Üçgende açı ve kenar: iç-dış açı teoremleri, açı-kenar bağıntısı, üçgen eşitsizliği

Bir üçgenin açıları neden hep 180° eder? Üçgenin açı ve kenar kurallarını ölçüp tahmin etmekle yetinmiyor, paralel doğrular aksiyomundan başlayarak adım adım ispatlıyoruz.

5 durak9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı (ülke geneli)
10 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 10tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TEMEL · AKSİYOM

Aksiyom, teorem ve paralel doğrular: ispatın zemini

MEB 9. sınıf · 3. Tema: Geometrik Şekiller · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Aksiyom ve teorem nedir, paralel iki doğruyu kesen bir doğru hangi açıları oluşturur?

Kısa cevap: Aksiyom, ispatsız doğru kabul edilen temel önermedir; teorem ise aksiyomlardan ve daha önce ispatlanmış önermelerden mantıkla elde edilen önermedir. Öklid geometrisinde bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir paralel çizilebilir. Paralel iki doğruyu bir kesen kestiğinde yöndeş açılar ve iç ters açılar eşittir.

Bir oyunun kuralları tartışılmaz; oyuncular ancak bu kurallara uyarak hamle yapar. Geometride aksiyomlar kurallar, teoremler de bu kurallarla yapılan hamlelerdir.

Geometride her şeyi ispatlamaya kalkarsan sonsuza kadar geriye gitmen gerekir. Bu yüzden birkaç temel önerme ispatsız kabul edilir; bunlara aksiyom denir. “İki noktadan yalnız bir doğru geçer” bir aksiyomdur. Aksiyomlardan ve daha önce ispatlanmış önermelerden mantıkla elde edilen önermeye teorem, bu mantık zincirine de ispat denir.

Paralel aksiyomu

Öklid geometrisinin en ünlü aksiyomu paralellerle ilgilidir: bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir paralel doğru çizilebilir. Bu sayfadaki bütün açı teoremleri bu aksiyoma dayanır. Antik Yunan matematikçileri, ölçerek bulunan kuralları bu aksiyomlardan ispatlayarak matematiği sağlam bir sisteme dönüştürmüştür.

Paralel doğrular ve kesen

Paralel iki doğruyu üçüncü bir doğru, yani kesen kestiğinde iki kesişim noktasında dörder açı oluşur. Bu açıların bazıları eşittir. Kesenin aynı tarafında ve paralellere göre aynı konumda duran açılara yöndeş açılar denir; ölçüleri eşittir. Paralellerin arasında ve kesenin farklı taraflarında duran açılara iç ters açılar denir; onların da ölçüleri eşittir. Paralellerin arasında ve kesenin aynı tarafındaki iki açının toplamı ise 180°'dir.

Paraleller arasındaki eşit açılar, üçgen teoremlerinin ispatında kullanılan araçlardır.Görsel: Sınav Defteri
Paralel iki doğru ve kesenin oluşturduğu açılar
Açı çiftiKonumuİlişki
Yöndeş açılarkesenin aynı tarafı, paralellere göre aynı konumeşit
İç ters açılarparalellerin arası, kesenin farklı taraflarıeşit
Aynı taraftaki iç açılarparalellerin arası, kesenin aynı tarafıtoplamı 180°
Ters açılaraynı köşede karşılıklıeşit
Akılda kalsın: Aksiyom kabul edilir, teorem ispatlanır. Paralellerde yöndeş ve iç ters açılar eşit, aynı taraftaki iç açıların toplamı 180°.
Yazılıda

Nasıl sorulurParalel iki doğru ve kesen ya da bir üçgen şekli verilir; eşit açıları bulup hangi özelliği kullandığını adıyla yazman, aksiyom ile teorem arasındaki farkı açıklaman istenir.

TuzakDoğrular paralel değilken yöndeş açıları eşit saymak, iç ters açıyı aynı taraftaki iç açıyla karıştırmak.

Tam puan içinHer eşitliğin yanına gerekçesini (“iç ters açı, d₁ ∥ d₂”) yaz.

?Soru çöz paralel doğrular

Paralel iki doğru bir kesenle kesiliyor. Oluşan açılardan biri 65°'dir. Bu açının iç ters açısının ölçüsü kaç derecedir?

