olamaz. A III'ün de konuyu açtığını görmez; C ve D geriye bakan sözü fark etmez.

▭Boşluk doldurma metne uygula

Metin: “(1) Okul bahçemizdeki kompost kutusu bu yıl ilk ürününü verdi. (2) Kantinden çıkan meyve kabuklarını ve kuru yaprakları her gün kutuya attık. (3) Fen öğretmenimiz karışımı haftada bir havalandırmamızı istedi. (4) Altı ayın sonunda kutunun dibinde kara, kokusuz bir toprak oluştu. (5) Kısacası çöp sandığımız artıklar bahçemize gübre oldu.” Bu metinde “Kısacası” ile başlayan (5). cümle cümlesidir. İşi adım adım anlatan (2), (3) ve (4). cümleler bölümünü oluşturur. Tek başına anlaşılan (1). cümle ise cümlesidir.

girişgelişmesonuçbaşlıkörnek
PARAGRAF · AKIŞ

Akışı bozan cümle ve ikiye bölme: zincirin koptuğu yer

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir paragrafın konusu nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Paragrafta konu ve ana düşünce). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Konu, paragrafta üzerinde durulan olay, durum ya da kavramdır; “Metin neyden söz ediyor?” sorusunun cevabıdır. Çoğu zaman birkaç sözcüklük bir öbektir: “mahalle bostanları”. Konu bir yargı bildirmez, bütün cümleleri kapsar; ne çok dar ne çok geniştir.

Paragrafın konusu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Paragrafta akışı bozan cümle nasıl bulunur, paragraf nereden ikiye bölünür?

Kısa cevap: Akışı bozan cümle, paragrafın konusuna değinse de anlatılan düşüncenin yönünden sapan cümledir; çıkarılınca paragraf daha düzgün okunur. Paragraf ikiye bölünürken yeni paragraf, konunun başka bir yönüne geçilen cümleyle başlar.

Sınıfta herkes tatil planını anlatırken biri birden dünkü maçı konuşmaya başlarsa sohbetin akışı bozulur. Paragrafta da böyle cümleler olur.

Akışı bozan cümle

Paragraftaki cümleler bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlanır. Zincire uymayan cümle akışı bozar.

Bu cümle çoğu zaman konuyla tümden ilgisiz değildir; tuzak da buradadır. Aynı sözcükleri kullanır ama başka bir yöne sapar. Onu bulmanın en kolay yolu, cümleyi çıkarıp paragrafı yeniden okumaktır. Okuma rahatlıyorsa doğru cümleyi bulmuşsundur.

Paragrafı ikiye bölme

Bu soruda bütün cümleler aynı konudadır ama iki ayrı yönü anlatır. Örneğin ilk yarı bir sorunun nedenlerini, ikinci yarı çözüm yollarını sıralar. İkinci paragraf, yeni yönün ilk cümlesiyle başlar.

Akışı bozan mı, yeni paragrafın başı mı?
Akışı bozan cümleYeni paragrafın ilk cümlesi
KonuKonuya değinir, yönden saparAynı konunun başka yönünü açar
SonrasıSonraki cümle onu sürdürmezSonraki cümleler onu sürdürür
ÇıkarılıncaParagraf düzelirBir yön eksik kalır
Örnek paragraf

(I) Kış aylarında okul bahçesindeki kuşlar yiyecek bulmakta zorlanıyor. (II) Bu yüzden sınıfımız ağaçlara küçük yemlikler asmaya karar verdi. (III) Yemlikleri eski plastik şişelerden kendimiz yaptık, içlerine darı ve ayçiçeği koyduk. (IV) Kuşların çoğu sıcak ülkelere göç edip kışı orada geçirir. (V) Artık her teneffüste serçelerin ve baştankaraların yemliklere konduğunu görüyoruz. (VI) Bahar gelince yemlikleri temizleyip gelecek kış için saklayacağız.

  1. Yönü bul. Paragraf, bahçede kalan kuşlara kışın yardım etmeyi anlatıyor.
  2. Cümleleri yöne göre sına. I sorunu, II kararı, III yapılışı, V ve VI sonucu anlatır.
  3. Şüpheliyi çıkar. IV göç eden kuşlardan söz eder; çıkarılınca III'ten V'e akış kesilmeden sürer.

