Temel orantı teoremi: kenara paralel doğru, kenarları aynı oranda böler
MEB 9. sınıf · 4. Tema: Eşlik ve Benzerlik · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBir üçgene benzer üçgen nasıl oluşturulur, orta taban nedir?Bağlantılı konudan (Eşlik ve benzerlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Bir üçgenin bir kenarına paralel doğru çizilirse oluşan küçük üçgen büyüğe AA ile benzer olur. Ortak köşeden iki kenarda orantılı noktalar alınırsa KAK ile benzer üçgen oluşur. İki kenarın orta noktasını birleştiren orta taban üçüncü kenara paraleldir ve onun yarısıdır. Dik üçgende hipotenüse inen yükseklik üç benzer üçgen verir.
Benzer üçgen oluşturma ve orta taban
✎Konu anlatımı
Temel orantı teoremi nedir, üçgende kenara paralel doğru kenarları nasıl böler?
Kısa cevap: Temel orantı teoremine göre bir üçgende bir kenara paralel çizilen doğru, öteki iki kenarı aynı oranda böler: ABC'de DE ∥ BC ise AD/DB = AE/EC olur. Teorem, paralellikten doğan ADE ∼ ABC benzerliğiyle ispatlanır ve ölçülemeyen uzaklıkları hesaplamakta kullanılır.Karşı kıyıdaki bir ağaca kadar olan uzaklığı nehri geçmeden ölçmek ister misin? Bir ip, birkaç kazık ve bir oran yeter.
Eşlik ve benzerlik sayfasında gördük: ABC'de DE ∥ BC ise ADE ∼ ABC olur ve AD/AB = AE/AC yazılır. Bu oranda AB ve AC bütün kenarlardır. Çoğu soruda ise kenarın iki parçası, AD ve DB verilir. Temel orantı teoremi oranı bu parçalarla kurar.
İspat: benzerlikten parçalara
AD = m, DB = n, AE = r, EC = s olsun. Benzerlikten m/(m + n) = r/(r + s) yazılır. İçler dışlar çarpımı yapınca m·r + m·s = r·m + r·n olur; ortak m·r sadeleşir ve m·s = r·n kalır. Bu da m/n = r/s demektir: AD/DB = AE/EC. Yani paralel doğru iki kenarı aynı oranda böler.
Dikkat: DE'nin kendisi bu orantıya girmez. DE'yi bulmak için benzerlik oranını bütün kenarla kurarsın: DE/BC = AD/AB. DE/BC'yi AD/DB'ye eşitlemek en sık yapılan hatadır.
ABC'de DE ∥ BC, AD = 6 cm, DB = 4 cm, AE = 9 cm ve BC = 20 cm'dir. EC ve DE kaç cm'dir?
- Temel orantı: 6/4 = 9/EC, EC = 9 · 4 ÷ 6 = 6.
- DE için bütün kenar: AD/AB = 6/10, DE = 20 · 6 ÷ 10 = 12.
Cevap: EC = 6 cm, DE = 12 cm
Nasıl sorulurKenara paralel bir doğru ve bazı parça uzunlukları verilir; eksik parçayı bulman, ya da teoremi benzerlikten ispatlaman istenir. Gerçek yaşam bağlamı (nehir, gölet, arazi) sık kullanılır.
TuzakDE/BC'yi AD/DB'ye eşitlemek, oranın bir tarafını parçayla öbür tarafını bütün kenarla kurmak.
Tam puan içinParalelliği ve benzerliği gerekçe olarak yaz, orantıyı açık kur, birimi ekle.
?Soru çöz temel orantı
ABC üçgeninde DE ∥ BC, D noktası AB, E noktası AC üzerindedir. AD = 3 cm, DB = 6 cm ve AE = 4 cm olduğuna göre EC kaç cm'dir?
▭Boşluk doldurma
ABC'de DE ∥ BC, AD = 5 cm, DB = 10 cm ve EC = 12 cm'dir. Buna göre AE = cm ve AC = cm olur.
Yazılı sorusuNehrin karşı kıyısındaki A ağacına olan uzaklığı ölçmek isteyen öğrenciler, beri kıyıda D ve E noktalarını, kıyıya paralel yol üzerinde B ve C noktalarını şekildeki gibi işaretlemiştir. A, D, B ve A, E, C noktaları doğrusaldır. a) ADE ile ABC üçgenlerinin benzer olduğunu gerekçesiyle açıklayınız. b) AD uzunluğunu bulunuz. (10 puan)Önce cevabını kâğıda yaz, sonra aç ve örnek cevapla karşılaştır.
Örnek cevap: a) Kıyı ile yol paralel olduğundan DE ∥ BC'dir. AB kesenine göre ∠ADE = ∠ABC, AC kesenine göre ∠AED = ∠ACB'dir (yöndeş açılar). İki açı eşit olduğu için AA ile ADE ∼ ABC. b) Benzerlik oranı DE/BC = 18/24 = 3/4'tür. AD/AB = 3/4 ve AB = AD + 10 olduğundan 4 · AD = 3 · (AD + 10), 4 · AD = 3 · AD + 30, AD = 30 m bulunur.
- a) DE ∥ BC'den yöndeş açılarla AA benzerliği — 4 puan
- b) Oranı 3/4 bulup AB = AD + 10 ile denklemi kurmak — 3 puan
- b) AD = 30 m — 3 puan