✓ D. Paralel doğrularda iç ters açılar eşittir. A tümleyen açıyı (90° − 65°) alıyor; B aynı taraftaki iç açıyla karıştırıp 180° − 65° yapıyor; C açıyı ikiyle çarpıyor.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → açıklama

Yazılı sorusuAksiyom ile teorem arasındaki farkı birer örnekle açıklayınız. Ardından paralel iki doğrunun bir kesenle oluşturduğu açılardan biri 72° ise bu açının yöndeşinin ve aynı taraftaki iç açısının ölçülerini gerekçeleriyle yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Aksiyom ispatsız doğru kabul edilen temel önermedir; örneğin “Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir paralel çizilebilir.” Teorem ise aksiyomlardan ve ispatlanmış önermelerden mantıkla elde edilir; örneğin “Üçgenin iç açılarının ölçüleri toplamı 180°'dir.” Yöndeş açılar paralel doğrularda eşit olduğu için yöndeş açı 72°'dir. Aynı taraftaki iç açıların toplamı 180° olduğu için o açı 180° − 72° = 108°'dir.

  • Aksiyom ve teoremi farkıyla ve örnekle açıklamak — 4 puan
  • Yöndeş açıyı 72° bulup gerekçelendirmek — 3 puan
  • Aynı taraftaki iç açıyı 108° bulup gerekçelendirmek — 3 puan

Aksiyom, teorem ve paralel doğrular

Cevabın nasıldı?
TEOREM · İÇ AÇILAR

İç açılar toplamı 180°: ölçmek değil, ispatlamak

MEB 9. sınıf · 3. Tema: Geometrik Şekiller · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAksiyom ve teorem nedir, paralel iki doğruyu kesen bir doğru hangi açıları oluşturur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aksiyom, ispatsız doğru kabul edilen temel önermedir; teorem ise aksiyomlardan ve daha önce ispatlanmış önermelerden mantıkla elde edilen önermedir. Öklid geometrisinde bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir paralel çizilebilir. Paralel iki doğruyu bir kesen kestiğinde yöndeş açılar ve iç ters açılar eşittir.

Aksiyom, teorem ve paralel doğrular

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçgenin iç açılarının toplamı neden 180 derecedir, nasıl ispatlanır?

Kısa cevap: Her üçgende iç açıların ölçüleri toplamı 180°'dir. İspat için bir köşeden karşı kenara paralel bir doğru çizilir. Bu doğru üzerinde oluşan üç açı bir doğru açı (180°) oluşturur; yandaki iki açı iç ters açı oldukları için üçgenin öteki iki açısına eşittir. Böylece üç iç açının toplamı 180° bulunur.

Kâğıttan bir üçgen kesip üç köşesini koparır ve yan yana dizersen köşeler düz bir çizgi oluşturur. Bu deney bir ipucudur; kesin kanıt ise ispattır.

Aksiyom ve teorem konusunda bir teoremin ölçümle değil mantıkla kanıtlandığını söyledik. Ölçüm her zaman küçük hatalar içerir ve sonsuz sayıdaki üçgenin hepsini ölçemezsin. İspat ise her üçgen için bir kerede geçerlidir.

İspat adım adım

ABC üçgeninin iç açılarına α, β ve γ diyelim. Paralel aksiyomuna göre A köşesinden BC kenarına paralel tek bir d doğrusu çizilebilir. d doğrusu üzerinde A'nın çevresinde üç açı oluşur: solda bir açı, ortada α, sağda bir açı. Bu üç açı bir doğru üzerinde yan yana durduğu için toplamları 180°'dir.

AB doğrusu, paralel d ve BC doğrularını kesen bir doğrudur. Bu yüzden soldaki açı ile β iç ters açıdır ve eşittir. Aynı şekilde AC kesen olarak düşünülünce sağdaki açı γ'ya eşittir. Üç açının toplamı yerine bu eşitlikleri yazınca β + α + γ = 180° elde edilir.

d üzerindeki üç açı doğru açı oluşturur; yandakiler iç ters açı olarak β ve γ'ya eşittir.Görsel: Sınav Defteri

Bu teoremin hemen bir sonucu vardır: bir üçgende en çok bir dik ya da bir geniş açı bulunabilir. İki açı 90° ya da daha büyük olsaydı toplamları en az 180° olur, üçüncü açıya yer kalmazdı. İspatın kalbi paralel aksiyomudur; bu aksiyom olmasaydı iç ters açıların eşitliği de kullanılamazdı.

Çözümlü örnek

Bir üçgenin iç açılarının ölçüleri 2x, 3x ve 4x'tir. En büyük açının ölçüsünü bulunuz.