Cevap: Akışı bozan cümle IV.

Akılda kalsın: Şüpheli cümleyi çıkar ve yeniden oku. Paragraf rahatlıyorsa akışı bozan odur; bir yön eksik kalıyorsa yeni paragrafın başıdır.
LGS'de

Nasıl sorulurCümleleri numaralanmış bir paragraf verilir; akışı bozan cümle ya da ikinci paragrafın başlayacağı cümle sorulur.

TuzakKonuya değinen her cümleyi akışa uygun sanmak.

İpucuParagrafın yönünü tek cümleyle söyle, sonra cümleleri bu yöne göre sına.

?Soru çöz numaralı cümleler

(I) Telefon ve tablet ekranına uzun süre bakmak gözlerimizi yorar. (II) Ekrana odaklandığımızda göz kırpma sayımız azalır; bu da gözlerin kurumasına ve yanmasına yol açar. (III) Göz doktorları bu yüzden yirmi dakikada bir, birkaç saniye uzaktaki bir noktaya bakmamızı öneriyor. (IV) Yeni telefonların ekranları her yıl daha parlak ve daha keskin görüntü veriyor. (V) Ekranı gözden en az bir kol boyu uzakta tutmak da gözün yükünü hafifletir. (VI) Gece saatlerinde ekran ışığını kısmak ise hem gözlerin hem de uykunun dinlenmesine yardım eder. (VII) Belirtiler geçmezse bir göz doktoruna görünmek en doğrusudur.

Bu metinde numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

✓ C. Paragraf ekranın gözlere etkisini ve gözü korumanın yollarını anlatır; IV “ekran” sözcüğünü kullanır ama telefonların görüntü kalitesine sapar. A yorgunluğun nedenini açıklayan cümleyi akış dışı sanır; B ve D gözü koruma önerilerini konudan kopuk görür.

?Soru çöz ikiye bölme

(I) Sokak hayvanları kışın soğuk ve açlıkla zor günler geçirir. (II) Kar yağınca su kapları donar, çöp kutularının çevresinde yiyecek bulmak güçleşir. (III) Gece sıcaklığın sıfırın altına düştüğü günlerde yavrular ve yaşlı hayvanlar özellikle zorlanır. (IV) Oysa birkaç basit adımla bu güçlüğü hafifletmek elimizde. (V) Apartman girişine eski battaniyeli bir karton kutu koymak, bir kediye sıcak bir yuva sağlar. (VI) Su kaplarını gün içinde birkaç kez yenilemek donmayı önler. (VII) Mahalle olarak barınaklara mama bağışlamak da küçük ama değerli bir destektir. (VIII) Bu küçük adımlar, kışı sokakta geçiren canlılar için büyük bir fark yaratır.

Bu metin iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf hangi cümleyle başlar?

✓ B. I–III hayvanların kışın yaşadığı güçlüğü anlatır; IV “Oysa” ile çözüm yönünü açar, sonraki cümleler bu yönü örnekler. A sorunun bir ayrıntısını yeni yön sanır; C ve D çözüm bölümünü ortasından böler.
PARAGRAF · SIRALAMA

Cümleleri sıralamak ve boşluğa cümle eklemek

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaParagrafın giriş, gelişme ve sonuç bölümleri nasıl ayırt edilir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paragraf üç bölümden oluşur. Giriş cümlesi konuyu açar ve kendinden önce başka bir cümleye ihtiyaç duymaz. Gelişme bölümü düşünceyi açıklar ve örnekler. Sonuç cümlesi söyleneni toparlayıp paragrafı bağlar.

Giriş, gelişme ve sonuç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karışık cümlelerden paragraf nasıl kurulur, boşluğa hangi cümle gelir?

Kısa cevap: Karışık cümleler sıralanırken önce tek başına anlaşılan giriş cümlesi bulunur. Sonra her cümle, kendinden öncekine yaslanan sözlere bakılarak zincire eklenir. Boşluğa cümle eklerken boşluğun önündeki ve arkasındaki cümle birlikte okunur.

Yere dağılan bir yapbozu toplarken önce köşe parçalarını ararsın. Karışık cümlelerde köşe parçası giriş cümlesidir.

