Denklemi fonksiyonla kurmak: f(x) = g(x)
MEB 9. sınıf · 2. Tema: Nicelikler ve Değişimler · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaFonksiyonda bağımlı ve bağımsız değişken nedir, tanım ve görüntü kümesi nasıl bulunur?Bağlantılı konudan (Doğrusal fonksiyonlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Fonksiyon, bir kümedeki her elemanı başka bir kümedeki tek bir elemanla eşleyen kuraldır. Değerini serbestçe seçtiğimiz nicelik bağımsız değişken (x), ona bağlı olarak belirlenen nicelik bağımlı değişkendir (f(x)). Bağımsız değişkenin alabileceği değerler tanım kümesini, fonksiyonun aldığı değerler görüntü kümesini oluşturur.
✎Konu anlatımı
Birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem nedir, doğrusal fonksiyonlarla nasıl kurulur?
Kısa cevap: f(x) = ax + b ve g(x) = cx + d doğrusal fonksiyonlarsa f(x) = g(x) eşitliği birinci dereceden bir bilinmeyenli denklemdir. Terimler bir tarafa toplanınca mx + n = 0 biçimine gelir (m ≠ 0) ve kökü x = −n/m olur. Kök, iki fonksiyonun aynı değeri aldığı x'tir; f(x) = 0'ın kökü ise f'nin sıfırıdır.Bir spor salonunda iki seçenek var: A paketinde 200 TL üyelik ve ders başına 25 TL, B paketinde üyelik yok ama ders başına 50 TL. Kaç derste iki paket aynı tutar?
Doğrusal fonksiyonlar sayfasında bir durumu fonksiyonla anlatmayı öğrendik. A paketinin x derslik ücreti f(x) = 200 + 25x, B paketininki g(x) = 50x olur. “İki paket aynı tutar” cümlesi matematik diline f(x) = g(x) diye çevrilir. Bu eşitliğe birinci dereceden bir bilinmeyenli denklem denir.
Denklemi çözmek
Denklemin iki tarafına aynı işlem yapılırsa eşitlik bozulmaz. Bilinmeyenli terimleri bir tarafa, sabitleri öbür tarafa topla: 200 + 25x = 50x ⇒ 200 = 25x ⇒ x = 8. Denklemi sağlayan değere denklemin kökü, kökün oluşturduğu kümeye çözüm kümesi denir; burada çözüm kümesi {8}'dir. Sonucu bağlama döndürmeyi unutma: 8 derste iki paket de 400 TL tutar.
Genel biçim
f(x) = ax + b ve g(x) = cx + d için f(x) = g(x) denklemi düzenlenince (a − c)x + (b − d) = 0 olur. m = a − c, n = b − d dersen mx + n = 0 ve m ≠ 0 iken kök x = −n/m bulunur. Özel olarak g(x) = 0 ise denklem f(x) = 0'a dönüşür; kökü f'nin sıfırıdır. Doğrusal fonksiyonlar sayfasında sıfır bulurken aslında bu denklemi çözüyordun.
| Sözel ifade | Matematik dili |
|---|---|
| İki paket aynı tutar | f(x) = g(x) |
| Paket A 500 TL tutar | f(x) = 500 |
| Bakiye sıfırlanır | f(x) = 0 |
| A, B'den 100 TL fazla tutar | f(x) = g(x) + 100 |
m = 0 olursa ne olur? Eğimleri eşit iki doğru ya hiç kesişmez ya da çakışır. Bu durumda denklem ya hiçbir x için sağlanmaz ya da her x için sağlanır. Eğimi eşit iki tarife hiçbir zaman eşitlenmez, sabit terimleri de eşit değilse.
Spor salonu örneğinde A paketi kaç derste 500 TL tutar?
- Denklemi kur: 200 + 25x = 500.
- Çöz: 25x = 300 ⇒ x = 12.
Cevap: 12 ders
Nasıl sorulurGerçek yaşamdan iki durum verilir; durumları fonksiyonla ifade etmen, “eşit olma” anını veren denklemi kurup çözmen ve sonucu bağlamda yorumlaman istenir.
TuzakSabit ücreti yanlış fonksiyona yazmak, terimi karşıya geçirirken işaretini değiştirmeyi unutmak.
Tam puan içinİki fonksiyonu ayrı yaz, denklemi göster, kökü yerine koyarak doğrula.
?Soru çöz kök
f(x) = 3x − 7 ve g(x) = x + 5 olduğuna göre f(x) = g(x) denkleminin kökü kaçtır?
▭Boşluk doldurma
f(x) = 4x − 10 ve g(x) = x + 2 olsun. f(x) = g(x) denkleminin kökü x = olur ve bu x'te iki fonksiyonun ortak değeri bulunur. f(x) = 0 denkleminin kökü ise f'nin olarak adlandırılır.
Yazılı sorusuBir fotoğrafçı A, düğün çekimi için 2000 TL sabit ücret ve saat başına 300 TL; fotoğrafçı B ise sabit ücret almadan saat başına 700 TL istiyor. a) İki fotoğrafçının ücretini çekim süresine (saat) bağlı fonksiyonlarla ifade ediniz. b) Kaç saatlik çekimde iki fotoğrafçının ücretinin eşit olduğunu bulunuz. c) Sonucu bağlamda yorumlayınız. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: a) x saatlik çekim için A'nın ücreti f(x) = 2000 + 300x, B'nin ücreti g(x) = 700x TL'dir. b) f(x) = g(x) ⇒ 2000 + 300x = 700x ⇒ 2000 = 400x ⇒ x = 5. c) 5 saatlik çekimde iki fotoğrafçı da 3500 TL ister (f(5) = 2000 + 1500 = 3500, g(5) = 3500). Denetim iki fonksiyonun bu x'te aynı değeri verdiğini gösterir.
- a) İki fonksiyonu doğru yazmak — 3 puan
- b) Denklemi kurup x = 5 bulmak — 4 puan
- c) 3500 TL ile yorumlayıp doğrulamak — 3 puan