  1. Toplam 180°: 2x + 3x + 4x = 180 ⇒ 9x = 180 ⇒ x = 20.
  2. En büyük açı: 4x = 80.

Cevap: 80° (açılar 40°, 60°, 80°)

Akılda kalsın: İspat: tepeden karşı kenara paralel çiz, iç ters açıları eşitle, doğru açıyı topla. Bir üçgende en çok bir dik ya da geniş açı vardır.
Yazılıda

Nasıl sorulurİç açılar toplamı teoreminin ispat adımlarını gerekçeleriyle yazman ya da eksik bırakılmış bir ispat tablosunu tamamlaman istenir; yanında açı hesabı da olabilir.

Tuzakİspat yerine bir örnek üçgen ölçmek, gerekçe yazmadan yalnız eşitlikleri sıralamak.

Tam puan içinParaleli neden çizebildiğini (paralel aksiyomu) ve her eşitliğin gerekçesini (iç ters açı, doğru açı) yaz.

?Soru çöz ispat gerekçesi

İç açılar toplamı ispatında A köşesinden BC'ye paralel d doğrusu çiziliyor. d üzerinde A'nın solunda oluşan açının B açısına eşit olmasının gerekçesi nedir?

✓ B. AB, paralel d ve BC doğrularını kesen bir doğrudur; iki açı paralellerin arasında, kesenin farklı yanındadır. A aynı köşedeki karşılıklı açılardan söz ediyor; C yöndeş açılar eşittir, toplamları 180° değildir; D ispatlanmak istenen teoremi gerekçe yapıyor (döngüsel akıl yürütme).

▭Boşluk doldurma

İç açıları 2x, 3x, 4x olan üçgende x = ve en büyük açı derecedir. Bir üçgende en çok geniş açı bulunabilir.

20801260
Yazılı sorusuBir öğrenci üç farklı üçgenin açılarını iletkiyle ölçmüş ve toplamları 180° bulmuştur. Öğrenci “Böylece her üçgenin iç açıları toplamının 180° olduğunu ispatladım.” diyor. Bu düşüncenin neden yeterli olmadığını açıklayınız ve teoremin ispatını adımları ve gerekçeleriyle yazınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: Üç örnek ölçmek ispat değildir; ölçüm hata içerir ve sonsuz sayıdaki üçgenin hepsi denenemez. İspat: ABC üçgeninde paralel aksiyomuna göre A'dan BC'ye paralel tek bir d doğrusu çizilir. d üzerinde A'nın çevresindeki üç açı doğru açı oluşturur, toplamları 180°'dir. AB kesen olduğundan soldaki açı B açısına, AC kesen olduğundan sağdaki açı C açısına iç ters açı olarak eşittir. Eşitlikler yerine yazılınca A + B + C = 180° bulunur.

  • Ölçümün ispat yerine geçmediğini açıklamak — 3 puan
  • Paraleli çizme ve doğru açı adımı — 3 puan
  • İki iç ters açı eşitliği ve sonuç — 4 puan

İç açılar toplamının ispatı

Cevabın nasıldı?
TEOREM · DIŞ AÇI

Dış açılar: komşu olmayan iki iç açının toplamı

MEB 9. sınıf · 3. Tema: Geometrik Şekiller · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgenin iç açılarının toplamı neden 180 derecedir, nasıl ispatlanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Her üçgende iç açıların ölçüleri toplamı 180°'dir. İspat için bir köşeden karşı kenara paralel bir doğru çizilir. Bu doğru üzerinde oluşan üç açı bir doğru açı (180°) oluşturur; yandaki iki açı iç ters açı oldukları için üçgenin öteki iki açısına eşittir. Böylece üç iç açının toplamı 180° bulunur.

İç açılar toplamının ispatı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçgende dış açı nedir, dış açı teoremi ve dış açılar toplamı nasıl ispatlanır?

Kısa cevap: Bir kenarın uzantısıyla komşu kenar arasındaki açıya dış açı denir; bir köşedeki iç ve dış açı toplamı 180°'dir. Bir dış açının ölçüsü, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Üçgenin dış açılarının ölçüleri toplamı 360°'dir. İkizkenar üçgende taban açıları eşit, eşkenar üçgende her açı 60°'dir.

Bir koşucu üçgen biçimli bir pistte her köşede biraz dönerek turu tamamlar. Bir tam turda toplam 360° dönmüş olur; her köşede döndüğü açı o köşenin dış açısıdır.

Üçgenin bir kenarını köşeden öteye uzatırsan, uzantı ile komşu kenar arasında yeni bir açı oluşur. Bu açıya dış açı denir. İç açı ile dış açı bir doğru üzerinde yan yana durduğu için toplamları 180°'dir.