Zincir yöntemiyle sıralama

Önce giriş cümlesini bul; o, zincirin ilk halkasıdır. Sonra cümlelerin başlarına bak. “Bu”, “o”, “bunlar”, “bu sayede” gibi sözler, cümlenin bir öncekine yaslandığını gösterir.

Toparlayan cümle de en sona yerleşir.

Başa yakışan cümle

  • Tek başına anlaşılır.
  • Konuyu genel olarak açar.
  • Geriye bakan söz taşımaz.

Başa yakışmayan cümle

  • “Bu, o, bunlar” ile başlar.
  • Bir örneği sürdürür.
  • Söyleneni toparlar.

Boşluğa cümle ekleme

Boşluk paragrafın başındaysa giriş, sonundaysa sonuç cümlesi aranır. Boşluk ortadaysa iki komşuya birden bakılır. Gelecek cümle öncekini sürdürmeli, sonrakine de kapı açmalıdır.

Örnek paragraf

Geçen yaz dedemle köydeki bahçeye domates fidesi diktik. Dedem bu işi elli yıldır yapıyordu. Fideleri sabah serinliğinde, toprak nemliyken toprağa yerleştirdik. Dedem fideleri sık dikmememi, aralarına bir karış boşluk bırakmamı söyledi. ( ____ ) Ben yine de daha çok fide sığsın diye bir köşeyi sık doldurdum. Bir ay sonra o köşedeki fideler cılız kaldı, ötekiler gürbüz büyüdü. O yaz toprağın da nefes alacak yere ihtiyaç duyduğunu öğrendim.

  1. Önceki cümleye bak. Dedem fideler arasında boşluk bırakmamı istiyor.
  2. Sonraki cümleye bak. “Ben yine de” sözü, boşlukta bu öğüdün bir gerekçesi olduğunu sezdirir.
  3. Köprüyü kur. Boşluğa öğüdün nedenini veren cümle gelir: “Sık dikilen fideler güneşi ve suyu paylaşmak zorunda kalırmış.”

Cevap: Boşluğa öğüdün gerekçesini veren cümle gelir.

Akılda kalsın: Sıralamada önce baş, sonra zincir. Boşlukta iki komşu birlikte okunur.
LGS'de

Nasıl sorulurParagrafta boş bırakılan yere hangi cümlenin getirilmesi gerektiği ya da karışık cümlelerin doğru sırası sorulur.

TuzakYalnız önceki cümleye bakıp sonrakini unutmak.

İpucuSeçeneği boşluğa koy, önceki ve sonraki cümleyle birlikte baştan oku.

↕Sıralama paragrafı kur

  1. İlk günlerde bazı arkadaşlarımız sıkılıp saate bakıyordu.
  2. Demek ki okuma alışkanlığı, her gün küçük bir zaman ayırarak kazanılabiliyor.
  3. Okulumuzda geçen ay bir “sessiz okuma saati” başlatıldı.
  4. Birkaç hafta sonra ise teneffüste bile kitabını bırakmayanlar çıktı.
  5. Bu saatte herkes, öğretmenler bile, yirmi dakika kitap okuyor.

?Soru çöz paragraf tamamlama

Her yaz binlerce deniz kaplumbağası yavrusu, Akdeniz kıyılarımızdaki kumsallarda yumurtadan çıkar. Dişiler yumurtalarını, kumu kazarak açtıkları derin çukurlara bırakır. Yavrular kumun altından çoğunlukla gece, havanın serinlediği saatlerde yüzeye çıkar. ( ____ ) Bu yüzden kumsala yakın otellerin, kafelerin ve evlerin ışıkları yavruların yönünü şaşırtıp onları karaya doğru çekebilir. Yolunu kaybeden yavruların çoğu sabaha kadar denize ulaşamaz ve güneş doğunca sıcak kumda zorlanır. Gönüllüler bu nedenle yaz boyunca kıyıdaki işletmeleri gezip ışıkların kısılması ya da denize dönük olmaması için çalışıyor. Bazı belediyeler de yuvalama döneminde kumsalları gece ziyarete kapatıyor. Gönüllüler ayrıca yuvaların yerini küçük kafeslerle işaretleyip korumaya alıyor.

Bu metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

✓ D. Sonraki cümle “Bu yüzden” diye ışıkların yavruları şaşırttığını söyler; bunun gerekçesi, yavruların aydınlık tarafa yönelmesidir. A konuya değinir ama ışıkla bağ kurmaz; B zamanı geriye götürüp zinciri koparır; C bir tehlikeyi anlatır ama ışığın yön şaşırttığı sonucunu hazırlamaz.
PARAGRAF · GEÇİŞ

Geçiş ve bağlantı ifadeleri: oysaki, kısaca, böylece ve diğerleri

MEB 8. sınıf · Okuma: söz varlığı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNeden-sonuç ile amaç-sonuç arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Cümlede anlam). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Neden-sonuç cümlesinde bir olay, daha önce gerçekleşmiş bir sebebe dayanır: “Yağmur yağdığı için maç ertelendi.” Amaç-sonuç cümlesinde ise bir iş, henüz gerçekleşmemiş bir hedef için yapılır: “Maça yetişmek için koştum.” Ayırmak için “Neden?” ve “Ne amaçla?” diye sor.

Neden-sonuç ve amaç-sonuç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Oysaki, kısaca, böylece gibi geçiş ifadeleri metne ne katar?

Kısa cevap: Geçiş ve bağlantı ifadeleri cümleler ve paragraflar arasında köprü kurar. “Oysaki” karşıtlık, “başka bir deyişle” yeniden açıklama, “özellikle” vurgu, “kısaca” özet, “böylece” sonuç bildirir. “İlk olarak” ve “son olarak” ise sırayı gösterir.

Yol tarifinde “ilk olarak sağa dön, son olarak köprüyü geç” dersin. Bu küçük sözler dinleyenin kaybolmasını önler.

Yedi ifade, yedi görev

Geçiş ve bağlantı ifadeleri
İfadeGöreviÇoğu zaman nerede?
oysakikarşıt ya da beklenmeyen durumiki yargı arasında
başka bir deyişleaynı düşünceyi yeniden açmaaçılan yargıdan sonra
özelliklebir ögeyi öne çıkarmagenel bir yargının içinde
kısacaözetleme, toparlamaparagrafın sonunda
böylecesonuç bildirmebir iş anlatıldıktan sonra
ilk olaraksıralamayı başlatmailk adımda
son olaraksıralamayı bitirmeson adımda

Bu ifadeler metne yeni bir bilgi eklemez. Ama okura düşüncenin hangi yöne döndüğünü söyler. “Oysaki”yi gören okur, şimdi ters bir durumun geleceğini bilir.

“Kısaca” ile “başka bir deyişle” sık karıştırılır, çünkü ikisi de söyleneni yeniden söyler. Fark şudur: “kısaca” kısaltıp toparlar, “başka bir deyişle” aynı düşünceyi farklı sözlerle açar. “Böylece” de bir sonuç ister; önünde bir iş ya da neden yoksa yerine oturmaz.

Örnek paragraf

Bisiklet bakımı sanıldığı kadar zor değildir. İlk olarak lastiklerin havası kontrol edilmelidir. Zincir de düzenli olarak temizlenip yağlanmalıdır. Özellikle yağmurlu günlerden sonra zinciri kurulamak önemlidir. Pek çok kişi fren ayarını ustaya bırakır; oysaki bu ayar küçük bir vidayla evde yapılabilir. Fren balatalarının aşınıp aşınmadığına da bakılmalıdır. Son olarak ön ve arka ışıklar denenir. Kısaca haftada on dakikalık bir bakım, bisikleti yıllarca yolda tutar.

  1. Sırayı bul. “İlk olarak” ve “son olarak” bakım adımlarını sıraya koyar.
  2. Yön değişimini gör. “Oysaki” ustaya gitme alışkanlığının karşısına evde yapılabilen ayarı koyar.
  3. Toparlayanı yakala. “Kısaca” bütün adımları tek yargıda özetler; “özellikle” yağmurlu günleri öne çıkarır.

Cevap: Beş ifade beş ayrı görev üstleniyor; hepsi okura yol gösteriyor.

Akılda kalsın: oysaki = ters yön, başka bir deyişle = yeniden açıklama, kısaca = özet, böylece = sonuç.
LGS'de

Nasıl sorulurBir metinde altı çizili geçiş ifadeleri verilir; hangisinin hangi görevi üstlendiği ya da boşluğa hangisinin gelmesi gerektiği sorulur.