Dış açı teoremi

C köşesindeki dış açıya γ′ diyelim. İç açılar toplamı konusunda gördüğümüz teoreme göre α + β + γ = 180°. Bir doğru üzerinde γ + γ′ = 180°. İki eşitliğin sağ tarafları aynı olduğu için sol tarafları da eşittir; γ iki taraftan çıkarılınca γ′ = α + β bulunur. Yani bir dış açı, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamıdır.

Dış açılar toplamı

Her köşede iç ve dış açı toplamı 180° olduğundan üç köşede (α + α′) + (β + β′) + (γ + γ′) = 540° olur. İç açılar toplamı 180° olduğundan dış açılar toplamı 540° − 180° = 360° bulunur. Bu sonuç üçgenin biçimine bağlı değildir; her üçgende dış açılar toplamı 360°'dir.

Özel üçgenlerde açılar
ÜçgenKenar özelliğiAçı özelliği
İkizkenariki kenar eşiteşit kenarların karşısındaki taban açıları eşit
Eşkenarüç kenar eşither açı 60°, her dış açı 120°
Dik—bir açı 90°, diğer ikisinin toplamı 90°
Çözümlü örnek

Tepe açısı 40° olan ikizkenar bir üçgenin taban açılarını ve tepedeki dış açıyı bulunuz.

  1. Taban açıları eşit: 2x + 40 = 180 ⇒ x = 70.
  2. Tepedeki dış açı = komşu olmayan iki iç açının toplamı: 70 + 70 = 140; denetim 180 − 40 = 140.

Cevap: taban açıları 70°, tepedeki dış açı 140°

Akılda kalsın: Dış açı = komşu olmayan iki iç açının toplamı; dış açılar toplamı 360°. Aynı köşede iç + dış = 180°.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir kenarı uzatılmış bir üçgen şekli verilir; dış açıyı ya da bilinmeyen iç açıyı bulman, dış açı teoremini ya da dış açılar toplamını ispatlaman istenir.

TuzakDış açıyı komşu iç açıyla toplamak, dış açılar toplamını 180° sanmak.

Tam puan içinHangi teoremi kullandığını yaz, sonucu iç + dış = 180° ile denetle.

?Soru çöz dış açı

Bir ABC üçgeninde m(A) = 48° ve m(B) = 67°'dir. C köşesindeki dış açının ölçüsü kaç derecedir?

✓ A. C'deki dış açı, komşu olmayan iki iç açının toplamıdır: 48° + 67° = 115°. B C'nin iç açısını (65°) veriyor; C, 180° − 48° ile A'daki dış açıyı buluyor; D, 180° − 67° ile B'deki dış açıyı buluyor.

↕Sıralama dış açı teoreminin ispatı

γ′ = α + β teoreminin ispat adımlarını sırala.

  1. Sağ taraflar eşit olduğundan α + β + γ = γ + γ′ yazılır.
  2. İç açılar toplamından α + β + γ = 180° yazılır.
  3. İki taraftan γ çıkarılır: γ′ = α + β.
  4. Bir doğru üzerindeki açılardan γ + γ′ = 180° yazılır.
ABCx + 102x130°
Yazılı sorusuŞekildeki ABC üçgeninde BC kenarı C'den öteye uzatılmıştır. m(A) = x + 10, m(B) = 2x ve C'deki dış açının ölçüsü 130°'dir. a) x'i bulunuz. b) Üçgenin üç iç açısını yazınız. c) Üçgenin hangi iki kenarının eşit olduğunu gerekçesiyle belirtiniz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Dış açı, komşu olmayan iki iç açının toplamıdır: (x + 10) + 2x = 130 ⇒ 3x = 120 ⇒ x = 40. b) m(A) = 50°, m(B) = 80°; C'nin iç açısı 180° − 130° = 50°. Denetim: 50 + 80 + 50 = 180. c) m(A) = m(C) = 50° olduğu için üçgen ikizkenardır. Eşit açıların karşısındaki kenarlar eşittir: A'nın karşısındaki BC ile C'nin karşısındaki AB eşittir.