Tuzak“kısaca” ile “başka bir deyişle”yi aynı sanmak.

İpucuİfadeyi çıkarıp cümlenin öncekine nasıl bağlandığına bak.

⇄Cümle eşleştirme boşluğa hangisi?

?Soru çöz öncüllü

Ormanlar yalnızca gökyüzüne uzanan ağaçlardan oluşmaz. Toprağın altındaki mantarlar, böcekler ve kökler de ormanın parçasıdır; başka bir deyişle orman, birbirine bağlı canlıların oluşturduğu bir ağdır. Pek çok kişi yere düşen kuru yaprakları gereksiz bir çöp sanır; oysaki yapraklar çürüyüp toprağı besler. Mantarlar ve küçük canlılar yaprakları yavaş yavaş toprağa karıştırır; böylece ağaçların kökleri ihtiyaç duyduğu besine ulaşır. Özellikle sonbaharda düşen yapraklar, toprağın nemini kış boyunca korur. Yere düşen dallar küçük memelilere saklanacak yer sağlar. Ölen bir ağacın gövdesi bile yıllarca böceklere ve kuşlara barınak olur. Kısaca ormanda hiçbir şey boşa gitmez.

Bu metindeki altı çizili ifadelerle ilgili,
I. “Başka bir deyişle” önceki düşünceyi farklı sözlerle açmıştır.
II. “Böylece” kendinden önce anlatılan işin sonucunu bildirmiştir.
III. “Kısaca” yaprakların toprağı nasıl beslediğini yeniden açıklamıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. “Başka bir deyişle” ormanı birbirine bağlı canlılardan oluşan bir ağ olarak yeniden anlatır (I); “böylece” yaprakların toprağa karışmasının sonucunu verir (II). III yanlış: “kısaca” tek bir bilgiyi açmaz, bütün metni toparlar. B, “böylece”nin sonuç bildirdiğini gözden kaçırır; C ve D “kısaca” ile “başka bir deyişle”yi aynı sanır.

Lisede bu konunun ayrıntısı Türkçe serisindeki Paragrafta yapı sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

(I) Geçen yaz dedemlerin köyünde geçirdiğim bir ayda ne internet vardı ne de televizyon; yanımda yalnız annemin hazırladığı bir çanta kitap vardı. (II) O yaz anladım ki okumak, insanın dünyasını genişleten en kolay ve en ucuz yolculuktur. (III) Bir macera romanıyla hiç görmediğim bir liman kentinin dar sokaklarında, balıkçıların arasında dolaştım, tuzlu deniz havasını içime çektim. (IV) Bir bilim kitabı beni gözle göremediğim hücrelerin içine götürdü; bir anı kitabıyla da yüz yıl önce yaşamış birinin sofrasına konuk oldum. (V) Okula döndüğümde sınıf kitaplığından ilk kitabı ödünç alan ben oldum; arkadaşlarım bu değişikliğe hâlâ şaşırıyor.

Bu metnin ana düşüncesi numaralanmış cümlelerin hangisinde verilmiştir?

✓ B. II genel bir yargı bildirir; III ve IV bu yargıyı roman, bilim kitabı ve anı kitabı örnekleriyle açar. A yalnız olayın geçtiği durumu anlatan giriş cümlesidir; C örnek veren bir yardımcı düşüncedir; D sonradan gelen bir davranışı aktarır, bütünü kapsamaz.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Ana düşünce ve yeri

?Soru 2

Ayşe, okulun satranç takımına bu yıl katılmıştı. İl finaline yirmi okuldan altmış öğrenci kalmıştı. İl finalindeki son maçında rakibi, geçen yılın şampiyonuydu. Maçın ortasında Ayşe, vezirini bilerek rakibine kaptırdı. Salondaki herkes bunun bir hata olduğunu düşündü. Antrenörü bile bu hamleyi beklemiyordu. Rakibi, hamleyi görünce bir süre tahtaya baktı. Üç hamle sonra rakibin şahı köşeye sıkıştı ve maç Ayşe'nin zaferiyle bitti. Maçtan sonra rakibi, Ayşe'nin elini sıkıp hamleyi nasıl düşündüğünü sordu. Kupa töreninde adı okununca salon alkışlarla doldu. Ayşe ona yalnızca gülümsedi; bu oyunu yaz boyunca dedesiyle defalarca denemişti.

Bu metindeki altı çizili cümleden aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

✓ A. “Bile” beklenmedik olanı gösterir: hamleyi en çok antrenörün sezmesi beklenirdi, o da sezemedi. B'de antrenörün bir uyarısı metinde geçmez; C “herkes bunun bir hata olduğunu düşündü” cümlesiyle çelişir; D hamlenin dedeyle çalışıldığını ve antrenörün bilmediğini gözden kaçırır.Kaynak: Cümlede anlam · Örtülü anlam ve çıkarım

?Soru 3

Mahallemizdeki parkın çevresine geçen ay bir bisiklet yolu yapıldı. Önceden çocuklar bisikletlerini kaldırımda sürüyor, yaşlılar da çarpışma korkusuyla parka gitmekten çekiniyordu. Yol açıldıktan sonra muhtarlık, kaldırımlara “Bisiklet yolunu kullanalım.” yazılı tabelalar astı. Bugün kaldırımlar yeniden yürüyenlerin; akşamüstleri banklarda oturan yaşlıları görmek mümkün. Yolu en çok okul çıkışında ortaokul öğrencileri kullanıyor; hafta sonları ise aileler çocuklarıyla geliyor. Ancak yolun güney tarafında hiç ağaç yok ve öğle saatlerinde orada neredeyse kimse bisiklete binmiyor. Belediye bu yüzden o bölüme gölge veren çınarlar dikmeyi planlıyor. Mahalle sakinlerinin bir kısmı ise yolun girişine bir bisiklet park yeri yapılmasını istiyor.

Bu metinden aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

✓ B. Metinde ağaç dikme planının nedeni gölge olmayışıdır; sakinlerin isteği ise park yeridir. B, metinde geçen iki ayrı bilgiyi yanlış bağlar. A'yı ulaşılamaz sanan, yaşlıların önce çekindiğini, şimdi banklarda oturduğunu bir arada okumaz; C güney tarafının öğle saatlerinde boş kaldığı cümleyle desteklenir; D'yi “bu yüzden” bağlantısı verir.Kaynak: Paragrafta çıkarım ve yorum · Çıkarılabilen ve çıkarılamayan yargı

?Soru 4

Kışın en soğuk günlerinde kuşlar yiyecek bulmakta zorlanır. Toprak donduğu için böceklere ve tohumlara ulaşamazlar; kısa günler de aramaya ayırdıkları zamanı azaltır. Bu dönemde balkonlara ve pencere önlerine konan küçük yem kapları onlar için büyük bir yardımdır. Ancak kaba konan yiyecek önemlidir. Tuzlu ekmek kırıntısı kuşların sindirimini bozar; kuş yemi, çiğ ceviz içi ya da ayçiçeği çekirdeği ise enerji verir. Kapların kedilerin ulaşamayacağı bir yükseklikte durması ve donan suyun her sabah değiştirilmesi de gerekir. Yemliği hep aynı yere asmak da kuşların onu kolayca bulmasını sağlar. Birkaç hafta düzenli yem bulan kuşlar, o balkonu bahara kadar unutmaz.

Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Paragraf zorluktan başlar; yem kabı, uygun yiyecek, kabın yeri ve su ile kuşların kışın nasıl besleneceğini anlatır. A yalnız ilk iki cümleyi karşılar, dar kalır; B tek bir cümledeki yiyecek bilgisini konu sanır; D metinde olmayan öbür mevsimlere taşar, konuyu genişletir.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Paragrafın konusu

?Soru 5

(I) Şehrimizin bilim merkezi, altı ay süren onarımın ardından geçen ay ziyaretçilere yeniden kapılarını açtı. (II) Merkezde artık dokunarak denenebilen otuz yeni düzenek ve her gün iki kez yapılan canlı deney gösterisi bulunuyor. (III) Bu düzeneklerin en etkileyicisi, kıvılcımların camın ardında küçük yıldırımlar gibi dans ettiği şimşek bölümü. (IV) Merkezin açıkladığı verilere göre açılıştan bu yana gelen ziyaretçi sayısı, geçen yılın aynı dönemindeki sayının iki katına çıktı. (V) Hafta sonları kapıda uzayan kuyruğa bakınca, böyle merkezlerin bilimi çocuklara sevdirmenin en kestirme yolu olduğunu düşünüyorum. (VI) Merkez, pazartesi dışında her gün sabah dokuzdan akşam altıya kadar açık.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerden hangilerinde yazar öznel bir yaklaşım sergilemiştir?