  • a) Dış açı teoremiyle x = 40 — 4 puan
  • b) Üç iç açı ve denetim — 3 puan
  • c) AB = BC ve gerekçe — 3 puan

Dış açılar, ikizkenar ve eşkenar üçgen

Cevabın nasıldı?
BAĞINTI · AÇI-KENAR

Açı-kenar bağıntısı: büyük açı, uzun kenar

MEB 9. sınıf · 3. Tema: Geometrik Şekiller · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÜçgende dış açı nedir, dış açı teoremi ve dış açılar toplamı nasıl ispatlanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir kenarın uzantısıyla komşu kenar arasındaki açıya dış açı denir; bir köşedeki iç ve dış açı toplamı 180°'dir. Bir dış açının ölçüsü, kendisine komşu olmayan iki iç açının toplamına eşittir. Üçgenin dış açılarının ölçüleri toplamı 360°'dir. İkizkenar üçgende taban açıları eşit, eşkenar üçgende her açı 60°'dir.

Dış açılar, ikizkenar ve eşkenar üçgen

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçgende büyük açının karşısında neden büyük kenar bulunur?

Kısa cevap: Bir üçgende büyük açının karşısında büyük kenar, küçük açının karşısında küçük kenar bulunur; bunun tersi de doğrudur. En uzun kenarın karşısındaki açı en büyük açıdır. Eşit açıların karşısındaki kenarlar eşit, eşit kenarların karşısındaki açılar eşittir. Bu yüzden açıları sıralamak kenarları sıralamak demektir.

Bir pergelin kollarını ne kadar açarsan iki ucu arasındaki mesafe o kadar büyür. Üçgende de bir köşedeki açı büyüdükçe karşısındaki kenar uzar.

ABC üçgeninde A açısının karşısındaki kenar BC'dir ve kısaca a ile gösterilir. Aynı şekilde B'nin karşısındaki kenar b = AC, C'nin karşısındaki kenar c = AB'dir. Bir açının “karşısındaki kenar”, o açının köşesine değmeyen kenardır.

Bağıntı

Açı-kenar bağıntısı şunu söyler: büyük açının karşısında büyük kenar bulunur. m(A) > m(B) ise a > b olur; tersine a > b ise m(A) > m(B) olur. Pergel örneğindeki gibi, iki kenarın arasındaki açı açıldıkça uçları birleştiren üçüncü kenar uzar. Bu ilişki farklı üçgenlerde ölçülerek doğrulanabilir ve Öklid geometrisinin aksiyomlarından ispatlanabilir.

Bağıntının ikizkenar üçgendeki hâli eşitliktir: eşit açıların karşısındaki kenarlar eşittir. Dış açılar konusunda m(A) = m(C) bulduğumuzda AB = BC sonucuna bu yüzden varmıştık. Dik üçgende en büyük açı 90° olduğu için dik açının karşısındaki kenar, yani hipotenüs, en uzun kenardır.

Açılardan kenar sıralamasına (m(A) = 50°, m(B) = 70°)
KöşeAçıKarşısındaki kenarSıra
A50°a = BCen kısa
C180° − 50° − 70° = 60°c = ABortanca
B70°b = ACen uzun
Çözümlü örnek · yazılı tarzı

Bir ABC üçgeninde AB = 5 cm, BC = 8 cm, AC = 6 cm'dir. Üçgenin iç açılarını büyükten küçüğe sıralayınız.

  1. Kenarları sırala: BC (8) > AC (6) > AB (5).
  2. Her kenarın karşısındaki açıyı yaz: BC'nin karşısı A, AC'nin karşısı B, AB'nin karşısı C.

Cevap: m(A) > m(B) > m(C)

Akılda kalsın: Büyük açı ↔ büyük kenar; eşit açı ↔ eşit kenar. Önce eksik açıyı bul, sonra her açıyı karşısındaki kenarla eşleştir.
Yazılıda

Nasıl sorulurBir üçgenin iki açısı ya da üç kenarı verilir; kenarları ya da açıları sıralaman ve hangi bağıntıyı kullandığını yazman istenir.

TuzakÜçüncü açıyı hesaplamadan sıralamak, bir açıyı karşısındaki değil yanındaki kenarla eşleştirmek.

Tam puan içinHer açının karşısındaki kenarı ayrı ayrı yaz, sıralamayı “>” işaretleriyle ver, bağıntıyı cümleyle söyle.

?Soru çöz en uzun kenar

Bir ABC üçgeninde m(A) = 65° ve m(B) = 45°'dir. Bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir?

✓ C. m(C) = 180° − 65° − 45° = 70° en büyük açıdır; karşısındaki kenar AB en uzundur. A verilen en büyük açının (A) karşısını seçiyor ama C'yi hesaplamıyor; B en küçük açının karşısını seçiyor; D açılar farklıyken kenarları eşit sayıyor.

▭Boşluk doldurma

m(A) = 50° ve m(B) = 70° olan ABC üçgeninde m(C) = derecedir. En kısa kenar , en uzun kenar olur.

60BCACAB70
Yazılı sorusuBir ABC üçgeninde m(B) = 2 · m(A) ve C'deki dış açı 120°'dir. a) Üçgenin iç açılarını bulunuz. b) Kenarlarını küçükten büyüğe sıralayınız. c) Kullandığınız bağıntıyı açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) Dış açı teoremine göre m(A) + m(B) = 120°. m(B) = 2m(A) olduğundan 3m(A) = 120 ⇒ m(A) = 40°, m(B) = 80°. C'nin iç açısı 180° − 120° = 60°'dir. b) Açılar m(A) < m(C) < m(B) olduğundan karşılarındaki kenarlar BC < AB < AC olur. c) Bir üçgende büyük açının karşısında büyük kenar bulunur; bu yüzden açıların sırası, karşılarındaki kenarların sırasını verir.

  • a) Üç iç açı — 4 puan
  • b) BC < AB < AC — 3 puan
  • c) Açı-kenar bağıntısını açıklamak — 3 puan

Açı-kenar bağıntısı

Cevabın nasıldı?
BAĞINTI · KENARLAR

Üçgen eşitsizliği: kısa yol her zaman düz yoldur

MEB 9. sınıf · 3. Tema: Geometrik Şekiller · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİki aralığın birleşimi, kesişimi ve farkı nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Gerçek sayı aralıkları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aralıklar birer küme olduğu için birleşim, kesişim, fark ve tümleme işlemleri onlarda da yapılır. En güvenli yol, iki aralığı aynı ölçekteki iki sayı doğrusuna alt alta çizmektir. Kesişim iki taramanın çakıştığı yerdir; birleşim en az birinin tarandığı yerdir. Sınırda dolu ya da boş nokta, o sayının sonuç kümesinde olup olmadığına bakılarak seçilir.

Aralıklarla işlemler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Üçgen eşitsizliği nedir, verilen uzunluklarla üçgen oluşup oluşmadığı nasıl anlaşılır?

Kısa cevap: Bir üçgende herhangi iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenardan büyük, farkının mutlak değeri ise üçüncü kenardan küçüktür: |b − c| < a < b + c. Üç uzunluktan üçgen oluşması için en uzun kenarın öteki ikisinin toplamından küçük olması yeterlidir. Ortak kenarlı iki üçgende iki aralığın kesişimi alınır.

Evden okula düz yürümek, önce markete uğrayıp oradan okula gitmekten hep daha kısadır. Üç noktanın oluşturduğu üçgende bu gündelik gözlemin adı üçgen eşitsizliğidir.

A'dan C'ye gitmenin en kısa yolu AC doğru parçasıdır. B üzerinden giden yol, yani AB + BC, B doğru parçası üzerinde değilse her zaman daha uzundur. Bu yüzden her üçgende AB + BC > AC olur. Aynı akıl yürütme üç kenar için de geçerlidir. İki kenarın toplamı üçüncü kenardan büyük olduğu gibi, farkı da üçüncü kenardan küçüktür.

|b − c| < a < b + ca, b, c: bir üçgenin kenar uzunlukları

Üçgen oluşur mu?

Üç uzunluk verildiğinde üç eşitsizliğin hepsini denetlemene gerek yoktur: en uzun kenar öteki ikisinin toplamından küçükse üçgen oluşur. 3, 4 ve 8 cm'lik çubuklarla üçgen kurulamaz, çünkü 3 + 4 < 8'dir; kısa çubuklar uzun olanın iki ucuna yetişemez. 2, 3, 5 cm'de ise 2 + 3 = 5 olur; çubuklar düz bir çizgi üzerine yatar, eşitlik durumunda da üçgen oluşmaz.

Üç uzunluktan üçgen oluşur mu?
Uzunluklar (cm)DenetimSonuç
4, 5, 74 + 5 = 9 > 7oluşur
3, 4, 83 + 4 = 7 < 8oluşmaz
2, 3, 52 + 3 = 5, eşitoluşmaz (doğru parçası)
6, 6, 116 + 6 = 12 > 11oluşur (ikizkenar)

Bilinmeyen kenar ve ortak kenar

İki kenarı 5 ve 9 cm olan üçgende üçüncü kenar x için 9 − 5 < x < 9 + 5, yani 4 < x < 14 olur. Gerçek sayı aralıkları sayfasında gördüğün açık aralık burada x'in alabileceği değerlerdir. İki üçgen bir kenarı ortak kullanıyorsa ortak kenar iki eşitsizliği birden sağlamalıdır; bu durumda iki aralığın kesişimi alınır. Ayrıca bir üçgenin iç bölgesindeki D noktası için DB + DC < AB + AC olduğu da bu eşitsizlikten çıkar.

Çözümlü örnek · yazılı tarzı

Bir ABCD dörtgeninde AB = 6, BC = 10, CD = 7, DA = 4 birimdir. AC = x köşegeninin alabileceği tam sayı değerlerini bulunuz.

  1. ABC üçgeni: 10 − 6 < x < 10 + 6 ⇒ 4 < x < 16.
  2. ADC üçgeni: 7 − 4 < x < 7 + 4 ⇒ 3 < x < 11.
  3. Kesişim: 4 < x < 11; tam sayılar 5, 6, 7, 8, 9, 10.

Cevap: 6 tam sayı değeri (5'ten 10'a)

Akılda kalsın: Fark < kenar < toplam. Üçgen için en uzun kenar öteki ikisinin toplamından küçük olmalı; eşitlikte üçgen yok. Ortak kenarda aralıkları kesiştir.
Yazılıda

Nasıl sorulurÜç uzunlukla üçgen kurulup kurulamayacağını gerekçelendirmen, iki kenarı verilen üçgende üçüncü kenarın aralığını ya da tam sayı değerlerini bulman, ortak kenarlı iki üçgende ortak kenarın değerlerini hesaplaman istenir.

TuzakSınır değerleri (4 ve 14) aralığa katmak, ortak kenarda yalnız bir üçgenin aralığını almak.

Tam puan içinHer üçgen için eşitsizliği ayrı yaz, kesişimi göster, tam sayıları tek tek say.

?Soru çöz tam sayı değerleri

Kenar uzunlukları 3 cm, 7 cm ve x cm olan bir üçgende x'in alabileceği kaç farklı tam sayı değeri vardır?

✓ B. 7 − 3 < x < 7 + 3 ⇒ 4 < x < 10; tam sayılar 5, 6, 7, 8, 9'dur. A bir değeri eksik sayıyor; C uçlardan birini (4 ya da 10) dahil ediyor; D iki ucu da dahil edip 4'ten 10'a kadar sayıyor.

⇄Bilgi eşleştirme uzunluklar → sonuç

ABCD8596x
Yazılı sorusuŞekilde ABC ve ACD üçgenleri AC kenarını ortak kullanmaktadır. AB = 8 cm, BC = 5 cm, CD = 9 cm, DA = 6 cm ve AC = x cm'dir. a) Her üçgen için x'in değer aralığını yazınız. b) x'in alabileceği tam sayı değerlerini bulunuz. c) Neden iki aralığın kesişimini aldığınızı açıklayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.

Örnek cevap: a) ABC üçgeninde 8 − 5 < x < 8 + 5, yani 3 < x < 13. ACD üçgeninde 9 − 6 < x < 9 + 6, yani 3 < x < 15. b) Kesişim 3 < x < 13'tür; tam sayı değerleri 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 olmak üzere 9 tanedir. c) AC iki üçgenin de kenarı olduğu için iki üçgenin eşitsizliğini aynı anda sağlamalıdır; iki koşulun birlikte sağlanması iki aralığın kesişimidir.

  • a) İki aralığı doğru yazmak — 4 puan (her biri 2)
  • b) Kesişim ve 9 tam sayı değeri — 3 puan
  • c) Kesişim gerekçesi — 3 puan

Üçgen eşitsizliği

Cevabın nasıldı?

YKS'de bu konunun ayrıntısı Geometri serisindeki Açı-kenar bağıntıları sayfasında.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

|x + 1| < 4 eşitsizliğinin çözüm aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. −4 < x + 1 < 4; her taraftan 1 çıkar: −5 < x < 3. B 1'i çıkarmak yerine ekliyor; C “küçüktür”ü “büyüktür” gibi dış bölge olarak çözüyor; D katı eşitsizlikte uçları dahil ediyor.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Mutlak değerli denklem ve eşitsizlikler

?Soru 2

m(x) = |x + 4| − 1 fonksiyonunun görüntü kümesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Köşe (−4, −1) ve V yukarı açılıyor; fonksiyonun en küçük değeri −1'dir, görüntü kümesi [−1, ∞) olur. A köşenin x koordinatını görüntü sanıyor; C V'yi aşağı açılıyor sanıyor; D dıştaki sabitin işaretini kaybediyor.Kaynak: Mutlak değer fonksiyonu · Nitel özellik tablosu ve model

?Soru 3

k bir gerçek sayı olmak üzere h(x) = (k − 3)x + 7 fonksiyonu bir sabit fonksiyondur. Buna göre h(10) kaçtır?

✓ B. Sabit fonksiyonda x'in katsayısı 0'dır: k − 3 = 0, k = 3. Böylece h(x) = 7 olur ve her x için 7 verir. A x'in değerini sonuç sanıyor; C k'nin değerini sonuç olarak yazıyor; D katsayıyı 1 alıp 10 + 7 hesaplıyor.Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Sabit fonksiyon ve parçalı gösterim

?Soru 4

Bir fotokopi merkezi sabit 5 TL ücret ve sayfa başına 2 TL alıyor. Ödenen ücret ile çekilen sayfa sayısı arasındaki ilişkide bağımlı değişken hangisidir?

✓ B. Sayfa sayısını müşteri seçer, ücret ona göre belirlenir; bu yüzden ücret bağımlıdır. A bağımsız değişkendir; C ve D değişken değil, kuraldaki sabit sayılardır (f(x) = 5 + 2x).Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Fonksiyon ve değişkenler

?Soru 5

Doğrusal f ve g fonksiyonlarının grafikleri (3, 7) noktasında kesişiyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ D. Kesişim noktasının apsisi (3) denklemin kökü, ordinatı (7) ortak değerdir: f(3) = g(3) = 7. A ve C apsis ile ordinatı karıştırıyor; B kesişim noktasını x eksenini kesme noktası sanıyor, oysa orada değer 0 değil 7'dir.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Grafikle çözüm: kesişim noktası

?Soru 6

h(x) = −2x + 8 fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Sıfır: −2x + 8 = 0 ⇒ x = 4. Eğim negatif olduğu için fonksiyon azalandır; sıfırın sağında negatiftir. A eğimin işaretini gözden kaçırıyor; B denklemde işareti yanlış taşıyor; D eğimi sabit terimle karıştırıyor.Kaynak: Doğrusal fonksiyonlar · Eğim, sıfır, işaret, artanlık

?Soru 7

Bir sinema salonunda tek bilet 120 TL'dir. Yıllık kart 600 TL'dir ve kartla her film 60 TL'dir. Kart almanın daha ucuz olması için yılda en az kaç film izlenmelidir?

✓ C. 600 + 60x < 120x ⇒ 600 < 60x ⇒ x > 10; 10'dan büyük en küçük tam sayı 11'dir. A kart ücretini 120'ye bölüyor; B eşitlik anını (iki seçenek aynı tutar) cevap sanıyor; D ilk denetimi atlayıp bir fazlasını alıyor.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Problem çözme ve modelin sınırları

?Soru 8

|3x + 6| fonksiyonunun x < −2 aralığındaki kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 3x + 6'nın sıfırı −2'dir; x < −2 iken 3x + 6 negatif olduğundan mutlak değer işareti çevirir: −(3x + 6) = −3x − 6. B, x ≥ −2 parçasının kuralıdır; C parantezi açarken yalnız ilk terimin işaretini çeviriyor; D yalnız ikinci terimin işaretini çeviriyor.Kaynak: Mutlak değer fonksiyonu · |h(x)|: doğrusal fonksiyonun mutlak değeri

?Soru 9

5 − 2x > 11 eşitsizliğinin çözüm aralığı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. −2x > 6; −2'ye bölünce yön değişir: x < −3. B −2'ye bölerken yönü değiştirmeyi unutuyor; C işareti kaybedip 6 ÷ 2 = 3 alıyor; D 5'i karşıya geçirirken işaretini çevirmeyip 16'yı −2'ye bölüyor.Kaynak: Denklem ve eşitsizlik problemleri · Doğrusal eşitsizlikler ve işaret tablosu

?Soru 10

n(x) = |x| fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Uzaklık en az 0 olur ve bu değer x = 0'da alınır. A negatif görüntüleri de sayıyor, oysa görüntü kümesi [0, ∞)'dur; B yalnız sağ yarıya bakıyor, sol yarıda fonksiyon azalandır; D yanlış, çünkü |−4| = |4| = 4.Kaynak: Mutlak değer fonksiyonu · n(x) = |x| ve grafiği
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?9. Sınıf Matematik soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene.
Soru çöz →