✓ D. III “en etkileyicisi” sözüyle yazarın beğenisini, V “düşünüyorum” diyerek kişisel yorumunu bildirir. A iki denetlenebilir bilgiyi seçer; B sayı veren cümleleri yorum sanır; C “iki katına çıktı” sözünü abartı sanıp veriye dayanan IV'ü öznel sayar.Kaynak: Paragrafta çıkarım ve yorum · Yazarın bakış açısı ve yaklaşımı

?Soru 6

I. Metin: Akıllı saatler adım sayımızı, uyku süremizi ve kalp atışımızı ölçüyor. Bu veriler, hareketsiz geçen günleri fark etmemize yardım ediyor. Kullanıcı uzun süre oturursa cihaz titreşerek onu uyarıyor. Bazı modeller su içme saatini bile hatırlatıyor. Uzmanlar, bu ölçümlerin doktor muayenesinin yerini tutamayacağını ama günlük alışkanlıkları izlemek için yararlı olduğunu belirtiyor.

II. Metin: Geçen yıl doğum günümde bir akıllı saat aldım. İlk haftalarda ekrandaki adım sayısı beni yürümeye özendirdi; hedefimi tutturmak için her akşam mahallede bir tur daha atıyordum. Ama bir süre sonra yürüyüşün tadını değil, ekrandaki sayıyı düşünmeye başladım. Şimdi saati bazı günler bilerek çekmecede bırakıyorum.

Bu metinlerle ilgili,
I. İkisinde de akıllı saatin hareketi ölçtüğü belirtilmiştir.
II. I. Metin'de akıllı saatin bir sınırlılığına da değinilmiştir.
III. II. Metin'in yazarı akıllı saat kullanmayı bırakmıştır.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ A. Adım sayımı iki metinde de geçer (I); I. Metin, ölçümlerin doktor muayenesinin yerini tutamayacağını söyler (II). III'e ulaşılamaz: yazar saati yalnız “bazı günler” çekmecede bırakır. B, “bazı günler” sözünü bütünüyle bırakmak diye genelleştirir; C bu genellemeye ek olarak iki metinde de geçen adım sayımını atlar; D tek metindeki bir alışkanlığı kesin bir karar sanır.Kaynak: Paragrafta çıkarım ve yorum · İki metni karşılaştırma

?Soru 7

Okulumuzun bilim fuarına bu yıl 24 proje katıldı. Projelerin dokuzu fen, sekizi teknoloji, yedisi çevre konusundaydı. Projeler spor salonunda, sınıf düzeylerine göre üç sıra hâlinde sergilendi. Fuarın açılışında okul korosu iki şarkı söyledi. Projelerin en yaratıcısı, yağmur suyunu toplayıp bahçeyi sulayan çatı modeliydi. Bu modeli hazırlayan iki öğrenci, düzeneği okul deposundan çıkan eski borularla kurmuştu. Çatı modelinin yanında, düzeneğin nasıl çalıştığını gösteren küçük bir şema da vardı. Fuarı iki gün boyunca yaklaşık 600 kişi gezdi. Ziyaretçilerin bıraktığı oy kartlarına göre en çok ilgi gören proje, güneş enerjisiyle çalışan küçük araba oldu.

Bu metinle ilgili,
I. Sayısal bilgiyle desteklenmiş nesnel yargılar vardır.
II. Yazarın kişisel değerlendirmesine yer verilmiştir.
III. “En” sözcüğünün geçtiği bütün yargılar özneldir.
yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

✓ C. Proje ve ziyaretçi sayıları nesneldir (I); “en yaratıcısı” yazarın beğenisidir (II). III yanlış: “en çok ilgi gören” yargısı oy kartlarıyla sınanabilir, yani nesneldir. A II'yi atlar; B ve D “en” sözcüğünü tek başına öznellik işareti sanır.Kaynak: Cümlede anlam · Öznel ve nesnel yargı

?Soru 8

Her kış binlerce sokak hayvanı soğuk ve açlıkla zor günler geçiriyor. Bazı belediyeler bu dönemde parklara su kapları ve rüzgâr almayan kulübeler yerleştiriyor; kar yağınca ekipler mahalle mahalle dolaşıp mama bırakıyor. Bazı mahallelerde esnaf, dükkânının önüne her sabah taze su bırakıyor. Okullarda öğrenciler, artan ekmekleri değil hayvanlara uygun mamaları toplamayı öğreniyor; bazı okullar bu konuda afiş yarışmaları da düzenliyor. Bazı veteriner hekimler hasta ya da yaralı hayvanları ücretsiz muayene ediyor. Kar yağışı arttıkça gönüllülerin sayısı da artıyor. Gönüllüler, paylaştıkları ilanlarla bu hayvanlara sıcak bir ev arıyor. Uzmanlara göre en kalıcı çözüm sahiplenmek.

Bu metinde,
I. hayvanlara yeni yuva bulma çabaları,
II. hayvanların aşılanması,
III. yerel yönetimlerin kış önlemleri
konularından hangilerine değinilmiştir?

✓ A. Sıcak ev arayan ilanlar I'i, belediyelerin su kabı, kulübe ve mama çalışmaları III'ü karşılar; ikisi de metinde başka sözcüklerle verilmiştir. Aşıdan hiç söz edilmez. B, “belediye” ile “yerel yönetim”in aynı şey olduğunu fark etmez; C ve D ücretsiz muayeneyi aşılama sanır.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Yardımcı düşünceler

?Soru 9

(I) Okul kütüphanemizde yaklaşık iki bin kitap bulunuyor. (II) Kitaplar raflara türlerine göre dizilmiş, her rafın üstüne de renkli bir etiket konmuş. (III) Geçen yıl en çok ödünç alınan kitap, bir deniz feneri bekçisini anlatan macera romanıydı. (IV) Kütüphane görevlisine göre öğrenciler bu yıl geçen yıla oranla daha çok bilim kitabı okuyor. (V) Kitabını on beş gün içinde geri getirdiğin sürece istediğin kadar yeni kitap alabilirsin. (VI) Okuma kulübü üyeleri ise her ay seçtikleri bir kitabı kütüphanenin arka odasında birlikte tartışıyor. (VII) Kütüphane, sınav haftalarında akşam yediye kadar açık kalıyor.

Bu metindeki numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. V'te yeni kitap almak, kitabı zamanında getirme şartına bağlanır; “sürece” koşul bildirir, yaşanmış bir neden yoktur. A'yı seçen “türlerine göre”yi ölçü sanır; B'yi seçen “en çok” karşılaştırmasını görmez; C'yi seçen “geçen yıla oranla daha çok” ölçüsünü atlar.Kaynak: Cümlede anlam · Koşul, karşılaştırma, örneklendirme

?Soru 10

Telefonla çekilen fotoğrafların sayısı her yıl artıyor. Oysa çoğumuz bu fotoğraflara bir daha bakmıyoruz; binlercesi telefonun belleğinde, adı bile konmamış klasörlerde unutuluyor. Telefonun belleği dolunca da hangisini sileceğimizi bilemiyoruz. Bir tatilde yüzlerce kare çekiyor, manzarayı çoğu zaman ekrandan izleyerek dönüyoruz. Dedelerimizin tek bir siyah beyaz fotoğrafı ise yıllarca albümden çıkarılır, her bakışta o günün hikâyesi yeniden anlatılırdı. Fotoğraf az olduğu için her biri özenle seçilir, saklanır ve konuşulurdu. O tek fotoğrafa bakan herkes, çekildiği günü yeniden yaşar gibi olurdu. Belki de anıları değerli kılan, fotoğrafın sayısı değil ona ayırdığımız zamandır.

Bu metinde asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Son cümle bütün paragrafın vardığı yargıdır; önceki cümleler fotoğraf çoğaldıkça ona ayrılan zamanın azaldığını örnekler. A metinden çıkarılabilir ama asıl söylenen değildir; C metinde geçer ama yalnız eski fotoğrafları anlatan bölümü karşılar; D “çoğu zaman” sözünü kesin bir yargıya çevirir.Kaynak: Paragrafta konu ve ana düşünce · Başlık ve soru kökleri
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?LGS Türkçe soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →